Η οικονομία-ελικόπτερο
Δεκ 25th, 2009 | Τάσος Αβραντίνης| Κατηγορία: Βιβλιοκριτικές |
Email This Post
|
Print This Post
|
Τι ακριβώς συνέβη τον Σεπτέμβριο του 2008; Γιατί πολλοί πολιτικοί σε όλο τον κόσμο έσπευσαν από την πρώτη στιγμή να χρεώσουν την οικονομική κρίση αποκλειστικά στην ελεύθερη αγορά; Και γιατί ο συντηρητικός Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί, σχεδόν πανηγυρικά, διακήρυξε το τέλος του laissez-faire, ταυτόχρονα με την Άνγκελα Μέρκελ που διαπίστωνε ότι είναι αναγκαία η θέσπιση νέων αυστηρών ρυθμίσεων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα;
Εν τέλει, όμως, η οικονομική κρίση προέκυψε επειδή, όπως υποστηρίζουν οι οπαδοί του νέου παρεμβατισμού, δεν υπήρχαν οι αναγκαίες ρυθμίσεις; Κι αν συνέβη το αντίθετο; Αν δηλαδή η κρατική παρέμβαση και ο προστατευτισμός οδήγησαν αργά αλλά σταθερά στην κρίση; Σε ένα σημείωμα που συνυπογράψαμε με τον καθηγητή Γεώργιο Μπήτρο1 , δημοσιευμένο με το ξέσπασμα της χρηματοοικονομικής κρίσης, εξηγούσαμε ότι οι λόγοι που την προκάλεσαν ήσαν οι εξής:
1. Η διόγκωση του εξωτερικού χρέους των Ηνωμένων Πολιτειών. Η κατάσταση αυτή προέκυψε λόγω της αύξησης των εισαγωγών για κατανάλωση, σε συνδυασμό με τη μεγάλη αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών που προκλήθηκε σε σημαντικό βαθμό από την ενεργειακή κρίση. Οι παραπάνω παράγοντες οδήγησαν σε αμφισβήτηση της αξιοπιστίας του δολαρίου, σε απαξίωση δηλαδή του αμερικανικού νομίσματος στις διεθνείς αγορές.
2. Το σταθερά αυξανόμενο από τις αρχές του 2000 δημοσιονομικό έλλειμμα, που είχε αποτέλεσμα τη διόγκωση του δημόσιου χρέους.
3. Η αλόγιστη αύξηση των δημοσίων δαπανών, παράλληλα με τη διατήρηση των επιτοκίων σε χαμηλά επίπεδα, και
4. Η παρέμβαση του πολιτικού συστήματος στην αγορά κατοικίας των ΗΠΑ, η οποία και προκάλεσε την οικονομική κρίση όταν έσπασε η «στεγαστική φούσκα».
Τι ακριβώς ήταν, όμως, αυτό που ονομάζουμε «στεγαστική φούσκα»; Στην πραγματικότητα, μιλάμε για μια αγορά κατοικίας σε εξαιρετική άνθηση, εξαιτίας στρεβλώσεων που προκάλεσε κατά κύριο λόγο η κρατική παρέμβαση και όχι η ελεύθερη αγορά. Μιλάμε, δηλαδή, για χορήγηση και διευκόλυνση πληθώρας στεγαστικών δανείων, χωρίς φροντίδα για τις απαραίτητες διασφαλίσεις αποπληρωμής τους. Δύο οιονεί κρατικοί οργανισμοί, οι Fannie Mae και Freddie Mac, ήταν καίριοι πρωταγωνιστές αφού εξαγόρασαν ή εγγυήθηκαν σχεδόν τέσσερα τρισεκατομμύρια δολάρια των χρεών από δάνεια για αγορά κατοικίας στις ΗΠΑ. Αυτά τα χρέη τα τιτλοποίησαν σε ομόλογα εκδόσεώς τους (agency bonds), τα οποία εγγυήθηκε το αμερικανικό Δημόσιο (Federal Agency for Housing Enterprise Oversight). Με τον τρόπο αυτό προσέλκυσαν το επενδυτικό ενδιαφέρον όλων των ειδικών επενδυτών, γιατί παρείχαν κρατική εγγύηση στο χρέος που ενσωμάτωναν, ενώ συγχρόνως εξασφάλιζαν μεγαλύτερες αποδόσεις από τα αντίστοιχα χρηματοοικονομικά προϊόντα των ιδιωτών ανταγωνιστών τους. Για το τελευταίο φρόντισε ακόμη περισσότερο η Ομοσπονδιακή Τράπεζα που μείωσε τα επιτόκια σε πρωτοφανώς χαμηλά επίπεδα. Η δράση των δύο αυτών ημικρατικών οργανισμών στην αγορά παραγώγων με την εγγύηση του αμερικανικού Δημοσίου δημιούργησε τεράστιες παρενέργειες στον ανταγωνισμό, καλλιέργησε αδικαιολόγητη εμπιστοσύνη στους επενδυτές και διάβρωσε σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη στις διεθνείς αγορές χρήματος και κεφαλαίου. Την ίδια στιγμή, η νομοθεσία πίεζε κι άλλο τις τράπεζες να αμβλύνουν (μέχρι μηδενισμού) τα κριτήρια πιστοληπτικής ικανότητας των πελατών τους για αγορά κατοικίας για λόγους κοινωνικής πολιτικής, υποχρεώνοντας τις τράπεζες να δίνουν δάνεια σε περιοχές που κατοικούσαν άνθρωποι που δεν είχαν τη δυνατότητα να τα αποπληρώσουν. Είχαν μάλιστα δημιουργηθεί και ισχυροί οργανισμοί συνεταιριστικού χαρακτήρα που ελέγχονταν από την αριστερή πτέρυγα του δημοκρατικού κόμματος, οι οποίοι προωθούσαν οι ίδιοι δάνεια πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τις τράπεζες με μεθόδους πολιτικού πειθαναγκασμού… Στο μεταξύ, η τιτλοποίηση των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων και η περαιτέρω πώληση στη δευτερογενή αγορά του ενυπόθηκου δανεισμού υπό τη μορφή χρηματοοικονομικών προϊόντων επέτρεψε στις τράπεζες την αναπλήρωση των κεφαλαίων τους για να συνάψουν νέα δάνεια.
Η πολιτική των χαμηλών επιτοκίων της FED (δηλαδή του εύκολου χρήματος), σε συνδυασμό με την ασφάλιση των καταθέσεων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, ενίσχυσε κι άλλο την εμπιστοσύνη της αγοράς. Διάχυτη ήταν η πεποίθηση ότι το κράτος θα παρέμβει εάν η στεγαστική αγορά, κάποια στιγμή, ερχόταν αντιμέτωπη με μπελάδες. Το κράτος, δηλαδή, ενθάρρυνε την αγορά να τολμήσει να αναλάβει ρίσκα χωρίς τη δική του άμεση παρουσία, το οποίο ωστόσο ορθώς θεωρήθηκε ότι εγγυούνταν τους κινδύνους. Πολύ εύστοχα η πρακτική αυτή είχε χαρακτηριστεί ιδιωτικοποίηση των κερδών και κοινωνικοποίηση των οικονομικών απωλειών.
Τα πράγματα όμως δεν είχαν εσαεί ευθύγραμμη πορεία. Κι όταν οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ, για πρώτη φορά μετά από μακρά περίοδο σταθερής ανόδου άρχισαν να μειώνονται, η αγορά άρχισε να συνειδητοποιεί ότι σημασία δεν είχαν οι αξίες των εξασφαλίσεων για τις οποίες έγραφαν οι τράπεζες, αλλά οι πραγματικές αξίες των περιουσιακών στοιχείων που εξασφαλίζονταν με τις υποθήκες. Μια ακόμη άστοχη σειρά νομοθετικών παρεμβάσεων συνετέλεσε καίρια στη δημιουργία πανικού. Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, οι τράπεζες υποχρεώνονταν να αναπροσαρμόσουν τις αξίες των εξασφαλίσεων στους ισολογισμούς τους σε χαμηλότερα επίπεδα με βάση τις νέες μειωμένες αξίες των ακινήτων. Κατ’ ουσίαν, δηλαδή, οι τράπεζες εξαναγκάζονταν σε μαζικές «όσο όσο» πωλήσεις. Mε αδιάσειστα επιχειρήματα, στατιστικά στοιχεία και διεξοδική εις βάθος ανάλυση, ο γνωστός οικονομολόγος και συγγραφέας του περίφημου Basic Economics, Τόμας Σόουελ, περιγράφει τις καταστρεπτικές συνέπειες της κρατικής παρέμβασης στην αγορά ακινήτων στο νέο βιβλίο του The Housing Boom and Bust (Η έκρηξη της αγοράς κατοικίας και η πτώχευση).2
Σε τελική ανάλυση αν κύριος υπαίτιος της κρίσης ήταν η φούσκα στην αμερικανική αγορά κατοικίας, τότε τεράστια ευθύνη έχουν αυτοί που γέμισαν τη φούσκα με εύκολο χρήμα (η κρατική FED που επιχειρούσε με τα χαμηλά επιτόκια να παρέμβει στον οικονομικό κύκλο) και αυτοί που έκαναν τα τειχώματα της φούσκας άκαμπτα και καθυστέρησαν την διάρρηξή τους, με αποτέλεσμα η κρίση που προέκυψε να πάρει καταστροφικές διαστάσεις. Δηλαδή οι έμμεσες και άμεσες εγγυήσεις του κινδύνου από το κράτος και οι αδυναμίες του συστήματος διοίκησης των τεράστιων εισηγμένων εταιρειών (προπαντός των τραπεζών), που διαφοροποιούν τόσο τα κίνητρα των –κατεστραμμένων πλέον πραγματικών ιδιοκτητών/μετόχων– από αυτά των κατά σύστημα υπεραμειβόμενων χρυσοφόρων διοικούντων, ώστε να δημιουργούν τη δική τους αυτοτελή στρέβλωση στο καπιταλιστικό σύστημα.
Ιδίως με δεδομένο ότι ακριβώς αυτές οι τεράστιες επιχειρήσεις (π.χ. οι τράπεζες, οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες κ.λπ.) δεν αφήνονται, όπως αποδείχθηκε, από το κράτος να καταρρεύσουν και να κλείσουν, όπως έκλεισαν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Διότι ας μην ξεχνάμε ότι τα χρήματα των φορολογουμένων δεν πήγαν στη διάρκεια της κρίσης κατά κύριο λόγο σε κοινωνική πολιτική, αλλά στη στήριξη με τρισεκατομμύρια δολάρια των αποτυχημένων τεράστιων εισηγμένων επιχειρήσεων.
Η εξήγηση της οικονομικής κρίσης ως αποτέλεσμα σειράς κρατικών παρεμβάσεων βρίσκει σύμφωνους πολλούς κορυφαίους οικονομολόγους σε όλο τον πλανήτη. Σημείο αναφοράς, βεβαίως, παραμένει πάντοτε η μελέτη του Τζον Τέιλορ, Getting Off Track: How Government Actions and Interventions Caused, Prolonged, and Worsened the Financial Crisis.3 Εξαιρετικές ιδέες, ωστόσο, συνεισφέρει στη σχετική συζήτηση των οικονομολόγων ο Σουηδός καθηγητής Γιόχαν Νόρμπεργκ, senior fellow σε ένα από τα επιδραστικότερα ιδρύματα πολιτικής έρευνας των ΗΠΑ, του Cato Institute, στο νέο του βιβλίο Financial Fiasco. How America’s Infatuation with Home Ownership and Easy Money Created the Economic Crisis, ήδη γνωστός ευρέως εδώ και έξι χρόνια χάρη στο βιβλίο του In Defense of Global Capitalism.4
Στα 36 του, ο Νόρμπεργκ θεωρείται από τα πιο διεισδυτικά «μυαλά» της σύγχρονης φιλελεύθερης σκέψης και ξεχωρίζει για την αναλυτική του σκέψη. Στο τελευταίο του βιβλίο αναλύει με στέρεα επιχειρήματα όσα ήδη αναφέρθηκαν και αναρωτιέται: αν οι συστηματικές και απολύτως αλληλοσυνδεόμενες παρεμβάσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, της FED και του Department of Housing and Urban Development, δεν αποτελούν κρατική παρέμβαση, τότε πώς ακριβώς εννοούμε την κρατική παρέμβαση;
Η αγορά, σύμφωνα με τον Νόρμπεργκ, δεν είναι τίποτε άλλο από τα δισεκατομμύρια των αποφάσεων που λαμβάνονται σε παγκόσμιο επίπεδο με βάση προσωπικές σταθμίσεις και άγνωστες στους υπόλοιπους επιδιώξεις. Η κρατική παρέμβαση, τονίζει, μπορεί να ενισχύσει το ένστικτο «αγέλης» της αγοράς και να φουσκώσει τις οικονομικές προσδοκίες δανειοληπτών, δανειστών, τραπεζιτών, χρηματιστών, αλλά και πολιτικών και γραφειοκρατών. Η δημιουργία οποιασδήποτε «αγέλης», όμως, εκτός των άλλων, επιτρέπει στους πολιτικούς και στους γραφειοκράτες να πείθουν ότι, όποτε θεωρούν εκείνοι χρήσιμο, είναι αναγκαίες μεγαλύτερες ακόμα παρεμβάσεις και όλο πιο αυστηρές ρυθμίσεις, που γεμίζουν χιλιάδες σελίδες νέων κωδικοποιήσεων, νέων νόμων, σε μια συνθήκη συγκεχυμένης και αλληλοαναιρούμενης πολυνομίας. Έτσι ώστε αφού οι παρεμβάσεις δημιούργησαν το πρόβλημα, να προβάλουν τώρα και ως η λύση του.
Με δεδομένο ότι κανείς δεν ξέρει πού θα ξεσπάσει η επόμενη κρίση, λέει στη συνέχεια της αναλυτικής εργασίας του ο Νόρμπεργκ, οι γραφειοκράτες επιχειρούν να μας προστατεύσουν εκ των προτέρων με όλο και πιο έντονη παρουσία στην οικονομική ζωή. Έτσι όμως τα περιθώρια ελιγμών για τις αγορές, υπό τον ασφυκτικό εναγκαλισμό του κράτους, στενεύουν ακόμη περισσότερο. Στη μέγγενη της προστατευτικής νομοθεσίας και των ρυθμιστικών αρχών, οι αγορές δεν μπορούν να προσαρμοστούν ή να αλλάξουν τις στρατηγικές τους άμεσα, ανάλογα με τις ειδικές συνθήκες, ανάλογα με τις νέες πληροφορίες για το τι συμβαίνει με τη ζήτηση προϊόντων και υπηρεσιών, ανάλογα με τον ανταγωνισμό και ανάλογα με τις πιστώσεις. Οι παρεμβατικές πολιτικές μπλοκάρουν τα καλύτερα μονοπάτια της οικονομικής δράσης, που σε περίοδο κρίσης αναζητούν ευκαιρίες, με αποτέλεσμα η κρίση να επιτείνεται αντί να ανακουφίζεται. Μια παρέμβαση, εξηγεί ο Νόρμπεργκ, μπορεί να είναι σε θέση να ανακόψει την ελεύθερη πτώση ενός τομέα της αγοράς που πλήττεται από μια κρίση. Η ιστορία ωστόσο αποδεικνύει ότι οι παρεμβάσεις αποτροπής οποιασδήποτε κρίσης (bailouts), τελικώς, πολύ σύντομα επιτείνουν το πρόβλημα.
Ιδιαίτερα κρίσιμο για τον συγγραφέα είναι το ότι, στην παρούσα συγκυρία, οι τράπεζες και οι μεγάλες επιχειρήσεις που παρουσιάζουν οικονομική αδυναμία διασώζονται με την τεράστια οικονομική ενίσχυση του κράτους από τα χρήματα των φορολογουμένων – και μάλιστα ερήμην τους. Η διάσωση όμως των προβληματικών επιχειρήσεων από το κράτος έχει μια ακόμη σημαντική αρνητική επίπτωση: μεταφέρει το μήνυμα ή έστω τη βάσιμη προσδοκία ότι μια τυχόν μελλοντική οικονομική αποτυχία θα καλυφθεί εκ νέου από τις κρατικές δομές. Το μήνυμα είναι ότι καμιά μεγάλη επιχείρηση ή τράπεζα δεν είναι δυνατόν να πτωχεύσει ή να κλείσει, δεν θα την αφήσει το κράτος. Αλλά τότε, και πάντα υπό την κρατική αιγίδα, ανοίγει ο δρόμος για τις διοικήσεις των εταιρειών να λαμβάνουν παράτολμες αποφάσεις, τις οποίες σε καθεστώς μη προστασίας ούτε που θα το σκέπτονταν να τις λάβουν χωρίς να σταθμίσουν τις συνέπειες. Τέτοιου είδους πολιτικές, διακοσμημένες με αγαθές προθέσεις, κινδυνολογία και διακηρύξεις εναντίον της ανεργίας, μεταβάλλουν ριζικά το οικονομικό σύστημα σε έναν ιδιότυπο καπιταλισμό, στον οποίο τα κέρδη παραμένουν ιδιωτικά αλλά οι ζημιές βαρύνουν την κοινωνία∙ με άλλα λόγια, αφαιρούν από το σύστημα τη θεμελιωδέστερη ηθική αρχή του, αυτή της ατομικής ευθύνης, σύμφωνα με την οποία στην ελεύθερη αγορά η απερίσκεπτη συμπεριφορά τιμωρείται και επιβραβεύεται η συνετή. Εάν λοιπόν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την επερχόμενη οικονομική θύελλα, σύμφωνα με τον Νόρμπεργκ πρέπει να ακολουθήσουμε τον εντελώς αντίθετο δρόμο από αυτόν της παρέμβασης. Χρειάζεται να τεθεί τέρμα στην προστασία των επιχειρήσεων, όσο μεγάλες κι αν είναι αυτές, αλλά και στην εγγύηση που οι κρατικές αρχές παρέχουν στους επενδυτές και στους αποταμιευτές. Ο καθένας στην ελεύθερη αγορά οφείλει να δρα με δική του ευθύνη, χωρίς καμμιά προστασία. Η έλλειψη οποιασδήποτε κρατικής προστασίας θα είχε, κατά τον Νόρμπεργκ, ευεργετικά αποτελέσματα στην αλλαγή της νοοτροπίας των πολιτών. Χωρίς προστασία, οι πολίτες έχουν υποχρέωση να αντιμετωπίζουν τη ζωή τους ως ενήλικοι, οφείλουν να αντιλαμβάνονται και να αξιολογούν τους κινδύνους της πραγματικής ζωής.
Ο Νόρμπεργκ σημειώνει μια παραδοχή αυτονόητη. Ο κίνδυνος, λέει, είναι τμήμα της ανθρώπινης ζωής. Χρειάζεται λοιπόν, προσθέτει, να γίνει αντιληπτή η οικονομία σαν καζίνο, στο οποίο όποιος παίζει έχει σοβαρές πιθανότητες να χάσει. Εν αντιθέσει, η σύγχρονη οικονομία δεν γίνεται αντιληπτή σαν καζίνο αλλά σαν ελικόπτερο. Η περιγραφή της οικονομίας-ελικόπτερο εκ μέρους του είναι ιδιαίτερα κατατοπιστική. Το κράτος, λέει ο Νόρμπεργκ, αιωρείται πάνω από τις τράπεζες και τους επενδυτές, φροντίζοντας να μην πληγωθεί κανείς πολύ άσχημα. Με το παραμικρό ατύχημα, η κυβέρνηση μειώνει τα επιτόκια, παρέχει πιστώσεις και τα χρήματα των φορολογουμένων εξανεμίζονται σε αμφίβολες πολιτικές διάσωσης ισχυρών επιχειρηματιών. Ουδείς αντιλαμβάνεται τους κινδύνους και οι ίδιοι πάντα επενδυτές μπορούν να συνεχίζουν την ίδια απερίσκεπτη και παράλογη συμπεριφορά, χωρίς συνέπειες για τους ίδιους. Αργά ή γρήγορα, όμως, ο έλικας θα κτυπήσει σε κάποια στέγη και το ελικόπτερο θα πέσει στα κεφάλια όλων μας.
Οι διαπιστώσεις του Νόρμπεργκ ενδέχεται να θεωρηθούν από τους εξοικειωμένους με τον κρατισμό Έλληνες ως ανάλγητες «νεοφιλελεύθερες» συνταγές. Η χώρα μας βρίθει δημαγωγών και λαϊκιστών, συμφέρον των οποίων πάντα είναι να απαρνιούνται την πραγματικότητα, μη χάνοντας ευκαιρία να κολακέψουν όλα τα ελαττώματα των ακροατών τους. Η οικονομική κρίση θα μπορούσε να είναι μια ευκαιρία για την ενηλικίωση πολλών Ελλήνων πολιτών, για επαναπροσέγγιση των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας με αρχές όπως η υπευθυνότητα και η εγκράτεια. Ο Γιόχαν Νόρμπεργκ προσφέρει κι αυτό το ερέθισμα.
Τάσος Ι. Αβραντίνης5
——————————————————————
Σημειώσεις:
- Γ. Μπήτρος, Τ. Αβραντίνης, «Κρίση της πολιτικής, όχι της αγοράς», http://e-rooster.gr/10/2008/977[πίσω]
- Thomas Sowell, The Housing Boom and Bust, Basic Books, 2009[πίσω]
- John B. Taylor, Getting Off Track. How Government Actions and Interventions Caused, Prolonged, and Worsened the Financial Crisis. Hoover Institution Press, 2009.[πίσω]
- Έκδοση του Cato Institute το 2003. Το σουηδικό πρωτότυπο, Till världskapitalismens försvar, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Timbro στη Στοκχόλμη το 2001.[πίσω]
- Δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του Athens Book Review[πίσω]
Ο τOΙχος, οι τΟΙχοι = κατασκεύασμα, συνήθως κατακόρυφο, που διαιρεί ένα χώρο σε επί μέρους κλπ κλπ
το τΟΙχωμα, τα τΟΙχώματα = η εξωτερική ή εσωτερική επιφάνεια ενός τοίχου ή περικεχαρακωμένου κοίλου χώρου
το τΕΙχος, τα τΕΙχη = οχυρωματικό συνήθως κτίσμα που περιβάλλει και προστατεύει οικισμό κλπ
μπορει το κρατος στις ΗΠΑ να διεσωσε ορισμενες μεγαλες τραπεζες. ομως αυτο ειναι κατι προσωρινο. νομιζω το προγραμμα TARP θα τερματιστει το 2010. επιπλεον η βοηθεια απο το κρατος δεν παρεχεται αφιλοκερδως.αντιθετα οι τραπεζες ήδη αρχιζουν και επιστρεφουν λεφτα στο κρατος. στις ΗΠΑ δεν εγινε αυτο που εγινε σε διαφορες ευρωπαικες χωρες δηλαδη να εθνικοποιησουν τραπεζες!! επισης αν αναλογιστουμε ποιες θα ηταν οι συνεπειες αν κατερρεαν ολες αυτες οι μεγαλες τραπεζες. δειτε και αυτο http://www.newsweek.com/id/227295
οσον αφορα τα αιτια εγω προσωπικα δεν μπορω να εκφρασω αποψη ακομα. υπαρχουν και παρα πολλοι επιστημονες που αναφερουν οτι τα κυρια αιτια της κρισης οφειλονται στην αγορα. πιστευω ειναι νωρις να βγαλουμε συμπερασμα ακομα.
Παιδιά, χαλαρώστε. Πάντοτε θα υπάρχει κάποια εξωτερική παρέμβαση ή απλά επίδραση [είτε κρατική, είτε φυσική (οικολογική), είτε τεχνητή (πόλεμος), είτε...] στην οποία θα φορτώνεται τα αίτια μιας κατά τα άλλα περιοδικής παγκοσμιοποιημένης οικονομικής κρίσης, που όμως δεν θα περιμένει εσάς για να την «εξηγήσετε» εκ των υστέρων.
Άλλωστε κάτι τέτοιο (δηλ. οι εκ των υστέρων αναλύσεις) είναι ανώφελες και εκ του ασφαλούς. Είστε έτοιμοι για το σκάσιμο της επόμενης φούσκας, αυτής του δημοσιονομικού χρέους?
Ε όχι και εκ των υστέρων…
«The special privileges granted to Fannie and Freddie have distorted the housing market by allowing them to attract capital they could not attract under pure market conditions… Like all artificially-created bubbles the boom in housing prices cannot last for ever. When housing prices fall, homeoners will experience difficulty as their equity is wiped out. Furthermore, the holders of the mortgage debt will also have a loss. These losses will be greater than they would have otherwise been had government policy not actively encouraged over-investment in housing.» (Ron Paul, address to House Financial Services Committee, 2003)
Αν δεν κάνω λάθος συζητάμε για μια γενικευμένη & παγκόσμια οικονομική κρίση και όχι μόνον για το housing bubble των ΗΠΑ. Το ότι οι τιμές των ακινήτων στις ΗΠΑ και αλλού σε κάποιο σημείο στο χρόνο θα ξεφούσκωναν δεν χρειάζεται κάποιος να είναι rocket scientist ή o Ron Paul για να το προβλέψει.
Τώρα αν, όπως πολύ ισχυρίζονται, το housing bubble αυτό καθαυτό και από μόνο του που επέφερε τέτοια γενικευμένη κρίση στο σύνολο της οικονομίας, τότε το οικονομικό σύστημα είναι ενδογενώς ασταθές σε σημείο πλέον αμφισβήτησης της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του, υπό την επίδραση ανάλογων δυνάμεων ή επιδράσεων που θα εμφανιστούν στο μέλλον – όπως, για παράδειγμα, μια προσωρινή αλλά ακραία αύξηση του ενεργειακού κόστους, μια περιβαλλοντική κρίση, ή αδυναμία μιας σειράς χωρών όπως η Ελλάδα να αποπληρώσουν το χρέος τους.
rebelwork ακομα και αν υποθεσουμε οτι οι επιστημονες δεν σταθηκαν στο υψος των περιστασεων επειδη δεν μπορεσαν να ειναι προφητες της οικονομικης κρισης δεν σημαινει οτι η μαρξιστικη θεωρια ειναι σωστη. η μαρξιστικη θεωρια δεν εχει προβλεψει τιποτα σωστα και οι κυκλοι του καπιταλιστικου συστηματος σε καμια περιπτωση δεν εξηγουνται με τις αναλυσεις του Μαρξ. ξεκολλα επιτελους απο αυτη την χαζη θεωρια.
@ rebel@work
Αν ασχοληθεις με το chaos theory in the financial markets, οι αποριες σου θα λυθουν.
Πραγματι ειναι μια γενικευμενη & παγκοσμια κριση και συμφωνω με την αποψη σου οτι το οικονομικο συστημα ειναι ενδογενως ασταθες.ΟΛΑ ΤΑ ΠΟΛΥΠΛΟΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΔΟΓΕΝΩΣ ΑΣΤΑΘΗ,(systems theory,chaos theory ,complexity theory)
Aυτη η ιδιοτητα των πολυπλοκων συστηματων δεν σημαινει οτι καθε κριση θα εξελιχθει σε παγκοσμια.Οπως μια επιδημια μπορει να παρει την μορφη πανδημιας, η την μορφη μιας απλης γριππης, ετσι και μια μικρη οικονομικη κριση μπορει να ξεθυμανει, η μπορει να εχελιχθει σε παγκοσμια ,οπως συμβαινει τωρα.
Στο συντομο comment μου στο blog του KRUGMAN στο αρθρο του «Strange Complacency» σχολιο 33,
εξηγω οτι η χρεοκοπια της Νew Century Financial Corporation στις 2 απριλιου 2007 ηταν η αρχη της κρισης.
( I sign there with my real name!)
Πολύπλοκα, μη γραμμικά συστήμα μπορεί να είναι ευσταθή (είτε ασυμπτωτικά, είτε απόλυτα, είτε…) υπό ορισμένες συνθήκες.
Μήπως παραγνωρίζεται απο όλους ο παράγων «εμπιστοσύνη» ??
- Δεν ειδα πουθένα να αναφέρεται οτι η εμπιστοσύνη στο Δολλάριο χάνεται σιγά-σίγά (καλώς ή κακώς), και έχουν αρχίσει και ρίχνονται στην αγορά τα σεντουκιασμένα Δολλάρια…
- Καλό για το ευρώ πρός το παρόν, μέχρι να το πάρει και αυτό η μπάλλα λόγω αμφιβόλου εμπιστοσύνης στον Ναπολεόντα (Σαρκοζί) και στον Μπίσμαρκ (Μερκελ)…………………..
- Την εμπιστοσύνη μου στους οικονομολόγους-προφήτες, το δηλώνω με ειλικρινή λύπη, την έχασα παρά πολύ νωρίς, λόγω στενής επαφής φιλικοτάτου και συγγενικοτάτου και αγαπητοτάτου οικονομολογου-προφήτη….
Το να επιστρέψουμε στα προκεϋνσιανά οικονομικά είναι εύκολο και βοηθάει στο να διατηρούμε αλώβητες τις όποιες ιδεοληψίες (την οικονομολογική ιδεολογία, δηλαδή την ψευδή συνείδηση των οικονομολογούντων) έχει καθιερώσει, μέσα στην ιστορική του διαδρομή, ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής.
Αλλά, όσον αφορά την ζώσα πραγματικότητα, η αναβίωση αυτών των ιδεών είναι αποπροσανατολιστική και φυσικά δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια ιδεολογία, ήτοι μια έκφανση της ψευδούς συνείδησης των οικονομολόγων και του κοινωνικού στρώματος που αυτή η ιδεολογία εκφράζει : Των κλασσικών καπιταλιστών του παλαιού κλασσικού καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς και (περιέργως, αλλά όχι ανεξήγητα) της σύγχρονης γραφειοκρατικής εταιρικής νομενκλατούρας – της τεχνοδομής – των μεγάλων επιχειρήσεων, η οποία ασκώντας την εν τοις πράγμασι εξουσία, μέσα σε αυτές, έχει υποκαταστήσει την εξουσία των μετόχων τους.
Και αυτό πρέπει να λέγεται, για να είναι ξεκάθαροι οι όροι με τους οποίους διεξάγεται μια συζήτηση, ενός τέτοιου επιπέδου – εάν επιθυμούμε αυτή η συζήτηση να είναι διεξοδική και ουσιαστική στο περιεχόμενό της.
Εάν επιθυμούμε, δηλαδή, η συζήτηση να διεξάγεται (όσον το δυνατόν) μακρυά από ψευδοσυνειδησιακούς (ιδεολογικούς) όρους…
[Πολλά από όσα γράφει ο αγαπητός κύριος Αβραντίνης και ο Νόρμπεργκ μου θυμίζουν τον περίφημο και αλήστου μνήμης ‘‘νόμο του Say’’, ο οποίος έχει πλέον αποσυρθεί στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας. Για τον ‘‘νόμο’’ αυτόν έχω γράψει και στα σχόλιά μου : http://e-rooster.gr/12/2009/1969#comment-127053 και : http://e-rooster.gr/12/2009/1969#comment-127068 , όπου και παραπέμπω] .
Για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε την πρακτική σημασία των δημοσιονομικών πολιτικών και την κρισιμότητα των κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία, πρέπει να δούμε το μέγεθος του κράτους, ως οικονομικού παράγοντα, μέσα στις σύγχρονες αναπτυγμένες γραφειοκρατικές καπιταλιστικές κοινωνίες.
(Και να καταλάβουμε – αν καταλαβαίνουμε – για ποιο πράγμα μιλάμε, όταν αναφερόμαστε στον σύγχρονο καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, ο οποίος – είτε είναι αρεστό, είτε όχι – έχει μετασχηματισθεί σε γραφειοκρατικό καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Αν αυτό το αντιληφθούμε και δεν αποπειρώμεθα να το κρύψουμε, τότε θα μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε και το τι συμβαίνει γύρω μας, δίχως ιδεολογικές – δηλαδή ψευδοσυνειδησιακές – φενάκες).
Πράγματι, με μια τάξη μεγέθους κυμαινόμενη από 20%, έως 92% του ΑΕΠ των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κοινωνιών, το κράτος ασκεί μια καθοριστικής σημασίας επίδραση στην οικονομική ζωή των κοινωνιών αυτών, έτσι ώστε ουδείς μπορεί να φανταστεί τις οικονομίες των κοινωνιών αυτών, χωρίς το κράτος, ή με ένα κράτος μικρότερου μεγέθους και – πολύ περισσότερο -με ένα κράτος, το οποίο δεν θα ασκεί δημοσιονομική πολιτική.
Ας δούμε από το FACTBOOK της αμερικανικής CIA, με υπολογιστικά στοιχεία του 2008 (εν αναμονή των στοιχείων του 2009, που θα είναι σημαντικότερα, αφού θα συνυπολογισθούν και οι εξελίξεις της οικονομικής ύφεσης, η ένταση της οποίας ξέσπασε εφέτος στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες), τα μεγέθη του ΑΕΠ, των κρατικών εσόδων δαπανών και τα ποσοστά τους επί του ΑΕΠ των παρακάτω αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών, σε αντιπαραβολή με αυτά της υπανάπτυκτης (ακόμα) κινεζικής οικονομίας και βλέποντας τα μεγέθη αυτά, θα αντιληφθούμε ότι πολλά από τα στερεότυπα, που δημιουργήθηκαν όλα τα προηγούμενα χρόνια της επικράτησης των νεοφιλελεύθερων ιδεών, δεν έχουν καμμία βάση :
ΕΛΛΑΔΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 32.100 $.
ΑΕΠ : 343,8 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 126,5 δισ.$
ΕΞΟΔΑ : 144,4 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 36,79%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 42,00%.
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html
ΓΕΡΜΑΝΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 35.500 $.
ΑΕΠ : 2,925 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,591 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,591 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 54,39%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 54,39%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html
ΓΑΛΛΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 33.300 $.
ΑΕΠ : 2,133 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,407 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,506 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 65,82%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 70,60%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html
ΒΡΕΤΑΝΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 36.700 $.
ΑΕΠ : 2,236 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,056 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,204 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 53,85%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 70,60%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html
ΣΟΥΗΔΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 38.200 $.
ΑΕΠ : 345,1 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 259,9 δισ. $
ΕΞΟΔΑ : 248,1 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 75,31%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 71,89%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sw.html
ΟΛΛΑΝΔΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 40.500 $.
ΑΕΠ : 673,5 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 405,9 δισ. $
ΕΞΟΔΑ : 397,3 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 60,27%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 58,99%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html
ΔANΙΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 37.200 $.
ΑΕΠ : 204,1 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 188,6 δισ. $
ΕΞΟΔΑ : 176,3 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 92,46%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 86,38%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html
ΙΡΛΑΝΔΙΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 45.500 $.
ΑΕΠ : 189 δισ.
ΕΣΟΔΑ : 92,57 δισ.
ΕΞΟΔΑ : 109,9 δισ.
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 48,98%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 58,15%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html
ΙΤΑΛΙΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 31.400 $.
ΑΕΠ : 1,827 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,066 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,132 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 58,34%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 61,96%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html
ΙΣΠΑΝΙΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 34.600 $.
ΑΕΠ : 1,402 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 598,1 δισ. $
ΕΞΟΔΑ : 659,1 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 42,66%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 47,01%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sp.html
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 22.200 $.
ΑΕΠ : 237,3 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 105,5 δισ. $
ΕΞΟΔΑ : 111,9 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 44,45%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 47,16%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html
ΙΑΠΩΝΙΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 34.100 $.
ΑΕΠ : 4,340 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,720 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,788 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 39,63%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 41,20%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html
ΗΠΑ:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 47.500 $.
ΑΕΠ : 14,440 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 2,524 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 2,978 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 17,48%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 20,62%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html
ΚΙΝΑ :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 6.000 $.
ΑΕΠ : 7,992 τρισ.
ΕΣΟΔΑ : 847 δισ.
ΕΞΟΔΑ : 847 δισ.
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 10,60%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 10,60%
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html
Από τα παραπάνω μακροοικονομικά στοιχεία προκύπτει, αβίαστα και πλήρως παραστατικά, η κρίσιμη και προσδιοριστική των οικονομικών εξελίξεων παρουσία του κράτους, ως ουσιαστικού παράγοντα καθορισμού της πορείας των οικονομικών μεγεθών, μέσα στις σύγχρονες γραφειοκρατικές καπιταλιστικές κοινωνίες.
Αυτή η εξέλιξη είναι προϊόν και αποτέλεσμα της διαδικασίας γραφειοκρατικοποίησης του κλασσικού ολιγοπωλιακού καπιταλισμού και πραγματοποιήθηκε, με όχημα – όπως σχεδόν πάντα – την ανάγκη και όχι την προβλεπτικότητα των ανθρώπων, ή των ηγεμονευόντων στρωμάτων των ελίτ. Η ανάγκη προέκυψε από την σαρωτική οικονομική κρίση, που ξέσπασε το 1929 και επεκτάθηκε σε όλη την δεκαετία του ‘30, οπότε με όργανο τις ιδέες του Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς και με πρακτικό εργαλείο την εφαρμογή της κεϋνσιανής εμπνεύσεως δημοσιονομική πολιτική των αυξημένων κρατικών δαπανών, των ελλειμματικών προϋπολογισμών και την χρηματοδότηση τους, με κρατικό δανεισμό, ο οποίος κατευθυνόταν σε εκτεταμένα προγράμματα δημοσίων επενδύσεων και αύξησης της δημόσιας κατανάλωσης, ανέκοψε αρχικά την διαλυτική των πάντων ορμή της κρίσης, για να την ξεπεράσει, με την βοήθεια και την επίκληση των αναγκών του πολέμου της δεκαετίας του ‘40, που έθεσαν στο περιθώριο τις αντιδράσεις.
Εκτεταμένες αναφορές στην μεγάλη κρίση του καπιταλιστικού συστήματος της περιόδου 1929 – 1941 έχω κάνει σε πολλά άρθρα μου στο Διαδίκτυο στα οποία και παραπέμπω (στο μπλογκ μου στο θέμα, που άνοιξα τον Απρίλιο του 2009 : »Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ 1929 – 1932 ΚΑΙ Η ΥΦΕΣΗ ΤΟΥ 2008 – 2009 : ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΔΥΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΩΝ» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/04/1929-1932-2008-2009.html , καθώς και στο θέμα που άνοιξα τον Νοέμβριο του 2009 και το οποίο είναι, ουσιαστικά, συνέχεια του προηγουμένου, με τίτλο : »29/10/1929 Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΠΑΝΤΑ ΕΠΙΚΑΙΡΗ 80 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ!» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/10/29101929-80.html .
Θυμίζω, εδώ, ένα σημαντικό απόσπασμα από το βιβλίο του Τζων Κέννεθ Γκαλμπραίηθ »ΤΟ ΧΡΗΜΑ», που δείχνει την εξέλιξη των μεγεθών του αμερικανικού κράτους, πριν την οικονομική κρίση της δεκαετίας του ‘30, τότε δηλαδή που το αμερικανικό κράτος ήταν ασήμαντο, ως οικονομικός παράγοντας (οι δαπάνες του ανέρχοντας μόλις στο 2% του ΑΕΠ) και την κατοπινή τους εξέλιξη μέχρι την δεκαετία του ‘70 :
»Η κεϋνσιανή πολιτική, εκείνα τα χρόνια, περιορίζονταν επίσης από τον μικρό ρόλο που μπορούσε να παίξει η φορολογία. Ως ένα σημείο αυτό οφείλονταν στις περιστάσεις. Πριν απ’ τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο το κράτος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν ένα μικρό πράγμα. το 1930 οι συνολικές δαπάνες του ήταν 1,4 δισεκατομμύριο δολλάρια. Το 1940 εξακολουθούσε ακόμα να είναι λιγότερες από 10 δισεκατομμύρια. Οι κρατικές αγορές αγαθών και υπηρεσιών ήταν το 2 στα εκατό του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος το 1930, και 6 στα εκατό το 1940. Προς το τέλος των δεκαετιών 1950-60 και 1960-70, συγκριτικά, ήταν ανάμεσα στα 10 και 12 στα εκατό. Όσο οι κρατικές δαπάνες ήταν τόσο μικρές, άλλο τόσο ήταν και οι φόροι που τις χρηματοδοτούσαν. Σε κατοπινά χρόνια η κεϋνσιανή πολιτική θα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από δύο μορφές φορολογικών μεταβολών. Αν μία είναι η τάση και των εταιρικών και των ιδιωτικών φόρων εισοδήματος να προσαρμόζονται μ’ έναν τυχαίο τρόπο. Όταν μειώνονται η παραγωγή και η απασχόληση, μειώνονται και τα κέρδη και τα εισοδήματα, που περιλαμβάνουν και τα εισοδήματα τα οποία υφίστανται επιπρόσθετους φόρους. Και όσο μειώνονται τα εισοδήματα τόσο μειώνονται, και πιο πολύ πιο αναλογικά, οι φόροι που καταβάλλονται. Συμβαίνει το αντίστροφο όταν η παραγωγή, η απασχόληση, τα κέρδη και τα εισοδήματα αυξάνονται. Στην δεκαετία 1930-40 μια και οι φόροι ήταν μικροί, το αποτέλεσμα αυτό ήταν μηδαμινό. Σε κατοπινά χρόνια επίσης, θα γινόταν αποδεκτή η ιδέα του περιορισμού της φορολογίας με σκοπό την αύξηση του ελλείμματος και συνεπώς την αύξηση του δανεισμού και των δαπανών από τα δανεισμένα κεφάλαια.».
Ο αδύναμος κρίκος του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν, με την επικράτηση της ιδεολογίας – ο όρος χρησιμοποιείται με την μαρξοεγελιανή κοινωνιολογική και φιλοσοφική έννοια της ψευδούς συνείδησης – των νεοφιλελεύθερων, ήταν ο αμερικανικός γραφειοκρατικός καπιταλισμός, λόγω της ουσιώδους ρηχότητας του αμερικανικού κρατισμού, ο οποίος είχε και έχει (παρά το γεγονός ότι και το υπαρκτό μέγεθος του κράτους στην αμερικανική οικονομία είναι μεγάλο) ένα συγκριτικά μικρότερο κομμάτι της οικονομίας, σε σχέση με τις άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες.
Παρά ταύτα, πρέπει να δούμε, διαχρονικά, ότι η παρουσία του αμερικανικού κράτους διογκώθηκε, μέσα από το πέρασμα των δεκαετιών και από το 6% του ΑΕΠ, που ήταν το μέγεθος του αμερικανικού κράτους στην οικονομία, έφθασε στο 12% στην δεκαετία του ‘70 και στην δεκαετία του 2000 βρίσκεται στο 17% με 20% του αμερικανικού ΑΕΠ, παρά την επικράτηση, από την δεκαετία του ‘80, των νεοφιλελεύθερων και των νεοσυντηρητικών οικονομικών πολιτικών των Ρήγκαν – Μπους πατρός – Μπους υιού και του πανταχού παρόντος κεντροτραπεζίτη των ΗΠΑ Άλαν Γκρήνσπαν, τον οποίον διατήρησε στην θέση του, ακολουθώντας την πολιτική της ολοσχερούς κατάργησης του ελέγχου των χρηματοπιστωτικών αγορών και ο οπορτουνιστής Μπιλ Κλίντον την περίοδο 1993 – 2000.
Στην πραγματικότητα, λοιπόν, αυτό που έκαναν οι νεοφιλελεύθεροι και οι νεοσυντηρητικοί είναι το ότι ακολούθησαν μια πολιτική ενός »ντροπαλού» κεϋνσιανισμού, χρησιμοποιώντας την πιο συντηρητική εκδοχή του, προκειμένου να ανασχέσουν την ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση του μεγέθους του αμερικανικού κράτους στην οικονομία της κοινωνίας τους.
Γεγονός είναι και τα μεγέθη αποδεικνύουν, ότι κατάφεραν να ανασχέσουν τον ρυθμό της διόγκωσης του κράτους στην αμερικανική οικονομία. Αλλά δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την μεγέθυνσή του, η οποία, για τα δεδομένα της υπερατλαντικής υπερδύναμης, είναι πολύ μεγάλη, αφού ανάμεσα στην δεκαετία του 1970 και στην παρούσα πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα το κράτος, ως οικονομικό μέγεθος, σχεδόν διπλασιάστηκε.
Αυτή η ανάσχεση της αύξησης του ρυθμού της μεγέθυνσης του κράτους στην αμερικανική οικονομία, την οποία πέτυχαν οι νεοσυντηρητικοί πολιτικοί, όλων των αποχρώσεων – πάντοτε σε σύγκριση με την εξέλιξη των μεγεθών στις άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, στις οποίες η αποδιοργάνωση της κρατικής παρουσίας ουδέποτε έλαβε τέτοιες διαστάσεις, όπως στις ΗΠΑ, αλλά η αλήθεια είναι ότι και σε αυτές οι νεοσυντηρητικές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές, που έγιναν και εκεί της μόδας, αποδιοργάνωσαν, αλλού περισσότερο, αλλού λιγότερο, τον ρυθμιστικό ρόλο και την παρουσία του κράτους στην οικονομία, με αποτέλεσμα να πληγούν και αυτές από την κρίση – είναι η αιτία της σύγχρονης οικονομικής ύφεσης, που ξέσπασε στην αμερικανική οικονομία πέρυσι τον Σεπτέμβριο και αμέσως επεκτάθηκε σε όλον τον πλανήτη, για να αντιμετωπιστεί επειγόντως με κλασσικά κεϋνσιανά μέτρα στήριξης και με κρατικοποιήσεις επενδυτικών και επιχειρηματικών κολοσσών, μέτρα και κρατικοποιήσεις που έγιναν στα στερνά της νεοσυντηρητικής κυβέρνησης του υιού Μπους από τους Πώλσον και Μπερνάκι και συνεχίζονται, με αμείωτη ένταση, από το επιτελείο του προέδρου Ομπάμα, οδηγώντας το αμερικανικό κράτος στο να αποκτήσει το αναγκαίο μερίδιο στην οικονομία της χώρας, το οποίο η αμερικανική κοινωνία στερήθηκε, όλα αυτά τα χρόνια, με τα γνωστά αποτελέσματα.
Όπως φαίνεται το νεοφιλελεύθερο πάρτυ στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ευρώπη, έληξε, αν και στην πραγματικότητα οι νεοσυντηρητικοί και οι νεοφιλελεύθεροι δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από έναν »ντροπαλό» κεϋνσιανισμό. Έδωσαν μια μάχη οπισθοφυλακών, για την ανάσχεση του ολοένα και αυξανόμενου μεγέθους του κράτους. Μείωσαν τον ρυθμό μεγέθυνσης του κράτους στην οικονομία, αλλά δεν κατάφεραν να μειώσουν την ίδια την μεγέθυνσή του, η οποία στις ημέρες του συνεχίστηκε και περίπου διπλασίασε το μέγεθος του κράτους στην οικονομία.
Όλα τα άλλα είναι βυζαντινολογία, ή μάχες οπισθοφυλακών, ή παραμυθολογία – το τελευταίο, όταν οι εκφραστές αυτών των απόψεων είναι όργανα της γραφειοκρατικής νομεκλατούρας των μεγάλων επιχειρήσεων, δηλαδή της σύγχρονης εταιρικής τεχνοδομής.
(Περισσότερα μπορείτε να δείτε και στο θέμα στο μπλογκ μου, με τίτλο : ‘‘Προϋπολογισμός 2010 : Ένας Προϋπολογισμός μακροχρόνιας αντιαναπτυξιακής λογικής και ομιχλώδους στόχευσης’’ http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/11/proypologismos-2010.html ).
Πάντα φιλικά και καλοπροαίρετα (αν και σκοπός είναι να ταράξω τα ήρεμα νερά της οικονομολογικής ιδεολογίας (πάντοτε με την φιλοσοφική και κοινωνιολογική έννοια της ψευδούς συνειδήσεως), η οποία – όπως κάθε ιδεολογία – έρχεται να μυθοποιήσει και μέσω του μύθου, να αποκρύψει την πραγματικότητα…
Οποιος ενδιαφέρεται να μάθει το τι προηγήθηκε της οικονομικής κρίσης και το ποιος ευθύνεται χωρίς ιδεολογικό bias ας διαβάσει τα κείμενά μου στην Αναμόρφωση εδω
http://anamorfosis.net/blog/?p=1429
http://anamorfosis.net/blog/?p=1579
Εκεί θα δει ότι ο κος Αβραντίνης είναι ανενημέρωτος όταν χαρακτηρίζει τις Freddie Mac και Fannie Mae ως κρατικές (Μύθος 2 στο κείμενό μου) και όταν ισχυρίζεται ότι φταίει το Community Reinvestment Act (Μύθος 1). Ξέρω ότι είναι κουραστικό, αλλά όποιος ενδιαφέρεται ας κάνει τον κόπο να διαβάσει το μέρος 1 και θα καταλάβει!
Φτάνει πια με όσους αναμασάνε λαϊκιστικές αναλύσεις του συντηρητικού Fox News!
Σχετικά με το μεθοδολογικό ζήτημα αν και το υπόβαθρό μου και το ερευνητικό μου έργο είναι στα νεοκλασσικά οικονομικά (που περιλαμβάνουν και τα νεοκεϋνσιανά), αν ξεκινούσα από την αρχή θα επέλεγα τα εξελικτικά οικονομικά (evolutionary economic):
http://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_economics)
τα οποία δυστυχώς διδάσκονται σε λίγα Πανεπιστήμια σε επίπεδο διδακτορικού, και τα οποία έχουν κρατήσει ένα από τα ελάχιστα σημεία στα οποία ο Μαρξ είχε πραγματικά δίκιο, και αυτό είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ των τρόπων παραγωγής (παραγωγικών σχέσεων/τεχνολογίας) και της ανθρώπινης συμπεριφοράς συμπεριλαμβανομένων και των αξιακών συστημάτων (τι είναι δίκαιο, πολιτικά σωστό, κ.ο.κ.).
Με αυτο «ο Μαρξ είχε πραγματικά δίκιο, και αυτό είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ των τρόπων παραγωγής (παραγωγικών σχέσεων/τεχνολογίας) και της ανθρώπινης συμπεριφοράς συμπεριλαμβανομένων και των αξιακών συστημάτων (τι είναι δίκαιο, πολιτικά σωστό, κ.ο.κ.).» τι εννοείτε;
ενδιαφερον λινκ http://lannyebenstein.com/?p=1
Χιλιοειπωμένα τα περί CRA (eg. CRA1, CRA2)
«Οποιος ενδιαφέρεται να μάθει το τι προηγήθηκε της οικονομικής κρίσης και το ποιος ευθύνεται χωρίς ιδεολογικό bias ας διαβάσει τα κείμενά μου στην Αναμόρφωση εδω»
Σοβαρό blog…
orkut
τα links που παραθέτεις είναι ανυπόγραφα. Επαναλαμβάνω ότι όποιος ενδιαφέρεται να μάθει πραγματικά τι συνέβη και όχι στο να δημιουργήσει εντυπώσεις να διαβάσει τα κείμενα. Εκεί θα δει ότι το CRA δεν δέσμευε την συντρηπτική πλειοψηφία των subprime δανειστών από τους οποίους ξεκίνησαν τα «τοξικά» δάνεια. Οι μελέτες που παραθέτω δείχνουν ότι μόνο 6% των δανείων αυτών υπάγονταν στο νόμο, και τα υπερήμερα χρέη μεταξύ αυτών των δανείων είναι αντίστοιχα επί του συνόλου των subprime. Αυτό για μένα αποτελεί σοβαρότητα.
Ένα από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει κανείς στην εμπειρική ανάλυση είναι ότι correlation does not imply causation. Αν αυτό που ενδιαφέρει είναι επιφανειακές αναλύσεις προς εξυπηρέτηση της μιας ιδεολογίας ή της άλλης αρκεστείτε σε αυτό. Δεν είναι τυχαίο πάντως που κανένας σοβαρός οικονομολόγος (κάτοχος διδακτορικού στα οικονομικά), έστω συντηρητικός, δεν ρίχνει το φταίξιμο στο CRA.
nick
για να μην τρώω πολύ χρόνο σε άσχετα θέματα, αν θες ένα παράδειγμα δες π.χ.στη βικιπεντια το ultimatum game. Πειράματα από οικονομολόγους έχουν δείξει ότι στα πειράματα αυτά παίχτες είναι διατεθειμένοι να υποστούν προσωπικό οικονομικό κόστος προκειμένου να τιμωρίσουν συμπαίκτες για συμπεριφορές που θεωρούν άδικες.
Αντίστοιχες συμπεριφορές έχουν παρατηρηθεί και σε άλλα primates όπως μαϊμούδες. http://www.nature.com/nature/journal/v428/n6979/full/428139a.html
Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η συμπεριφορά αυτή διαφέρει από πολιτισμό σε πολιτισμό. Ο Γκίντις ονομάζει αυτό το φαινόμενο prosociality puzzle (http://ideas.repec.org/p/wop/safiwp/01-10-059.html)
και ισχυρίζεται ότι με έναν εξελικτικό τρόπο οι τεχνολογίες παραγωγής επηρεάζουν πολιτισμικές αξίες (όπως π.χ. το τι θεωρείται δίκαιο/ηθικό) το οποίο μετά πάλι επηρεάζει την οικονομική συμπεριφορά των ατόμων. Στον Αμαζόνιο όπου οι ιθαγενείς περνάν τον περισσότερο χρόνο τους απομονωμένοι ψαρεύοντας η συμπεριφορά τους στο συγκεκριμένο πείραμα είναι πολύ πιο κοντά σε αυτό που θα περιμέναμε από έναν Homo Economicus (άτομο που δρα με σκοπό τη μεγιστοποίηση του οικονομικού του οφέλους) εν’ω αποκλείσεις παρατηρούμε σε κοινωνίες όπου η παραγωγή είναι εξειδικευμένη και απαιτεί τη συνεργασία πολλών ανθρώπων.
orkut
συγνώμη, τώρα είδα ότι τα λινκς δεν είναι ανυπόγραφα, είναι κάποιου Steve Sailer ο οποίος δηλώνει συντηρητικός κριτικός κινηματογράφου! Είναι αυτή σοβαρή πηγή για να ενημερωθεί κανείς για ένα τόσο σοβαρό θέμα?
Εξαιρετικό άρθρο κ. Αρβαντίνη.
Aπό το σάιτ της Fanne Mae
«Fannie Mae is a government-sponsored enterprise (GSE) chartered by Congress with a mission to provide liquidity, stability and affordability to the U.S. housing and mortgage markets.»
Ότι φταίει το CRA μας το είπαν διάφοροι οικονομολόγοι όπως ο Ράσελ Ρομπερτς (http://en.wikipedia.org/wiki/Russell_Roberts_(economist)). Οπότε λαικίστικες ατάκες του τύπου «κανένας οικονομολόγος δεν λέει τέτοια πράγματα» ελέγχονται ως κακόβουλες και αναληθείς
http://en.wikipedia.org/wiki/Russell_Roberts_(economist)
Η δικη μου αντιληψη ειναι πως το CRA ειχε οριακη εισφορα στην κριση και αυτο γιατι στην δευτερογεννη αγορα, ολοι ξερουν τι αγοραζουν δηλαδη αν ειναι CRA δανεια κλπ.
Liberal,
αν είναι να διαβάσεις για τους Fannie και Freddie κάνε τουλάχιστον τον κόπο να διαβάσεις πάνω από δυο γραμμές. Πράγματι οι εταιρίες ιδρύθηκαν από το Κονγκρέσο. Αλλά όπως μας πληροφορεί η Βικιπέντια, «In 1968, the government converted Fannie Mae into a private shareholder-owned corporation in order to remove its activity from the annual balance sheet of the federal budget» http://en.wikipedia.org/wiki/Fannie_Mae
Ακόμα πιο κατατοπιστική για όποιον έχει υπομονή και όρεξη να μάθει την πραγματικότητα για τους δύο αυτούς οργανισμούς είναι η ακόλουθη μελέτη του Congressional Budget Office
http://www.cbo.gov/ftpdocs/0xx/doc13/Fanfred.pdf
Εκεί εξηγείται ότι οι οργανισμοί αυτοί είναι ιδιωτικοί, δεν λαμβάνουν άμεσα κρατική χρηματοδότηση, η πλειοψηφία του Δ.Σ. εκλέγεται από τους μετόχους, τα διευθυντικά στελέχη δεσμεύονται να δρουν με βάση το συμφέρον των μετόχων, ενώ οι οργανισμοί υποχρεούνται να ενημερώνουν τους αγοραστές των ομολόγων τους ότι δεν έχουν την εγγύηση του Αμερικανικού δημοσίου!
Βεβαίως, όπως αναφέρω στο κείμενό μου, υπάρχουν δεσμοί με το κράτος καθώς τό κράτος τους περιορίζει να ομολογοποιούν δάνεια που τηρούν αυστηρές προδιαγραφές, διορίζει τρία μέλη του Δ.Σ., ενώ όλοι πιστεύουν ότι, κακά τα ψέματα, αν κάτι πάει στραβά το κράτος θα καλύψει τις ζημιές τους (έμμεση εγγύηση). Αυτό είναι πράγματι πρόβλημα, αλλά απέχει από το να λέμε ότι οι οργανισμοί είναι κρατικοί. Αντίθετα, δρουν ανεξάρτητα με βάση με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια.
Επιπλέον, λόγω των αυστηρών ρυθμίσεω, τα δάνεια που αυτοί ομολογιοποίησηαν δεν έχουν πρόβλημα! Το πρόβλημα είναι με τα στεγαστικά ομόλογα άλλων τα οποία αγόραραν.
Liberal,
δεν θέλω να μπω σε προσωπικές αντιπαραθέσεις, αλλά με προκαλείς! Το ποιος λαϊκίζει νομίζω φαίνεται από την προσπάθειά σου να συμπηκνώσεις το μακρύ ιστορικό της Fennie Mae σε δυο μόνο προτάσεις που αναφέρονται στην ίδρυσή της προκειμένου να διαστρεβλώσεις την πραγματικότητα.
Τι ακριβώς λέει λοιπόν ο Ρόμπερτς και με βάση ποια στοιχεία? Διότι το λινκ το οποίο έστειλες δεν γράφει τίποτα για το θέμα! Εγώ τα στοιχεία για το CRA στα παρέθεσα. Το 75% των subprime δανειστλων ΔΕΝ ΥΠΑΓΟΝΤΑΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ. Το 94% των subprime δανείων δεν υπάγονταν στο νόμο
http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/kroszner20081203a.htm.
Αν έχεις εσύ άλλα στοιχεία που να δείχνουν το αντίθετο ευχαρίστως να τα συζητήσω. Σε άλλες λεκτικές αντιπαραθέσεις προς δημιουργία εντυπώσεων αλλά και ανταλλαγές χαρακτηρισμών Χριστουγεννιάτικα δεν πρόκειται να μπω. Καλα Χριστούγεννα!
@ liberal
@ Κώστας Αλεξανδράκης
Νομίζω ότι το CRA και άλλες Πράξεις του Κονγκρέσου ΔΕΝ είναι υπεύθυνες μηδέ έχουν οιανδήποτε σχέση με την κρίση των subprime δανείων κλπ κλπ.
Θαρρώ πως κάθε καλοπροαίρετος άνθρωπος θα συμφωνούσε ότι υπάρχει ΜΕΓΑΛΗ διαφορά μεταξύ του, πέστε, να παρέχει ένας τραπεζικός οργανισμός διευκολύνσεις (σε εφαρμογή του CRA), πχ ένα επιτόκιο της τάξης του 4-4.5% αντί ενός τρέχοντος 5% σε συνετά και προνοητικά άτομα που έχουν χαμηλό εισόδημα, αλλά από τα 10 καθαρά τους έσοδα, ξοδεύουν 7 και αποταμιεύουν 3
ΚΑΙ
του να παρέχει πρόσκαιρο [τριετές] επιτόκιο 3% [στην συνέχειa ανερχόμενο σε 7%] σε ανεύθυνα άτομα με κακό εισοδηματικό ή δανειοληπτικό track record, που κερδίζουν 10, ξοδεύουν 13 και πνίγονται ήδη στα τοκοχρεωλύσια.
Θαρρώ πως κάθε καλοπροαίρετος άνθρωπος θα συμφωνούσε επίσης ότι υπάρχει ΜΕΓΑΛΗ διαφορά μεταξύ του, πέστε, να πείθεται (κατ’ εφαρμογήν του CRA) να δανείσει ένας τραπεζικός οργανισμός τον κύριο ΧΥΖ, ο οποίος επειδή έχει αλλάξει 3 δουλειές στα τελευταία 10 χρόνια, ΔΕΝ έχει ακόμα οικοδομήσει «τυπική» φερεγγυότητα, αλλά ουδέποτε έμεινε άνεργος, ουδέποτε είχε εισόδημα χαμηλότερο ενός οριακού ποσού Α και ενώ εισπράττει 10 ξοδεύει 7 και αποταμιεύει 3
ΚΑΙ
του να δανείζει τον κύριο ABC με τό ίδιο ποσό που έχει μεν σταθερή δουλειά, αλλά εισόδημα Α/2 και ενώ εισπράττει 10 ξοδεύει 13 και ήδη χρωστάει τα μαλλιά του.
Διάφορες, λοιπόν, Πράξεις αποσκοπούσαν ΚΑΙ αποσκοπούν στην διευκόλυνση απόκτησης στέγης από πολίτες έντιμους, φερέγγυους και εργατικούς, ΑΛΛΑ μόνο στο πλαίσιο των ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ δυνατοτήτων τους ώστε να εξασφαλίζεται συγχρόνως το ΧΡΗΜΑ του ΚΑΤΑΘΕΤΟΥ
ΚΑΙ ΟΧΙ
σε άτομα που ανεξαρτήτως φερεγγυότητας, ΔΕΝ διέθεταν ΚΑΝ την απαραίτητη για τα δανειζόμενα ποσά ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ.
Είναι ΕΜΦΑΝΕΣ ότι πολλοί μπερδεύουν, σκοπίμως ή εν αφελεία, πορτοκάλια με μήλα ΚΑΙ αυτό ΔΕΝ αρμόζει εδώ μέσα!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Η βρωμιά των subprimes ήταν μιά ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ με συνυπεύθυνους τους ΑΝΕΥΘΥΝΟΥΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ και τους GREEDY τραπεζίτες/δανειστές
ΑΝΑΛΟΓΗ της συνωμοσίας
του ΜΑΣΤΡΟΠΟΥ της Ελλάδος με τον ΛΑΟΥΤΖΙΚΟ που δανείζονταν με την σέσουλα ΥΠΟΘΗΚΕΥΟΝΤΑΣ την υπεραξία ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΓΕΝΕΩΝ.
Με τέτοιες τακτικές στρογγυλοποιήσεων και ισοπέδωσης, κερδισμένοι βγαίνουν ΜΟΝΟ οι εχθροί του ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ, που είναι τα ΑΚΡΑ:
1) Η Πορνανδρέου Λαμογιακή Διεθνής Limited Inc. και
1) Η Βush Crooks and Associates Οιονεί-Φιλελεύθερη Aπατεωνική Διεθνής Limited Inc.
Είπαμε, Ελληνας σημαίνει αίσθηση ΜΕΤΡΟΥ και ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ! Τα περιθώρια κακοπιστίας έχουν ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ
Κε Χασαπογιάννη,
συμφωνώ απόλυτα με το διαχωρισμό που κάνετε!
Και εγώ θα το πάω και ένα βήμα παραπερα. Δεν είμαι πεπεισμένος ότι το CRA που ψηφίστικε το 1977(!) είναι πλέον απαραίτητο. Θεωρώ ότι οι πολιτικές των τραπεζών έχουν αλλάξει αρκετά. Αλλά δε μπορώ, με καλή πίστη, να φορτώσω την οικονομική κρίση στο CRA, όχι όταν τα στοιχεία απορρίπτουν αυτήν την άποψη.
By the way, τόχουμε ΑΝΑΛΥΣΕΙ μυριάδα φορές: Το στεγαστικό bubble ήταν ΜΟΝΟ η κορυφή του παγόβουνου και μόνο ΕΚΛΥΤΙΚΟΝ ΑΙΤΙΟ (όχι αιτία per se) που προκάλεσε ΑΛΥΣΙΔΩΤΕΣ αντιδράσεις επί ΑΣΤΑΘΟΥΣ και ΜΕΙΩΜΕΝΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗΣ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ περιβάλλοντος (α mere precipitating factor which prompted a cascade of events on a precarious international monetary and fiscal substrate/milieu)
Kαταντάει κουραστικό πιά!
Ι concur κύριε Αλεξανδράκη!
Αντεύχομαι ό,τι καλό!
Αλεξανδράκη
http://online.wsj.com/article/SB122298982558700341.html
Το λινκ σου. Περιμένω να απολογηθείς για την αμετροέπεια σου και την υπόνοια πως όσοι καταλογίζουν ευθύνες στο CRA δεν είναι σοβαροί.
Τα αρθράκια σου είναι χαριτωμένες περιλήψεις του τι έγινε, αλλά το συμπέρασμα πως για την κρίση ευθύνεται η τυφλή πίστη στην αγορά είναι αστείο. Για την κρίση πρώτα απ όλα φταίνε όλοι εκείνοι οι πουθενάδες, οι little Joes που πήρανε δάνεια χωρίς να μπορούν να τα αποπληρώσουν. Έχει κανείς τα cohones να το παραδεχτεί? Αμφιβάλλω
Και ναι η αγορά αν το θέλετε έτσι «τιμωρεί «αυτούς και την οικογένεια τους με την κρίση. Αρκετά δίκαιο για λαούς που έμαθαν να δανείζονται αντί να παράγουν και να ξοδεύουν αντί να αποταμιεύουν
Λιμπεραλ
μισο λεπτο αλλα προτρεχεις, με τον Αλεξανδρακη με χωριζει αβυσσος, θεωρω πως ειναι ενας λιμπεραλ των σαλονιων τυπου ΕμΜπιΣι και Κηθ Ολμπερμαν αλλα φιλτατη η αληθεια. Τα CRA δανεια ειναι ενα μικρο ποσοστο δανειων και πολλα δεν ενεπιπταν σε αυτα που θα λεγαμε σαμπραιμ. Απο την αλλη η πιστωτικη κριση, δεν ηταν αποτελεσμα των δανειων, αλλα ολων αυτων των παραγωγων και καθε ειδους αηδιας που ενεγραφη επανω στις αξιες των δανειων. Συν τα payment schemes των ΣΕΟ που ηταν κατι σαν περιορισμενη ευθυνη. Πολυ ρισκο και στην καθοδο, walk away με ενα Ληαρτζετ.
Ηταν συστημικη αποτυχια των ρυθμιστικων μηχανισμων και ολου του μοντελου. Βεβαια αυτο δεν σημαινει οτι θελουμε, περισσοτερο Λεβιαθαν και σοσιαλισμο. Απλα supply side economics θα λυσουν την κριση
«…αλλα ολων αυτων των παραγωγων και καθε ειδους αηδιας που ενεγραφη επανω στις αξιες των δανειων.»
Ναι, του συσσωρευμένου fictitious capital που θα έλεγε κάποιος.
Η οικονομική ύφεση (και όχι κρίση, διότι δεν πρόκειται περί κρίσης, αφού δεν έχει ένα τέτοιο περιεχόμενο, όπως τουλάχιστον αυτό περιγράφεται στα οικονομικά εγχειρίδια π.χ. Paul Mankiw κλπ – αν θέλουμε να μιλάμε με αγοραίους και τρέχοντες πολιτικοδημοσιογραφικούς όρους, τότε ΟΚ, αλλά πρέπει αυτό να το διευκρινίζουμε) ξεπερνάει κατά πολύ την υπόθεση των subprime δανείων στην αμερικανική χρηματοπιστωτική αγορά. (Ούτε φταίνε μόνον αυτοί που πήραν τα δάνεια όχι ότι δεν φταίνε και αυτοί. Φταίνε και αυτοί, αλλά κυρίως φταίνε αυτοί που, απευθύνθηκαν σε αυτούς, ως target group, και τους τα έδωσαν. Όπως φταίνε ακόμα περισσότερο εκείνοι, που επέτρεψαν να καλλιεργηθεί ένα τέτοιο κλίμα στις γραφειοκρατικές – το επαναλαμβάνω αυτό – χρηματοπιστωτικές αγορές, μέσα από την επικράτηση μιας νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, η οποία λειτούργησε, ως εκφραστής και ως δόκανο της γραφειοκρατικής νομενκλατούρας – της τεχνοδομής – των μεγάλων επιχειρήσεων του εν λόγω τομέα, για την προσωπική ανέλιξη και το κοινωνικό status των μελών της).
Μαζύ με αυτήν έσκασαν και πολλές άλλες φούσκες, που είχαν διογκωθεί από την ανυπαρξία των ελεγκτικών μηχανισμών όχι μόνον του FED (βοηθούντος του Άλαν Γκρήνσπαν, ο οποίος έχει ισχυρισθεί ότι μιλάει … στις προσευχές του στον θεό για τα λάθη του), αλλά και του αμερικανικού κράτους.
Το οποίο κράτος, δυστυχώς, όσο και αν αυτό δεν είναι αρεστό δεν έχει αυτό το απαραίτητα κρίσιμο εύρος, μέσα στην αμερικανική οικονομία, για να ασκήσει τον ρόλο του, που συχνά ξεχνιέται και δεν μνημονεύεται στα συμβατικά οικονομικά εγχειρίδια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παύει να είναι απαραίτητος και ο οποίος έχει να κάνει με την εξισορρόπηση και ενίσχυση της πάντα κινδυνεύουσας από συρρίκνωση συνολικής καταναλωτικής και επενδυτικής δαπάνης της οικονομίας του σύγχρονου αμερικανικού γραφειοκρατικού καπιταλισμού.
Ποιό είναι αυτό το »απαραίτητο κρίσιμο μέγεθος» του αμερικανικού κράτους;
Αυτό είναι μια άλλη – τεράστια – κουβέντα, η οποία θα είχε αξία να ερευνηθεί και να συζητηθεί. (Προφανώς, το τωρινό 17-20% του Α.Ε.Π. δεν αρκεί, όπως δείχνουν οι εξελίξεις – όπως δεν αρκούσε το 2% του Α.Ε.Π., που ήταν το 1929, ή το 6% του Α.Ε.Π., που ήταν το 1941, ή το 12% της δεκαετίας του 1970)…
Ούτε και τα »οικονομικά της προσφοράς» (πάλι ο Jean-Baptiste Say, σε σύγχρονη έκδοση), μόνα τους, λύνουν το πρόβλημα. Αυτά το δημιούργησαν…
Πάντα φιλικά…
Liberal,
καμία αμετροέπεια. Είτε από ανοησία είτε από ιδεολογικό μένος δεν καταλαβαίνεις και τι διαβάζεις. Αυτό που λέει ο Ρόμπερτς το 2008, που επειδή είναι σοβαρός το βιβλίο του The Invisible Heart κοσμεί την βιβλιοθήκη μου και είναι στη λίστα των βιβλίων που προτείνω στους φοιτητές μου, είναι ότι ο ρόλος του CRA πρέπει να διερευνηθεί πριν καταλήξουμε ότι ευθύνεται η αγορά. Ε, ερευνήθηκε αγαπητέ από τις μελέτες που παραθέτω, και το συμπέρασμα είναι ότι δεν ευθύνεται. Για να δεις δε το μέγεθος της ανοησίας σου, ορίστε ο Stefan Karlsson στο Mises Institute να γράφει αυτά ακριβώς που λέω και εγώ. http://mises.org/daily/3244
Surely the fear of being accused of violating the CRA made some lenders more willing to lend to some low-income and minority households that really weren’t credit worthy. And surely, the role of Fannie and Freddie in buying up many of the mortgage-backed securities and then passing them on with their guarantees helped increase such lending. But there is little reason to believe that either of those factors contributed significantly to the crisis. After all, both Fannie and Freddie and the CRA have existed for decades without causing anything similar. And most subprime loans were issued by institutions not covered by the CRA, and the act itself isn’t really that draconian since it says that lenders aren’t compelled to make loans that are likely to be unprofitable. Similarly, lending not covered by Fannie or Freddie also expanded rapidly during the bubble.
Άντε τώρα, βάλτα και με τους Αυστριακούς Οικονομολόγους με τους οποίους υποτίθεται συμφωνείς! Αν τα «αρθράκια» μου, τα οποία είναι μακροσκελή και στα παρουσιάζονται συγκεκριμένα στοιχεία, είναι χαριτωμένες περιλήψεις τότε τι να πει κανείς για αυτά που δημοσιεύονται εδώ! Αλλά τέτοια αντιπαράθεση επί της ουσίας δεν σε συμφέρει. Για μια ακόμα φορά αποφεύγεις να μπεις στην ουσία των στοιχείων
Η κακοήθειά σου επιπλέον δεν σε αφήνει να καταλάβεις και τι γράφω. Έγραψα ξεκάθαρα (αλήθειες 1 και 2) ότι ευθύνη έχουν και οι κρατικοί φορείς, αλλά ΕΠΙΠΛΕΟΝ υπάρχει ένα πρόβλημα και στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς διότι το συμφέρον των στελεχών των επιχειρήσεων δεν είναι εναρμονισμένο με αυτό των καταναλωτών για τους λόγους που εξήγησα. Το κράτος φταίει που οι επενδυτικοί οίκοι αξιολόγησαν ως ΑΑΑ τα ομόλογα? Το κράτος υποχρέωσε τις εταιρίες να δώσουν τα subprime δάνεια? Γιατί τα τοξικά δάνεια δεν προήλθαν από τις εμπορικές τράπεζες ούτε ομολογοποιήθηκαν από τους Fannie και Freddie οι οποίοι τελούν υπό ρύθμιση, και ξεκίνησαν από τους subprime δανειστές που δρούσαν ανεξέλεγκτοι? Λυπάμαι που δε σε διευκολύνει η πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν είναι δικαιολογία για την απρεπή συμπεριφορά σου και τις προσωπικές επιθεσεις σου, οι οποίες τελικά σε χαρακτηρίζουν, και δυστυχώς δημιουργούν άσχημη εντύπωση για το σύνολο των «φιλελεύθερων.»
Προσωπικά δεν έχω καμία συμπάθεια για αυτούς που πήραν τα δάνεια, αλλά από την άλλη δε μπορουν οι αλόγιστες πράξεις μιας μερίδας τραπεζιτών και δανειοληπτών να βάζει σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα και να οδηγούν ανθρώπους που ουδεμία ευθύνη είχαν για τα δάνεια στην ανεργία!
Λασκος,
ούτε που ξέρω ποιος είναι ο Κηθ Ολμπερμαν. Αυτό που ξέρω είναι ότι κάθε εξάμηνο δείχνω στους φοιτητές μου το βιντεάκι του Johan Norberg, Globalization is Good, το οποίο θέτει βάση για συζήτηση (μάλιστα είχα και προσωπική επικοινωνία με τον ίδιο για να τον ευχαριστήσω που είναι διαθέσιμο δωρεάν), στη λίστα με τα βιβλία που προτείνω είναι το Invisivle Heart του Russel Roberts, θεωρώ ότι ένας από τους πιο αδικημένους Προέδρους στην ιστορία των ΗΠΑ είναι ο George Herbert Bush (ο μπαμπας), και σε πολλά σημεία με εκφράζουν οι απόψεις του Bruce Bartlett (πρώην συμβούλου του Ρήγκαν, συνεργάτη των ιδρυμάτων Cato και Herritage, και έντονου πολέμιου του νεώτερου Μπους) και του Thomas Friedman. Αν παρόλα αυτά το γεγονός ότι παραμένοντας συνεπής στις επιστημονικές μου αρχές δεν είμαι διατεθειμένος να αποδεχτώ μια πλασματική πραγματικότητα για να εξυπηρετήσω την όποια ιδεολογία με κατατάσσει στους liberals, λυπάμαι!.
Τα οικονομικα της προσφορας δεν λενε, να γραψεις ενα CDO^2 σε πιστωτικες καρτες και επισφαλη δανεια, ουτε να χρησιμοποιεις σε μη ελλειπτικες κατανομες Value at Risk
Θα ήταν περισσότερο παραγωγικό αν ασχολούμαστε με το πως ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός θα εξέρθει από την παρούσα οικονομική κρίση & ύφεση και το αν και πως θα περιοριστούν και αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της επόμενης. Ή, αλλιώς, τι μας δίδαξε ως τώρα η μεγαλύτερη μεταπολεμική οικονομική κρίση?
Ευκαιρία, λοιπόν, φίλε rebel@work, να επανυποβάλλω στους αγαπητούς συνομιλητές το ερώτημα που υπέβαλα και προηγουμένως http://e-rooster.gr/12/2009/2024/comment-page-1#comment-127103 :
«Ποιό είναι αυτό το «απαραίτητο κρίσιμο μέγεθος» του αμερικανικού κράτους; Αυτό είναι μια άλλη – τεράστια – κουβέντα, η οποία θα είχε αξία να ερευνηθεί και να συζητηθεί. (Προφανώς, το τωρινό 17-20% του Α.Ε.Π. δεν αρκεί, όπως δείχνουν οι εξελίξεις – όπως δεν αρκούσε το 2% του Α.Ε.Π., που ήταν το 1929, ή το 6% του Α.Ε.Π., που ήταν το 1941, ή το 12% της δεκαετίας του 1970)…»
Το επανυποβάλλω, θεωρώντας πως ό,τι και να λέμε για την τρέχουσα οικονομική ύφεση, αν δεν διευκρινίσουμε αυτό το ζήτημα, δεν θα κάνουμε τίποτε περισσότερο από το να εθελοτυφλούμε.
Αν και η αμερικανική πολιτική ηγεσία, όπως φαίνεται, δίνει τις δικές της πρακτικές απαντήσεις σε αυτό…
Σε ένα παγκοσμιοποιημένο δίκτυο παραγωγικών και οικονομικών σχέσεων, με διάφορους σημαντικούς οικονομικούς πόλους, ο ρόλος του κράτους των ΗΠΑ θα έχει περιορισμένη επίδραση – όταν μάλιστα αυτός δεν αναιρεί τις θεμελιώδεις αντιθέσεις του συστήματος, αλλά είναι διαχειριστικός (της κρίσης) και διεκπεραιωτικός. Η επόμενη κρίση είναι αναπόφευκτη, αν και οι μηχανισμοί που θα την ωθήσουν (triggers) και οι εκδηλώσεις της μπορεί να είναι διαφορετικές.
@Κώστας Αλεξανδράκης
Το documentary του Johan Norberg είχα την ευκαιρία να το παρακολουθήσω στην τηλεόραση. Είναι διαθέσιμο στο public domaim κι εδώ:
http://video.google.com/videoplay?docid=5633239795464137680#
Πιστεύω ότι θέτει και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα άτοπο ερώτημα και μάλιστα από λανθασμένη σκοπιά. Για την παγκοσμιοποίηση δεν τίθεται θέμα αν είναι «καλή ή κακή», αφού πρόκειται περί νομοτελειακής φάσης στην ιστορική, εξελιγκρική πορεία του καπιταλισμού, όπως είχε ήδη παρατηρηθεί πριν από 1-2 αιώνες, μαζί με τον ιμπεριαλισμό, την εξάρτηση και την ανισόμετρη ανάπυξη.
Το περισσότερο καίριο ερώτημα με το οποίο ίσως θα έπρεπε να ασχολούμαστε, αντί του αν η παγκοσμιοποίηση είναι «καλή ή κακή», είναι το ποιοι παράγοντες και δυνάμεις (κύρια οικονομικές) την επιβάλλουν και επεκτείνουν, ποιους εξυπηρετεί και που τελικά θα οδηγήσει την ανθρωπότητα.
Και πριν το ξεχάσω: το αντίστοιχο documentary (δυστυχώς μόνον ακουστικό) του BBC For Richer – for Poorer , όχι απαραίτητα απάντηση σε αυτό του Norberg.
http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/documentary_archive/6656923.stm
Εάν το κατανοώ σωστά, εδώ, η διάθεση ορισμένων Ayn Rand-ικών είναι να αποδώσουν ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΑ την ύφεση σε ΠΑΡΟΥΣΙΑ κρατικών παρεμβατισμών με Πράξεις, Νόμους ή στην υπέρχρηση/κατάχρηση αυτών.
Η ΑΛΗΘΕΙΑ είναι ότι, πέραν του greed των τραπεζιτών, της ΑΝΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ του πολίτη κλπ
ΚΟΜΒΙΚΟ ρόλο στην δημιουργία της ΥΦΕΣΗΣ έπαιξαν
1) οι ΑΙΣΧΡΕΣ, through and through διεφθαρμένες κυβερνήσεις τύπου BUSH, Crooks and Associates Limited, Inc. ΚΑΙ
2) η π’ αυτών ΑΡΣΗ υπαρχόντων, ή η εξ αρχής ΑΠΟΥΣΙΑ, ΕΛΕΓΚΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ εκεί όπου έπρεπε να υπάρχουν.
Στις ΗΠΑ πιά, όπως και στην Ελλάδα (διότι ας ΜΗ τρέφουμε αυταπάτες, η Bush, Crooks and Associates Απατεωνική Διεθνής Limited, Inc. και ή Πορνανδρέου Λαμογιακή Διεθνής Limited Inc. είναι η ίδια Γιαννούλα αλλά με άλλη κόμμωση), πρέπει νάχεις μάτια 114 για να ΜΗ σε κλέψουν μπροστά στα μάτια σου.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:
Είμαι εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια καλός πελάτης της American Express. Ουδέποτε κουβαλώ πάνω μου χρήματα – το πρώτο πράγμα που έμαθα μόλις πάτησα ποδάρι στας Αμερικάς. Αγοράζω τα πάντα με την πιστωτική της, platinum κάρτα. Kάθε μήνα, με αυτόματη χρέωση του τραπεζικού μου λογαριασμού, εξοφλώ το σύνολο των χρεώσεων της κάρτας, ύψους περίπου 5-6 χιλιάδων δολλαρίων.
Πρίν 4 χρόνια, που λέτε, νάσου και μούρχεται στις αρχές Δεκέμβρη ένα υπέροχο δερματόδετο, πολυτελές επιτραπέζιο ημερολόγιο. Κάτω έγραφε, «Είναι δικό σας και θα χρεωθείτε ΜΟΝΟ $ 3.94 για τα ταχυδρομικά έξοδα». Υπέθεσα, τότε, ότι ήθελαν να μου πουν «ευχαριστώ» για την καλή και στιβαρή πελατειακή μου σχέση μαζί τους. Την επόμενη χρονιά ξανάρθε το ίδιο ημερολόγιο, αλλά στην χρεώσεις του μηνός είδα και ένα ποσό $ 39.85 για το ημερολόγιο αυτό!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Πήρα, λοιπόν, τηλέφωνο για να διαμαρτυρηθώ, οπόταν μου είπαν, «Μα ξέρετε στα «ψιλά γράμματα» κάτω από την αποδοχή σας, ή αρχική συμφωνία έγραφε, «Αποδεχόμενος να πληρώσω τα ταχυδρομικά αποστολής, αποδέχομαι και χρέωση $ 39.85 στις επόμενες χρονιές ad infinitum μέχρις ακυρώσεως της συμφωνίας».
Το παραπειστικόν της πράξης ήταν εμφανές. Βέβαια, η Amerιcan Express προθυμοποιήθηκε αμέσως να άρει ΚΑΙ ΗΡΕ την χρέωση και «ευγενώς» μου είπαν, «Κρατείστε το ημερολόγιο». ΑΛΛΑ ο Χασαπογιάννης, άνθρωπος της δράσης ΚΑΙ εμφορούμενος από ΑΙΣΘΗΜΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ (η ρημάδα ή αστική συνείδηση), παίρνει τηλέφωνο τους δικηγόρους του, την γνωστή, μη εξαιρετέα και εγκυρότερη Εταιρεία Νομικών Υπηρεσιών του κόσμου και τους λέει, «Παίδες, αγωγή, μέχρις εξαντλήσεως, μεχρι θανάτου»
Νάσου, λοιπόν, Class Action και η συνέχεια …….. οι πλούσιοι γινήκανε πλουσιότεροι και ζήσατε εσείς καλά και εμείς καλύτερα.
ΟΤΑΝ, λοιπόν, ένας «σεβαστός» ΚΟΛΟΣΣΙΑΙΟΣ τραπεζικός οργανισμός με μυριάδες επιχειρησιακά παρακλάδια προβαίνει σε τέτοιες ωμές καταχρήσεις, αντιλαμβάνεσθε ΟΤΙ βρισκόμαστε ενώπιον ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΑΝΟΜΙΑΣ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
ΝΑ ΤΙ ΕΠΡΑΞΑΝ οι οπαδοί της ΑΥΝ RAND. «Ελευθερία» ad infinitum ………. «Aς είχες μάτια να δεις» σου λέει, «There is NO such thing as free lunch» κλπ κλπ. …… τα γνωστά clichέs και στερεότυπα.
Εμείς, λοιπόν, λέμε
1) Στον ίδιο βαθμό που ο πολίτης φέρει ΑΠΟΛΥΤΗ ευθύνη των (ΕΝ)ΣΥΝΕΙΔΗΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ του,
2) ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ η παρουσία ΣΤΙΒΑΡΩΝ ΕΛΕΓΚΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ για προστασία του καλοπροαίρετου και νομοταγούς πολίτη από τον ΑΠΑΤΕΩΝΑ αλητοπασόκον και αλητο-Bush.
Κύριε Χασσαπογιάννη,
εγώ θα πω και το εξής. Όπως γνωρίζετε ο βασικός τρόπος για να αποκτήσει κανείς credit history στις ΗΠΑ είναι χρησιμοποιώντας την πιστωτική του κάρτα για πληρωμές. Όταν ήρθα από την Ελλάδα πλήρωνα πάντα με μετρητά ή επιταγές, με αποτέλεσμα όταν χρειάστηκε να πάρω δάνειο να έχω δυσκολία. Το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούσα πίστωση αντι να θεωρηθεί θετικό, αποτέλεσε εμπόδιο καθώς δεν είχα πιστωτικό ιστορικό. Έτσι αναγκάστηκα να βγάλω και να τη χρησιμοποιώ με τον τρόπο που λέτε, πληρώνοντας όλο το υπόλοιπο στο τέλος του κύκλου. Με άλλα λόγια, το τραπεζικό σύστημα το ίδιο δημιουργεί την ανάγκη της πιστωτικής. Ωστόσο μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα που έχουν πιστωτική κάρτα κάνουν περισσότερες αγορές όταν επισκέπτονται ένα εμπορικό κέντρο από άτομα που πληρώνουν με μετρητά ή από το λογαριασμό τους, και αυτό πιθανόν έχει μερίδιο ευθύνης στη μείωση του ποσοστού αποταμίευσης στις ΗΠΑ.
Θέτετε δε και ένα άλλο μείζον θέμα με την αναφορά σε «ενσυνείδητες» πράξεις. Ο λήπτης του δανείου, που δεν έχε γνώση ότι το δάνειό του θα ομολογιοποιηθεί και θα πουληθεί σε κάποιον άλλο, τι θα σκεφτεί άραγε όταν ο τραπεζικός υπάλληλος τον διαβεβαιώσει ότι η πράξη του είναι συμφέρουσα? Θα είναι παράλογο να υποθέσει λανθασμένα ότι η τράπεζα δεν θέλει στο κάτω-κάτω να χάσει τα λεφτά της οπότε για να του δίνουν το δάνειο κάτι θα ξέρουν?
Παρεπιπτόντως, επειδή είμαι κάτοχος American Express είχα και εγώ τις ίδιες προσφορές για το ίδιο ημερολόγιο με το μονόγραμμα, και τις αρνήθηκα διότι γνώριζα το κόλπο και ήξερα ότι ήταν πολύ πιθανό να ξεχάσω να πάρω τηλέφωνο για να ακυρώσω την παραγγελία για τα επόμενα έτη.
rebel,
δεν θέλω να επεκταθώ στο θέμα της παγκοσμιοποίησης εδώ απο σεβασμό καθώς είναι εκτώς θέματος. Θα ακούσω το documentary με προσοχή. Ωστόσο και πάλι, πέρα από την ιστορία που διηγείται πολύ ωραία ο Νορμπεργκ, υπάρχει πληθώρα μελετών (Frankel and Romer, 1999; Sachs and Warner, 1995; Edwards, 1998) που δείχνουν ότι η θετική συσχέτηση μεταξύ openness και οικονομικής μεγέθυνσης οφείλεται στα ευεργετικά αποτελέσματα της πρώτης στη δεύτερη. Οι λόγοι είναι διάφοροι και περιλλαμβάνουν τα κέρδη από εξειδίκευση σε συγκρητικά πλεονεκτήματα, transfer τεχνογνωσίας, κεφαλαίου, κ.ο.κ.
Με αυτό δεν ισχυρίζομαι ότι η παγκοσμιοποίηση είναι ευεργετική προς όλους. Αλλά συνδιασμένη με κατάλληλες αναδιανομητικές πολιτικές είναι εν δυνάμει ευεργετική.
Aλεξανδράκη
Να καμαρώσω γω επιστημονικό ήθος λεβεντιά μου ! Μπουκάρεις σε μια συζήτηση βριζοντας τον αρθρογράφο «ανενημέρωτο» και παραπέμποντας με χαρακτηριστική ταπεινοφροσύνη (χαχα) σε δικά σου άρθρα. Διαφημίζεις κι όλας το παραμάγαζο σου, πετώντας σπόντες για το rooster. Με το παρδόν αλλά εγώ και ο «χώρος» μου θα προτιμήσω τις απόψεις του Μπήτρου και του Ανδριανόπουλου απο έναν κάποιο υφηγητή ενός κάποιου κολλεγίου-γλωσοδετη «Hofstra» που γράφει περιλήψεις τις κρίσης σε ένα κάποιο σάιτ ονόματι αναμόρφωση.
Και αντιγραφω απο το Ρομπερτς για να δει ο κοσμος ποιος ειναι ο ανοητος της παρεας:
«The Community Reinvestment Act (CRA) did the same thing with traditional banks. It encouraged banks to serve two masters — their bottom line and the so-called common good. First passed in 1977, the CRA was «strengthened» in 1995, causing an increase of 80% in the number of bank loans going to low- and moderate-income families.
Fannie and Freddie were part of the CRA story, too. In 1997, Bear Stearns did the first securitization of CRA loans, a $384 million offering guaranteed by Freddie Mac. Over the next 10 months, Bear Stearns issued $1.9 billion of CRA mortgages backed by Fannie or Freddie. Between 2000 and 2002 Fannie Mae securitized $394 billion in CRA loans with $20 billion going to securitized mortgages.»
Κατα τα αλλα δεν αποδιδει ευθυνες στο CRA,ε?
Ο Καρλσον καταλήγει ότι υπεύθυνος για την κρίση είναι ο Γκρινσπαν. Καμιά σχέση με τα δικά σου φληναφήματα για μια κάποια «τυφλή πίστη» στις αγορές που φυσικά δεν υπήρχε σε ένα neo-conservative σύστημα .
Τη διάσταση μεταξυ διοίκησης και ιδιοκτησίας στις ανωνυμες εταιρίες μας την έχουν διδαξει εδώ και καμια 80αριά χρονια δεν περιμεναμε εσενα να τη μαθουμε.
Με την ευχη να μαθεις τροπους και να σοβαρευτείς, χαίρετε.
Επειδη εχω μια επαφη απο μακρυα με τα κεκτενομενα στην Aμερικη ,»detached involvement » ειναι ο αγαπημενος μου ορος και επειδη μου αρεσει να βλεπω τα πραγματα με «helicopter view» θα μπορουσε καποιος να μου εξηγησει γιατι το 2007 ετος ετατονταδων Μ&Α και λιγο πριν εκδηλωθει η κριση, υπηρχαν ειδησεις, οπου επενδυτες, με τις ευλογιες του PAULSON απαιτουσαν την ιδιωτικοποιηση της quasi-public,Fannie Mae?
Σαν μια πρώτη απάντηση, η απάντηση του φίλου rebel@work είναι μια καλή αρχή.
In long term, αγαπητέ rebel@work μπορεί να έχεις δίκιο. Αν οι μελλοντικές εξελίξεις είναι ομαλές, είναι πολύ πιθανόν, μέσα στην ολοκλήρωση της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης, ο ρόλος του αμερικανικού κράτους να είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένος, πολύ περισσότερο αν είναι απλά διαχειριστικός και διεκπεραιωτικός.
In short term, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Γι’ αυτό και καλόν είναι να μείνουμε στο ερώτημα, που αφορά ειδικά το αμερικανικό κράτος, λόγω της βαρύτητας της αμερικανικής οικονομίας, μέσα στο σύγχρονο γραφειοκρατικοποιημένο κεφαλαιοκρατικό οικονομικό σύστημα, αφού το ΑΕΠ των ΗΠΑ της τάξης των 14,44 τρισ. $ αντιπροσωπεύει ένα σημαντικότατο ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ, που ανέρχεται στα 70,14 τρισ. $, ή στα 61,22 τρισ. $ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html , (αποτελεί το 20,59%, – ή το 23,59% – του παγκοσμίου ΑΕΠ) και – το κυριότερο όλων – είναι, μακράν, η πιο μοντέρνα οικονομία του κόσμου, κάτι που θα παραμείνει έτσι και στο προβλεπτό μέλλον.
(Γ΄αυτό και καλόν θα ήταν να μην μείνουμε μόνο στην περιπτωσιολογία της παρούσας ύφεσης – που είναι, βέβαια και αυτή χρησιμότατη – αλλά να στραφούμε και σε ευρύτερα ζητήματα, όπως αυτό, που θέτω).
Ιστορικά, λοιπόν, όλες οι κρίσεις και οι υφέσεις που πήραν μια μεγάλη διάσταση, μέσα στον περασμένο αιώνα και δεν είχαν ‘‘εξωοικονομικές’’ αιτίες (ομιλώ για τις πετρελαϊκές υφέσεις) είχαν την αιτία τους στην λειτουργία της αμερικανικής γραφειοκρατικής αγοράς, όπως συνέβη και το 1929 και όπως συνέβη και τώρα.
Η ίδια η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι η μεγέθυνση του αμερικανικού κράτους, ως οικονομικού παράγοντα (και ένα καλό μέτρο σύγκρισης είναι το μέγεθός του, ως ποσοστό του ΑΕΠ της αμερικανικής οικονομίας) παίζει έναν σημαντικό ρόλο για την υπέρβαση των εκάστοτε κρίσεων, όπως επίσης παίζει και έναν σημαντικό ρόλο, για την τροφοδότηση της ανάπτυξης και στις Η.Π.Α. και παγκόσμια.
Παρ’ όλ’ αυτά, για λόγους ιστορικούς και κοινωνιολογικούς (αλλά και για λόγους που έχουν να κάνουν με την επικρατούσα ιδεολογία στις Η.Π.Α., αλλά και για λόγους που οφείλονται στις αγκυλώσεις της αμερικανικής κοινωνίας και του οικονομικού της συστήματος) το αμερικανικό κράτος, παρά την ευδιάκριτη μεγέθυνσή του, μέσα στις διαρρεύσασες δεκαετίες από την εποχή του Franklin Delano Roosevelt, έως τώρα, υπολείπεται, κατά πολύ, από τον μέσο όρο των οικονομικά αναπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών.
Αυτό αποτελεί, κατά την γνώμη μου, και την αχίλλειο πτέρνα του αμερικανικού γραφειοκρατικού καπιταλισμού, ο οποίος έχει εμποδίσει το κράτος του να πάρει εκείνες τις πρέπουσες διαστάσεις, για την αντιμετώπιση των εγγενών ασταθειών του συστήματος, οι οποίες εκδηλώνονται παραδοσιακά με τις εκάστοτε ανισορροπίες του μακροοικονομικού τετράπτυχου παραγωγή – αποταμίευση – επένδυση – κατανάλωση, ανισορροπίες οι οποίες εκδηλούνται αρχικά στα δύο ενδιάμεσα μεγέθη (αποταμίευση – επένδυση), για να επηρεάσουν αρνητικά στην συνέχεια τα δύο άλλα σκέλη, που περικλείουν τα δύο ενδιάμεσα (παραγωγή – κατανάλωση).
Γι’ αυτό και επιμένω στο ερώτημα και το εξειδικεύω περισσότερο :
1) Συμφωνούν οι αγαπητοί συνομιλητές ότι το αμερικανικό κράτος πρέπει να έχει ένα κάποιο αναγκαίο, ένα «κρίσιμο» μέγεθος, μέσα στην αμερικανική οικονομία;
2) Εφ’ όσον δέχονται κάτι τέτοιο, μπορούμε να προσδιορίσουμε ένα «άριστο», ή έστω ένα σχετικά ικανοποιητικό μέγεθος του αμερικανικού κράτους, ως ποσοστό του ΑΕΠ της χώρας;
3) Ποιο θα ήταν, κατά την γνώμη των αξιότιμων συνομιλητών, το απαραίτητο αυτό κρίσιμο μέγεθος του αμερικανικού κράτους, το οποίο μέγεθος θα βοηθούσε στην αποφυγή και (στην συνέχεια) της αντιμετώπισης της παρούσας ύφεσης;
4) Ή το μέγεθος του αμερικανικού κράτους δεν παίζει ουσιώδη ρόλο και όλη η υπόθεση εξαντλείται στις ελεγκτικές και παρεμβατικές του αρμοδιότητες και στην έκτασή τους;
Και διευκρινίζω ότι το ερώτημα, που δεν το κάνω μόνον εγώ, αλλά το κάνει πολύς μορφωμένος κόσμος, που ασχολείται με την παρούσα ύφεση, γίνεται όχι για λόγους φιλολογικούς ή καθαρά επιστημονικούς, αλλά για λόγους καθαρά πρακτικούς, διότι πάμπολλοι – λίγο ή πολύ – αντιλαμβάνονται την σπουδαιότητα της αμερικανικής οικονομίας (και κατ’ επέκταση του αμερικανικού κράτους) στην καθημερινότητα όλων μας, πολύ περισσότερο που η αμερικανική οικονομία αποτελεί την, εκ των πραγμάτων, ηγεμονεύουσα οικονομία στον κόσμο και θα εξακολουθεί, για πολύ ακόμα, να έχει αυτήν την ιδιότητα.
Και όλοι οι ενημερωμένοι πολίτες αντιλαμβάνονται – έστω και ενστικτωδώς – ότι ο ρόλος του αμερικανικού κράτους είναι εκ των πραγμάτων κρίσιμος. Είτε αρνητικά, είτε θετικά…
Φυσικά, η δική μου θέση στα ερωτήματα είναι φανερή από όσα έχω γράψει μέχρι τώρα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αυτή αποτελεί και την μόνη απάντηση, ή ότι είναι και η σωστή απάντηση.
Ας του απαντησει καποιος επιτελους, ποιο ειναι το κρισιμο μεγεθος ! Ολοι πολυ μορφωμενοι ανθρωποι ειστε!
Εγω δε ξερω να του απαντησω!
Όσο και να ενισχυθεί το κράτος στις ΗΠΑ, και πάλι ο ρόλος του στην αντιστάθμιση ισχυρότατων εξωτερικών δυνάμεων σε μια παγκοσμιοποιημένη καπιταλιστική οικονομία θα είναι περιορισμένος. Το εξωτερικό χρέος (της τάξης των $14τρις), η μετατόπιση παραγωγικών επενδύσεων σε χώρες με χαμηλό κόστος εργατικής δύναμης και η συνακόλουθη αποβιομηχάνιση, το απορρυθμισμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα, η ενεργειακή εξάρτηση, η αυξανόμενη επιρροή οικονομιών όπως της Κίνας, της Ρωσίας και της ΕΕ, είναι παραδείγματα που δείχνουν ότι ακόμα και ένας τέτοιος ενισχυμένος ρόλος του κράτους, χωρίς ριζικό οικονομικό μετασχηματισμό (πχ κοινωνικοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος), θα έχει περιορισμένη επίδραση στο οικονομικό γίγνεσθαι.
Δεν είναι θέμα »γνώσης» το μέγεθος του αμερικανικού κράτους, αγαπητέ φίλε Χρήστε Μηλιώνη. Είναι περισσότερο θέμα προσωπικής εκτίμησης, μιας εκτίμησης όμως, η οποία θα πρέπει να εδράζεται σε αντικειμενικά δεδομένα και αυτό έθεσα προς συζήτηση, διότι αυτό το θέμα δεν είναι αμελητέο, πλην όμως δεν έχει αναλυθεί ευρέως στην αμερικανική οικονομική βιβλιογραφία, ούτε και στην διεθνή.
Προφανώς, κάποιοι, κάπου, θα το έχουν συζητήσει, αλλά αυτό δεν έχει πάρει την έκταση που του πρέπει και θα ήμουν ευγνώμων, αν οιοσδήποτε από τους αξιόλογους συνομιλητές, με παρέπεμπε σε μια σχετική βιβλιογραφία, ή αν προσπαθούσε να τοποθετηθεί διεξοδικότερα, επί του θέματος.
Η δεύτερη τοποθέτηση του καλού φίλου rebel@work βάζει το θέμα σε ουσιαστικές βάσεις και ξεκαθαρίζει ότι το αμερικανικό κράτος δεν αρκεί να μεγαλώσει, αλλά και ότι πρέπει να θέσει υπό έλεγχο το τραπεζικό – χρηματοπιστωτικό σύστημα της χώρας (αυτή – σε μεγάλο βαθμό – είναι και δική μου πεποίθηση).
Ο Πωλ Κρούγκμαν έχει γράψει για την αναγκαιότητα της προσωρινής κρατικοποίησης του τραπεζικού συστήματος των Η.Π.Α. και πρέπει να έχει δίκιο, αλλά σε αυτά τα θέματα, δεν αρκεί το να έχει κάποιος δίκιο (ή άδικο), αλλά είναι απαραίτητο να υπάρχουν και εκείνες οι δυνάμεις, που θα στηρίξουν την εφαρμογή ενός τέτοιου προγράμματος στην πράξη. Και στις Η.Π.Α. δεν υπάρχουν – όπως φαίνεται – τέτοιες δυνάμεις και γι’ αυτό η κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα δεν στρέφεται σε μια τέτοια κατεύθυνση.
Αλλά, όσο και αν έχει δίκιο στον πυρήνα της τοποθέτησής του ο καλός φίλος rebel@work, ως προς το ότι ο ενισχυμένος ρόλος του αμερικανικού κράτους θα είναι περιορισμένος, αν δεν συνοδευτεί από ριζικό οικονομικό μετασχηματισμό, θα ήθελα να είμαι περισσότερο αισιοδόξος από εκείνον.
Πιστεύω ότι και μόνη η μεγέθυνση του αμερικανικού κράτους, ως προς την συμμετοχή του στο ΑΕΠ της χώρας, παρά την σίγουρα περιορισμένη σημασία της (σε σχέση με το εάν συνοδευόταν και από έναν ριζικό οικονομικό μετασχηματισμό), έχει να προσφέρει πολλά πράγματα στην σταθεροποίηση των μηχανισμών που θα κρατήσουν σε ισορροπία την αμερικανική οικονομία στο μέλλον.
Παρά την ακόμα επικρατούσα αβεβαιότητα και το πρόγραμμα Μπους – Πώλσον (700 δισ. $) και το πρόγραμμα Ομπάμα (787 δισ. $) και τα λιγότερο εμφανή, αλλά υπρκτά, που ακολούθησαν αυτά τα προγράμματα στήριξης της αμερικανικης οικονομίας, στήριξαν και σταθεροποίησαν την αμερικανική οικονομία, σταματώντας σχεδόν στην γέννησή της την παταγώδη πτώση του Σεπτεμβρίου του 2008 και ενίσχυσαν την παρουσία του αμερικανικού κράτους και στον τραπεζοπιστωτικό τομέα, αλλά και στον χώρο της κοινωνικής ασφάλισης, η οποία ουσιαστικά και με διάφορους μανδύες, που θέλουν να κρατήσουν τα προσχήματα, για καθαρά ιστορικούς λόγους, μόλις τώρα αρχίζει να λαμβάνει ουσιαστικές διαστάσεις στις Η.Π.Α., όχι μόνο με τον νόμο Ομπάμα, αλλά περισσότερο με την κρατικοποίηση της A.I.G., η οποία μπορεί να αποτελέσει τον μηχανισμό εκείνον που θα στηρίξει το κοινωνικοασφαλιστικό πείραμα στην χώρα.
Οι Αμερικάνοι πολιτικοί δείχνουν ότι έλαβαν το μήνυμα, που βγήκε από την ωμή πραγματικότητα της παρούσας ύφεσης και των φουσκών, που έσπασαν παταγωδώς στην αμερικανική οικονομία, προχωρώντας σε σημαντικές κρατικοποιήσεις, οι οποίες από μόνες τους μπορεί να μην λύνουν το μακροχρόνιο πρόβλημα, αλλά του δίνουν μια προσωρινή λύση.
Το τι θα ακολουθήσει στην συνέχεια είναι προφανώς άγνωστο, με δεδομένο το πολιτικό κλίμα και τις παραδόσεις στην αμερικανική πολιτική σκηνή.
Αλλά η ανάγκη πολλές φορές οδηγεί σε πρακτικές λύσεις, οι οποίες μπορούν και να αποδειχθούν λειτουργικές.
Και στον βαθμό, που όλα αυτήν την στιγμή είναι υπό εξέλιξη, είναι φυσικό να περιμένουμε και να είμαστε επιφυλακτικοί.
Αυτό το κατανοώ. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν μπορούμε να διατυπώσουμε κάποιες, έστω προσωρινές, ή διερευνητικές σκέψεις, γύρω από το θέμα του πρακτικού ρόλου του αμερικανικού κράτους και του μεγέθους του στην διαδικασία σταθεροποίησης της αμερικανικής οικονομίας, δηλαδή της μακράν πιο μοντέρνας οικονομία του πλανήτη.
Γι’ αυτό και κάθε άλλη σκέψη είναι καλοδεχούμενη.
@ Kώστας Αλεξανδράκης
Ο λήπτης του δανείου, που δεν έχε γνώση ότι το δάνειό του θα ομολογιοποιηθεί και θα πουληθεί σε κάποιον άλλο, τι θα σκεφτεί άραγε όταν ο τραπεζικός υπάλληλος τον διαβεβαιώσει ότι η πράξη του είναι συμφέρουσα? Θα είναι παράλογο να υποθέσει λανθασμένα ότι η τράπεζα δεν θέλει στο κάτω-κάτω να χάσει τα λεφτά της οπότε για να του δίνουν το δάνειο κάτι θα ξέρουν?
Επειδή μας διαβάζουν και πολλοί ΜΗ εξοικειωμένοι με τα Αμερικανικά πράγματα, αρμόζει να λεχθεί ότι, εν αρχή τουλάχιστον, η τιτλοποίηση (και εν σειρά πώληση των δανείων) που αρχίζει, συστηματικά πλέον, περί το 1997, αποσκοπούσε ΟΧΙ στην απέκδυση, απαλλαγή εξ, ευθυνών ή ΡΙΣΚΟΥ, αλλά στην αναπλήρωση των εις ρευστόν τραπεζικών διαθεσίμων, ώστε να εξυπηρετείται πιό αποτελεσματικά (όχι ΠΙΟ ανεύθυνα, όπως στην συνέχεια εξελίχθηκε ΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΑ) ο δανεισμός μικρού και μετρίου εισοδήματος οικογενειών προς απόκτηση στέγης,
αξίας ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗΣ (αλλά ΟΧΙ αναντίστοιχης) στο εισόδημά τους
ΚΑΙ
παραπλεύρου ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗΣ αξίας (collateral value) τουλάχιστον 25% ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗΣ του ποσού δανεισμού.
μην λεμε ανακριβειες.δεν υπηρξε καμια κρατικοποιηση στην αμερικανικη οικονομια. εκτος πια και αν ο ορος εχει χασει το νοημα του.
Ξέρω ότι στις Η.Π.Α. η λέξη «κρατικοποίηση» είναι μια politically not correct έννοια.
Ως εκ τούτου, η διαδικασία που οδηγεί μια σειρά από εταιρικά σχήματα υπό την αιγίδα, ή υπό τον άμεσο έλεγχο του κράτους, ονομάζεται διαφορετικά, προκειμένου να μην ενοχλεί την επικρατούσα ιδεολογία.
Αυτό, όμως, δεν αλλάζει τα πράγματα, όποια μορφή, ή σχήμα και αν έχει λάβει αυτή η διαδικασία.
Και εν πάση περιπτώσει, οι Η.Π.Α. μπορεί να καθυστέρησαν πολύ, σε σχέση με τις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης και την Ιαπωνία, λόγω του πολιτικού ατταβισμού της ελίτ που διοικεί την χώρα, όμως η ιστορική αλήθεια είναι ότι δεν απέφυγαν την διαχρονική μεγέθυνση του αμερικανικού δημόσιου τομέα.
Και σημασία στην όλη υπόθεση δεν είναι να μείνουμε στους γραμματικούς ορισμούς, γύρω από μιαν έννοια.
Σημασία έχει να ξεπεράσουμε την γραμματική ερμηνεία και να δούμε το ευρύτερο περιεχόμενό της.
Έτσι, λοιπόν, σημασία δεν έχει αν αυτό που γίνεται στις Η.Π.Α. εμπίπτει επακριβώς στον όποιον ορισμό μπορούμε να δώσουμε στην έννοια της κρατικοποίησης.
Σημασία έχει το εάν αυτό που γίνεται, ως απόκριση στην παρούσα ύφεση, μεγαλώνει, ή όχι, την επιρροή του αμερικανικού κράτους στην οικονομία της χώρας.
Και ως προς αυτό, δεν νομίζω ότι υπάρχει δεύτερη σκέψη. Οι νεοσυντηρητικοί πολιτικοί, με δεδομένη την πολιτική κουλτούρα της αμερικανικής κοινωνίας (ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθετήσεως, είτε είναι Ρεπουμπλικάνοι, είτε Δημοκρατικοί), δικαίως θεωρούν ότι «το κράτος ανακατεύεται πάρα πολύ στα πόδια των πολιτών», όπως ισχυρίζεται ο ομογενής και μέλος του Κογκρέσσου Γκας Μπιλλιράκης.
Άγνωστη είναι ακόμα το μέγεθος και η έκταση του φαινομένου. Όπως άγνωστος είναι και βαθμός της αναστροφής του στο μέλλον.
Διότι είναι βέβαιο ότι αργότερα, όταν κατασταλάξει ο κουρνιαχτός, θα επιχειρηθεί μια προσπάθεια αναστροφής του κλίματος, αφού ο θεσμικός και οικονομικός »αντικρατισμός» της αμερικανικής ελίτ (αλλά και τεράστιων τμημάτων της αμερικανικής κοινωνίας) είναι υπαρκτός, δεδομένος και ενεργός και φυσικά θα προσπαθήσει να αντιστρέψει τα πράγματα.
Το πόσο θα το καταφέρει είναι κάτι που και αυτό πρέπει να περιμένουμε για να το δούμε.
Αυτό που σίγουρα μπορούμε να πούμε, μέσα από τα διδάγματα των 80 ετών της αμερικανικής ιστορίας, αλλά και της ευρύτερης ιστορίας του γραφειοκρατικού καπιταλισμού των αναπτυγμένων χωρών, είναι ότι ο κρατισμός έχει μέλλον μπροστά του, όσο και αν αυτό δεν αρέσει στους αγαπητούς και αξιότιμους φιλελεύθερους συνομιλήτες μας.
@thanos
Αν δεν κάνω λάθος, οι AIG, Fannie Mae, Freddie Mac, etc. είναι παραδείγματα επιχειρήσεων ποπυ «κρατικοποιήθηκαν» – με τη στενή σημασία του όρου.
- Απολαμβάνω μεν τις αψιμαχίες των σχολιαστών, αλλά η σύγκρισι των «οπισθοδρομικών» ΗΠΑ με την «ανεπτυγμένη» Ευρώπη μάλλον θυμηδία μου προκαλεί………..Εκ του αποτελέσματος κρίνων……
- Δεν περιμένω απάντησι σε τέτοιο σχόλιο, διότι δεν είμαι ιθύνων με τίτλο……………
κατα την αποψη μου, σωστα η αμερικανικη ελιτ αλλα και μεγαλα τμηματα της αμερικανικης κοινωνιας ειναι εναντιον του κρατισμου. οι ΗΠΑ καταφεραν να γινουν υπερδυναμη ακριβως επειδη ειχαν μεγαλυτερη ελευθερια στην οικονομια αλλα και στην κοινωνικη ζωη.καποιες παρεμβασεις σε περιπτωση αναγκης και παντα προσωρινα ισως να ειναι αναγκαιες.ομως σε καμια περιπτωση δεν πρεπει να ειναι ο κανονας
αυτο που αναφερεις για 20% επι του ΑΕΠ του ρολου του κρατους στις ΗΠΑ αφορα μονο τις ομοσπονδιακες δαπανες. με τις πολιτειακες και τις τοπικες το ποσοστο ανεβαινει στο 35% περιπου. μικροτερο σε σχεση με τις αλλες ανεπτυγμενες χωρες αλλα σιγουρα μακρια απο τη φιλελευθερη ουτοπια.
ουτε θα ηθελα να φανταστω οτι ο κρατισμος εχει μελλον. δηλαδη αν αυξηθει και αλλο ο αμερικανικος δημοσιος τομεας που θα φτασει το ομοσπονδιακο ελλειμα και το δημοσιο χρεος των ΗΠΑ??ηδη περσι ηταν 10% το ελλειμα και κοντευει σχεδον 90% επι του ΑΕΠ το δημοσιο χρεος.
Για το περίφημο «κρίσιμο μέγεθος» του αμερικανικού κράτους, που είναι απαραίτητο, για την ισορροπία της αμερικανικής οικονομίας (όταν την δούμε ως αυτοτελή μονάδα) έχω άποψη, η οποία φυσικά αποτελεί εκτίμηση και δεν διεκδικεί καμμία αυθεντία.
Εκτιμώ ότι, αν συνεκτιμήσουμε και την κατάσταση των άλλων αναπτυγμένων οικονομιών του σύγχρονου γραφειοκρατικού καπιταλισμού, το κρίσιμο μέγεθος του αμερικανικού κράτους, ως ποσοστό του Α.ΕΠ. της χώρας, πρέπει να υπερβαίνει το 50%, ώστε να μπορεί να κρατάει την ισορροπία στην εύτρωτη – όπως αποδεικνύει η σύγχρονη οικονομική ιστορία – οικονομία των Η.Π.Α.
Εν πάση περιπτώσει – και με τις επιφυλάξεις, που έχει θέσει ο φίλος rebel@work, όσον αφορά την περιορισμένη σημασία της ενίσχυσης του αμερικανικού κράτους, όσον αυτό δεν συνοδεύεται από ριζικούς οικονομικούς μετασχηματισμούς – το όλο θέμα δεν είναι θέμα ακρίβειας ποσοστού. Αυτό που έχει σημασία είναι η διαχρονική τάση, η οποία, παρά τις αντιστάσεις της αμερικανικής ελίτ, είναι αυξητική.
Και αυτό το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Θα μπορούσε να είναι τυχαίο αν ήταν ασυνεχές. Δεν είναι όμως και αυτό κάτι λέει.
Και αυτό που λέει είναι – κατά την γνώμη μου – ότι ο σύγχρονος γραφειοκρατικός καπιταλισμός, είναι ένα τόσο πολύπλοκο σύστημα, που αναπτύσσει έναν εγγενώς αυξανόμενο κρατισμό στο εσωτερικό του και ως σημαντικό παράγοντα στις οικονομικοκοινωνικές εξελίξεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το σύστημα βαδίζει προς έναν άλλον δρόμο προς την «σοβιετικού» τύπου οικονομία.
Αυτό συμβαίνει, πέρα από τις προθέσεις και τις επιδιώξεις των κυρίαρχων παικτών του συστήματος και προκύπτει περισσότερο από την ανάγκη και όχι ΄(ή πολύ λιγότερο) από κάποιον σχεδιασμό.
Όσον αφορά το 20% του αμερικανικού κράτους ως προς το ΑΕΠ, δεν νομίζω ότι αυτό αντιπροσωπεύει μόνο τις ομοσπονδιακές δαπάνες. Νομίζω ότι η CIA συμπεριλαμβάνει όλες τις δαπάνες του κράτους, δηλαδή και τις πολιτειακές και αυτές της αυτοδιοίκησης. Την ίδια μέτρηση έχω δει και στον John Kenneth Galbraith, αλλά και την «Μακροοικονομική Θεωρία» του N. Gregory Mankiew (και όχι Paul, που τον ανέφερα σε προηγούμενό μου σημείωμα).
Εν πάση περιπτώσει, θα το ξαναδώ το θέμα, διότι δεν βάζω και το χέρι μου στην φωτιά. Μπορεί ο καλός φίλος και συνομιλητής thanos να έχει δίκιο. Αλλά και ο υπολογισμός του ποσοστού του αμερικανικού κράτους στο 35% του ΑΕΠ, ενισχύει αυτό που λέω, όσον αφορά την διαχρονική τάση της ενίσχυσης του δημόσιου τομέα στις Η.Π.Α.
Ότι οι Η.Π.Α. κατάφεραν με την ελεύθερη οικονομία να γίνουν η πρώτη οικονομική δύναμη στον πλανήτη είναι πέρα από κάθε αμφισβήτηση.
Αλλά αυτό είχε ένα όριο, που χρονικά προσδιορίζεται με την έναρξη του περασμένου αιώνα και με την υποκατάσταση του κλασσικού ολιγοπωλιακού καπιταλισμού από τον σύγχρονο γραφειοκρατικό καπιταλισμό, τα γεννοφάσκια του οποίου έγιναν στην Great Depression του 1929.
Στρατιωτική υπερδύναμη, όμως την έκανε ο αυξανόμενος κρατισμός και όχι απλά η οικονομική της υπεροχή.
Ως εκ τούτου, το να μένουμε σε στερεότυπα του παρελθόντος, δεν βοηθάει στο να κατανοούμε το παρόν και – πολύ περισσότερο – το μέλλον.
Όσον αφορά την μεγέθυνση του αμερικανικού ελλείμματος και του αμερικανικού δημόσιου χρέους, δεν τα θεωρώ τόσο σημαντικά μεγέθη και σε αυτό συμφωνώ με τους νεοσυντηρητικούς πολιτικούς (τον μακαρίτη πρόεδρο Ρόναλντ Ρήγκαν και τον Ντικ Τσένυ), που από την δεκαετία του 1980 τόνιζαν, με αυτάρεσκο κυνισμό ότι «τα ελλείμματα δεν έχουν καμμία σημασία».
Και πράγματι, για μια οικονομία σαν αυτήν των Η.Π.Α. (όπως και σαν αυτήν της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρά τα όσα λένε οι ευρωτραπεζίτες – ο πρώην Βιμ Ντουϊζενμπεργκ και ο νυν Ζαν Κλωντ Τρισέ -), αυτά τα μεγέθη έχουν μια όχι και τόσο σημαντική αξία.
Και ο Ρήγκαν και ο Τσένυ είχαν δίκιο, πολύ περισσότερο που οι Η.Π.Α. είναι ο ουσιαστικός κεντροτραπεζίτης της υφηλίου.
τασο ισως να με μπερδευεις με καποιον αλλον διοτι δεν σε ξερω!!!! οσον αφορα τις δαπανες του αμερικανικου κρατους δες αυτο http://www.newsweek.com/id/183663
μετα τον δευτερο παγκοσμιο ειχε αυξητικη ταση που σταματησε προσωρινα λογω των μεταρρυθμισεν του ρηγκαν!
σταδιακα με την κυβερνηση μπους και κυριως λογω της κρισης φαινεται παλι να αυξανεται. το αρθρο αναφερει οτι την προηγουμενη δεκαετια το ποστο ηταν 34% επι του αεπ και μεχρι το 2010 αναμεται να παει στο 39%.
να αναφερω οτι διαφωνω με την αποψη σου οτι πρεπει το κρατος να παει στο 50% του αεπ(ή και περισσοτερο). οχι μονο διοτι θα περιοριστει η αναπτυξη,η εφευρετικοτητα και η δυναμικοτητα (που ηδη λειπει απο πολλες ευρωπαικες οικονομιες) αλλα πολυ πιθανον να περιοριστουν και οι πολιτικες ελευθεριες. θα ειναι λοιπον μια πολυ επικινδυνη εξελιξη. μην ξεχναμε οτι οι ηπα μεχρι το 1981 που βγηκε ο ρηγκαν ηταν σε συνεχη υποχωρηση στο διεθνες επιπεδο και ανεκαμψαν μονο μετα τις σε μεγαλο βαθμο φιλελευθερες μεταρρυθμισεις του ρηγκαν σε συνεργασια με το κογκρεσο.
δεν πιστευω βεβαια οτι πρεπει να γυρισουμε το κρατος σε επιπεδα 19ου αιωνα.δεν ειμαι ειδικος αλλα πιστευω οτι ενα 10-20% επι του αεπ αν ηταν το κρατος σε καθε χωρα θα ηταν ικανοποιητικο. βεβαια οπως αναφερει και ο χαγιεκ στο βιθβλιο του το συνταγμα της ελευθεριας, σημασια δεν εχει τοσο ο ο ογκος της κυβερνητικης δραστηριοτητας αλλα ο χαρακτηρας της. δηλαδη αν η κυβερνηση βοηθαει τις αυθορμητες δυναμεις της αγορας.
Liberal,
επειδή είσαι γνωστός για τις επιλεκτικές σου αναφορές, να πως καταλήγει ο Ρόμπερτς
Without Fannie and Freddie’s implicit guarantee of government support (which turned out to be all too real), would the mortgage-backed securities market and the subprime part of it have expanded the way they did?Perhaps. But before we conclude that markets failed, we need a careful analysis of public policy’s role in creating this mess.
Πιο κάτω λέει «Part of the answer is a political class greedy to push home-ownership rates to historic highs»
Ελληνικά νομίζω ξέρεις, και μπορείς να καταλάβεις τη διαφορά μεταξύ ενεστώτα και αορίστου. Χρησιμοποίησα τη λέξη «υποστηρίζει» και όχι «υποστήριξε». Είναι διαφορετικό να βγαίνει κάποιος πριν περισσότερο από ένα χρόνο και να λέει, αφήνοντας περιθώριο για λάθος, ότι ΜΕΡΟΣ της κρίσης οφείλεται σε πολιτικούς (το οποίο αναφέρω και εγώ στα κείμενά μου) και ότι ο ρόλος των Α, Β, Γ πρέπει να διερευνηθεί, και άλλο να βγαίνει σήμερα όπου τόσα νέα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο και να επιμένει μετά βεβαιότητας ότι τα Α και Β ευθύνονται για την κρίση. Εγώ πραγματικά θα εκπλαγώ αν ο κος Μπήτρος συνεχίζει να πιστεύει ότι το CRA έχει ευθύνη. Στο βαθμό που ο κος Αβραντίνης δεν κάνει αναφορά στα νέα αυτά στοιχεία, είναι πράγματι ανενημέρωτος. Έτσι δεν λέγεται αυτός που δεν έχει ενημερωθεί? Από που και ως που είναι η συγκεκριμένή λέξη βρισιά? Εκτώς και αν αυτός που διαβάζει είναι καοήθης και την εκλαμβάνει ως τέτοια.
Πριν ο Κάρλσον καταλήξει ότι φταίει ο Γκρήνσπαν (είσαι δε και ψεύτης καθώς αναγνωρίζω ότι φταίει ΚΑΙ ο Γκρήνσπαν αλά όχι μόνο) εξηγεί ότι, σε αντίθεση με αυτό που λέει ο Αβραντίνης, ΔΕΝ φταίει το CRA και η Fannie!!! Ποιος έχει δίκιο λοιπόν? Αβραντίνης ή Κάρλσον?
Τέλος, αν θεωρείς ότι ένας Επίκουρος καθηγητής (και όχι υφηγητής) με διδακτορικό στα οικονομικά από Αμερικανικό Πανεπιστήμιο και δημοσιευμένες εργασίες έχει λιγότερα προσόντα στο να αναλύει οικονομικά θέματα από δύο ανθρώπους (Αβραντίνης, Ανδριανόπουλος) που ουδεμία επιστημονική κατάρτηση έχουν στα οικονομικά (ο ένας είναι νομικός και ο άλλος πολιτικός επιστήμονας) αυτό είναι δικαίωμά σου. Είναι δείγμα της πνευματικής σου ωριμότητας όπως και το ότι ερμηνεύεις μια προσπάθεια να δώσω στους αναγνώστες περισσότερη πληροφόρηση σαν «διαφήμιση», λες και βγάζω χρήματα όταν κάποιος διαβάζει τα κείμενά μου ή λες και συμμετέχουμε σε κάποιο «πόλεμο των μπλογκ», αλλά και το οργίλο σου ύφος. Για μια ακόμα φορά δεν αμφισβήτησες τα στοιχεία που παρέθεσα, ούτε απάντησες επί της ουσίας. Μέχρι να το κάνεις δεν θα απαντάω στις απρόκλητες προσωπικές επιθέσεις σου.
Κύριε Χασαπογιάννη,
απόλυτα σωστό ότι
«η τιτλοποίηση (και εν σειρά πώληση των δανείων) που αρχίζει, συστηματικά πλέον, περί το 1997, αποσκοπούσε ΟΧΙ στην απέκδυση, απαλλαγή εξ, ευθυνών ή ΡΙΣΚΟΥ, αλλά στην αναπλήρωση των εις ρευστόν τραπεζικών διαθεσίμων, ώστε να εξυπηρετείται πιό αποτελεσματικά (όχι ΠΙΟ ανεύθυνα, όπως στην συνέχεια εξελίχθηκε ΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΑ) ο δανεισμός μικρού και μετρίου εισοδήματος οικογενειών προς απόκτηση στέγης,»
Thano, rebel, Τάσο,
πράγματι ο όρος κρατικοποίηση χρησιμοποιείται συχνά κατά παράβαση, θέμα για το οποίο τσακώθηκα σε αυτό εδώ το μπλογκ με τον Φίλιππο Σαχινίδη (οπότε τώρα που έγινε υφυπουργός Οικονομικών προβλέπω να παίρνω χαρτί ελέγχου απο εφορία!). Πάντως για τις περιπτώσεις που αναφέρει ο Ρέμπελ θεωρώ τον όρο δόκιμο.
Σχετικά με το μέγεθος του κράτους, μιλάμε για δυο διαφορετικά πράγματα. Η κρίση ήταν αποτέλεσμα δυσλειτουργιών της αγοράς τις οποίες η κρατική παρέμβαση έκανε πολύ πιο έντονες. Άποψή μου είναι ότι το κράτος δεν έχει καμιά δουλιά να προωθεί την ιδιοκατοίκηση. Για την ακρίβεια, υπάρχουν οικονομικά επιχειρήματα εναντίον της ιδιοκατοίκησης όπως εξηγεί σε αυτό το κείμενο ο Richard Florida
http://www.theatlantic.com/doc/200903/meltdown-geography/6
Από την άλλη θεωρώ ότι πρέπει να ξανασχεδιάσουμε το ρυθμιστικό πλαίσιο που αφορά τον χρηματοπιστωτικό τομέα λαμβάνοντας υπ΄όψη τις καινοτομίες στην αγορά παραγώγων. Οι ρυθμήσεις που έλαβαν χώρα μετά το κραχ του 1929 απέτρεψαν παρόμοιες κρίσεις για περίπου 80 χρόνια, αλλά πλέον είναι ξεπερασμένες. Βέβαια τι μορφή πρέπει να έχουν αυτές οι ρυθμίσεις είναι μεγάλο ερώτημα. Ο Νομπελίστας Edmund Phelps σε πρόσφατο άρθρο θέτει κάποια θέματα προς συζήτηση. Π.χ. ότι επειδή τα δάνεια που δίνουν ή τα ομόλογα που κατέχουν οι χρηματοπιστωτικές εταιρίες είναι μεσομακροπρόθεσμα πρέπει το κράτος να τις αποθαρύνει από το να αντλούν κεφάλαια με έκδοση εξαιρετικά βραχυπρόθεσμων ομολόγων (commercial paper), κάτι που τις κάνει ιδιαίτερα ευάλωτες σε κρίσεις ρευστότητας!
Αλλά αυτό δεν δικαιολογεί απαραίτητα αύξηση της κρατικής δαπάνης ως ποσοστό επί του ΑΕΠ, ή επέκτασης της δραστηριότητάς του κράτους ως επιχειρηματία.
Ο κυριος Αναστασοπουλος δεν κανει καμια θετικη αφηγηση της οικονομιας, σοσιαλιστης ειναι ο ανθρωπος. Η Ευρωπη ειναι το πλεον αποτυχημενο οικονομικο μοντελο, το οποιο εχει οδηγησει σε απογωνση τους λαους της Ευρωπης. Υπερδεκαετης στασιμοτητα και/η υφεση.
Ο ένας -και μοναδικός- οικονομολόγος, κατά δήλωση του σε σχόλιο στην Αναμόρφωση πήρε κι αυτός δάνειο από την ACORN, το γνωστό σωματείο που οργάνωνε την πυραμίδα των θαλασσοδανείων πουλώντας εκδούλευση στους Δημοκρατικούς, δηλαδή απ’όλη αυτήν την απάτη ο ίδιος επωφελήθηκε . Τι περιμένετε λοιπόν, να είναι αντικειμενικός;
Αγαπητέ Thanos.
Σίγουρα δεν γνωριζόμαστε, αλλά αυτό δεν έχει καμμία σημασία, διότι και σε εκτιμώ και σέβομαι τις απόψεις σου, ακόμα και όταν διαφωνώ με κάποιες από αυτές. Μπορώ να σε θεωρώ (και σε θεωρώ) φίλο μου, έστω και χωρίς να σε ξέρω.
Thanks για την παραπομπή στο Newsweek, που είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Και φυσικά τίθεται, με ακόμα μεγαλύτερη ένταση, το ερώτημα, για το που πάνε οι Η.Π.Α. και φυσικά για το μέγεθος του αμερικανικού κράτους στην αμερικανική οικονομία.
Τα ποσοστά 34,2%, (το 2000) και 39% του ΑΕΠ (το 2010) είναι μεγάλα ποσοστά για τις Η.Π.Α. και για την πολιτική και κοινωνική κουλτούρα αυτής της χώρας, παρά το γεγονός ότι υπολείπονται αρκετά των αντίστοιχων ποσοστών στην Ε.Ε. των 15.
Σε ευχαριστώ και πάλι για την συνεισφορά σου και θα κοιτάξω να τα διασταυρώσω, ως προς την ακρίβεια, όχι αυτών που εσύ λες, αλλά ως προς τους υπολογισμούς του NEWSWEEK, αν και δεν υπάρχει κανένας λόγος για να ψεύδεται ο συγγραφέας του άρθρου – πλην της περιπτώσεως να πρόκειται γι δημοσιογραφική υπερβολή.
Σέβομαι και αποδέχομαι πλήρως την διαφωνία σου για το «κρίσιμο» ποσοστό του αμερικανικού κράτους, ως προς το ΑΕΠ της χώρας και μπορώ να σου πω ότι κατανοώ και τους λόγους που σε κάνουν να διαφωνείς. Άλλωστε, όπως έχω γράψει, δεν διεκδικώ την ορθότητα στις εκτιμήσεις μου αυτές, ούτε επιμένω στην ακρίβεια του ποσοστού. Αυτό που θέλω να δείξω και στο οποίο επιμένω είναι οι μακροχρόνιες τάσεις του φαινομένου του αμερικανικού κρατισμού, οι οποίες συμφύονται με την ολοένα και μεγαλύτερη πολυπλοκότητα του σύγχρονου γραφειοκρατικού καπιταλισμού και ωθούν, εγγενώς, προς την κατεύθυνση της μεγέθυνσης του κράτους, πέρα από τις εκάστοτε επιδιώξεις των κοινωνικών στρωμάτων, που δρουν εντός του συστήματος.
Περισσότερο σύμφωνο με βρίσκουν οι πολιτικές σου επιφυλάξεις, για τον κρατισμό και λιγότερο οι οικονομικές.
Πράγματι, το μεγάλο κράτος μπορεί να μετατραπεί σε αυταρχικό κράτος και αυτό είναι ένα πρόβλημα, το οποίο ουδείς μπορεί να το αγνοήσει. Αν και η σύγχρονη αναπτυγμένη οικονομία και κοινωνία είναι πολύ πολύπλοκες για να μπορούν να διοικηθούν αυταρχικά από μια δράκα ανθρώπων. Όμως, το σύγχρονο παράδειγμα της Κίνας, από την άλλη πλευρά, μας δείχνει ότι ο κίνδυνος του αυταρχικού κρατισμού είναι πάντα παρών, όσο και αν η χώρα αυτή παραμένει μια υπανάπτυκτη χώρα.
Όσον αφορά τις επιφυλάξεις σου στον χώρο της οικονομίας, σε κάποια πράγματα έχεις δίκιο – αν και η Reagan administration είχε και αρνητικές ουρές, που είχαν να κάνουν, με την άνιση κατανομή των εισοδημάτων, που έφερε την ύφεση του 1987 και με την μονόπλευρη πολιτική εφαρμογή των οικονομικών της προσφοράς, σε μακροχρόνια βάση, οδήγησε στην απορρύθμιση του συστήματος και στην «πειρατική» χρηματοπιστωτική πολιτική (του εύκολου δανεισμού, με απίθανες υποσχέσεις για αποδόσεις στους αποταμιευτές – επενδυτές και με ανάλογα απίθανες δελεαστικές προσφορές στους δανειζόμενους) στην οποία προέβησαν οι ανεξέλεγκτες «επενδυτικές» τράπεζες, ακριβώς όπως έπραξαν και οι χρηματιστές του Άμστερνταμ με τους βολοβούς της τουλίπας το 1637.
Και εδώ είναι που έχω να πω στον αγαπητό Κώστα Αλεξανδράκη ότι δεν αρκεί να μένουμε στην περιπτωσιολογία, δεν αρκεί να λέμε ότι το κράτος πρέπει να αποθαρρύνει τους επενδυτικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς από το αντλούν κεφάλαια με βραχυπρόθεσμα ομόλογα.
Αυτό είναι μια μερική πλευρά του ζητήματος. Οι χρηματοπιστωτικοί αυτοί οργανισμοί θα βρουν, όταν έλθει η ώρα, άλλον μηχανισμό, πέραν των ακινήτων, ή των όρων δανεισμού, για να φουντάρουν το σύστημα και για φουσκώσουν το μπαλόνι, το οποίο μοιραία θα ξαναεκραγεί.
Όπως ορθά λέει ο John Kenneth Galbraith (1997) : «Το ότι τη στιγμή που γράφουμε, το 1997, έχουμε να κάνουμε με μια σημαντική κερδοσκοπική επίδειξη είναι εμφανές σε όλους όσοι δεν είναι αιχμάλωτοι ανόητης φιλοδοξίας Τώρα στα χρηματιστήρια ρέει πολύ περισσότερο χρήμα απ’ ότι νοημοσύνη για την καθοδήγησή του. Υπάρχουν πολύ περισσότερα αμοιβαία κεφάλαια απ’ ότι οικονομικά ευφυείς και άνδρες και γυναίκες με αναπτυγμένη ιστορική συνείδηση για να τα διαχειριστούν. Δεν κάνω προβλέψεις. Οι προβλέψεις των ανθρώπων ξεχνιούνται, θυμούνται καλά μόνο τα λάθη τους. όμως, εδώ έχουμε μια βασική και επαναλαμβανόμενη διαδικασία. Αρχίζει με την άνοδο των τιμών μετοχών, ακινήτων, έργων τέχνης και άλλων. Αυτή η αύξηση προσελκύει την προσοχή και τους αγοραστές, που ωθούν ακόμη υψηλότερα τις τιμές. Έτσι οι προσδοκίες δικαιώνονται ακριβώς από την δράση που ανεβάζει τις τιμές. Η διαδικασία συνεχίζεται, η αισιοδοξία με τα αποτελέσματά της είναι στην ημερήσια διάταξη. Οι τιμές ανεβαίνουν ακόμα περισσότερο. Τότε για λόγους που θα είναι πάντα αντικείμενο συζήτησης, έρχεται το τέλος. Η πτώση είναι ακόμη πιο ξαφνική από την άνοδο. Ένα μπαλόνι που σκάει, δεν ξεφουσκώνει ποτέ ήσυχα» (Πρόλογος του JKG στην έκδοση του 1997 του βιβλίου του «Το μεγάλο κραχ του 1929″.
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και έχει να κάνει με τον ίδιο τον χρηματοπιστωτικό τομέα του συστήματος, ως ανεξέλεγκτα ιδιωτικοποιημένο (και τώρα και γραφειοκρατικοποιημένο), ο οποίος όσο μένει ανεξέλεγκτος (τώρα είναι και γραφειοκρατικός) θα παράγει τέτοιου είδους καταστάσεις.
Ποιά είναι η λύση;
Ή παραμένει ο χρηματοπιστωτικός τομέας παραμένει μερικά ιδιωτικός, με αυστηρό κρατικό (πείτε τον δημόσιο) έλεγχο. Ή κρατικοποιείται (πείτε το κοινωνικοποιείται) ολικώς, ή κατά πλειοψηφία.
Προσωπικά κλείνω προς την άποψη του Πωλ Κρούγκμαν ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας πρέπει να κρατικοποιηθεί προσωρινά, μέχρι να δουν το τι θα κάνουν, οριστικά, με αυτόν.
Φυσικά, δεν διεκδικώ και πάλι την αποκλειστική ορθότητα της πρότασης αυτής. Ούτε και ο Κρούγκμαν νομίζω ότι κάνει κάτι τέτοιο.
Όλα είναι συζητήσιμα. Και όλα αυτά μπορούν να κινούνται μέσα στα πλαίσια της θεμιτής βοήθειας του κράτους προς την αγορά, όπως θέλει – και σωστά θέλει – ο Χάγιεκ. Αρκεί η βοήθεια αυτή να μην είναι μια βοήθεια στις γραφειοκρατίες που κρατούν υπό τον έλεγχό τους τις σύγχρονες γραφειοκρατικές αγορές του γραφειοκρατικού καπιταλισμού. Αρκεί να είναι βοήθεια προς τους μικρούς επιχειρηματίες και τους καταναλωτές.
Αγαπητέ και καλέ φίλε laskos, δεν νομίζω ότι υπάρχει καλύτερη συνηγορία στα επιτεύγματα του σύγχρονου οικονομικού συστήματος από την δική μου. Οι προβληματισμοί για τις όποιες κοινωνικά και οικονομικά δυσλειτουργικές πλευρές του, δεν αναιρούν τα τεράστια και απίστευτα επιτεύγματά του, τα οποία, όταν τα δει κάποιος σε βάθος χρόνου, κυριολεκτικά του «βγάζει το καπέλο».
Άλλο το ένα και άλλο το άλλο…
(Και δεν είναι κακό να είναι κάποιος σοσιαλιστής – αρκεί να είναι και όχι να κάνει ότι είναι. Εγώ πάντως, έχω παύσει εδώ και πολλά χρόνια να είμαι σοσιαλιστής, διότι αυτή η έννοια έχει παύσει να έχει κάποιο συγκεκριμένο περιεχόμενο και έχει καταλήξει να σημαίνει τα πάντα και τελικά τίποτε).
Πάντα φιλικά…
αγαπητε τασο χαιρομαι για την πολιτισμενη συζητηση και τον τεκμηριωμενο λογο σου. για το ποσοστο του ΑΕΠ που εχει το κρατος στις ΗΠΑ ειναι σιγουρα γυρω στο 34% και το λενε πολλες πηγες. αλλωστε σε ενα blog που εκανες κουβεντα εσυ ειχες αναφερει ποσοστο 30%(νομιζω blog μαοικων ηταν!!!).
χαιρομαι που συμφωνεις οτι το μεγαλο κρατος ειναι κατα κανονα και αυταρχικο.και σε τελικη αναλυση προσωπικα προτιμω να υπαρχει μια κριση ή μια υφεση και να εχω μικρο κρατος αλλα ελευθερο, παρα λιγοτερες κρισεις αλλα μεγαλο και αυταρχικο κρατος
για μενα το μεγαλο πλεονεκτημα του δυτικου κοσμου (και κυριως των ΗΠΑ) ειναι οτι υπαρχουν σαν βαση καποιες φιλελευθερες αρχες αλλα απο εκει και περα οταν προκυψει καποιο προβλημα δεν υπαρχουν ιδεολογικες αγκυλωσεις. για αυτο οι κυβερνησεις απαντησαν τοσο γρηγορα στην οικονομικη κριση. γενικα ολες οι δυτικες δημοκρατιες εχουν πραγματισμο στην πολιτικη τους , με τις αγγλοσαξωνικες χωρες να τονιζουν πιο πολυ τον φιλελευθερισμο και τις περισσοτερες ευρωπαικες χωρες τον κρατισμο.
Φίλε Thanos,
προφανώς, με αποπροσανατόλισε η … CIA!
Δέχτηκα τα ποσά του budget που δίνει, ως ποσά του συνολικού αμερικανικού δημοσίου και θεώρησα ως υπερεκτιμημένες τις προηγούμενες θέσεις μου, για το εύρος του αμερικανικού κράτους στην οικονομία της χώρας, διότι δεν δογματίζω και όταν μου παρουσιάζονται καινούργια δεδομένα τα αποδέχομαι. Προφανώς, λοιπόν, τα στοιχεία της C.I.A. είναι ελλιπή – ή, τουλάχιστον, φαίνονται ελλιπή, σε ανθρώπους σαν και μένα, ο οποίος δεν ζω στις Η.Π.Α. και δεν μπορώ να αντιληφθώ την σημειολογία των κειμένων της.
Όπως φαίνεται έχεις δίκιο. Το ποσοστό του αμερικανικού δημοσίου ξεπερνούσε το 34% του ΑΕΠ το 2000 και πιθανότατα θα ξεπεράσει το 39% το 2010 – αν δεν το έχει ξεπεράσει ήδη.
(Αφού μπήκες στο blog των τροτσκιστών (τροτσκιστικό είναι), υποθέτω ότι θα διασκέδασες αρκετά με όσα θα διάβασες εκεί. Το αστείο – ή το τραγικό – είναι ότι αυτά που λένε τα πιστεύουν)!
Από εκεί και πέρα, όντως το οικονομικό και πολιτικό σύστημα του αναπτυγμένου κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής έχει ένα απίστευτης αποτελεσματικότητας feedback, το οποίο έχει δώσει στο σύστημα τρομακτικές προσαρμοστικές ικανότητες. Τέτοιες, που κανένα άλλο σύστημα δεν εμφάνισε στο παρελθόν.
Πάντως, πέρα από τον κρατισμό και την εγγενή του αστάθεια [και τα δύο αυτά στοιχεία τα θεωρώ αντιμετωπίσιμα, διότι ο κρατισμός, πιθανότατα, δεν θα ξεπεράσει κάποιο όριο - ποιό είναι αυτό το όριο είναι συζητήσιμο -, η οικονομική κρίση δεν θα ξαναϋπάρξει (και όταν λέω κρίση, μιλάω με αυστηρούς οικονομικούς όρους και όχι δημοσιογραφικούς, διότι η τελευταία πραγματική κρίση του συστήματος ήταν αυτή του 1929) και η οικονομική ύφεση δεν θα λάβει δραματικές διαστάσεις, αφού υπάρχει η παλαιά κλασσική κεϋνσιανή συνταγή, για την αποφυγή της μετατροπής της ύφεσης σε κρίση, όπως απέδειξε και η παρούσα ύφεση], υπάρχει ένα άλλο πρόβλημα που μπορεί να πλήξει μακροπρόθεσμα το σύστημα και αυτό είναι η γραφειοκρατικοποίησή του, είτε αυτή προέρχεται από το πάντοτε γραφειοκρατικό κράτος, είτε από τις υπερώριμες γραφειοκρατικές επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα.
Αυτή η μακροπρόθεσμη διαδικασία, μπορεί μαζύ με τα κρατιστικά στοιχεία του συστήματος, να πλήξει το σύστημα. Αλλά αυτό το ζήτημα έχει τώρα ένα φιλολογικό περιεχόμενο, διότι μακροπρόθεσμα – όπως έχει πει σκωπτικά, αλλά και πολύ σωστά ο Κέϋνς – θα είμαστε όλοι νεκροί.
(Η συζήτησή μας είναι πολιτισμένη, διότι – ανάμεσα στα άλλα – πιστεύω ότι δεν έχουμε κάποια συμφέροντα να υπερασπιστούμε, ούτε κάπου αποβλέπουμε, ούτε κάποιαν ιδεολογία να υπηρετήσουμε.
Την γνώμη μας λέμε, το αλάθητο δεν το έχουμε (και έχουμε συνείδηση περί αυτού) και δεν δίνουμε λογαριασμό σε κανέναν (με την καλή έννοια της φράσης).
Πάντα φιλικά…
Τάσο και Θάνο,
κάποιος είχε πει κάποτε,
Fist come the innovators, then come the immitators, then come the idiots!
Σκοπός ειναι να βρούμε έναν τρόπο να περιορίσουμε τη δράση των τελευταίων χωρίς να βλάψουμε τους πρώτους. Έχω την αίσθηση ότι η κρατικοποίηση σε μόνιμη βάση, την οποία προτείνει ο Nassim Taleb (The Black Swan), θα είχε αρνητική επίδραση στους πρώτους. Δεν ξέρω αν θα είχαμε τόσο ταχύτατη ανάπτυξη του internet banking και άλλων προϊόντων χρήσιμων για τους καταναλωτές. Συμφωνώ άρα με το Θάνο ότι προς χάριν αυτής της καινοτομίας είμαι διατεθειμένος να αποδεχτώ περιστασιακές κρίσεις, στο βαθμό που αυτές είναι ελεγχόμενες. Προς αυτήν την κατεύθυνση είναι απαραίτητη και περισσότερη και λιγότερη κρατική παρέμβαση.
Περισσότερη υπό την έννοια ότι οι κρατικοί φορείς πρέπει να παρακολουθούν με μεγαλύτερη προσοχή τις καινοτομίες που λαμβάνουν χώρα στον χρηματοπιστωτικό τομέα, και να αναρωτιούνται ανά πάσα στιγμή αν το νομοθετικό-ρυθμιστικό πλαίσιο τις καλύπτει ή αν ξεπερνιέται από τις εξελίξεις. Αυτό απαιτεί ωστόσο αποδοχή της άποψης ότι οι αγορές δεν λειτουργούν πάντοτε με τον ιδεατό τρόπο.
Από την άλλη χρειάζεται και λιγότερη παρέμβαση υπό την έννοια ότι θεωρώ εξαιρετικά επικίνδυνο το να προσπαθεί το κράτος να ασκεί κοινωνική πολιτική μέσω ιδιωτικών εταιριών. Οι εταιρίες πρέπει να είναι αφοσιωμένες στην εξυπηρέτηση του συμφέροντος των μετόχων. Η ιδέα ότι μπορούν να υπηρετήσουν ταυτόχρονα δυο αφέντες νομίζω οδηγεί σε αποτυχία και των δυο στόχων. Αν το κράτος θέλει, κακώς κατά τη γνώμη μου, να προωθήσει την ιδιοκατοίκηση ας το κάνει δίνοντας απευθείας δάνεια, και όχι πιέζοντας τις ιδιωτικές εταιρίες. Το ίδιο ισχύει και με τα φοιτητικά δάνεια. Ελπίζω το κράτος να πάψει να δίνει δάνεια μέσω της Sally Mae και να αρχίσει να το κάνει απευθείας.
Φιλικά και από εμένα!
In the summer of 1982,large American banks lost close to all their earnings(cumulatively),about everything they ever made in the history of American banking–everything.They had been lending to South and Central American countries that all defaulted at the same time –»an event of an exceptional nature»So it took just one summer to figure out that this was a sucker’s business and that all their earnings came from a very risky game.All that while the bankers led everyone,especially themselves,into believing that they were «conservative»
They are not conservative;just phenomenally skilled at self-deception by burying the possibility of a large,devastating loss under the rug.In fact ,the travesty repeated itself a decade later,with the «risc-conscious»large banks once again under financial strain, many of them near-bankrupt,after the real estate collapse of the early 1990’s in which the now defunct savings and loan industry required a taxpayer-funded bailout of more than half a trillion dollars.The Federal Reserve Bank protected them at our expense:when «conservative»bankers make profits,they get the benefits;when they are hurt,we pay the costs.
Aυτα εγραφε ο Ταleb στο Βlack Swan τον Ιουνιο του 2007.!(σελ..43)
Την ιδια εποχη η αποψη μου για το χρηματιστηριο ηταν «Τhe mother of the mother of all bubbles»(εκφραση δανεισμενη απο το προφητικο βιβλιο Mobs,Messiahs, and Markets:Surviving the Public Spectable in Finance and Politics.(Agora Series) το οποιο ειχε εκδοθει την ιδια περιοδο(2007).
Για να ειμαστε ακριβεις, ο Taleb δεν αναφερει στο βιβλιο του «Τhe Black Swan » την κρατικοποιηση των τραπεζων
Αυτα περι κρατικοποιησεως, τα λεει εκ των υστερων,μετα την κριση, σε διαφορες διαλεξεις του.
Πολύ ορθα τα παραπάνω υπό κ. Christos Milionis.
Nα υπενθυμίσουμε ακόμα ότι μιά κολοσσιαία τράπεζα, η Manufacturers Hanover, έπεσε έξω διότι στα late 80s δάνειζε με μανία, ΚΑΙ ποιούς λέτε;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
Ελληνες υδραυλικούς, μπογιατζήδες, λοστρόμους και καπεταναίους που είχαν «μετατραπεί» overnight σε, και αυτοσυστήνονταν ως, εφοπλιστές. ΔΕΝ γνωρίζω ΠΩΣ επέλεξαν την Manufacturers Hanover, ή γιατί αυτή έπεσε θύμα τους!!! Στην περίπτωση αυτή, αφέθηκε (και καλά της έκαναν) η τράπεζα να πέσει έξω. Περίπου 1/3 και πλέον των εκπεσόντων δανείων της ήταν προς Ελληνες «εφοπλιστές», αν και ένα άλλο σημαντικό κομμάτι χρημάτων καταθετών της είχε δανεισθεί σε χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Τέλος, μεγάλο θόρυβο είχε δημιουργήσει στα late 80s μια Savings and Loan Bank, η οποία ΚΑΙ έδινε μεγάλα ΕΠΙΤΟΚΙΑ στους καταθέτες (και έτσι αποσπούσε σημαντικά ποσά από «αφελείς» και αφελείς) ΚΑΙ εν σειρά δάνειζε σε επιχειρηματίες υψηλού ρίσκου. Το ΗΘΙΚΟ πρόβλημα που προέκυψε τότε ήταν ότι οι καταθέτες έπρεπε να γνωρίζουν, ως εκ του υψηλού επιτοκίου το οποίο απολάμβαναν, το μείζον εμπλεκόμενο ρίσκο. ΟΜΩΣ, τελικά, η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ κυβέρνηση αναγκάσθηκε να πληρώσει τους καταθέτες διότι ποσά μέχει $ 100.000 έφεραν ΤΡΙΤΕΓΓΥΗΣΗ της Κεντρικής Κυβέρνησης. Ο Διοικητής, βέβαια, της τράπεζας μπήκε στην φυλακή, αλλά το ΚΟΣΤΟΣ στο κράτος ήταν μεγάλο.
Συμπερασματικά:
Τα φαινόμενα επισφαλών δανείων προς ΑΦΕΡΕΓΓΥΑ πρόσωπα, λογής-λογής «Κοσκωτάδες» είναι ΧΡΟΝΙΑ «ΠΑΘΗΣΗ» των ΗΠΑ. «Ανθησαν» και «ωρίμασαν» από το 1980 και εντεύθεν. Δεν εχουν σχέση ΟΥΤΕ με φιλολαϊκές ή προ-λαϊκές τακτικές και μέτρα/Πράξεις/Νόμους Δημοκρατικών κυβερνήσεων, μήτε μπορεί να αποδοθούν στην φιλελεύθερη ιδεολογία.
ΓΙΑΤΙ, όμως, συνέβη η έκρηξη ΑΥΤΗ την φορά (2007-8) που αφορούσε ΟΛΟ το χρηματο-οικονομικό οικοδόμημα ΚΑΙ των ΗΠΑ αλλά και όλης της ΥΦΗΛΙΟΥ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
ΔΙΟΤΙ το φαινόμενο της διαφθοράς ήταν ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΟ, σε βάθος και εύρος και η διαφθορά, από ΠΡΑΚΤΙΚΗ άποψη είχε ΤΡΙΑ ΣΚΕΛΗ:
1) Δανεισμό ΑΦΕΡΕΓΓΥΩΝ ατόμων
2) Δανεισμό φερεγγύων, αλλά με ΥΠΕΡΕΚΤΙΜΗΜΕΝΑ όρια ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗΣ και ΕΞΟΦΛΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ατόμων.
3) ΥΠΕΡΕΚΤΙΜΗΣΗ (εσκεμμένη ΚΑΙ εκ του πονηρού εν πολλοίς) από πλευράς τραπεζιτών της ΑΞΙΑΣ των παραπλεύρων υποθηκών (value of collateral – lien).
ΚΑΙ διερωτάται ο ΑΜΥΗΤΟΣ: ΓΙΑΤΙ, τελικά, ήταν τόσο μεγάλος ο αριθμός των εκπεσόντων δανείων και αδυνατούντων να πληρώσουν τα τοκοχρεωλύσια δανειοληπτών;;;;;
Υπήρξε μιά ενα αιθρία ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ;;;;
ΚΑΙ υπήρξε έκρηξη αδυναμίας πληρωμών ΜΟΝΟ από άτομα που αγόραζαν ΚΥΡΙΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑ αξίας μεγαλύτερης των δυνατοτήτων τους;;;
ΚΑΙ υπήρξε έκρηξη αδυναμίας πληρωμών ΜΟΝΟ από ΜΙΚΡΟ-ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΕΣ που αγόραζαν κύρια κατοικία;;;;
ΟΧΙ – ΟΧΙ – ΟΧΙ
Πολλοί, λοιπόν, έγραψαν και έγραψαν και έγραψαν. Αναλύσεις επιφανειακές και ως συνήθως βρίθουσες από κοινοτοπίες (abundant in mundane banalities) και ανακρίβειες.
Αν προσεγγίσουμε το θέμα με μεθοδολογική σοβαρότητα, βλέπουμε ότι η ΕΚΡΗΞΗ της ΦΟΥΣΚΑΣ ήταν ΜΕΓΙΣΤΗ στις περιοχές, FLORIDA, CALIFORNIA, LAS VEGAS. Οι πτώσεις του τιμών που σημειώθηκαν εκεί (και εξακολουθούν να ισχύουν) είναι της ΤΑΞΗΣ 35% έως 48% μέχρι και 60%. Au contraire, σε suburban μικρο-μεσαίες, η μεσαίες «οικιστικές» Πολιτείες, πχ Carolinas, Virginia, Νew York, είδαμε ότι παρά την φούσκα οι τιμές ΕΙΤΕ ΔΕΝ υποχώρησαν ή η μείωση ήταν της τάξης του 10-15%, at worst!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
How, then, do we reconcile-explain or explicate these findings?????????????????????????????????????
Eιδικότερα, ΓΙΑΤΙ είδαμε έκρηξη φούσκας ΣΧΕΔΟΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ σε τουριστικές περιοχές, ή περιοχές δεύτερης (παραθεριστικής) κατοικίας ή απλά περιοχές επενδυτικής δραστηριότητας σε ακίνητα που ουδένα ΛΟΓΙΚΟ σκοπό εξυπηρετούσαν;;;;;
1) Μετά τις αστάθειες τις περιόδου 1997-2000, ο κόσμος βίωσε ΑΠΟΣΤΡΟΦΗ προς το ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ
2) Οι ΚΑΤΑΘΕΣΕΙΣ προθεσμίας ή money market accounts, OΥΔΕΝ απέδιδαν
3) Το χρήμα ΕΓΙΝΕ ΦΘΗΝΟ
4) Τα τεράστια ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ του Αμερικανικού Προϋπολογισμού ΚΑΙ το τεράστιο ΕΛΛΕΙΜΜΑ στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ΚΑΙ του τροματικού ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΡΕΟΥΣ έδιναν στον πολίτη την αίσθηση ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΥ του ΔΟΛΛΑΡΙΟΥ, ακόμα ΚΑΙ όταν οι τιμές των αγαθών και υπηρεσιών ΕΜΕΝΑΝ σταθερές
5) Βάσει των (1), (2), (3) και (4) άνω, ο κόσμος στράφηκε στα ΑΚΙΝΗΤΑ.
Και στράφηκε στα ακίνητα, των ακινήτων εδώ λογιζομένων ως ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ εργαλείων ΚΑΙ ΟΧΙ ως πρώτης και δεύτερης κατοικίας.
Επαιρνε, που λέτε, ο αφελής condominium (deeded διαμέρισμα) σε ουρανοξύστη στο Fort Lauderdale. Σκεφτόταν,»Θα ιδιοκατοικώ 3-4 βδομάδες το χρόνο και θα το νοικάζω μέσω του εντός κτιρίου dedicated γραφείου τον υπόλοιπο και θα γίνω πλούσιος».
ΟΜΩΣ, δεν σκεφτόταν ο ΒΛΑΞ ότι στην Florida, όπου ΔΕΝ υπάρχουν Πολιτειακοί φόροι εισοδήματος, ο φόρος ακίνητης περιουσίας είναι
2%, επαναλαμβάνω 2%, δηλαδή επί ακινήτου αξίας 1 εκατομμυρίου δολλαρίων πληρώνεις $ 20.000 ετησίως φόρους.
Επίσης ΔΕΝ σκεφθηκε ο ΒΛΑΞ ότι τα κοινόχρηστα σε ουρανοξύστες είναι on average $ 2/sq ft, δλδ δυό δολλάρια κατά τετραγωικό πόδι, ήτοι $ 1.000 μηνιαίως ή $ 12.000 δολλάρια ετησίως για ένα δυάρι 50 ΤΜ (= 500 sq ft).
OTAN, λοιπόν, αγόραζε ένα δυάρι on the water, αξίας $ 500.000, έπρεπε να πληρώνει
1) $ 30.000 ετησίως για τοκοχρεωλύσιο
2) $ 20.000 ετησίως για φόρο ακίνητης περιουσίας
3) $ 12.000 ετησίως κοινόχρηστα
ΑΘΡΟΙΣΤΙΚΩΣ, $ 62.000 ετησίως ΠΑΓΙΑ ΕΞΟΔΑ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! για ΕΝΑ ΔΥΑΡΙ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Μα και ΧΙΛΙΑ ΔΟΛΛΑΡΙΑ την εβδομάδα να το ΝΟΙΚΙΑΖΕ και ακόμα και εάν είχε (χρονική) πληρότητα 52 βδομάδες το χρόνο, ΠΑΛΙ θα είχε $ 10.000 ΕΤΗΣΙΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ, πριν καν σκεφθούμε έξοδα συντήρησης κλπ κλπ
Αντιλαμβάνεσθε, λοιπόν Κυρίες και Κύριοι, ΠΩΣ και ΓΙΑΤΙ καταντήσαμε εκεί που καταντήσαμε;;;;;;!!!!!!!
ΚΑΙ, αναπόφευκτα τότε, αναδύεται ξανά το ερώτημα του κυρίου Αναστασοπούλου, «Πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το κράτος εκπεφρασμένο σε (κρατικά) έξοδα/έσοδα επί του ΑΕΠ.»
ΟΛΩΝ των άλλων παραγόντων τηρουμένων ΙΣΩΝ, είτε 10% είτε 100% ήταν η συμμετοχή του κράτους στο ΑΕΠ, το αποτέλεσμα στην παραπάνω συγκυρία θα ΗΤΑΝ το ΙΔΙΟ, μα απαράλλακτο!
Christos Millionis,
έχεις δίκιο, δεν ήμουν ακριβής. Το Black Swan το έβαλα σε παρένθεση εννοώντας ότι ο Τάλεμπ είναι ο συγγραφέας του, και όχι εννοώντας ότι εκεί έκανε την πρόταση για κρατικοποίηση των τραπεζών, η οποία βεβαίως είναι πρόσφατη. Ο Τάλεμπ φιλοδοξεί στη δημιουργία ενός συστήματος που θα είναι, αν μου επιτρέπεται να δημιουργήσω μια δικιά μου λέξη, αλεξίρισκο. Έχω την αίσθηση ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, και ότι ένα τέτοιο σύστημα θα προάγει τη στασιμότητα. Ωστόσο, μπορούμε να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που θα περιορίζει τις επιπτώσεις των «ατυχών» επιλογών των τραπεζιτών! Επαναλαμβάνω ότι αυτό εμπεριέχει ΚΑΙ αναγνώριση της ανάγκης του κράτους να επιτελέσει το ρυθμιστικό του ρόλο, αλλά ΚΑΙ της αποχής του από ενέργειες που ενισχύουν τα κίνητρα που οδηγούν τους τραπεζίτες στην ανάληψη ρίσκου.
Πολύ ενδιαφέρουσα η ανάλυση εδώ, με αξιόλογα οικονομικά και ακαδημαϊκά επιχειρήματα. Γενικά τείνω να συμφωνήσω με τον κ. Αλεξανδράκη, δεν μπορούμε να πούμε ότι μόνο το κράτος φταίει ή μόνο ο ιδιωτικός χρηματοπιστωτικός τομέας. Ήταν μια σύνθετη κρίση μιας σύνθετης οικονομίας.
Αν μου επιτρέπετε να παραθέσω την δική μου οπτική, την οπτική ενός μη οικονομολόγου, που όμως έτυχε να βρίσκεται απο το 1996 μέχρι σήμερα στο Λονδίνο, μία απο τις πόλεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ότι βρέθηκαν στο μάτι του τυφώνα.
Όταν ήρθα λοιπόν εδώ, η κυβέρνηση των Συντηρητικών έπνεε τα λοίσθια. Βέβαια η οικονομία είχε ξεκινήσει να αναρώνει απο το μαύρο 92, και γενικά υπήρχε μία αισιοδοξία. Το 97 η αισιοδοξία απογειώθηκε. Πρώτη κυβέρνηση των Εργατικών μετά απο 18 χρόνια, η μουσική σκηνή της Βρετανίας κυριαρχούσε, και οι Βρετανοί καλιτέχνες και ηθοποιοί άρχισαν να γίνονται περιζήτητοι. Στα πανεπιστήμια ξεκίνησαν να έρχονται φοιτητές σε μεγάλους αριθμούς από όλα τα μέρη του κόσμου. Λίγο αργότερα αν θυμάμαι καλά ξεκίνησαν η Easyjet και το Eurostar, να συνδέουν το Λονδίνο με όλη την Ευρώπη.
Οι τιμές των σπιτιών ξεκίνησαν να ανεβαίνουν όχι μόνο γιατι η ανεργία είχε πέσει, οι μισθοί ανέβαιναν, αλλά και γιατί τα επιτόκια ήταν χαμηλά. Η πρώτη κίνηση των Εργατικών (του υπουργού Μπράουν) στην πρώτη εβδομάδα της κυβερνησης Μπλαίρ, να δώσει αυτονομία στην κεντρική τράπεζα της Αγγλίας να θέτει αυτή τα επιτόκια, βάζοντας ένα στόχο στον πληθωρισμό, ενθουσίασε τους οικονομικούς αναλυτές μιά και οι οικονομολόγοι και όχι οι πολιτικοί, θα καθόριζαν ένα τόσο ευαίσθητο δείκτη όπως τα επιτόκια.
Η οικονομία δούλευε καλά, οι μισθοί ανέβαιναν, δουλειές υπήρχαν και φυσικά ο κόσμος ήθελε να αγοράζει σπίτια. Κυρίως γιατί ήταν εύκολο. Διάφορες συνοικίες του Λονδίνου που δεν γεμίζαν το μάτι, έγιναν μοδάτες και περιζήτητες. Σε λίγο ξεκίνησαν να εμφανίζονται και στεγαστικά δάνεια που μπορούσαν να σου χορηγήσουν με τον λήπτη του δανείου να βάζει μόνο το 5% της αξίας. Αργότερα ξεκίνησαν να δίνονται υπο όρους στεγαστικά δάνεια που οι τράπεζες έβαζαν το 100% των χρημάτων.
Ο βασικός κανόνας που υποδύκνειε ότι το στεγαστικό δεν θα πρέπει να ξεπερνά το πολαπλάσιο του εισοδήματος επι 3 με 3.5 φορές, έγινε 4 με 5.
Υπήρχαν υψιλόμισθοι που έπερναν είτε μεγάλα σπίτια είτε διαμερίσματα σε κεντρικές γειτονιές του Λονδίνου.
Περίπου στο 2000 με 2002, ξεκίνησε μια μόδα, που ήταν το να αγοράσεις για να νοικιάσεις. Δηλαδή, αγοράζεις με στεγαστικό μία δεύτερη ιδιοκτησία, την νοικιάζεις και μετά απο 25 χρόνια που θα έχει ξεπληρωθεί το δάνειο, είτε την κρατάς και έχεις συμπλήρωμα της συνταξής σου είτε την πουλάς και έχεις ένα καλό εφάπαξ. Στις εφημερίδες παρουσιάζονταν αφιερώματα σε ‘πετυχημένες περιπτώσεις’ ‘buy to let’.
Και κάποιες υπήρχαν. Οποιοι πρόλαβαν να αγοράσουν ιδιοκτησίες κοντά σε πανεπιστήμια είχαν καλά εισοδήματα. Αλλά ξεκίνησαν να ακούγονται και περιπτώσεις όπου ιδιοκτήτες επέκτειναν το στεγαστικό δάνειο στην πρώτη κατοικία ώστε να καταθέσουν το επιπλέον στεγαστικό δάνειο ώς προκαταβολή για την δεύτερη κατοικία και να πάρουν δεύτερο στεγαστικό για να αγοράσουν την δεύτερη στεγαστική κατοικία.
Υπήρχε κόσμος που έκανε επέκταση του στεγαστικού δανείου για να πάνε διακοπές, να αγοράσουν αυτοκίνητο.
Γύρω στο 2002 με 2003, ήταν αδιανόητο να σκεφτεί κάποιος ότι οι τιμές των σπιτιών θα πέφταν.
Βέβαια τότε άρχισαν κάποιοι να λένε ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχίσει έτσι για πάντα. Το Economist γκρίνιαζε απο τότε ότι στα ιστορικά μεγέθη (δεν θυμάμαι ποια) υπήρχαν ανωμαλίες που θα διορθόνωνταν κάποια στιγμή ήπια ή βίαια.
Όμως αυτές οι φωνές ήταν η μειοψηφία. Έπαιζε ρόλο (και πάντα παίζει ρόλο στο Λονδίνο) η συνεχής εισροή κεφαλαίων και ανθρώπων απο όλο τον κόσμο. Σε όλη την δεκαετία 1997-2007 το Λονδίνο γέμισε απο Ανατολικοευρωπαίους, Άραβες, Κινέζους και Ρώσους. Οι εύρωστοι οικονομικά γονείς των φοιτητών αγόραζαν σπίτια για τα παιδιά τους αντί να νοικιάζουν ώστε να συνδυάσουν χαμηλό νοίκι για την διάρκεια των σπουδών των παιδιών και μια επένδυση.
Οι περιοχές γύρω απο το Λονδίνο όποιες βρίσκονταν 30 λεπτά με το τραίνο άρχισαν να ανεβαίνουν, όπως και οι βόρειες πόλεις της Αγγλίας (Μάντσεστερ, Λίβερπουλ, μέχρι και το Νιούκαστλ).
Ώσπου οι αυξήσεις των τιμών των σπιτιών ξεκίνησαν να μειώνονται να σταθεροποιούνται και να πέφτουν.
Όπως και με την κρίση των τηλεπικοινωνιών, την κρίση των αεροπορικών εταιρειών (μετά τον Σεπτέμβριο του 2001), ο κόσμος απο τους σοβαρούς επενδυτές μέχρι τον απλό καταναλωτή είχε απορροφηθεί απο την γοητεία του σίγουρου κέρδους.
Είμαι διστακτικός στο να θεωρήσω ότι ‘οι μάζες’ έδρασαν σαν άβουλα πιόνια και ότι τα λάθη της κρίσης έγιναν μόνο μέσα σε κάποια γραφεία υπουργείων ή τραπεζών. Ζούμε σε εποχές πρωτοφανούς πληροφόρησης και μπορούμε περισσότερο απο κάθε άλλη φορά να βρούμε στοιχεία για το τι γίνεται ακόμα και αν έχουμε πολλές αντικρουόμενες απόψεις.
Όσο για μένα, αγόρασα ένα σπίτι το 1999 με στεγαστικό, βάζοντας μια καλή προκαταβολή (το 1/3 της αξίας του σπιτιού), δεν ήταν το πιό ακριβό, ούτε στην πιο ακριβή συνοικία, δεν επέλεξα να αγοράσω για να νοικιάσω, γιατί αντιλήφθηκα ότι όταν κάτι γίνεται ευρύτερα γνωστό και εμφανίζεται στις λαϊκές εφημερίδες έχει περάσει η μόδα, η αξία του σπιτιού μετά την πτώση έχει απλώς διπλασιαστεί απο το 1999, και η ζωή συνεχίζεται αμείβοντας ή τιμωρώντας τους τολμηρούς ενώ οι μετριοπαθείς βρίσκουν τον τρόπο χωρίς πολλά ανοίγματα να προχωράνε με σταθερά και όχι θεαματικά βήματα στην ζωή.
Πέρα από τις ακραίες απόψεις αναρχοφιλελεύθερων δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που να πιστεύει ότι δεν χρειάζεται κρατικός έλεγχος στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο κ. Δραγούμης είχε κάποτε αναφέρει ότι δεν θα δεχόμασταν ποτέ το επιχείρημα ενός εμπόρου ο οποίος διοχετευσε μολυσμένο γάλα στην αγορά, ότι έκανε ότι έκανε στο όνομα της ελευθερης οικονομίας, και δεν θα δεχτούμε την διοχετεύση οικονομικών προϊόντων που βασίζονται στην απάτη και στρέβλωση δεδομένων στους καταναλωτές.
Ξέχασα να ζητήσω συγγνώμη για το μακροσκελές κείμενο και να σημειώσω για μιά ακόμη φορά, ότι η κρίση θα αναλυθεί διεξοδικά στους μήνες και στα χρόνια που θα έρθουν, και ότι τέτοιες συζητήσεις, αναλύσεις και κριτικές ενδυναμώνουν το σύστημα, το βελτιώνουν και με λίγη προσοχή θα επέλθει, και ένα πιο ώριμο και σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν υπήρχε σε ‘εναλλακτικά’ καθεστώτα, που υποτίθεται ότι αντιτάχθηκαν στις φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Σε αντίθεση με αυτά που λένε διάφοροι περιθωριακοί κύκλοι στην Αμερική (Αυστριακοί, λιμπερτάριανς, υπερσυντηρητικοί) η κρίση δεν ήταν τίποτε άλλο από μία κερδοσκοπική μανία. Εκατομμύρια άνθρωποι συμμετείχαν και έλαβαν λανθασμένες αποφάσεις στηριζόμενοι σε υπερβολικά αισιόδοξες προβλέψεις, κυριευμένοι από τον πυρετό του εύκολου κέρδους όπως έχει συμβεί δεκάδες φορές στο παρελθόν.
Ορισμένοι δογματικά προσκολλημένοι οικονομολόγοι αρνούνταν να παραδεχτούν οτι η οικονομία μπορεί να βρεθεί εκτός ισορροπίας δηλαδή σε κατάσταση φούσκας . ‘Άλλωστε σύμφωνα με τους κλασικιστές τα αίτια της Μεγάλης Ύφεσης ήταν η απόφαση μεγάλου μέρους του πληθυσμού να μειώσει τον χρόνο εργασίας έτσι ώστε να απολαύσει τους καρπούς της ευημερίας που έφερε η δεκαετία του ‘20.. Σύμφωνα με μαθηματικά μοντέλα ο οικονομικός κύκλος ήταν πολύ απλά αδύνατον να συμβεί. Το εισόδημα εξαρτάται από την ποσότητα των παραγωγικών συντελεστών καο την τεχνολογία της παραγωγής. Εφ’ όσον κατα την διάρκεια της Ύφεσης ο παράγοντας της τεχνολογίας δεν επηρεάστηκε η μόνη λογική εξήγηση είναι οτι οι άνθρωποι επέλεξαν να μείνουν άνεργοι για να απολαύσουν τον ελεύθερο χρόνο τους.
Καθώς όλο και πιο πολλοί δεν έμεναν ικανοποιημένοι από την παραπάνω εξήγηση και αναζητούσαν άλλες λύσεις, ορισμένοι συντηρητικοί κύκλοι έσπευσαν να υπερασπιστούν την καθαρότητα της ελεύθερης αγοράς, κατηγορώντας το κράτος ή τις κεντρικές τράπεζες. Σύμφωνα με την θεωρία τους ο οικονομικός κύκλος προκαλείται από την παρέμβαση του κράτους στην αγορά. Αυτή η παρέμβαση αλλοιώνει τα κίνητρα και οδηγεί σε λανθασμένη κατανομή των επενδυτικών κεφαλαίων σε λιγότερο κερδοφόρες δραστηριότητες, οδηγώντας τελικά σε ύφεση.
Την παραπάνω περιθωριακή άποψη υιοθετεί χωρίς δεύτερη σκέψη ο αρθρογράφος αγνοώντας τα πορίσματα της οικονομικής επιστήμης και τις έρευνες στον τομέα των Behavioral Economics.
Εύχομαι καλή χρονιά σε όλους τους καλούς και αξιόλογους συνομιλητές.
Εγκάρδια.
Aνώνυμε μπορείς να επεκτεινεις πάνω σε αυτα τα ενδιαφέροντα που γράφεις;
καλη χρονια σε ολους!!! αλλο ενα ενδιαφερον λινκ για την κριση.
http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=11084
Aνώνυμε του σχολίου 76 , μπορείς να αναφέρεις ονομαστικά έναν γνωστό κλασικιστή ο οποίος να υποστηρίζει τα όσα λές για τη κρίση του 29 ; Εγώ απ΄οτι έχω ακούσει , τη δεκαετία του 30 μεγάλες μάζες του πληθυσμου πεινούσαν και ακόμα μεγαλύτερες απλώς τα έβγαζαν πέρα. Λές να αποφάσισαν να απολαύσουν τον ελέυθερο χρόνο και το άδειο στομάχι τους ;
Καλή Χρονιά σε όλους και από εμένα!
Θάνο,
αντιγράφω την απάντηση που έδωσα και στην Αναμόρφωση. Χωρίς να ισχυρίζομαι ότι η νομισματική πολιτική δεν έπαιξε ρόλο, δεν βλέπω τεκμηρίωση από την πλευρά τους ότι αυτή η υπερεπένδυση οφείλεται ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στα χαμηλά επιτόκια και ότι δεν θα ελάμβανε χώρα διαφορετικά. Να θυμήσω ότι αντίστοιχη φούσκα έλαβε χώρα στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου στο δεύτερο μισό των 1990s (το λεγόμενο dot com bubble), σε μια περίοδο όπου τα πραγματικά επιτόκια ήταν ιδιαίτερα υψηλά. Άρα?
Ανώνυμε του σχολίου 80,
στα μοντέλα των Νέων Κλασσικών (π.χ. Roberty E. Lucas) η ανεργία κατά τη διάρκεια των υφέσεων οφείλεται σε επιλογή των ανέργων. Υποτίθεται ότι η πτώση των μισθών (πραγματική ή ονομαστική την οποία οι εργαζόμενοι εκλαμβάνουν λανθασμένα ως πραγματική) μειώνει το κόστος ευκαιρίας της σχόλης (leisure). Έτσι τα άτομα επιλέγουν να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στη σχόλη και λιγότερο στην εργασία. Νομίζω βέβαια ότι όλοι αντιλαμβανόμαστε τις αδυναμίες αυτού του επιχειρήματος.
Aρα?
Η αυξηση των επιτοκιων ,ειναι η αιτια της εκδηλωσης της κρισης.Ο Bernakee ανεβαζε τα επιτοκια και το 2006 και το 2007 ,για τον φοβο εμφανισης πληθωρισμου και δεν καταλαβε οτι ετσι εκανε «choke off» την οικονομια.Τον ενδιεφεραν μονο τα κερδη των τραπεζων (οι τραπεζες το πρωτο quarter του 2007 ειχαν αυξηση κερδων 30%.
Ανεβαζοντας τα επιτοκια επνιξε την οικονομια, αναγκαζοντας πολλους δανειοληπτες να πληρωνουν ακριβοτερα τα δανεια τους. Ηδη σημερα ο Βernakee παραδεχθηκε την μιση αληθεια ,οτι δηλαδη δεν φταινε τα χαμηλα επιτοκια για την κριση και οτι φταιει το «lack of regulation» .Την αλλη μιση αληθεια δεν ειχε το θαρρος να την παραδεχθει,δηλαδη οτι η κριση οφειλεται στην ανεπαρκεια του να καταλαβει, οτι δεν μπορει να ανεβαζει τα συνεχως τα επιτοκια, χωρις να προκαλεσει «choke off» στην οικονομια.
Κώστα Αλεξανδράκη ευχαριστώ για την απάντηση . Καλά , υπάρχει στα σοβαρά τέτοιο επιχείρημα από υποτίθεται επιστήμονες οικονομολόγους ; Ημαρτον…
(84) ανώνυμος,
Οποιος βγάλει τις παρωπίδες του «Οικονομολόγου» ή σηκώσει το κεφάλι απο το βιβλίο «Οικονομολογίας» που διαβάζει , θα δει και θα ακούσει και θα καταλάβει οτι το πλείστον των επιχειρημάτων είναι απλές ασκήσεις επι χάρτου……………………
Κώστα Αλεξανδράκη η Βικιπαίδεια αναφέρει οτι τα επιτόκια την περίοδο 1998 -1999 ήταν αρκετά χαμηλά . Στα τέλη του 99 και το 2000 αυξάνονται έξι φορές και οι αυξήσεις αυτές συμπίπτουν με το σπάσιμο της φούσκας ( αναφέρονται βέβαια και άλλοι λόγοι )
Αλλαγή νικνέιμ για να μην σας κουράζω
Ανώνυμε του σχολίου 84,
κοίτα, για να μην είμαστε άδικοι υπάρχει κάποια βάση στη λογική τους. Π.χ. θυμάμαι μια μελέτη του καθηγητή πλέον στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πλούταρχου Σακελάρη, με τον Χάρη Δέλλα που βρίσκει ότι η εγγραφή σε Α.Ε.Ι. στις ΗΠΑ αυξάνεται κατά την ύφεση (όταν το κόστος ευκαιρίας της μη εργασίας είναι χαμηλό) και μειώνεται κατά την επέκταση. Ωστόσο σίγουρα ο μηχανισμός αυτό εξηγεί ένα μικρό κομμάτι των διακυμάνσεων της εργασίας λόγω των οικονομικών κύκλων.
Vedder,
επειδή έχω εργασία που βαίνει προς δημοσίευση στο θέμα, είμαι σίγουρος ότι η Βικιπαίδεια αναφέρεται στα ονομαστικά επιτόκια και όχι στα πραγματικά (ονομαστικά μείον πληθωρισμό) που μετράν το πραγματικό κόστος δαανεισμού και στα οποία αναφέρθηκα. Για σασπενς δεν το ψάχνω, θα αφήσω να με ενημερώσεις εσύ αν έχω δίκιο. Εκτώς και αν μέτρο σύγκρισης είναι η περίοδος 1981-1985 όπου είχαμε μια ιστορικά ανεπανάληπτη αύξηση των πραγματικών επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα με στόχο τη δραστική μείωση του πληθωρισμού που είχε φτάσει στο 14%.
Christos Millionis,
δεν συμφωνώ. Κάποια στιγμή τα επιτόκια, που είχαν πέσει για να βοηθήσουν την οικονομία να βγεί από την ύφεση του 2001-2002, έπρεπε να ανέβουν. Δε μπορούσε η φούσκα να συνεχίζει να μεγαλώνει. Δυστυχώς η Ομοσπονδιακή Τράπεζα άργησε να τα ανεβάσει, και όταν το έκανε η αύξηση ήταν πολύ απότομη (και εδώ έχεις ένα δίκιο).
Κωστα Αλεξανδρακη
#Σχολιο 87
Δεν γνωριζω τις μελετες που κανουν Eλληνες καθηγητες ,και ποσο πρωτοτυπες ειναι,αλλα το οτι «during economic downturns people leaving the workforce and look to additional education to make them more competitive between jobs» ειναι γνωστο φαινομενο απο προηγουμενες υφεσεις. Η εταιρεια APOLLO GROUP Inc.(APOL,NASDAQ) η οποια ειναι ιδιοκτητης του PHOENIX UNIVERSITY ειδε την μετοχη της κατα την διαρκεια της κρισης να ανεβαινει λογω των πολλων νεων φοιτητων που ηθελαν να συνεχισουν τις σπουδες τους.
#Σχολιο 88
Ο Bernanke σε ομιλια του την Κυριακη 3 Ιανουαριου 2010,δηλαδη προχθες ,δηλωσε σε ομιλια; του στο American Economic Association’s annual meeting in Atlanta, that the central bank’’s low interest rates didn’t cause the housing bubble of the past decade and that better regulation woud have been more effective in curbing the boom.
Με λιγα λογια ο Bernanke ομολογησε επιτελους , οτι τα» low interest rates» δεν δημιουργησαν την κριση και αυτη ηταν και η γνωμη μου , απο την αρχη της κρισης .
during economic downturns people leaving the workforce and look to additional education to make them more competitive between jobs
Τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά. Κατά την περίοδο υφέσεων, η κερδοφορία του κεφαλαίου μειώνεται και κεφάλαιο «καταστρέφεται» – δηλ. επιχειρήσεις κηρύσσουν πτώχευση και κλείνουν. Επιπλέον, επιχειρήσεις για να επιβιώσουν ή διατηρήσουν την κερδοφορία τους με μειωμένο κύκλο εργασιών απολύουν εργάτες και υπαλλήλους (δηλ. αυτοί, κατά τη συντριπτική τους πλειοψηφία δεν αποχωρούν εθελούσια όπως υπονοεί η παραπάνω πρόταση) και η ανεργία αυξάνεται.
@ rebel@work
AYTO που λες, γινεται πρωτιστως,ουδεμια αντιρρησις, απλως απαντω στο σχολιο του Κ.Αλεξανδρακη για τις μελετες Ελληνων καθηγητων του Ο.Π.Ε οι οποιες δεν ειναι αξιες μνειας.Ομολογω ειμαι biased , εναντιον Ελληνων καθηγητων και των » πρωτότυπων «μελετων τους.
Christos Millionis,
καλό είναι πριν εκφέρουμε άποψη για κάποιον να κοιτάμε το βιογραφικό του. Τη συγκεκριμένη μελέτη ο Σακελλάρης την έγραψε όταν ήταν καθηγητής στο University of Maryland, δημοσιεύτηκε δε to 2003 στο Oxford Economic Papers, ένα πολύ έγκυρο επιστημονικό περιοδικό. Ο ίδιος καθηγητής έχει δημοσίευση στο American Economic Review, το κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό του χώρου στο οποίο είναι πολύ δύσκολο να δημοσιεύσει κανείς, και άλλα επίσης κορυφαία περιοδικά. Στο ίδιο τμήμα επίσης εντυπωσιακές είναι οι δημοσιεύσεις του Γεωργίου Μπήτρου (έχει μια στο Econometrica και μια στο Journal of Political Economy τα οποία είναι στα 5 καλύτερα του χώρου), του Γεώργου Αλογοσκούφη (που και αυτός έχει στο American Economic Review και σε άλλα κορυφαία), του Βέττα, και άλλων. Το δε ερευνητικό έργο του τμήματος το κατατάσσει σε παγκόσμιες αξιολογήσεις αρκετά υψηλά (το μόνο Ελληνικό τμήμα που εμφανίζεται στην κατάταξη). Τα γράφω αυτά επειδή δεν μου αρέσει η ισοπέδωση.
Επί της ουσίας, το ερώτημα είναι αν τα άτομα αυτά θα έβρισκαν δουλιά με χαμηλότερο μισθό ή αν επιλέγουν να γυρίσουν στις σπουδές τους παρά να αποδεχτούν μια θέση που πληρώνει αρκετά λιγότερο. Πρόσεξε, δε λέω ότι όλοι οι άνεργοι το επιλέγουν, αλλά μια μικρή μερίδα το κάνει. Όσο για τα επιτόκια, αν υπήρχε η απαραίτητη ρύθμιση η μείωσή τους πιθανότατα δεν θα οοδηγούσε σε φούσκα, τουλάχιστον όχι αυτού του μεγέθους. Αλλά απούσης της ρύθμισης τα χαμηλά επιτόκια σιγουρα έπαιξαν ρόλο!
Κώστα Αλεξανδράκη για το σχόλιο 87 : Αυτό έχει προφανώς ισχύ σε μια οικονομία χωρίς ανεργία , ή για να είμαι ποιο ακριβής χωρίς φτώχεια .Ειδάλλως , αυτοί που αποχωρούν από την απασχόληση οικειοθελώς θα αντικατασταθούν από αυτούς που είναι πρόθυμοι να δουλέψουν με χαμηλότερους μισθούς (φτωχοί – άνεργοι) . Μοιάζει παράδοξο , αλλά με αυτό το σκεπτικό , μια ύφεση θα έπρεπε να μειώνει την ανεργία ( αν δεχτούμε οτι όσοι αποχωρούν οικειοθελώς από την εργασία δεν δηλώνουν άνεργοι – βλ χλιδάνεργοι στην πατρίδα μας )
Στο σχόλιο 88 , λες οτι η βικιπαίδεια αναφέρεται στα ονομαστικά επιτόκια ως χαμηλά . Καταλαβαίνω οτι είναι δυνατόν να έχουμε υψηλά ονομαστικά και χαμηλά πραγματικά επιτόκια ( με ψηλό πληθωρισμό ) , πως όμως γίνεται να έχουμε χαμηλά ονομαστικά επιτόκια και ψηλά πραγματικά χωρίς αποπληθωρισμό ; Και εν τέλει πως κρίνουμε ένα επιτόκιο ως χαμηλό ή υψηλό ; Σε σχέση με τον πληθωρισμό ή σε σχέση με το επιτόκιο που θα διαμορφωνόταν σε μια υποθετική τελείως ελεύθερη αγορά χρήματος ;
@ Kωστα Αλεξανδρακη
Γνωριζω τον Σακελλαρη και πραγματι εχει κανει δημοσιευσεις σε εγκυρα επιστημονικα περιοδικα,γιαυτο εγινε και καθηγητης στο Ο.Π.Α. Αυτο που ειναι ανεξηγητο σε μενα, ειναι γιατι αυτη η δημοσιευση ειναι τοσο σημαντικη οταν αυτο που υποστηριζει ειναι γνωστο απο προηγουμενες υφεσεις και στον τελευταιο trader και broker στην Αμερικη.
Φυσικα υπαρχει το ενδεχομενο να ειναι ο Σακελλαρης αυτος που πρωτος εκανε την δημοσιευση,και ετσι εγινε γνωστο αυτο το φαινομενο.Εγω παντως το εχω υποψιν μου αρκετα χρονια και οχι απο τον Σακελλαρη.
Γιατι αληθεια υπεραμυνεσαι του Ο.Π.Α με τοσο παθος , αλλα .για την Βιομηχανικη (Πανεπιστημιο Πειραιως) που ξερεις καλυτερα δεν μας λες τιποτα;
christos,
για το ΠΑ.ΠΕΙ. θα ήθελα φίλτατε να έχω κάτι να πω καθώς είμαι απόφοιτός του, αλλά δυστυχώς εκτώς από ελάχιστες εξαιρέσεις (π.χ. το τμήμα χρηματοοικονομικής και τραπεζικής διοικητικής) τα υπόλοιπα τμήματα δεν φημίζονται για το ερευνητικό τους έργο. Άρα τα κίνητρά μου είναι ανιδιοτελή και στοχεύουν απλώς στην αποκατάσταση της αλήθειας.
Στο άλλο σου ερώτημα, τίποτα δεν είναι γνωστό μέχρι να καταγραφεί με επιστημονικό τρόπο! Το ότι μερικοί traders παρατήρησαν κάποια συσχέτιση του οικονομικού κύκλου με τη μετοχή ενός πανεπιστημίου δεν αρκεί για να κάνουμε μια γενικευμένη διαπίστωση. Π.χ. είναι εξίσου λογικός ο ισχυρισμός ότι στην ύφεση λιγότεροι εγγράφονται στα πανεπιστήμια καθώς η μείωση των εισοδημάτων καθιστά δισκολότερη την πληρωμή των διδάκτρων, και ότι το Πανεπιστήμιο του Φοίνιξ οφελείται επειδή η φοίτηση γίνεται μέσω διαδικτύου και έτσι αποτελεί φτηνότερη εναλλακτική. Η εισφορά της μελέτης έγγυται στο ότι δείχνει θεωρητικά πως αν ο πληθυσμός είναι ορθολογικά-σκεπτόμενος τότε οι εγγραφές σε ΑΕΙ θα είναι αρνητικά συσχετισμένες με τον οικονομικό κύκλο, και ότι χρησιμοποιώντας στατιστικές μεθόδους οι οποίες κάνουν control για διάφορα στατιστικά ζητήματα που προκύπτουν δείχνει πως τα δεδομένα συνάδουν με την πρόβλεψη.
Vedder,
εξαρτάται αν αυτοί που είναι άνεργοι έχουν την ικανότητα να αναπληρώσουν αυτούς που αποχωρούν. Π.χ. ας πούμε ότι στην παρούσα κρίση ένα πλήθος ατόμων που μετά το πτυχίο βρήκαν δουλιά στον χρηματοπιστωτικό τομέα θεωρήσουν ότι αντί να δεχτούν δραστική μείωση του μισθού τους είναι καλύτερα να γυρίσουν στο σχολείο για μεταπτυχιακό, ή κάποιες γυναίκες θεωρήσουν ότι είναι καλή ώρα να κάνουν παιδιά. Καθώς, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, η ανεργία στον συγκεκριμένο τομέα είναι σχεδόν μηδαμινή δύσκολα θα υπάρξουν άνεργα άτομα να τους αναπληρώσουν. Το ότι υπάρχει πλήθος ανέργων που δούλευαν στις αυτοκινητοβιομηχανίες δεν παίζει ρόλο. Έχεις δίκιο ωστόσο ότι η ανεργία δεν θα επηρεαστεί αν δηλώσουν οικιοθελώς άνεργοι. Θα το κάνουν όλοι όμως? Αν σε διώξει εσένα η εταιρία σου τι είναι πιο πιθανό, τουλάχιστον άμεσα? Να δεχτείς μια δουλιά που πληρώνει 20% λιγότερο, ή αφού εισπράττεις επίδομα να συνεχίσεις να ψάχνεις για μερικούς μήνες δουλιά που να πληρώνει περίπου το ίδιο με την προηγούμενη δηλώνοντας άνεργος?
Για τα επιτόκια, να σου δώσω τα στοιχεία που έχω. Τη δεκαετία 1960-1969 το επιτόκιο του τριμηνιαίου ομολόγου του Αμερικανικού δημοσίου ήταν κατά μέσο όρο περίπου 4%. Ο πληθωρισμός την ίδια δεκαετία ήταν 2.3%. Το πραγματικό επιτόκιο ήταν λοιπόν 4% – 2.3% = 1.7%. Τη δεκαετία του 1970 είχαμε άνοδο του ονομαστικού αλλά πτώση του πραγματικού σε αρνητικά επίπεδα, λόγω της ραγδαίας αύξησης του πληθωρισμού. Το ονομαστικό ήταν 6.3% με πληθωρισμό στο 7.1%, άρα τα πραγματικό ήταν ίσο με -0.8%. Τη δεκαετία του 1990 το ονομαστικό ήταν 4.85% με πληθωρισμό στο 3%, άρα το πραγματικό ήταν 1.85%, υψηλότερο δηλαδή από αυτό της δεκαετίας του 1970 αλλά και του 1960. Μόνο τη δεκαετία του 1980 είχαμε ακόμα υψηλότερο για τους λόγους που προανέφερα. Πρόσεξε ότι μιλάω για το επιτόκιο του κρατικού ομολόγου, όχι της διατραπεζικής (federal funds rate), καθώς είναι πιο αντιπροσωπευτικό του κόστους δανεισμού των επιχειρήσεων. Άρα είναι δύσκολο να αποδώσει κανείς τη φούσκα των dot com εταιριών σε χαμηλά επιτόκια. Αντίθετα, μεταξύ 2000 και 2008 το ονομαστικό επιτόκιο ήταν στο 3.2%, χαμηλότερο από τις δεκαετίες των 1960 και 1970. Ο δε πληθωρισμός ήταν στο 2.8%, που σημαίνει ότι το πραγματικό επιτόκιο ήταν ιδιαίτερα χαμηλό στο 0.4%.
Κώστα αναφέρεσαι στα επιτόκια ανά δεκαετία . Το επιχείρημα της Βικιπαίδεια για το ρόλο των επιτοκίων στη dot com φούσκα αναφέρεται στα επιτόκια του 98 και 99
Vedder,
ακόμα και έτσι, το 1998 και 1999 τα επιτόκια ήταν από τα υψηλότερα της 10ετίας. Άλλωστε, η φούσκα δεν γεννιέται μέσα σε 1 χρόνο! Χρειάζεται ορίζοντα τουλάχιστον 3ετίας!!
Θέλω να σταθώ στην ηχηρή πρώτη παράγραφο τού κ. Αβραντίνη, στην οποία νομίζει ότι διαιρεί ή διχάζει το κράτος απτήν αγορά την εξωτερική βεβαίως, αυτήν των εκτός συνόρων διότι εκεί είναι χρήσιμο ένα κράτος το οποία θέλει νέο παρεμβατικό σχεδιασμό. Κράτη εναντίον κρατών δια να ενισχύσουν ή να διατηρήσουν τις πωλήσεις τους ή μήπως όχι; Πολύ απλά λέγεται διπλωματική οικονομία και απαιτεί πολιτικούς διαπραγματευτές. Σε όποια βασίλεια πρυτανεύει η ισχύς και η διαπραγματευτική γνώση βλέπουν κέρδη στα συμφέροντα των, άλλως αναμένουν.