Στην παραδοσιακή μορφή του μύθου, ο μέρμηγκας δουλεύει σκληρά μέσα στην κάψα του καλοκαιριού. Φτιάχνει το σπίτι του και αποθηκεύει προμήθειες για το χειμώνα. Ο τζίτζικας τον λοιδορεί, γελάει, τραγουδάει και γλεντάει τη ζωή του. Έρχεται ο χειμώνας και ο μέρμηγκας ζει στη ζέστη του και στο καλό φαΐ του. Ο τζίτζικας ψοφάει στο κρύο. [...]

Είναι να θλίβεσαι. Το μάλλον συντηρητικό γαλλικό περιοδικό Εξπρές, στο χριστουγεννιάτικο τεύχος του, απομυθοποιεί την ιστορία της Γαλλίας. Ο επικεφαλής του αφιερώματος καθηγητής Μισέλ Βινόκ, συγγραφέας 30 ιστορικών συγγραμμάτων, εξηγεί:
«Για να υπάρξει ιστορία ενός έθνους πρέπει να υπάρξει προηγουμένως το έθνος. Γι’ αυτό οι πρώτες ιστορίες του γαλλικού έθνους εμφανίζονται μετά τη γαλλική επανάσταση και [...]

Απεργία διαρκείας κηρύσσουν τα ΤΕΙ, διότι δεν έχουν αναγνωριστεί, έπειτα από δεκαετίες, επαγγελματικά δικαιώματα για 23 ειδικότητές τους. Δεν πρόκειται για αμέλεια. Στην πραγματικότητα ο αγώνας τους διαρκεί από τη δεκαετία του ’60, όταν οι τότε υπομηχανικοί ζητούσαν δικαίωμα να υπογράφουν κι αυτοί μελέτες για πολυκατοικίες, ενώ ο νόμος προέβλεπε μέχρι… διώροφο. Η στενότητα της [...]

Στην Ελλάδα ζούμε υπό καθεστώς διαφόρων πολέμων που διεξάγονται με σφοδρότητα. Ένας τέτοιος πόλεμος είναι ο «ταξικός». Για «ταξικό μίσος» γράφει ο Ριζοσπάστης, όπως και το βιβλίο που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στο βιβλιοπωλείο των Εξαρχείων, λίγο πριν την επέμβαση της αστυνομίας. Σύνηθες πεδίο μάχης είναι τα υπό άσυλο τελούντα πανεπιστήμια, όπου το «ταξικό μίσος» [...]

Πρώτα το Συμβούλιο της Ευρώπης, μετά το Ευρωκοινοβούλιο και πρόσφατα ο ΟΑΣΕ ψήφισαν με μεγάλη πλειοψηφία κείμενα υπέρ των θυμάτων των ολοκληρωτισμών: του ναζισμού και του κομμουνισμού. Πριν 20 μέρες ο Ριζοσπάστης ανανέωσε τον αγώνα του για την αθώωση του κομμουνισμού με 589 υπογραφές κομμουνιστών από 23 χώρες, που «καταγγέλλουν την προσπάθεια εξίσωσης του Ναζισμού [...]

Τα δυο δημοσιεύματα του ΒΗΜΑτος (12 και 19 Ιουλίου) δεν προκάλεσαν τις αντιδράσεις που τους άρμοζαν. Μας πληροφορούν ότι εκπρόσωποι των δύο μεγάλων -και αντίπαλων κατά τα λοιπά- φοιτητικών παρατάξεων, της ΔΑΠ και της ΠΑΣΠ, συνέταξαν από κοινού λίστα υποψηφίων που «πρέπει να επιλεγούν» στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Και [...]

Πριν ένα περίπου χρόνο, όταν το άρθρο 16 του Συντάγματος για τα Πανεπιστήμια ερχόταν στη βουλή για αναθεώρηση, η πρωτεύουσα συγκλονιζόταν από απεργίες, διαδηλώσεις, πορείες, καταλήψεις, καταστροφές. Το άρθρο δεν αναθεωρήθηκε. Έκτοτε παραβιάζεται συνεχώς και μεθοδικά, με την ωμή επέμβαση στις ακαδημαϊκές ελευθερίες. Tο άρθρο 16 ορίζει ρητά ότι «η επιστήμη, η έρευνα και η [...]

Δεν χωράει αμφισβήτηση για τα ευεργετήματα που απολαμβάνουμε από τους μετανάστες. Χωρίς αυτούς δεν θα είχαμε ευρώ στην τσέπη. Δεν θα είχαμε την ανακούφιση που προσφέρουν σε μωρά, ηλικιωμένους, σε όλους μας, αντί πινακίου φακής. Ατυχώς, ορισμένα ακραία στοιχεία μεταναστών αμαυρώνουν την εικόνα. Βλέπουμε μάχες συμμοριών στο κέντρο της Αθήνας. Λαθρεμπόρους ειδών «μαϊμού» που έχουν [...]

Έγραφα στο προηγούμενο σημείωμα για το διαλεκτικό μετασχηματισμό του εργολαβικού καθαρισμού των πανεπιστημίων, από μέτρο προοδευτικό σε αντιδραστικό. Επιστολές αναγνωστών με παρότρυναν να συνεχίσω με άλλες περιπτώσεις διαλεκτικού μετασχηματισμού. Μάζεψα πρόχειρα και όχι εξαντλητικά τις παρακάτω περιπτώσεις.
Η απεργία ξεκίνησε σαν όπλο των πολλών (εργαζομένων) εναντίον των λίγων (εργοδοτών). Έκτοτε μετασχηματίστηκε στο αντίθετό της. Σε όπλο [...]

Έχοντας επικολλήσει συντάξιμα ένσημα στην αριστερά, έχω εξοικειωθεί με ορισμένες έννοιες, όπως η χεγκελιανή διαλεκτική, που ο Μαρξ αξιοποίησε σαν ένα από τα κύρια εργαλεία του. Μια από τις αρχές της διαλεκτικής είναι ότι τα πράγματα μετασχηματίζονται στο αντίθετό τους. Μια εφαρμογή της θα εξετάσουμε σήμερα: τον καθαρισμό στα πανεπιστήμια.
οι υπάλληλοι καθαρίστριες, επωφελούμενες από τη [...]

Σήμερα τελειώνει το 18ο συνέδριο του ΚΚΕ. Στα συνέδρια αυτού του κόμματος τα πράγματα είναι τόσο καλά κοσκινισμένα, που δεν αναμένεται καμία έκπληξη. Θα προκύψει, ανάμεσα σε άλλα και η επίσημη αποκατάσταση του σταλινισμού.
Είναι ο σταλινισμός φαινόμενο σήψης και διαφθοράς; Για κάποιους αναντίρρητα ναι. Ίσως και για τον ίδιο τον Ιωσήφ Στάλιν. Όχι όμως για [...]

Η Ελουάνα Ενγκλάρο τους την έσκασε. Πρόλαβε και πέθανε την ώρα που ο Μπερλουσκόνι και η ιταλική γερουσία συνεδρίαζαν για να ακυρώσουν τη δικαστική απόφαση που επέτρεπε διακοπή της σίτισης στην κοπέλα που ήταν σε κώμα. Δεκαεπτά χρόνια πάλευε δικαστικά ο πατέρας της γι’ αυτή την απόφαση. Και σκεφτείτε ότι η διακοπή σίτισης δεν συνιστά [...]

Η προχθεσινή «Αυγή» δημοσίευσε ρεπορτάζ και θαρραλέο άρθρο γνώμης υπέρ της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών, με αφορμή την ιστοσελίδα indymedia. Ωστόσο, μαζί με τα δημοσιεύματα αυτά συνυπάρχουν και αντίθετα. Εσχάτως η στήλη υπέστη πρωτοφανή επίθεση, τέτοια που δεν είχε γνωρίσει στα 12 χρόνια της ζωής της. Λοιδορήθηκε για πρώτη φορά ο τίτλος «αχάριστος φωνή», [...]

Είμαστε αναλογικά πρώτοι στην ΕΕ σε αριθμό φοιτητών. Επίσης, είμαστε αναλογικά πρώτοι σε φοιτητική μετανάστευση στο εξωτερικό. Σε απόλυτο αριθμό, οι φοιτητές εξωτερικού υπολογίζονται σε 60.000, που έρχονται να προστεθούν στις 220.000 φοιτητές εσωτερικού. Άλλοι 20.000 έφηβοι σπουδάζουν σε ιδιωτικά Κολλέγια. Τέλος, περί τις 68.000 νέοι σπουδάζουν στα 400 και πλέον προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών που [...]

Ο ΟΗΕ δεν μπόρεσε να καταλήξει σε επίσημο ορισμό του όρου «τρομοκρατία», επειδή δεν υπήρξε συναίνεση. Ο λόγος είναι ότι κανένα άτομο και καμία ομάδα στον κόσμο δεν αυτοπροσδιορίζεται ως «τρομοκρατική». Αυτό οδήγησε διάφορους υπεραριστερούς να σπεκουλάρουν στον ορισμό:
«Τρομοκράτες είναι αυτοί που το κατεστημένο ονομάζει τρομοκράτες».
Ωστόσο, ο «ακαδημαϊκά συναινετικός ορισμός» του ΟΗΕ, που διατυπώθηκε από [...]

Φαίνεται περίεργο. Από τις 28 του περασμένου Δεκέμβρη, που άρχισαν οι βομβαρδισμοί των Ισραηλινών στη Γάζα, μέχρι χτες, η Διεθνής Αμνηστία έχει βγάλει επτά (7) δελτία τύπου. Κανένα, μα κανένα, από αυτά δεν δημοσιεύτηκε στις τόσο πολλές σελίδες που οι τόσο πολλές ελληνικές εφημερίδες αφιέρωσαν και αφιερώνουν για το θέμα. Οποία αντίθεση με τις εκθέσεις [...]

Η στήλη συνηθίζει να αφιερώνει το πρώτο σημείωμα του έτους στην παγκόσμια επισκόπηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σπάει φέτος την παράδοση, από ανησυχία για τα πρόσφατα «Δεκεμβριανά» και τα όσα ακολουθούν. Δεκαετίες τώρα παρακολουθούμε τη συνεχή κλιμάκωση μιας τυφλής, χωρίς αιτήματα, καταστροφικής μανίας που ξεκίνησε αμέσως μετά τη μεταπολίτευση. Τότε, ανεγκέφαλοι αριστεριστές έριξαν κόκκινα αυγά στην [...]

Αγαπητές αναγνώστριες και αγαπητοί αναγνώστες, τούτο είναι το τελευταίο σημείωμα της χρονιάς. Η «Αυγή» δεν θα κυκλοφορήσει το επόμενο Σάββατο. Η στήλη λοιπόν, πιστή στην χριστουγεννιάτικη παράδοσή της θα κλείσει τη χρονιά με ένα παραμύθι. Τα παραμύθια, όπως ξέρουμε, είναι κείμενα για προβληματισμό, ηθικό δίδαγμα και σχολιασμό. Τούτο το παραμύθι το έδωσε ο καθηγητής οικονομίας [...]

Ήταν προφητικό το σημείωμά μου της περασμένης εβδομάδας. Μίλαγε για τις τραγωδίες που επιφυλάσσει στα παιδιά της η κατακερματισμένη καθυστερημένη κοινωνία, που δεν έχει ούτε συνοχή ούτε συνολικό στόχο. Το Σάββατο παίχτηκε στην καρδιά της πρωτεύουσας, αλλά και άλλων μεγάλων πόλεων, η γνωστή τραγωδία. Αστυνομικός που δεν συμπεριφέρθηκε ως όργανο της τάξεως, αλλά ως τσαμπουκαλής, [...]

Ο Μαρκ Τουαίν και ο Τσαρλς Ντίκενς είναι ίσως οι γνωστότεροι κλασσικοί που περιέγραψαν τα παιδικά τραύματα από έλλειψη οικογενειακής στοργής. Δεν γνωρίζω όμως κλασσικό συγγραφέα να έχει περιγράψει τα τραύματα από την υπερβολική και καταπιεστική οικογενειακή στοργή. Ίσως επειδή τα τραύματα αυτά δεν συγκινούν τους ρομαντικούς. Ίσως επειδή αυτό το φρούτο δεν φυτρώνει έξω [...]

Πώς πεθαίνουμε; Ο Φρανσουά Μιττεράν, προλογίζοντας το βιβλίο Μύχιος θάνατος (La mort intime) της Marie de Hennezel, γράφει ότι ζούμε σ’ ένα κόσμο όπου το ερώτημα αυτό τρομάζει και προτιμούμε να το αγνοούμε. Και συνεχίζει:
«Άλλοι πολιτισμοί, πριν από μας, κοιτούσαν το θάνατο κατάματα. Απέδιδαν στο πεπρωμένο τον πλούτο και το νόημα που του αρμόζει. [...]

Δοξάζω το θεό που δεν έχω κάποια επαγγελματική σχέση με το ΠΑΣΟΚ. Με τόσες φορές που αποκάλεσα στα άρθρα μου τη Μακεδονία με το συνταγματικό της όνομα και επεσήμανα την ύπαρξη μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα, θα με είχε απολύσει προ πολλού ο πρόεδρος Γιωργάκης Παπανδρέου. Όμως όχι. Ας είμαι δίκαιος. Για να με απολύσει ο [...]

Μετά τη νίκη του κόκκινου στρατού επί των Ναζί και την απώθησή τους από τα σοβιετικά εδάφη που κατέκτησαν, άρχισαν τα μαζικά αντίποινα. Ολόκληροι πληθυσμοί εκατομμυρίων εξορίστηκαν στα γκουλάγκ επειδή κάποια μέλη τους συνεργάστηκαν με τους Ναζί την εποχή της ναζιστικής κατοχής. Όλοι μαζί στο ίδιο τσουβάλι. Το τσουβάλι περιείχε και έναν Τσετσένο που του είχε απονεμηθεί μετάλλιο για τη συμμετοχή του στη μάχη του Στάλινγκραντ. Το μετάλλιο δεν τον προστάτευσε από την κοινή μοίρα των Τσετσένων. Ο πατερούλης Στάλιν όμως, έκρυβε και άλλες εκπλήξεις. Τεράστια ήταν η έκπληξη των αιχμαλώτων Σοβιετικών -στρατιωτών και άμαχων- όσων βρήκε στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως ο κόκκινος στρατός στο διάβα του προς Βερολίνο. Τους ανθρώπους αυτούς δεν τους θεώρησε αιχμαλώτους πολέμου που απελευθέρωσε, αλλά στην καλύτερη περίπτωση δειλούς που δεν τόλμησαν ν’ αυτοκτονήσουν παρά να συλληφθούν και στη χειρότερη προδότες. Αντί λοιπόν να γυρίσουν πίσω στα σπίτια και τους δικούς τους, βρέθηκαν και αυτοί στα γκουλάγκ. Στο μεταξύ, ο κόκκινος στρατός προέλαυνε προς το Βερολίνο, σκοτώνοντας και βιάζοντας, όπως ακριβώς έκαναν οι Ναζί στη δική τους προέλαση στη Σοβιετική Ένωση. Τα παραπάνω, μαζί με τις σφαγές των «κουλάκων» και τις δίκες της Μόσχας, είναι μερικά μόνο από τα κατορθώματα του πατερούλη. Γιατί όμως τα θυμήθηκα όλα αυτά;

Ο όρος συντεχνία παραπέμπει στην προ-βιομηχανική κοινωνία. Στην κοινωνία εκείνη, οι επαγγελματικοί αγώνες διεξάγονταν για τα συμφέροντα όλων όσων ασχολούνταν μ’ ένα συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας (ένα συγκεκριμένο επάγγελμα), ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη, δηλαδή τη θέση που κατείχαν στην επαγγελματική ιεραρχία: αφεντικά ή τεχνίτες ή ανειδίκευτοι εργάτες. Το σύνολο των μελών του επαγγέλματος ονομάστηκε συντεχνία και το φαινόμενο κορπορατισμός. Η βιομηχανική επανάσταση έβαλε τέρμα στον κορπορατισμό αναδεικνύοντας ως συγγενέστερα από τα συντεχνιακά, τα ταξικά συμφέροντα. Η κοινωνική ταυτότητα και η κοινωνική αλληλεγγύη δεν είχε πλέον σχέση με το επάγγελμα, αλλά με την κοινωνική τάξη του καθενός. Τα συνδικάτα αναπτύχθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Με τα χρόνια, ο ρόλος τους διευρύνθηκε, πέρα από την υπεράσπιση των εργατικών συμφερόντων. Ο συνδικαλισμός αναδείχτηκε σε παράγοντα λαϊκής συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων, δηλαδή στη συνδιοίκηση. Τα συνδικάτα και οι συνδικαλιστές έπαψαν να διώκονται. Αντίθετα, περιβλήθηκαν με αναγνώριση, σεβασμό και προνόμια για διευκόλυνση του έργου τους, ως «κοινωνικοί εταίροι». Και ξαφνικά, πριν 10~20 χρόνια, επανεμφανίζεται η λέξη «συντεχνία». Τι συνέβη άραγε;

Το άρθρο μου της 12/7/2008 «Να μην κλείσει η Siemens» επέσυρε την οργή και καταγγελτικές επιστολές ορισμένων αριστερών. Δεν θέλω προς το παρόν να απαντήσω αναλυτικά, επιφυλασσόμενος ίσως για το μέλλον. Θέλω να επικεντρωθώ σε δυο σημεία που είναι κοινά στις επιστολές και αναδεικνύουν την κουλτούρα ανελευθερίας που αποπνέει μια κάποια αριστερά: Το πρώτο είναι η χρήση χαρακτηρισμών στη θέση επιχειρημάτων. Αντί γι’ αυτά, ανάμεσα σ’ έναν ορυμαγδό αφορισμών, καταγγέλλομαι συνεχώς ως «νεοφιλελεύθερος», μια λέξη που στην αριστερή αργκό επέχει θέση πολιτικής βρισιάς, όπως για παράδειγμα η λέξη «σοσιαλφασίστας» της σταλινικής εποχής. Ένας μάλιστα απ’ αυτούς (Τάσος Αναστόπουλος) δικάζει τις προθέσεις μου, αναρωτώμενος αν προσβλέπω ειλικρινώς στο σοσιαλισμό με ελευθερία και δημοκρατία. Πιθανόν αργότερα να μου ζητήσουν να υπογράψω και υπεύθυνη δήλωση του νόμου 105.

Μου έρχονται δάκρυα όταν διαβάζω στην εφημερίδα την απελπισία των συμπολιτών που βλέπουν να χάνουν τη δουλειά τους, ξέροντας ότι δεν θα μπορέσουν να την αντικαταστήσουν. Το φάσμα της μόνιμης ανεργίας είναι μια από τις χειρότερες ανθρώπινες τραγωδίες. Δεν είναι μόνο η έλλειψη του οικονομικού πόρου. Είναι και η κοινωνική υποβάθμιση και απομόνωση. Ο άνεργος αποφεύγει τις παρέες. Όχι μόνο γιατί δεν έχει να πληρώσει το ρεφενέ του καφενείου, ούτε μόνο επειδή ντρέπεται για την κατάντια του. Είναι και που δεν έχει πια τι να συζητήσει με τους φίλους. Εκείνοι συζητούν την καθημερινότητά τους στη δουλειά, στον κόσμο που συναλλάσσονται. Εκείνος δεν έχει καθημερινότητα, πέρα απ’ το να τσακώνεται με τη γυναίκα του που, όσο περισσότερο περιφρονεί τον εαυτό του, τόσο περισσότερο τη μισεί. Τσακώνεται για το φαγητό που είναι άνοστο, το σκόρδο που δεν του αρέσει, τα φώτα που δεν κάνει οικονομία, το θόρυβο που κάνει και την ξυπνάει. Λίγο λίγο, τον κόβουν και οι φίλοι. Παύουν να του τηλεφωνούν. Τι να του πουν άλλωστε;