Η αξία της διαφορετικής άποψης

Φεβ 11th, 2009 | | Κατηγορία: Διονύσης Γουσέτης | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |

Η προχθεσινή «Αυγή» δημοσίευσε ρεπορτάζ και θαρραλέο άρθρο γνώμης υπέρ της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών, με αφορμή την ιστοσελίδα indymedia. Ωστόσο, μαζί με τα δημοσιεύματα αυτά συνυπάρχουν και αντίθετα. Εσχάτως η στήλη υπέστη πρωτοφανή επίθεση, τέτοια που δεν είχε γνωρίσει στα 12 χρόνια της ζωής της. Λοιδορήθηκε για πρώτη φορά ο τίτλος «αχάριστος φωνή», η φωνή που δεν ηχεί ευχάριστα στ’ αυτιά μας. Προφανώς, τη στήλη, όπως και κάθε στήλη, καθείς τη διαβάζει εάν και εφ’ όσον επιθυμεί. Όμως, κάποιοι δεν αρκούνται σ’ αυτό. Επιδιώκουν να εμποδίσουν και τους άλλους, ακόμα και όσους επιθυμούν, να διαβάσουν τη στήλη. Επιδιώκουν το φίμωμα της στήλης, είτε με εξοβελισμό της, είτε με συρρίκνωσή της. Είναι εχθροί της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών. Διότι, η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών δεν αφορά τις πλειοψηφικές απόψεις. Αφορά αποκλειστικά τις διαφορετικές απόψεις.

Γιατί όμως χρειάζεται η διαφορετική άποψη; Ποια είναι η αξία της; Ο Πάσχος Μανδραβέλης, σε μια διάλεξή του για τον Friedrich Hayek, ανέφερε την αξιολόγηση του John Stuart Mill:

«Τι έχουμε να φοβόμαστε;»

αναρωτιόταν ο Μιλ.

«Αν οι ιδέες, οι απόψεις που δημοσιοποιούνται, είναι καλές τότε η κοινωνία βρίσκεται στο κέρδος. Αν οι ιδέες που ελεύθερα δημοσιοποιούνται είναι κακές, τότε εκτίθενται και θωρακίζουν τις καλές απόψεις που ήδη έχουμε. Γι’ αυτό αφήστε τον κόσμο να εκτίθεται και στο τέλος θα έχουμε κέρδος, έτσι κι αλλιώς».

Ο Χάγιεκ εξειδικεύει στην ελευθερία της πράξης:

«σε οποιαδήποτε στιγμή της ανθρωπότητας, σε κάθε κοινωνικό σύνολο υπάρχουν χιλιάδες προβλήματα προς επίλυση που επιδέχονται δισεκατομμύρια συνδυασμούς. Κανείς, μα κανείς, δεν ξέρει εκ των προτέρων την άριστη ή έστω την καλύτερη λύση. Αυτή την αναγνωρίζουμε εκ των υστέρων αφού υπάρξουν εκατομμύρια προσπάθειες, οι περισσότερες αποτυχημένες, άλλες μερικώς αποτυχημένες, άλλες μερικώς επιτυχημένες κι άλλες επιτυχημένες. Σε συνθήκες ελευθερίας, δοκιμάζουν πολλοί την λύση ενός προβλήματος. Έχουμε θεωρητικά άπειρες προσπάθειες, από τις οποίες κάποιες είναι επιτυχείς, αλλά πολύ περισσότερες αποτυγχάνουν. Δεν ξέρουμε όμως εκ των προτέρων ποιες θα πιάσουν. Και το χειρότερο: δεν ξέρουμε ποιες θέλουμε. Θα εκτιμήσουμε αν μας κάνουν αφού τις δοκιμάσουμε»

με βάση την πλειοψηφική άποψη της εποχής, ορθώς καταδικάστηκαν σε θάνατο ο Σωκράτης ή ο Τζιορντάνο Μπρούνο. Όταν οι απόψεις αυτές χρεοκόπησαν, ασπαστήκαμε τις απόψεις των τότε μειοψηφιών

Η διαφορετική άποψη έχει και μιαν άλλην αξία. Λειτουργεί ως παρακαταθήκη για το μέλλον. Αν σήμερα είναι μειοψηφική, αύριο μπορεί να δικαιωθεί, αν και όταν η πλειοψηφική άποψη χρεοκοπήσει. Για παράδειγμα, με βάση την πλειοψηφική άποψη της εποχής, ορθώς καταδικάστηκαν σε θάνατο ο Σωκράτης ή ο Τζιορντάνο Μπρούνο. Όταν οι απόψεις αυτές χρεοκόπησαν, ασπαστήκαμε τις απόψεις των τότε μειοψηφιών.

Ακόμη, η διαφορετική άποψη προάγει την κριτική σκέψη. Προκαλεί τον αποδέκτη είτε να συμφωνήσει, είτε να προβληματιστεί για ποιους λόγους διαφωνεί. Η παγκόσμιου κύρους αμερικανική εφημερίδα New York Times δεν δίστασε να δημοσιεύσει στις 22 Ιανουαρίου -στην αιχμή της κρίσης της Γάζας- άρθρο του Λίβυου δικτάτορα Μουαμάρ Καντάφι για το Παλαιστινιακό, αφήνοντάς το μάλιστα ασχολίαστο. Είναι γνωστό πόσο ο Καντάφι μισεί τους Αμερικανούς. Η εφημερίδα όμως ήθελε να προσφέρει στους αναγνώστες της και την άλλη άποψη. Είτε για να συμφωνήσουν, είτε για να γνωρίζουν γιατί διαφωνούν.

στην ανάδελφη χώρα μας καθένας ζυγίζει τις απόψεις ανάλογα με τις πεποιθήσεις ή τις ιδεοληψίες του. Άλλος με το αριστερόμετρο, άλλος με το ελληνόμετρο, άλλος με το ηθικόμετρο, άλλος με το κομματόμετρο και κυρίως με το μέτρο του στενού προσωπικού συμφέροντος

Αντίθετα, στην ανάδελφη χώρα μας καθένας ζυγίζει τις απόψεις ανάλογα με τις πεποιθήσεις ή τις ιδεοληψίες του. Άλλος με το αριστερόμετρο, άλλος με το ελληνόμετρο, άλλος με το ηθικόμετρο, άλλος με το κομματόμετρο και κυρίως με το μέτρο του στενού προσωπικού συμφέροντος. Όποια άποψη αποδειχτεί λειψή στο ζύγι, εξοβελίζεται. Με τέτοιο ζύγι π.χ. εξοβελίστηκε η εκπομπή του Στέλιου Κούλογλου από την τηλεόραση.

Όμως, για ποιους λόγους πολεμούν τη διαφορετική άποψη; Κυρίως φοβούνται την αντιπαράθεση. Όποιος μπορεί να αντιπαρατεθεί σε μιαν άποψη, το κάνει και αυτόχρημα την αχρηστεύει. Όποιος δεν μπορεί, καταφεύγει σε μορφές λογοκρισίας ή φιμώματος για να την εξοβελίσει.

Όποιος μπορεί να αντιπαρατεθεί σε μιαν άποψη, το κάνει και αυτόχρημα την αχρηστεύει. Όποιος δεν μπορεί, καταφεύγει σε μορφές λογοκρισίας ή φιμώματος για να την εξοβελίσει

Άλλος λόγος είναι η αυταρχική και ρατσιστική αντιμετώπιση των αναγνωστών. Θέλουν να κρατούν στο σκοτάδι και στη χαύνωση της βεβαιότητας το κοινό τους. Η έλλειψη βεβαιοτήτων είναι επικίνδυνη. Γι’ αυτό, καλά είναι τα άρθρα που διαγκωνίζονται ποιο θα πλειοδοτήσει στην υποστήριξη της ομοιόμορφης άποψης, ενισχύοντας τη βεβαιότητα και την ημιμάθεια, μαζί και την ψυχολογική ασφάλεια που αυτές συνεπάγονται.

Το αποτέλεσμα είναι -σύμφωνα με όλες τις ετήσιες εκθέσεις της μη κυβερνητικής οργάνωσης freedom house- να έχουμε μετρηθεί συνεχώς τα τελευταία χρόνια τελευταίοι στην Ευρώπη σε ελευθερία τύπου. Και παραδόξως (παραδόξως;) έχουμε αναλογικά πολλαπλάσιο αριθμό εφημερίδων σε σχέση με τις ευρωπαϊκές χώρες.

Ο Albert Camus είπε:

«Ο ελεύθερος τύπος μπορεί να είναι καλός ή κακός. Ο ανελεύθερος τύπος δεν μπορεί να είναι παρά μόνο κακός».

Διονύσης Γουσέτης

6 σχόλια
Leave a comment »

  1. συμφωνώ με αυτά που γράφεις

    όμως πρέπει να παρατηρήσω ότι -σύμφωνα με τον Καστοριάδη- ο Σωκράτης καταδικάστηκε επειδή ήταν υβριστής (το αποδεχόταν κι ο ίδιος). Θεωρούσε τον εαυτό του -και το διαλαλούσε- *πάνω* από την Πόλη, κατά κάποιον τρόπο

    υπάρχουν άλλες -πιο δραματικές- περιπτώσεις όπου η πλειοψηφία εκείνης της εποχής έστειλε ανθρώπους στο θάνατο, αλλά -πάλι σύμφωνα με τον Κορνήλιο- η ίδια η Αθήνα διέπραξε ύβρη όταν προσπάθησε να κρατήσει για τον εαυτό της τη Δημοκρατία κι όχι να την εξαπλώσει (βλ.καταστροφή της Μήλου)

    χαιρετώ και εύχομαι καλή συνέχεια

    Ανδρέας Τριανταφυλλίδης

  2. Κύριε Γουσέτη γράφετε ολόκληρο άρθρο για να μας πείσετε ότι έχετε το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση και άποψη.

  3. @enfant de la patrie

    Όχι αγαπητέ enfant.

    ο κύριος Γουσέτης γράφει ολόκληρο άρθρο για να μας πει πως το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του στην ελεύθερη έκφραση και άποψη στη χώρα μας δεν είναι πάντα αποδεκτό. ‘Η αν προτιμάτε στη χώρα μας μπορεί κάποιος να έχει διαφορετική γνώμη εφόσον συμφωνεί με αυτή της πλειοψηφίας.

  4. Δυστυχῶς ὁ John Stuart Mill ἔγραψε σὲ μιὰν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποία οἱ δυνάμενοι νὰ ἐκφράσουν γνώμη καὶ νὰ τὴν ‘δοῦν δημοσιευμένη ἦταν ὀλίγιστοι. Σήμερα τὴν προσοχὴ μας διεκδικοῦν πολὺ περισσότεροι μὲ διάφορα μέσα, πολλὰ ἀθέμιτα, ὅπως τὰ παράθυρα ποὺ ξεπετάγονται στὴν μὲση ἱστοσελίδων, οἱ ἰοὶ ποὺ μπαὶνουν στοὺς ὑπολογιστές μας ἀπρόσκλητοι καὶ τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα ἠλεκτρονικοῦ ταχυδρομείου πού προτείνουν μεγέθυνση τοῦ ἀνδρικοῦ μορίου ἢ κλεπταποδοχὴ χρημάτων άπὸ τὴν Νιγηρία. Γιὰ νὰ μὴν θυμίσουμε τὰ καλόπαιδα τῆς 17Ν ποὺ γιὰ νὰ ‘δοῦν τὶς ἀνοησίες τους τυπωμένες στὴν «Ἐλευθεροτυπία» (καμμία σχέση μέ τήν ἐλευθεροτυπία) ἔκαναν καὶ φόνους.
    Ποιὸς Τσέχος συγγραφεύς άναπολοῦσε τὴν ἐποχή τῆς λογοκρισίας καὶ παρατηροῦσε ὅτι ἡ λογοκρισία γλύτωνε τὸν λαὸ ἀπὸ τὰ σκουπίδια ποὺ ἀπολαμβάνει σήμερα;
    Σὲ μιὰν, λοιπόν, ἐποχὴ στὴν ὁποία κανένας δὲν ἔχει τὸν χρόνο νὰ ἐπιλέξει, ἠ λογοκρισία, αὐτὴ ποὺ ὁ καθένας έπιλέγει γιὰ τὸν ἑαυτό του, ὐπάρχει καὶ ἔχει μεγάλη σημασία, μεγαλύτερη άπὸ ποτέ. Καὶ εἶναι καὶ πιὸ ἐπικίνδυνη, καθ’ ὅτι ἀποκεντρωμένη. Διαλέγουμε νὰ ἀκοῦμε αὐτὰ ποὺ χαϊδεύουν τ’ αὐτιά μας. Συνεπῶς, ὁ ἐλεύθερος καὶ ἀνοικτὸς στίβος πάλης τῶν ἰδεῶν ὑπάρχει σήμερα μόνον στὴν φαντασία μας. Ἂς, μὴν μᾶς ξενίζει, συνεπῶς, τὸ νά βλέπουμε καὶ νὰ ἀκοῦμε πρωτοφανεῖς παραλογισμούς. Σὲ τέτοιο περιβάλλον, ἠ λειτουργία τῆς δημοκρατίας εἶναι πλήρως φαλκιδευμένη. Γιὰ νὰ τὸ ‘δοῦμε ρεαλιστικά, εἶναι ζήτημα ἂν καὶ οἱ πολίτες στὴν Ἀθηναϊκὴ Ἐκκλησία τοῦ Δήμου εἶχαν ὄρεξη νὰ δαπανήσουν τόσο χρόνο ὅσος χρειαζόταν γιὰ τὴν συζήτηση τῶν κοινῶν ὑποθέσεων. Καὶ τὶ θὰ ἔκαναν μὲ τοὺς ὀμιλητὲς ποὺ ἔχουμε γνωρίσει στὶς φοιτητικὲς καὶ συνδικαλιστικὲς συνάξεις ποὺ μιλοῦν γιὰ νὰ κουράσουν καὶ νὰ διώξουν τόν πολὺ κόσμο ὥστε νὰ περάσει καὶ νὰ προβληθεῖ ὡς συλλογικὴ ἄποψη όχι ἡ σωστὴ ἄποψη, οὔτε κἄν ἡ ἄποψη τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ ἡ ἄποψη αὐτῶν μὲ τὰ χαλύβδινα ὀπίσθια;

  5. Προφανώς και έχετε δίκιο κ.Γουσέτη, υποψιάζομαι όμως ότι η Αυγή – και πολλοί άλλοι διαρρηγνύοντες τα ιμάτιά τους για την «ελευθερία της έκφρασης»- δεν θα ήταν και τόσο υπέρ αυτής αν αποκαλυπτόταν ότι server του ΕΜΠ χρησιμοποιούσε π.χ. η Χρυσή Αυγή.
    Κοινώς η τυπική στρεψοδικία από τους υποστηρικτές νυν και εν δυνάμει τρομοκρατών όταν πιάνονται στα πράσα να χρησιμοποιούν χρήματα των φορολογουμένων για το θεάρεστο έργο τους.

  6. φίλε geo γράψε μας λίγα περισσότερα γι αυτά που υποστηρίζεις. Δεν είμαστε όλοι πολωμένοι και για να λάβουμε υπ’ όψιν κάποια θέση αυτή πρέπει να επεκταθεί πέρα από τα όρια του υπαινιγμού.

Σχολιαστε