Οι ρίζες των σύγχρονων φιλελεύθερων ιδεών

Αυγ 19th, 2007 | | Κατηγορία: Ιστορία, Μεταφράσεις, Φιλελευθερισμός | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |


του Brian Doherty1

Το φιλελεύθερο όραμα βρίσκεται στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας: όλοι δημιουργηθήκαμε ίσοι, κανένας δε θα έπρεπε να έχει ειδικά δικαιώματα και προνόμια στις κοινωνικές του σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους. Έχουμε συγκεκριμένα δικαιώματα-στη ζωή μας, στην ελευθερία μας, στο να κάνουμε ότι μας ευχαριστεί για να βρούμε την ευτυχία. Η κυβέρνηση έχει μόνο ένα σκοπό: να μας βοηθήσει να προστατέψουμε αυτά τα δικαιώματα. Και αν δεν το κάνει, τότε, μπορούμε να φτάσουμε στο σημείο «να την αλλάξουμε ή να την καταργήσουμε».

Είναι δύσκολο να σκεφτεί κάποιος ένα πιο φιλελεύθερο έγγραφο, αλλά υπάρχει : ένα ιερό ιδρυτικό κείμενο των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Οι φιλελεύθεροι μπορεί να ανησυχούν πως οι συντάκτες του Συντάγματος, συμβιβάστηκαν πάρα πολύ και παραχώρησαν υπερβολική εξουσία στην κυβέρνηση, αλλά καταλάβαιναν ξεκάθαρα ότι η κρατική εξουσία προσπαθεί συνέχεια να συντρίψει την πολιτική ελευθερία, και πως χρειάζεται να είναι ακούραστοι στην υπεράσπιση της. Παρά κάποια σοβαρά μειονεκτήματα, ο σημερινός Αμερικανός φιλελεύθερος μπορεί να νιώσει πραγματικό πατριωτικό οίστρο όταν σκέπτεται την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Μαθήματα σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ελευθερίας βρίσκονται βαθιά μέσα στην αμερικάνικη ιστορία, όχι μόνο στην αμερικάνικη ιδεολογία. Οι αποικίες του Plymouth και του Jamestown υπέφεραν από λιμούς στο ξεκίνημα τους, εξαιτίας πειραμάτων τους με τον αγροτικό κομμουνισμό, (πειράματα) που παρείχαν οδυνηρά «μαθήματα» της σπουδαιότητας της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, και του ελεύθερου εμπορίου. Η αποτυχία του να καταργηθεί η σκλαβιά στο ξεκίνημα διαιώνισε και αύξησε την αδικία. Οι αποτυχίες της εφαρμογής της ελευθερίας είναι τόσο διδακτικές όσο και οι επιτυχίες. Το αμερικάνικο παρελθόν είναι περίπλοκο, και η συνολική πραγματοποίηση του φιλελευθερισμού, είναι ακόμη ένα καθήκον για το μέλλον.

Η προϊστορία του φιλελευθερισμού

Φυσικά, η ιδέα των αυστηρών περιορισμών στην εξουσία και στις δυνατότητες της κυβέρνησης πηγαίνει πολύ πιο πίσω από την αμερικάνικη εμπειρία. Ρητορική που ακούγεται φιλελεύθερη μπορεί να βρεθεί στον μαθητή του Κουμφούκιου, Μένκιο, που έγραψε, πως «σε ένα έθνος, ο λαός είναι ο πιο σημαντικός, έπεται το κράτος, και λιγότερο σημαντικός είναι ο ηγεμόνας». Και στη Δυτική παράδοση, ο Ιουδαϊσμός δίδαξε πως ο βασιλιάς βρίσκεται πιο κάτω από τον Θεό, και υπόκειται στους κανόνες Του. Μια ξεχωριστή ιερατική τάξη, σήμαινε πως ο βασιλιάς δεν ήταν υπεύθυνος για να ερμηνεύει τη δικιά του εντολή εξουσίας. Η καρδιά του Ιουδαϊσμού ήταν το συμβόλαιο μεταξύ του Ιεχωβά και των Εβραίων-πράγμα που σήμαινε πως ακόμη και ο Θεός, η υψηλότερη πηγή εξουσίας, είχε υποχρεώσεις προς τον λαό Του, όσο τηρούσε το δικό του μέρος της συμφωνίας. Στην κλασσική Ελλάδα ο «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου,2 η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, και οι επιθέσεις του Ευριπίδη, σε διάφορα έργα του, εναντία στο θεσμό της δουλείας και στην βαρβαρότητα του πολέμου, δείχνουν έναν λαό που καταλάβαινε τη διάκριση, μεταξύ του τί η επίγεια ή και η θεϊκή εξουσία διέταζε και τί ήταν σωστό και δίκαιο. Η παράδοση του φυσικού δικαίου και των φυσικών δικαιωμάτων, που αναγνωρίζει, λογικά κριτήρια δικαιοσύνης, που μπορούν να ανακαλυφθούν, υπεράνω και πέρα από τις αποφάσεις των επίγειων κυβερνήσεων διαπερνάει ολόκληρη τη Δυτική πνευματική παράδοση και έχει ισχυρές φιλελεύθερες επιπτώσεις.

Οι φιλελεύθερες ιδέες σχετικά με την πολιτική πηγαίνουν πίσω ακόμη και στην προϊστορία, στη δημιουργία του ίδιου του κράτους. Παρότι οι θεωρίες της προέλευσης του κράτους είναι απλά αυτονόητες στους περισσότερους φιλελεύθερους συγγραφείς, ο Γερμανός ανθρωπολόγος Franz Oppenheimer περιέγραψε ,στο έργο του «Το Κράτος», την προέλευση του να βασίζεται στο αίμα και στην κατάκτηση , το αποτέλεσμα των κατακτητών που προσπαθούσαν να καρπωθούν προσπάθειες άλλων μέσω της φορολογίας και της παροχής «προστασίας». Ο Oppenheimer διέκρινε μεταξύ των «πολιτικών» μέσων απόκτησης πλούτου- δηλαδή την υφαρπαγή- και των «οικονομικών» μέσων- δηλαδή την παραγωγή και ανταλλαγή.

«Ο νόμος έγινε το όπλο κάθε είδους πλεονεξίας! Αντί να συγκρατεί το έγκλημα, ο ίδιος ο νόμος έγινε ένοχος των δεινών που υποτίθεται θα τιμωρούσε!»

Η εξάρτηση από τα οικονομικά μέσα απόκτησης πλούτου δημιούργησε όχι μόνο τον πλούτο αλλά και την ελευθερία που απολαμβάνουμε σήμερα. Οι φιλελεύθεροι κατανοούν την υπόσχεση της ελεύθερης ανταλλαγής, και ζητούν τον περιορισμό των πολιτικών μέσων απόκτησης πλούτου. Τα πολιτικά μέσα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα όταν παίρνουν τη μορφή του νόμου .Ο φιλελεύθερος επιφυλλιδογράφος του 19ου αιώνα Frederic Bastiat, στο έργο του «Ο Νόμος», διαμαρτυρήθηκε για «τον διαστρεβλωμένο νόμο», για «το νόμο που όχι μόνο παρεκτράπηκε από τον αρχικό του στόχο, αλλά ακολούθησε ένα τελείως διαφορετικό σκοπό. Ο νόμος έγινε το όπλο κάθε είδους πλεονεξίας! Αντί να συγκρατεί το έγκλημα, ο ίδιος ο νόμος έγινε ένοχος των δεινών που υποτίθεται θα τιμωρούσε!»

Ένας Αμερικάνικος Ριζοσπαστισμός

Ήταν στην Αμερική αρχικά όπου οι ιδέες και οι πρακτικές της ελευθερίας πήγαν μακρύτερα-και έτσι δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη πως το σύγχρονο φιλελεύθερο κίνημα αναδείχθηκε εδώ. Ο φιλελευθερισμός έχει τη βάση του στην οικονομική, ηθική και πολιτική θεωρία που βασίζεται σε ιδέες σχετικά με το πώς μια λειτουργική τάξη μπορεί να προκύψει χωρίς να υπαγορευθεί από ένα μόνο μυαλό, πώς και πού είναι ορθό για έναν άνθρωπο να χρησιμοποιεί βία εναντίον κάποιου άλλου, και τις πιθανές ολέθριες συνέπειες της συγκεντρωτικής, ανεξέλεγκτης εξουσίας. Αλλά το στοιχείο που ξεχωρίζει την μοναδική θέση του φιλελευθερισμού, στην πολιτική σκέψη είναι πως είναι ριζοσπαστικός, φανερώνοντας μια πιο βαθυστόχαστη διορατικότητα σχετικά με την τάξη, την δικαιοσύνη, και τη μάχη μεταξύ της ελευθερίας και της εξουσίας, απ’ ότι οι περισσότεροι τυπικοί Αμερικάνοι κλασσικοί φιλελεύθεροι , πατριώτες, ή οι παλιομοδίτες οπαδοί του Jefferson.

Αλλά αυτός ο ριζοσπαστισμός είναι ο ίδιος χαρακτηριστικά αμερικάνικος. Οι Αμερικάνοι ήταν πρώτα Άγγλοι, και όπως ο ιστορικός της Αμερικάνικης Επανάστασης Gordon Wood έχει τονίσει:

«Κανένας λαός στην παγκόσμια ιστορία δεν επωφελήθηκε τόσο (από την ελευθερία). Αντίθετα με τους φτωχούς σκλαβωμένους Γάλλους, οι Άγγλοι τον 18ου αιώνα δεν είχαν μόνιμο στρατό, ούτε lettres de cachet. Eίχαν το habeas corpus, τις δίκες με ενόρκους, την ελευθερία λόγου και συνείδησης, και το δικαίωμα να εμπορεύονται και να ταξιδεύουν. Ήταν απαλλαγμένοι από αυθαίρετες συλλήψεις και τιμωρίες. Τα σπίτια τους ήταν τα κάστρα τους.»

Η πρόοδος των αγορών , του πλούτου και της τεχνολογίας, εξάλειψαν πλευρές της αμερικάνικης ζωής που θα μας φαίνονταν τυραννικές σήμερα: τις έντονες ταξικές διακρίσεις, τη θρησκευτική παρέμβαση στις πόλεις, και τις εμφανέστερες εντάσεις στην Αμερικάνικη φιλελεύθερη παράδοση, το περιορισμένο νομικό καθεστώς των μαύρων και των γυναικών.3

Η πρόοδος των αγορών , του πλούτου και της τεχνολογίας, εξάλειψαν πλευρές της αμερικάνικης ζωής που θα μας φαίνονταν τυραννικές σήμερα

Οι Αμερικάνοι ήταν Άγγλοι, που επαγρυπνούσαν ιδιαίτερα για τις ελευθερίες τους, που φλογίζονταν από επιφυλλιδογράφους όπως ο John Trenchard και ο Thomas Gordon, των διάσημων «γραμμάτων του Κάτωνα» 4. Οι Trenchard και Gordon, διαβάζονταν ευρύτατα και πίστευαν στα έμφυτα φυσικά ανθρώπινα δικαιώματα που καμιά κυβέρνηση δεν μπορεί να παραβιάσει. Η κυβέρνηση υπήρχε αποκλειστικά για να υπερασπίζει τα πρόσωπα των πολιτών ή την περιούσία τους. Όπως ένας από τους ήρωες τους, ο Algernon Sidney, ένας μάρτυρας της τυραννίας των βασιλιάδων, είπε, «οι ελεύθεροι άνθρωποι έχουν πάντα το δικαίωμα να αντιστέκονται στις τυραννικές κυβερνήσεις». Φιλελεύθερες ηρωϊδες της Αποικιακής Αμερικης όπως η Anne Hutchinson που επαναστάτησε ενάντια στην Πουριτανική εξουσία ήδη από το 1630, βασίστηκαν στην Δυτική χριστιανική παράδοση, υποστηρίζοντας την ανθρώπινη ελευθερία απερίσπαστη από περιορισμούς του κράτους ή της Εκκλησίας και βοήθησαν να τεθεί το ιδεολογικό πεδίο για την ριζοσπαστική επανάσταση του επόμενου αιώνα.

Ο Thomas Paine γνώριζε πως όσο και αν επικαλούνταν τις αρχαίες αγγλικές ελευθερίες, οι Αμερικανοί επαναστάτες ήταν κάτι καινούργιο : «Βλέπουμε με άλλα μάτια, ακούμε με άλλα αυτιά, και σκεφτόμαστε με άλλες σκέψεις από αυτές που χρησιμοποιούσαμε προηγουμένως.» Οι Αμερικανοί επαναστάτες , όπως το θέτει η Αμερικάνικη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, μάχονταν όχι μόνο για τα ιστορικά δικαιώματα των Άγγλων αλλά για τα φυσικά δικαιώματα όλης της ανθρωπότητας. Οι Αμερικάνοι είχαν επίσης, ένα νέο όραμα πολιτικής αρετής. Η αξία δεν βασιζόταν πια μόνο στη συμμετοχή στις κρατικές υποθέσεις, όπως στην κλασσική περίοδο. Η νέα αρετή , όπως το θέτει ο Gordon Wood, «πήγαζε από την συμμετοχή των πολιτών στην κοινωνία, όχι στην κυβέρνηση, την οποία οι φιλελεύθεροι, έβλεπαν όλο και περισσότερο σαν την κύρια πηγή των δεινών του κόσμου».

Το εμπόριο, αυτό το μέγα καταπραϋντικό των κοινωνικών ασθενειών, ο δημιουργός του πλούτου και της ευτυχίας, αποδεσμεύτηκε από την παλιά περιφρόνηση που το ακολουθούσε κατά πόδας. Οι Αμερικάνοι θα απολάμβαναν μια μεγάλη εμπορική δημοκρατία, μια κοινωνία διαποτισμένη από φιλελεύθερες αρχές.

Οι Αμερικανοί επαναστάτες μάχονταν όχι μόνο για τα ιστορικά δικαιώματα των Άγγλων αλλά για τα φυσικά δικαιώματα όλης της ανθρωπότητας

Παρότι η πορεία της αμερικάνικης ιστορίας απομάκρυνε το έθνος από αυτό το αρχικό όραμα, μεγάλοι φιλελεύθεροι στοχαστές συνέχισαν να εμφανίζονται στην αμερικάνικη ιστορία καθ’ όλο τον 19ο αιώνα. Το πνευματικό και πολιτικό κίνημα για την κατάργηση της δουλείας, καθοδηγούνταν από γενναίους φιλελεύθερους στοχαστές, με προεξέχοντες τον Frederick Douglass και τον William Lloyd Garrison, που τόνισαν με ασυμβίβαστη ηθική φλόγα και υπό την απειλή πραγματικού κινδύνου για τις ζωές τους, πώς η αμερικάνικη πρακτική παραβίαζε τις φιλελεύθερες υποσχέσεις της Διακήρυξης. Ένας άλλος σπουδαίος υπέρμαχος της κατάργησης της δουλείας και ατομικιστής ήταν ο γεννημένος στην Μασσαχουσέτη Lysander Spooner, που έγραφε παθιασμένους και συγκλονιστικούς «φιλιππικούς» τονίζοντας πώς η κυβέρνηση παραβίαζε τυπικές αστικές αξίες στις οποίες, διαφορετικά, πίστευαν οι Αμερικάνοι, δρώντας στην πραγματικότητα σαν μια συμμορία ληστών και δολοφόνων, ζητώντας όμως σεβασμό και υπακοή.

Ένας άλλος Αμερικάνος φιλελεύθερος στοχαστής του 19ου αιώνα, με μεγάλη δημόσια φήμη στην εποχή του, ήταν ο Επισκοπιανος ιερέας και κοινωνιολόγος του Γεϊλ, William Graham Sumner. Ήταν ένας σπουδαίος αντι-ιμπεριαλιστής καθώς και υποστηρικτής του laissez-faire και υμνητής του επιχειρηματικού πνεύματος που διέκρινε ότι η τάξη της αγοράς είναι τόσο σύνθετη, που οι κυβερνητικές προσπάθειες να την ποδηγετήσουν τείνουν να οδηγήσουν σε απρόβλεπτα και πολύ πιθανόν αρνητικά αποτελέσματα.

Ο Sumner ύμνησε τον «ξεχασμένο άνθρωπο», τον ανεξάρτητο παραγωγό της μεσαίας τάξης, διχασμένο μεταξύ των πλουτοκρατών που επηρεάζουν τους ισχυρούς και των απόρων που λαμβάνουν επιδόματα από μεταρρυθμιστές της κυβέρνησης, που πρέπει όμως να πληρώσει για όλα τα προγράμματα που σκοπεύουν να βοηθήσουν και τους δύο. Ο Sumner επίσης σωστά προέβλεψε πως ο 20ος αιώνας θα ήταν, λαμβάνοντας υπόψη τον ανερχόμενο συνδυασμό του σοσιαλισμού με την πολεμοκαπηλεία, «μια τρομακτική εκροή αίματος σε επαναστάσεις και πολέμους». Αντιτίθοταν στον διεθνή παρεμβατισμό και σημείωσε στο κλασσικό του άρθρο «Η Κατάκτηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την Ισπανία», ότι, ενώ φαινόταν πως οι Η.Π.Α κέρδισαν τον Ισπανοαμερικανικο πολεμο, στην πραγματικότητα επιτρέψαμε στο αυτοκρατορικό σύστημα της Ισπανίας να κατακτήσει τη Δημοκρατία μας. « Κερδίσαμε την Ισπανία σε μια στρατιωτική σύγκρουση, αλλά αφεθήκαμε να κατακτηθούμε από αυτή στο πεδίο των ιδεών και των πολιτικών».

Ο φιλελευθερισμός στην Ευρώπη

Ο σύγχρονος φιλελευθερισμός, παρότι άνθισε σε αμερικάνικο έδαφος, είναι επίσης μια κοσμοπολίτικη φιλοσοφία, που υμνεί έναν κόσμο ενωμένο από τις φιλελεύθερες ιδέες και το ελεύθερο εμπόριο ενώ ταυτόχρονα γιορτάζουν το πανόραμα των ελεύθερα ενστερνιζόμενων ιδιαιτεροτήτων,που μόνο σχετικά ελεύθερες πολιτείες μπορούν να προσφέρουν.

Το πνευματικό και πολιτικό κίνημα για την κατάργηση της δουλείας, καθοδηγούνταν από γενναίους φιλελεύθερους στοχαστές

Πίσω στην Ευρώπη, εν μέρει εμπνευσμένοι από τους Αμερικάνους, εν μέρει εμπνευσμένοι από τους ίδιους,ένα κίνημα για την ελευθερία εξαπλώθηκε σε όλη την Ηπειρωτική Ευρώπη. Γάλλοι οικονομολόγοι, ιστορικοί και κοινωνιολόγοι των αρχών του 19ου αιώνα δημιούργησαν μια ιδιαίτερα φιλελεύθερη ταξική ανάλυση. Σε αυτούς τους Γάλλους economistes, η σωστή διάκριση των τάξεων δεν είναι μεταξύ των αστών και των προλετάριων, αλλά μεταξύ των παραγωγικών και των ληστρικών τάξεων –με τους παραγωγική τάξη να είναι όλοι όσοι δουλεύουν στην αγορά, και την ληστρική να είναι το κράτος , οι εκπρόσωποι του και οι εξαρτώμενοι από αυτό που κλέβουν από τις παραγωγικές τάξεις. Εδώ βλέπουμε τη βασική φιλελεύθερη διάκριση μεταξύ της κοινωνίας και του κράτους, μεταξύ των δυνάμεων της παραγωγικής ανθρώπινης συνεργασίας και αυτών που την λυμαίνονται.

Τη γαλλική φιλελεύθερη παράδοση ακολούθησε ο σπουδαιότερος φιλελεύθερος πολιτικός αρθρογράφος του 19ου αιώνα,ο Frederic Bastiat. Αυτός ο πνευματώδης επιφυλλιδογράφος εναντίον του προστατευτισμού, ακολούθησε στενά την δράση του Richard Cobden και του John Bright, των Άγγλων φιλελεύθερων που κατόρθωσαν να καταργήσουν τους βρετανικούς Νόμους των Σιτηρών. Τα γραπτά του Bastiat ξανακυκλοφόρησαν τακτικά από φιλελεύθερα ινστιτούτα τον 20ο αιώνα. Το πιο δημοφιλές βιβλίο των φιλελεύθερων οικονομικών το «Economics in one lesson» του Henry Hazzlitt είναι μια σύγχρονη εκδοχή της προσέγγισης του Bastiat να κοιτάει τις δευτερεύοντες και τριτεύουσες συνέπειες της κυβερνητικής επέμβασης στην οικονομία, να κοιτάει πέρα από το προφανές επιδιωκόμενο καλό.

Με την λογική του προστατευτισμού, η Γαλλία είναι πιο ευημερούσα εάν οι εξαγωγές της βούλιαζαν στη θάλασσα πριν πωληθούν και τα κέρδη χρησιμοποιηθούν για να αγοράσουν εισαγωγές που θα κάνουν «χειρότερο» το εμπορικό ισοζύγιο

Ο Bastiat ήταν ένας σπουδαίος επιγραμμιστής για την ελευθερία. «Το κράτος είναι το μεγάλο εφεύρημα από το οποίο ο καθένας προσπαθεί να ζήσει εις βάρος οποιουδήποτε άλλου» είναι κλασσικό. Υποστήριξε κοροϊδευτικά πως με την λογική του προστατευτισμού, η Γαλλία είναι πιο ευημερούσα εάν οι εξαγωγές της βούλιαζαν στη θάλασσα πριν πωληθούν και τα κέρδη χρησιμοποιηθούν για να αγοράσουν εισαγωγές που θα κάνουν «χειρότερο» το εμπορικό ισοζύγιο. Συνέθεσε το, τελείως λογικό σε προστατευτική βάση, αίτημα των κατασκευαστών κεριού εναντίον του ήλιου, υποστηρίζοντας πως για το καλό της Γαλλικής βιομηχανίας πρέπει να απαγορευθεί αυτή η πηγή του δωρεάν εισαγόμενου φωτός. Ο Bastiat εξύμνησε την αφθονία που δημιουργούσαν οι αγορές και κορόιδευε την, με παρωπίδες, στενομυαλιά των οικονομικών που επικεντρώνονταν στον παραγωγό, που κάνουν την ανθρώπινη ζωή λιγότερο πλούσια. Έδειξε πως οι ελεύθερες αγορές πετυχαίνουν αυτό που οι σοσιαλιστές του 19ου αιώνα, ήλπιζαν να πετύχουν διαμέσου του κράτους : περισσότερος πλούτος και μια καλύτερη ζωή για όλους.

Ο πιο ριζοσπαστικός των Ευρωπαίων φιλελεύθερων οικονομολόγων του 19ου αιώνα ήταν ο Gustave de Molinari. Ο Molinari.ήταν ο πρώτος, που εξήγησε πώς οι αρχές και οι πρακτικές της ελεύθερης ανταγωνιστικής αγοράς θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην στρατιωτική άμυνα, ελαχιστοποιώντας δυνητικά κάθε ανάγκη για κυβέρνηση. Ήταν ένας μαθητής των Γάλλων φιλελεύθερων οικονομολόγων Bastiat και Charles Dunoyer και δημοσίευσε ένα άρθρο στο Journal des Economistes το 1849 που σόκαρε ακόμη και αυτούς, επιχειρηματολογώντας πως εάν ο ελεύθερος ανταγωνισμός δουλεύει σε άλλους τομείς, δεν θα πρέπει να συμπεραίνουμε εκ των προτέρων πως δεν θα μπορούσε να δουλέψει στην άμυνα.

Όπως έγραψε ο Molinari το 1849 στο βιβλίο του Les Soirιes de la Rue St. Lazare

«Δεν υπάρχουν άνθρωποι των οποίων η φυσική κλίση τους καθιστά ειδικά ικανούς να γίνουν δικαστές, αστυνομικοί και στρατιώτες;Από την άλλη πλευρά, δεν έχουν οι ιδιοκτήτες μια ανάγκη για προστασία και δικαιοσύνη;… Εαν υπάρχουν από μια μεριά άνθρωποι ικανοί να καλύψουν την ανάγκη της κοινωνίας, και από την άλλη μεριά, άνθρωποι διατεθιμένοι να υποστούν θυσίες για να αποκτήσουν την ικανοποίηση αυτής της ανάγκης, δεν υποστηρίζει η … πολιτική οικονομία… πως εαν μια τέτοια ανάγκη υπάρχει, θα ικανοποιηθεί, και θα είναι καλύτερα κάτω από ένα καθεστώς απόλυτης ελευθερίας, απ’όσο κάτω από οποιοδήποτε άλλο;»

Ο Γερμανός Wilhelm von Humboldt, στον οποίο βασίστηκε ο John Stuart Mill για να γράψει το πιο διάσημο «On Liberty«, υποστήριξε στο «The Sphere and Duties of Government» (1792) πως η μοναδική ενδεδειγμένη λειτουργία της κυβέρνησης είναι η παροχή ασφάλειας και πως η κοινωνική πρόοδος απαιτεί οι άνθρωποι να είναι ελεύθεροι να κάνουν αναρίθμητα πειράματα στη ζωή, από τα οποία μπορούμε να μάθουμε τις πολύπλευρες δυνατότητες και τις απολαύσεις της ανθρώπινης ζωής.

Η κοινωνική πρόοδος απαιτεί οι άνθρωποι να είναι ελεύθεροι να κάνουν αναρίθμητα πειράματα στη ζωή

Ο Humboldt ήταν πιθανόν ο πρώτος που επιστράτευσε συγκεκριμένα επιχειρήματα για την ελευθερία , για παράδειγμα, το σχεδόν μεταφυσικό επιχείρημα, πηγαίνοντας πέρα από την καθαρή πολιτική, στη φύση του τί σημαίνει να είσαι άνθρωπος με την ορθή έννοια. Όπως ο ιστορικός του φιλελευθερισμού Ralph Raico το θέτει, «ο Humboldt εξήγησε πως μόνο όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε μεγάλη ποικιλία περιστάσεων όπου αυτά τα πειράματα μπορούν να λάβουν χώρα,τα οποία διευρύνουν το φάσμα των αξιών με τις οποίες το ανθρώπινο γένος είναι εξοικειωμένο, και μέσω της διεύρυνσης αυτής όλο και καλύτερες απαντήσεις μπορούν να δοθούν στο ερώτημα, «Με τί ακριβώς τρόπους, πρέπει οι άνθρωποι να ρυθμίζουν τις ζωές τους;»

Ο Herbert Spencer είχε την μεγαλύτερη επιρροή από τους ριζοσπάστες φιλοσόφους του 19ου αιώνα. O Spencer είχε καταγωγή από ταπεινούς Κουάκερους στην Αγγλία, και ύστερα από μια αρχική καριέρα, σαν γραφιάς στους σιδηρόδρομους, έγινε ένας κλασσικά ενεργητικός Βικτωριανός διανοούμενος, γράφοντας τεράστια βιβλία, που συμπύκνωναν όλες τις απόψεις του σε διάφορες επιστήμες, φυσικές και ηθικές. Ήταν ένας θεωρητικός του εξελικτισμού, που επινόησε τη φράση «η επιβίωση του καταλληλότερου» και επινόησε τον όρο «ο νόμος της ίσης ελευθερίας», για να συνοψίσει το φιλελεύθερο μήνυμα ότι έχουμε δικαίωμα σε όλες τις ελευθερίες που δεν εμποδίζουν την ελευθερία του άλλου. Και ήταν σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνος για τις όποιες φιλελεύθερες αντιλήψεις υπήρχαν στη σκέψη των ελίτ του τέλους του 19ου αιώνα.

Περισσότερα από 350.000 αντίτυπα των βιβλίων του πωλήθηκαν στις Η.Π.Α. μεταξύ του 1860 και του 1903. Το Atlantic το 1864 δήλωσε πως «ο Spencer εκπροσωπεί το επιστημονικό πνεύμα της εποχής μας» και ότι οι ιδέες του «θα γίνουν η αναγνωρισμένη βάση μιας βελτιωμένης κοινωνίας». Ο Spencer είναι ίσως πιο γνωστός στους αμερικάνικους νομικούς κύκλους , με την επίκληση του από τον Oliver Wendell Holmes, για τη διαφωνία του το 1905 στην περίπτωση Lochner5, όπου δήλωσε πώς «η 14η Τροποποίηση δεν είναι η αναπαράσταση του «Social Statics» του Spencer”. Δυστυχώς, κατά τους φιλελεύθερους.

Η δύναμη του ελεύθερου ατόμου, όχι η κρατική εξουσία, είναι αυτή που δημιουργεί πλούτο, ιδέες και χαρές που κάνουν τη ζωή να αξίζει να τη ζεις

Αυτοί οι πρόδρομοι, βοήθησαν να εμψυχώσουν τους Αμερικάνους δημοσιογράφους, συγγραφείς, οικονομολόγους και φιλοσόφους, του 20ου αιώνα, που προώθησαν τον μοντέρνο φιλελευθερισμό, παλεύοντας μάταια ενάντια στην επανάσταση του New Deal του Roosevelt που παγίωνε το όραμα του 20ου αιώνα μιας αμερικάνικης κυβέρνησης ολοένα αυξανόμενης καθώς και τις συνεχείς επεκτάσεις της κρατικής εξουσίας στο όνομα της τάξης, της κοινωνικής πρόνοιας και του πολέμου. Οι όμοιοι του H. L. Mencken, της Isabel Paterson, της Rose Wilder Lane, και της μετανάστριας από τη Ρωσία, συγγραφέα Ayn Rand έγραψαν και απέδειξαν πώς η δύναμη του ελεύθερου ατόμου, όχι η κρατική εξουσία, είναι αυτή που δημιουργεί πλούτο, ιδέες και χαρές που κάνουν τη ζωή να αξίζει να τη ζεις.

Ένας κόσμος διαμορφωμένος από το φιλελευθερισμό

Παρότι παραμένει εύκολο για τους πιστούς της απεριόριστης ελευθερίας, να νιώθουν απόγνωση για τη σύγχρονη τεράστια εξουσία του Αμερικάνικου κράτους, να φορολογεί, να ελέγχει και να διεξάγει πόλεμο, είναι αλήθεια πως από κάποιες πολύ σημαντικές πλευρές, όπως ακριβώς οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν γίνει το κυρίαρχο έθνος στον κόσμο, έτσι και σημαντικές πλευρές των φιλελεύθερων ιδεών που βρίσκονται στις ρίζες της Αμερικής, έχουν διαμορφώσει τον σύγχρονο κόσμο . Αυτές οι ιδέες έχουν βοηθήσει να δημιουργηθεί ένας κόσμος που απολαμβάνει πλούτο, περίλαμπρο εύρος ελεύθερης επιλογής και εδώ και στο εξωτερικό, το οποίο αξίζει να το τιμήσουμε.

Παρότι δεκάδες εκατομμύρια σκοτώθηκαν στο όνομα του οράματος του Karl Marx, δεν ζούμε στον κόσμο του. Ζούμε μάλλον σε έναν κόσμο, διαμορφωμένο από τα πιστεύω των πολιτικό-οικονομικών εχθρών του, οι κλασσικοί φιλελεύθεροι πρόδρομοι των σημερινών φιλελεύθερων, οι στοχαστές που, σύμφωνα με τις αρχές της ίδρυσης της Αμερικής, πίστεψαν πως μια αρμονία συμφερόντων φανερώνεται στις δίχως περιορισμούς αγορές, ότι το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να εμποδίσει τον πόλεμο και να μας κάνει όλους πλουσιότερους, ότι η αποκεντρωμένη ιδιωτική ιδιοκτησία δημιουργεί μια αυθόρμητη τάξη με μεγάλη ποικιλία.

Οι ιδέες και οι επιπτώσεις αυτών των προδρόμων τροφοδότησαν μια παράδοση του 20ου αιώνα που προσπάθησε να αναβιώσει, να επεκτείνει και να εφαρμόσει τις ιδέες τους για τα αγαθά και τη γονιμότητα της ειρήνης, της ελευθερίας, της ανοχής, των ελεύθερων αγορών και του ελεύθερου εμπορίου. Αυτή η παράδοση έγινε γνωστή σαν φιλελευθερισμός, και αυτοί που συνεχίζουν αυτόν τον πνευματικό αγώνα για την ανθρώπινη καλυτέρευση, ενώ πάντα επαγρυπνούν και υιοθετούν νέες ιδέες και εφαρμογές, οχυρώνονται στη μακρά και ζωντανή παράδοση πολιτικής σκέψης, και ακόμη πολιτικής πρακτικής, που βρίσκεται στην Αμερικάνικη και στην Ευρωπαϊκή Ιστορία. Στο βαθμό που ο κόσμος μας ακολούθησε αυτές τις παραδόσεις, έχει ευημερήσει και έχει γίνει ένας κόσμος που αξίζει να ζεις. Αλλά η εξουσία πάντα αντιστέκεται στην ελευθερία και το καθήκον του φιλελεύθερου είναι να εξηγήσει και να υποστηρίξει πως τα πλεονεκτήματα της ελευθερίας είναι αιώνια.

————————————————————————————
Υποσημειώσεις:

  1. Αυτό το άρθρο αρχικά εμφανίστηκε στην έκδοση Μαρτίου/ Απριλίου 2007 του Cato Policy Report. To άρθρο αναδημοσιεύεται στα πλαίσια της συνεργασίας του e-Rooster με το Ινστιτούτο Cato. Η μετάφραση του πρωτότυπου, για λογαριασμό του e-Rooster, έγινε από τον Τηλέμαχο Χορμοβίτη[πίσω]
  2. που προβάλλει τον Προμηθέα να αψηφά το Δία στο όνομα μιας δικαιοσύνης ανώτερης από τους θεούς[πίσω]
  3. αντίθετα με τη στενή κρατική δράση , με τη μορφή της κοινωνικής πίεσης, αυτά τα προβλήματα δεν έχουν εξαλειφθεί ολοσχερώς.[πίσω]
  4. από τα οποία ονομάστηκε το Cato Institute[πίσω]
  5. η οποία απόφαση ανέτρεψε ένα νόμο που ρύθμιζε τις ανώτερες ώρες εργασίας βασισμένη στις αρχές της οικονομικής ελευθερίας, που ο Holmes ένιωθε πως το Σύνταγμα δεν προστάτευε[πίσω]

9 σχόλια
Leave a comment »

  1. Πότε πρωτοψήφισαν οι μαύροι στην κοιτίδα αυτή του φιλελευθερισμού ; Voting Rights Act 1965. Ιδού κάτι για το οποίο «Παρά κάποια σοβαρά μειονεκτήματα, ο σημερινός Αμερικανός φιλελεύθερος μπορεί να νιώσει πραγματικό πατριωτικό οίστρο όταν σκέπτεται την ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών.»
    Φαντάζομαι ότι, παρά κάποια αντιστοίχως σοβαρά μειονεκτήματα, και ο πολίτης του Ιράκ και του Αφγανιστάν και του Πακιστάν μπορεί να νιώσει πατριωτικό οίστρο όταν σκέπτεται την επανίδρυση του Ιράκ και του Αφγανιστάν και την ίδρυση του Πακιστάν.
    Και ο Samuel Johnson αναρωτιόταν : «How is it that we hear the loudest yelps for liberty among the drivers of negroes?» Αυτοί οι δουλέμποροιήταν οι ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών.
    Σοβαρά τώρα, το Cato Institute δεν χαίρει της καλυτέρας φήμης μεταξύ των αμερικανικών think tanks.
    Εγκυκλοπαιδικώς, η καθολική ψηφοφορία (για τους άνδρες βέβαια) ίσχυσε πρώτα απ’ όλες τις χώρες του κόσμου στην Ελλάδα το 1864 ! Και προεβλέπετο και στο σύνταγμα του 1844 που έμεινε ανενεργό λόγω δολοπλοκιών του βασιλέως Όθωνος ! Αυτά για να μην χάσκουμε μερικοί όταν οι ξένοι φίλοι μας θέλουν να μας κάνουν μάθημα δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων κλπ.

  2. Όσον αφορά το Cato Institute, φήμη μεταξύ ποιανών;

    Επίσης για τα δικαίωματα ψήφου η κατάσταση που παρουσιάζεις είναι εξαιρετικά απλοϊκή. Αν και το ομοσπονδιακό σύνταγμα δεν επέβαλλε την καθολική ψηφοφορία πριν από τον εμφύλιο η κάθε πολιτεία ήταν ελεύθερη να επιλέξει η ίδια τι είδους δικαιώματα ψήφου θα υπάρχουν. Εάν μας ενδιαφέρει το ζήτημα της πρωτοπορίας λοιπόν θα πρέπει να πούμε ότι αρκετές αμερικανικές πολιτείες ακόμα και πριν το 1800 επέπτρεπαν την ψήφο στους μαύρους και στις γυναίκες (σε ορισμένες πολιτείες οι μαύροι κάναν μεγαλύτερη χρήση του δικαιώματος απ’ότι οι γυναίκες) και επίσης είχαν καταργήσει την δουλεία. Επίσης το ομοσπονδιακό κράτος απαγόρεψε την δουλεία σε ομοσπονδιακές περιοχές όπως και απαγόρεψε την εξαγωγή σκλάβων πριν το 1800. Επίσης σε πολλες πολιτείες της Αμερικής οι περιορισμοί ιδιοκτησίας είχαν καταργηθεί πολύ πριν το 1860. Επίσης το πρώτο σύνταγμα στον κόσμο να επιτρέψει ισότιμη πρόσβαση στις κάλπες στις γυναίκες ήταν του New Jersey (το 1776).

    Απ’ότι φαίνεται λοιπόν όλες οι πρωτοπορίες στο ζήτημα της ψηφοφορίας ανήκουν σε πολιτείες των ΗΠΑ. Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ συνολικά σαν πολιτειακή ένωση είχαν και μεταξύ πολιτειών αλλά και ανά την ιστορία τους μεγάλη ποικιλία στις ρυθμίσεις τους περί ψήφου δεν αλλοιώνει το γεγονός ότι ορισμένες από τις Αμερικανικές πολιτείες ήταν πολύ πιο μπροστά από τον υπόλοιπο κόσμο σε αυτά τα ζητήματα. Επομένως ο Αμερικάνος φιλελεύθερος, έχοντας τουλάχιστον πολιτική καταγωγή σε αυτές τις πρωτοπόρες πολιτείες, πράγματι δικαιούται να αισθάνεται πατριωτικό οίστρο και πράγματι μπορεί να μας κάνει μαθήματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

  3. Η πολιτικη αδυναμια των ΗΠΑ να εξαγουν ενα καπιταλισμο που θα αποκτησει παγκοσμια αποδοχη και αναγνωριση πηγαζει απο το εξης παραδοξο…
    Στην Χωρα με τη μεγαλυτερη τεχνολογικη εξελιξη μονο 1/2 πολιτες ψηφιζει στις εκαστοτε εκλογες και μονο 1/2 πολιτες εχουν ταξιδεψει εστω 1 φορα στη ζωη τους εκτος της αμερικανικης Ηπειρου!
    Μια γυαλα που μεσα της κλεινεται ενας ψευτικος παραδεισος,
    καλα προστατευμενος απο τα ΜΜΕ που κυβερνουν τη Χωρα ,εδω και πολλα χρονια, με υποστηριχτες την ολιγαρχια του πετρελαιου και της βιομηχανιας οπλικων συστηματων , που ενεχονται στη δολοφονια ενος προεδρου και ενος υποψηφιου προεδρου[Τζων και Μπομπ Κενεντυ].
    Ενα συστημα αυτοκτονικο κοινωνικα , αφου 200 και πλεον χρονια δεν καταφερε ν’αντιμετωπιση τον μικροκοινοτισμο που με τη σειρα του γεννησε τη μαφια , καθηλονοντας την οικονομια της Χωρας στις επιθυμιες μιας ολιγαρχιας που καθοριζει μονη της τους Νομους για να μπορει να πλουτιζει παραβαινοντας τους ελεω της οικονομικης δυναμης με την οποια κατα κανονα ,εξαγοραζονται οι συνειδησεις!
    Σε καμμια αλλη πολιτιστικη συγκυρια το ιδιο το κρατος δεν επεσε τοσο χαμηλα οσο στις ΗΠΑ της ποτοαπαγορευσης κι του Κραχ του 1930, του πολεμου της Κορεας και του Βιετναμ, του Αφγανισταν και σημερα του Ιρακ και της Παλαιστινης!
    Η Χωρα με το δημοκρατικοτερο Συνταγμα , αλλα και τους αδιαφθορους για να επιβαλουν τον Νομο της Πολιτειας στους διεφθαρμενους δικαστες και αστυνομικους απο το χρημα, αλλα και στην επιβολη καθεστυκειων κυβενησεων παρα τη θεληση της λαικης πλειοψηφιας οπως φαινεται σημερα στην Κορεα η το Βιετναμ, την Κινα , τη Σ.Ε που διαλυθηκε για να παραδοθει στην πιο στυγνη μαφια που γνωρισε τα τελευταια 100 χρονια της ιστοριας της…
    Οι ΗΠΑ ειναι η πιο τρανη αποδειξη του τι θα συμβει σε μια Χωρα που χανει την αλληλεγγυη μεταξυ των πολιτων και ολοι τρεχουν πισω απο το κερδος ποδοπατοντας ο ενας τον αλλο, σημερα πλουσιοι και αυριο ζητιανοι, παραπεταμενοι στην ακρη του δρομου , με τον στρατο σωτηριας ,αντι του υπευθυνου κρατους να τους περιθαλπτει για να μην πεθαινουν σαν τα ποντικια , πνιγμενοι στα λασπονερα των μεγαλοπολεων, με τους ξεχειλισμενους απο ακαθαρσιες υπονομους!

  4. Αγαπητέ κύριε Κουκόπουλε,
    ελπίζω να μην χάνετε χρόνο από τη προεκλογική σας εκστρατεία για να λάβετε μέρος στην συζήτηση αυτή.
    Όντως, μπορεί να ισχυρισθεί κανείς ότι και οι προ της ιδρύσεως των ΗΠΑ, και προ αυτού τούτου του αποικισμού, καταστατικοί χάρτες των Βρεταννικών αποικιών στην Αμερική που συντάχθηκαν και εγκρίθηκαν από φανατικούς, περιθωριακούς, αντιεξουσιαστές προτεστάντες στην Αγγλία και την Ολλανδία (π.χ. Massachusetts Covenant) υπήρξαν δημοκρατικοί μέχρις ουτοπικότητος. Όμως, ο πολίτης της Μασσαχουσέττης θα μπορούσε να είναι υπερήφανος γι’ αυτούς ίσως, όχι ο μέσος Αμερικανός και πολύ λιγώτερο ο πολίτης του Τέξας. Και μαζί με την υπερηφάνεια θα έπρεπε να νοιώθει και ντροπή που οι δήθεν φιλελεύθεροι αυτοί συνέπηξαν συμφωνία θανάτου (ο όρος ανήκει στον Ουίλλιαμ Λλόυδ Γκάρρισον και χαρακτηρίζει το σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών !) με δουλεμπόρους.

  5. Για την ποιότητα του Cato Institute ψάξτε τα μπλογκ των περισσοτέρων επαγγελματιών οικονομολόγων, ακόμη και των πλέον φιλελευθέρων με τα δικά σας κριτήρια.

  6. Libertarianism as a political movement or as a principle? The USA
    Constitution is very libertarian in that it restrains government tyranny. The
    left, of course (eg Daniel Lazare), sees this as restraining «democracy.» But
    I have heard of many incidents in the 1930s in the USA that would have led to
    a soviet takeover in other countries. The labor unions used very Stalinist
    tactics to organise, and indeed FDR helped them. Some of FDR’s top people
    followed Viglione, Mussolini’s economist. But the constitution survived. The
    restraint on government worked to prevent the turmoil seen elsewhere. Now
    there are libertarian ideologues, who take libertarianism out of context –
    some of them were for states rights opposed to desegregation, others against
    the Vietnam war but otherwise Republican. The Reagan coalition was based on
    a combination of «economic» conservatives (aka libertarians) and «social»
    (aka religious) conservatives. The religious conservatives were largely from
    labor unions, but also people whose religious schools were attacked by
    teacher unions. Both the religious and economic conservative were united
    during the cold war. The social conservatives were opposed to the
    godlessness of communism. The economic conservatives were opposed to the
    economics of communism. Now that coalition may not survive. Examine the
    writings of Richard Hofstadter on Darwinism and Paranoia and Burke. See how
    Popper (wrongly, I think) rejected Aristotle in favor of the
    pre-Socratics. Aristotle is the core of Western civilisation. Plato is the
    root of all the genocidal eastern disruptions we have suffered this past
    century.

  7. K. Γεωργανά,
    Πολίτης της Μασσαχουσέτης μπορεί να γίνεται και εσείς, χωρίς να έχετε καμμία σχέση με την φιλελεύθερη παράδοση των ΗΠΑ. Όμως ο πολίτης του Kansas λ.χ. κάλλιστα μπορεί να κατάγεται από τους φιλελεύθερους που μετακόμισαν εκεί από την ανατολή για να δώσουν μάχες για τις φιλελελύθερες ιδέες. Απλά οι φιλελεύθεροι κάπου πετύχαν περισσότερα, κάπου λιγότερα, όμως αποτελούν χαρακτηριστικό και ουσιαστικό κομμάτι του πληθυσμού των ΗΠΑ.

    Όσον αφορά την συμφωνία (το ομοσπονδιακό σύνταγμα) είναι αμφιλεγόμενο κατά πόσο εξυπηρετεί τις φιλελεύθερες ιδέες ή όχι, αλλά εάν υπέθετα (όπως φαίνεται ότι υποθέτετε) ότι δεν τις εξυπηρετεί τότε, ναι, ο φιλελεύθερος των ΗΠΑ θα έπρεπε να λυπάται (ή να ντρέπεται) που οι φιλελεύθεροι πρόγονοι του δεν αντιστάθηκαν αρκετά (ή βοήθησαν) στο σύνταγμα. Όμως όπως είπα αυτό είναι αμφιλεγόμενο και θα ήταν λάθος να το δεχτούμε άκριτα.

  8. Όσον αφορά το Cato θα με βοηθούσατε αν μου δείχνατε ένα παράδειγμα, καθώς μια πρόχειρη αναζήτηση δεν μου βρήκε τίποτα (απεναντίας βρήκα πολλές συνεργασίες με το Cato επαγγελματιών οικονομολόγων).

  9. Mr. Panagiotopoulos,
    I agree that the libertarian-conservative coallition in the US is under a lot of pressure and also with most of the other things you have said (although I would be kinder to Popper). But I believe that when you attack ‘libertarian ideologues’ it is you who is taking libertarianism out of context. It is wholy within the libertarian context to be both for desegregation and for the right of states to secede from the union (remember Lysander Spooner for example). The US constitution is one of the best in the world in many respects but that did not stop it from being used for a great evil, ie the US civil war. So I think it is wholy in the libertarian context to be against forcefully keeping peoples states in a union they do not wish while at the same time recognizing the right of black peoples in these same states to rebel against their captors. Neither do I see why voting Republican and also being against the Vietnam war is «taking libertarianism out of context».

Σχολιαστε