Η κρίση ως ευκαιρία

Ιούλ 22nd, 2008 | | Κατηγορία: Χαρίδημος Τσούκας | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |

Δεν ξέρω τι θα συζητούν οι υψηλοί προσκεκλημένοι στη λεγόμενη Γιορτή της Δημοκρατίας, το βράδυ της 24ης Ιουλίου, κάνοντας βόλτες στον κήπο του Προεδρικού Μεγάρου με μια σαμπάνια στο χέρι. Μπορώ να υποψιαστώ, όμως, μερικά θέματα. Οι επαγγελματίες πολιτικοί θα μπορούσαν να συγκρίνουν τις επιδόσεις τους στη συγκέντρωση «δώρων» από προβεβλημένες επιχειρήσεις – πόσα πιστωτικά τιμολόγια έκοψαν, πόσες «εκπτώσεις» διαπραγματεύθηκαν, πόσα «δωρεάν» ταξίδια έκαναν. Θα μπορούσαν, επίσης, να αλληλοσυγκριθούν στο δείκτη καπατσοσύνης – πόσοι από αυτούς λ.χ. πάντρεψαν τα παιδιά τους ή βάφτισαν τα εγγόνια τους με χορηγίες εταιρeιών. «Εσείς είχατε χορηγό τη Μιζοκόμ;» «Α, εμάς μας συνέδραμε η Μίζενς. Το αναφέραμε μάλιστα και στην πρόσκληση γάμου: «Το τραπέζι του γάμου είναι δωρεά της Μίζενς». Ολα στο φως.

Ο σώφρων πολιτικός, ακριβώς επειδή θέτει τον εαυτό του στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος, πρέπει να βελτιστοποιεί τη χρήση των πεπερασμένων οικονομικών του πόρων. Αν μπορεί να βρει «χορηγούς» για τις αναμφίβολα πιεστικές προσωπικές, οικογενειακές και «κοινωνικές» ανάγκες του, τότε απελευθερώνεται ένα σεβαστό ποσό το οποίο μπορεί –επιβάλλεται– να χρησιμοποιηθεί για τις στενά πολιτικές του ανάγκες. Το «μίζον» είναι να εκλεγεί βουλευτής, να γίνει υπουργός και να χειρισθεί με ευσυνειδησία τις μεγάλες υποθέσεις του κράτους, προκειμένου να υπηρετήσει –τι άλλο;– το δημόσιο συμφέρον.

οι υπαρξιακές ανησυχίες συνήθως δεν χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους του Συστήματος

Το τελευταίο πράγμα, υποψιάζομαι, που θα συζητήσουν στη Γιορτή της Δημοκρατίας είναι πολιτικά. Αν όμως το έκαναν, αν η χώρα είχε την τύχη να έχει πολιτικούς ηγέτες με πνευματικότητα και ηθικό ανάστημα, τότε θα μπορούσε να είναι μια πολύ διαφορετική βραδιά, στην οποία η συζήτηση να περιστραφεί γύρω από το νόημα και τις προϋποθέσεις της πολιτικής. Αλλά οι υπαρξιακές ανησυχίες συνήθως δεν χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους του Συστήματος.

Στην εξαίρετη συλλογή δοκιμίων του «Living in Truth» ο Βάτσλαβ Χάβελ αναφέρει ότι η πολιτική εκφυλίζεται όταν παύει να συγκροτεί μια δημόσια σφαίρα στην οποία η εμπειρία των πολιτών εκφράζεται και εκπροσωπείται, όταν οι σκοποί της ζωής, οι αγωνίες της κοινωνίας και η νοηματοδότηση του συλλογικού βίου υποκαθίστανται από τους σκοπούς του Συστήματος. Οταν η πολιτική αποσυνδέεται από την συλλογική προσπάθεια να ζούμε εν αληθεία, εκφυλίζεται σε τεχνικές χειραγώγησης – ο Ρουσόπουλος και, παλαιότερα, ο Λαλιώτης κάτι ξέρουν επ’ αυτού.

Οταν η πολιτική αποσυνδέεται από την συλλογική προσπάθεια να ζούμε εν αληθεία, εκφυλίζεται σε τεχνικές χειραγώγησης

Η έννοια της «αλήθειας» για τον Χάβελ δεν είναι φιλοσοφική κατηγορία όσο υπαρξιακή αναγκαιότητα. Ο δημόσιος βίος που αρθρώνεται με άξονα την αλήθεια αναδεικνύει την «ανθρώπινη εμπειρία» – την εμπειρία του πολίτη, του άνεργου, του άρρωστου στο ΕΣΥ, του μέλους μιας μειονότητας, του γονιού, του καταναλωτή, κ.λπ.– και οργανώνει τους δημόσιους θεσμούς με βάση αυτή την εμπειρία. Πρόκειται φυσικά για μια ατελεύτητη διαδικασία, όχι για μια σταθερή κατάσταση, δεδομένου ότι οι θεσμοί πάντοτε αποκλίνουν από την πρωτογενή ανθρώπινη εμπειρία. Η διαδικασία της συνύφανσης των θεσμών με την εμπειρία μας τροφοδοτείται συνήθως από κρίσεις.

Οταν βιώνουμε μια κρίση, ατομικά και συλλογικά, η μέχρι τούδε σχετικά απροβλημάτιστη σχέση μας με τον κόσμο διακόπτεται, οι δραστηριότητές μας δεν μας απορροφούν όσο πριν, χάνουμε το «νόημα» και η προσοχή μας στρέφεται προς τα «μέσα». Είτε πρόκειται για το αυτοκίνητο που μας αφήνει στη μέση του δρόμου είτε πρόκειται για απόρριψη από σημαντικούς άλλους είτε πρόκειται για ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα που αποδεικνύεται πλέον ότι ζει με μίζες, η κρίση προκαλεί «αγωνία», αυτό που μέχρι τώρα κάναμε απροβλημάτιστα αποκαλύπτεται· όπως λέει ο Χάιντεγκερ, αποκτούμε συνείδηση της ύπαρξής μας ως υποκείμενα.

Αν υπάρχουν τολμηροί πολιτικοί, «τώρα» είναι η στιγμή να δράσουν. Τώρα είναι η στιγμή να διακινδυνεύσουν χάριν των πεποιθήσεών τους. Τώρα είναι η στιγμή τα χρεοκοπημένα κόμματα του Συστήματος να παραμερισθούν και κάτι καινούργιο να προκύψει

Η αποξένωσή μας από τις οικείες δραστηριότητες, η αγωνία που συνακόλουθα βιώνουμε και η προσωρινή απουσία νοήματος μάς καλούν να «αναστοχαστούμε» τη δραστηριότητά μας. Οι περιπτώσεις κρίσης μπορούν κάλλιστα να γίνουν ευκαιρίες για ένα νέο προσανατολισμό, αφού μας παρέχουν την ευκαιρία για αναστοχασμό, κάτι που δεν κάνουμε όταν είμαστε απορροφημένοι στη ρουτινώδη δραστηριότητά μας. Η ιστορία της καινοτομίας τόσο στην επιστήμη όσο και στις επιχειρήσεις καταδεικνύει την εν δυνάμει κινητοποιό δύναμη της «κρίσης» – να μας κάνει να σκεφθούμε και να δράσουμε διαφορετικά.

Η πολιτική κρίση που τώρα βιώνουμε παρέχει ακριβώς μια παρόμοια ευκαιρία. Η Συστημική αντίδραση είναι να τη σπρώξουμε κάτω από το χαλί, να την υπαγάγουμε στους συνηθισμένους τρόπους σκέψης, προκειμένου να συνεχισθεί η υπάρχουσα πολιτική δραστηριότητα. Αν επιτρέψουμε να συμβεί αυτό, θα χάσουμε μια μοναδική ευκαιρία. Αν υπάρχουν τολμηροί πολιτικοί, «τώρα» είναι η στιγμή να δράσουν. Τώρα είναι η στιγμή να διακινδυνεύσουν χάριν των πεποιθήσεών τους. Τώρα είναι η στιγμή τα χρεοκοπημένα κόμματα του Συστήματος να παραμερισθούν και κάτι καινούργιο να προκύψει. Τώρα είναι η στιγμή γι’ αυτό που ο Χάβελ ονομάζει «αντι-πολιτική πολιτική» – η πολιτική όχι ως «τεχνολογία ισχύος και χειραγώγησης» αλλά ως «ένας τρόπος να αναζητήσουμε και να πετύχουμε ζωή με νόημα».

————————————————————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 20/7/2008

Ένα σχόλιο
Leave a comment »

  1. Μη μου τα χαλάς τα μπάνια του Κωστάκη στη Ραφήνα. Τόσα τάματα ε΄χει κάνει ο άνθρωπος να βγει αλώβητος από τις συμπληγάδες αυτού του καλοκαιριού, τι μου λέτε τώρα κύριε Τσούκα για προκλήσεις και τρελά πράγματα. Εδώ φοβόμαστε μη μας κάνει ντα ο Αλαβάνος και ο Karacafer-ης και εσείς μου λέτε για προκλήσεις και υψιπέτειες. Άσε, έχει ο Θεός, Ιnch’ Allah, και αύριο μέρα είναι.

    Αμάν πια εσείς οι φιλελεύθεροι με τον πανικό σας!!! 🙂

    …και για να σοβαρέψουμε, θέλω να μοιραστώ μαζί με τους φίλους εδώ πέρα δύο ατάκες από ταινίες:

    Ατάκα πρώτη. Σε μια ταινία που πρωταγωνιστεί ο ;Antony Hopkins, αυτός βρίσκεται τραυματισμένος με ένα νεώτερο του σε ένα εθνικό δρυμό όπου αποκομμένους όπως είναι κινδυνέυουν να τους φάει και μια αρκούδα. Ο Χόπκινς εξηγεί λοιπόν στο νέο ότι υπάρχουν δυο ειδών άνθρωποι: Εκείνοι οι οποίοι τη στιγμή του κινδύνου αντί να αντιδράσουν και να σώσουν τη ζωή τους θα το ρίξουν στην κατάθλιψη και τον αναστοχασμό με κυρίαρχη κατά βάθος φράση: «Μα πώς είναι δυνατό να μου τύχει ΕΜΕΝΑ αυτό το πράγμα, τι έκανα για να αξίζω κάτι τέτοιο» με αποτέλεσμα να τους προλάβει τελικά η αρκούδα και να τους φάει εν τω μέσω των ομφαλοσκοπήσεων τους. Υπάρχουν όμως και εκείνοι οι οποίοι θα σκεφτούν «κάτσε να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε ε για να το παλέψουμε βρε αδερφέ και να τη βγάλουμε καθαρή» και οι οποίοι έχουν φυσικά συντριπτικά περισσότερες πιθανότητες να γλυτώσουν.

    Αντιπαραβάλλετε εδώ πέρα ποιος είναι εκείνος ο οποίος ενώ η αρκούδα έχει ξεχυθεί στο δάσος αυτός ομφαλοσκοπεί, και σε επίπεδο ανθρώπων αλλά και σε επίπεδο κράτους.

    Η δεύτερη ατάκα είναι σύντομη, ακούγεται λίγο σαν σύνθημα κομάντο και προέρχεται από το «Blade Runner».

    Στην τελευταία σκηνή που ο Χάρισον Φορντ βρίσκεται αντιμέτωπος με το σούπερ φονικό ρομπότ που το υποδύεται ο Ρουντγκερ Χάουερ, και η ζωή του κρέμεται από μια ζωή διότι όπως λένε και οι Αγγλοσάξωνες το ρομπότ has kicked the living daylights out of him, ο Χαόυερ του λέει:

    «Quite an experience to live in fear isn’t it? This is what is is to be a slave…» και τον αφήνει να ζήσει.

    «Quite an experience to live in fear isn’t it Mr Karamanlis? This is what is is to be a slave…»

    Φανταστείτε ΠΟΣΟ ΑΤΥΧΗ γαμώ το κέρατο μου πρέπει να είναι μια χώρα όταν σε μια απο τις πιό δύσκολες μεταπολεμικές συγκοιρίες και σε εθνικό επίπεδο και διεθνώς και έχει -κακή τη μοίρα- για πρωθυπουργό έναν Κωστάκη, για αξιωματική αντιπολίτευση έναν Γιωργάκη, και για ελάσσονα αντιπολίτευση τους λαϊκιστές Αλαβάνο και Karacafer-η, τον νεοσσό Τσίπρα με την ξύλινη γλώσσα, καθώς και το απολιθωμένο στις αγκυλώσεις του ΚΚΕ.

    Ε, ναι, ΤΩΡΑ ανησυχώ.

    Γι’ αυτό αγαπητέ κύριε Τσούκα, πάτε να κάνετε κανένα μπάνιο και μην αρθρογραφείτε άδικα και πρήζετε το συκώτι σας.

    Οι Μήδοι δεν πρόκειται να διαβούν γιατί είναι ήδη εντός των πυλών…

Σχολιαστε