- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

«Όταν τα όπλα είναι παράνομα, μόνο οι παράνομοι έχουν όπλα»

του Αριστείδη Ν. Χατζή*

Πριν από πέντε εβδομάδες ο Τσο Σεούνγκ-Χούι [1] επισκέφτηκε ένα κατάστημα πώλησης όπλων στο Ροανόκι της Βιρτζίνια για να αγοράσει ένα περίστροφο και ένα κουτί με σφαίρες. Πλήρωσε $571. Μ’ αυτό το περίστροφο και μ’ ένα ακόμη που αγόρασε φθηνότερα στο Internet σκότωσε στην πανεπιστημιούπολη του Virginia Tech 32 άτομα πριν αυτοκτονήσει.

Μετά από ένα τραγικό γεγονός όπως αυτό συνήθως τίθενται πολλά ερωτήματα που όλα καταλήγουν στο τι θα έπρεπε να κάνουν οι οργανωμένες κοινωνίες για να αποτρέψουν παρόμοια περιστατικά. Ένα από αυτά τα ερωτήματα είναι και το εξής: Γιατί επετράπη στον Τσο να αγοράσει τα πυροβόλα όπλα;

Είναι γνωστό ότι στις Η.Π.Α. η οπλοκατοχή επιτρέπεται. Κάθε χρόνο 29.000 άτομα πεθαίνουν από πυροβόλα όπλα. Όμως μόνο τα 11.000 δολοφονούνται διότι 17.000 τα χρησιμοποιούν για να αυτοκτονήσουν και τα υπόλοιπα 1.000 σκοτώνονται από ατύχημα καθώς τα χρησιμοποιούν [2].

Είναι τρελοί αυτοί οι Αμερικάνοι; Γιατί δεν τα απαγορεύουν; Το 60% περίπου των Αμερικανών θεωρεί ότι θα πρέπει να τεθούν αυστηροί περιορισμοί στην οπλοκατοχή. Όμως οι εκπρόσωποί τους δεν ικανοποιούν την επιθυμία τους λόγω του πολιτικού κόστους αλλά και γιατί τους το απαγορεύει το Αμερικανικό Σύνταγμα [3].

Το πολιτικό κόστος είναι μάλλον οικονομικό. Τα λόμπυ που υποστηρίζουν την κατάργηση των περιορισμών χρηματοδοτούν τους υποψήφιους που συμφωνούν μαζί τους με $3 εκ., ενώ οι αντίστοιχες οργανώσεις κατά της οπλοκατοχής με λιγότερα από $100.000 [4]. Η διαφορά είναι 33 προς 1.

Όμως οι υποστηρικτές της οπλοκατοχής έχουν έναν πιο ισχυρό σύμμαχο: την δεύτερη τροποποίηση του Αμερικάνικου Συντάγματος που απαγορεύει την παραβίαση του δικαιώματος οπλοκατοχής.

το κράτος δεν νομιμοποιείται να σου αφαιρέσει το δικαίωμα οπλοκατοχής διότι κανένα κράτος δεν μπορεί να προστατεύσει το άτομο την στιγμή που αυτό έχει ανάγκη

Η τροποποίηση αυτή βασίζεται ιδεολογικά στην θεωρία φυσικού δικαίου του John Locke [5]: οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα στην αυτοάμυνα. Όταν γίνονται μέλη μιας ευνομούμενης κοινωνίας δέχονται το περιορισμό του δικαιώματος αυτού αλλά διατηρούν το δικαίωμά τους να προστατεύσουν τον εαυτό τους εάν το κράτος αδυνατεί να το κάνει και επί πλέον διατηρούν το δικαίωμα να επαναστατήσουν κατά του κράτους που παραβιάζει τα φυσικά και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματά τους. Για να μπορέσουν όμως να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους χρειάζονται όπλα. Σύμφωνα με τον μεγάλο Άγγλο νομικό του 18ου αιώνα William Blackstone [6], το κράτος δεν νομιμοποιείται να σου αφαιρέσει το δικαίωμα οπλοκατοχής διότι κανένα κράτος δεν μπορεί να προστατεύσει το άτομο την στιγμή που αυτό έχει ανάγκη.

Όμως η οπλοκατοχή στις Η.Π.Α. πλέον βασίζεται και σε κάτι πιο σύγχρονο από τις θεωρίες του 17ου και του 18ου αιώνα. Η οπλοκατοχή αποτρέπει το έγκλημα. Ένας εγκληματίας θα το σκεφτεί δύο φορές πριν αποφασίσει να μπει σε ένα σπίτι του οποίου ο ιδιοκτήτης φέρει όπλο. Πολλοί αμφισβητούν την αποτρεπτική δύναμη της κατοχής. Όχι όμως οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Σε όλες τις σχετικές έρευνες οι καταδικασμένοι για βίαια εγκλήματα δηλώνουν ότι φοβούνται πολύ περισσότερο το οπλισμένο υποψήφιο θύμα από την αστυνομία [7].

Η πώληση των όπλων βέβαια απαγορεύεται σύμφωνα με ομοσπονδιακό νόμο σε άτομα με διανοητικές παθήσεις ή βεβαρυμμένο ποινικό μητρώο. Η πώληση πρέπει να εγκριθεί από μια δημόσια υπηρεσία η οποία αφού ερευνήσει τα σχετικά αρχεία απαντά στο αίτημα μέσα σε τρεις ημέρες. Κι όμως ο Τσο αγόρασε τα όπλα χωρίς να αντιμετωπίσει κάποιο πρόβλημα. Παρά το γεγονός πως σύμφωνα με δικαστική απόφαση τον Δεκέμβριο του 2005, κρίθηκε ότι ο Τσο «λόγω των διανοητικών διαταραχών του αποτελεί έναν άμεσο κίνδυνο για τον εαυτό του», όταν ζητήθηκε από τον πωλητή των όπλων η άδεια πώλησης από τις αρχές οι τελευταίες την επέτρεψαν καθώς ο Τσο δεν είχε νοσηλευθεί ποτέ σε ψυχιατρείο.

Όμως ακόμα κι αν είχε απαγορευθεί η πώληση, ο Τσο θα μπορούσε να αγοράσει τα όπλα του στη μαύρη αγορά ή από κάποιον νόμιμο χρήστη. Θα μπορούσε να τα δανειστεί ή να τα κλέψει. Θα μπορούσε να έχει αγοράσει τα όπλα πριν την δικαστική απόφαση. Σύμφωνα με τις στατιστικές, λιγότερο από το 20% των εγκληματιών αγοράζει όπλα με νόμιμο τρόπο [8]. Ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς [9] ο Τσο θα μπορούσε πολύ εύκολα να βρει τα όπλα, τόσο εύκολα, όσο θα μπορούσε και στην Γαλλία, την Ιταλία ή την Ελλάδα. Από την ώρα που ήταν αποφασισμένος να σκοτώσει τους συμφοιτητές του και μετά να αυτοκτονήσει, το μικρότερο εμπόδιο γι’ αυτόν ήταν ο νόμος.

Ο Τσο ίσως δεν θα είχε τη δυνατότητα να αγοράσει τα όπλα νόμιμα αν ήταν διαφορετικό το νομοθετικό πλαίσιο. Πόσο θα αποτελούσε εμπόδιο όμως αυτό για κάποιον που σκότωσε 32 άτομα και επιθυμούσε να σκοτώσει πολύ περισσότερα; Ή (ακόμα χειρότερα) αν αποφάσιζε να χρησιμοποιήσει εκρηκτικά όπως ο βομβιστής της Οκλαχόμα τον Απρίλιο του 1995 (με 168 νεκρούς και 800 τραυματίες);

Ωστόσο οι περιορισμοί σε ομοσπονδιακό επίπεδο στις ΗΠΑ είναι ελάχιστοι και η κάθε πολιτεία έχει το δικό της θεσμικό πλαίσιο: στην Καλιφόρνια οι περιορισμοί είναι οι αυστηρότεροι, ενώ στην Αλαμπάμα ακόμα και οι ανήλικοι μπορούν να χρησιμοποιούν όπλα ελεύθερα. Πού νομίζετε ότι οι θάνατοι από πυροβόλα όπλα είναι περισσότεροι; Αν απαντήσατε Αλαμπάμα χάσατε. Εκεί που υπάρχουν λιγότεροι περιορισμοί, εκεί υπάρχει μικρότερη εγκληματικότητα και ειδικότερα λιγότερες ανθρωποκτονίες. [10]

Εκεί που υπάρχουν λιγότεροι περιορισμοί, εκεί υπάρχει μικρότερη εγκληματικότητα και ειδικότερα λιγότερες ανθρωποκτονίες

Στην Αγγλία το 1997 τέθηκαν οι αυστηρότεροι περιορισμοί στη χρήση των όπλων που μπορεί να συναντήσει κανείς στις δυτικές δημοκρατίες. Η αυστηρή απαγόρευση οδήγησε μέσα σε δύο χρόνια σε μια αύξηση κατά 40% της χρήσης πυροβόλων όπλων στα εγκλήματα και μέσα σε 3,5 χρόνια τα βίαια εγκλήματα διπλασιάστηκαν. Είναι πλέον έξι φορές πιθανότερο να σε ληστέψουν (με τη χρήση πυροβόλου όπλου) στο Λονδίνο παρά στη Νέα Υόρκη [7].

Αυτά τα περιστατικά δεν θα σταματήσουν ποτέ. Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι σαν τον Τσο, πολλοί μάλιστα θα θελήσουν να τον αντιγράψουν (όπως ο Τζων Χίνκλυ [11] επιχείρησε να δολοφονήσει τον Ρόναλντ Ρέηγκαν [12] τον Μάρτιο του 1981 αντιγράφοντας τον Τράβις, τον «Ταξιτζή» του Μάρτιν Σκορτσέζε [13]).

Συμβαίνουν μόνο στις Η.Π.Α.; Παρά τους αυστηρούς περιορισμούς της οπλοκατοχής στον Καναδά, έχουν συμβεί πέντε παρόμοια περιστατικά τα τελευταία τριάντα χρόνια. Για παράδειγμα, το 1989 ο Μαρκ Λεπίν [14] σκότωσε 13 συμφοιτήτριές του στο Πολυτεχνείο του Μοντρεάλ [15] διότι (όπως έγραψε στο σημείωμα που άφησε) οι φεμινίστριες του είχαν καταστρέψει τη ζωή. To 1990 ένας φοιτητής στην Iowa των ΗΠΑ [16] σκοτώνει δύο καθηγητές του όπως ακριβώς κάνει την ίδια εποχή ένας συνάδελφός του στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης [17]. Το 1996 ένας άνεργος σκοτσέζος [18] σκότωσε 16 παιδιά (πολλά κάτω των έξι ετών) [19], ενώ το 2002 στο Έρφουρτ της Γερμανίας ένας μαθητής γυμνασίου [20] πριν αυτοκτονήσει σκότωσε 16 άτομα, κυρίως καθηγητές [21].

Ναι, αλλά κάθε μέρα σκοτώνονται τρία παιδιά στις ΗΠΑ από ατύχημα στη χρήση πυροβόλου όπλου που συνήθως έχουν στο σπίτι (ότι τόσο καλά κρυμμένο) οι γονείς του. Ό,τι είναι επικίνδυνο για τα παιδιά σε ένα σπίτι θα πρέπει να απαγορευτεί; Σύμφωνα με τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Σικάγο Steven Levitt [22] οι πισίνες είναι πολύ πιο επικίνδυνες από τα όπλα. Για την ακρίβεια εάν σε ένα σπίτι έχει πισίνα και οι ιδιοκτήτες του διαθέτουν και όπλο, οι πιθανότητες ενός θανατηφόρου ατυχήματος στην πισίνα είναι 100 φορές μεγαλύτερη από την πιθανότητα να συμβεί το μοιραίο από τη χρήση του όπλου1 [23].

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι το όπλο αλλά αυτός που το χρησιμοποιεί. Όταν ο Τσο μπήκε στην αίθουσα στις 9.30 το πρωί της περασμένης Δευτέρας, οι 15 συμφοιτητές του που παρακολουθούσαν το μάθημα των γερμανικών είχαν μόνο τα μολύβια τους για να αμυνθούν.

—————————————————————————
* Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών (ahatzis@phs.uoa.gr)

Δημοσιεύθηκε στον Τύπο της Κυριακής (22/4/2007)

Σημειώσεις:

  1. Steven J. Levitt & Stephen J. Dubner, Freakonomics [24] (New York: William Morrow, 2005), pp. 149-150.[πίσω [25]]