- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

Πανεπιστήμια και Αγορά

Το Ελληνικό Πανεπιστήμιο στη δεκαετία του ’60 βρισκόταν στο μεταίχμιο της αλλαγής. Η κυριαρχία της έδρας, η αυθεντία του καθηγητή, το αυστηρό των παρακολουθήσεων, η αγωνιώδης προσπάθεια του φοιτητή για το πτυχίο. Από την άλλη πλευρά οι νέες ιδέες. Τα πρακτικά αιτήματα 10% για την παιδεία, δωρεάν βιβλία, αύξηση των θέσεων των νεοεισερχομένων μαζί με τη διεκδίκηση για την καθιέρωση της δημοτικής, εξάντλησαν το βάθος του περιεχομένου της αλλαγής. Το 10% ποτέ δεν δόθηκε από τον κρατικό προϋπολογισμό για την παιδεία και ούτε είναι ποτέ δυνατό να δοθεί από καμία κυβέρνηση. Άρα πρέπει να βρεθούν άλλοι τρόποι χρηματοδότησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η δικτατορία μεταχειρίστηκε μεθόδους με “βαθιά κοινωνική αντίληψη” που θα ζήλευε και η πιο σοσιαλιστική κυβέρνηση. Πιο πριν από την δικτατορία, η Ενωση Κέντρου ενσωμάτωσε την γενιά του 114 της οποίας ο απύθμενος ιδεαλισμός οδήγησε, στην πιο άκαρπη και αδιέξοδη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Η περίοδος της μεταπολίτευσης χρωματίστηκε στην πρώτη της φάση από μια συγκρατημένη και αδύναμη για ριζικές λύσεις συντηρητική κυβέρνηση, η οποία συνεχώς οπισθοχωρούσε μπροστά στο κύμα βίαιων αντιδράσεων του ελεγχόμενου από την Αριστερά φοιτητικού συνδικάτου [1] και στην δεύτερη φάση της από μία σοσιαλιστική κυβέρνηση που στο όνομα της δημοκρατικής συμμετοχής και της αλλαγής των θεσμών ισοπέδωσε την αξιοκρατία και την ανεξαρτησία του πανεπιστημίου.

Αυτό είναι σήμερα το Πανεπιστήμιο. Ένα πανεπιστήμιο γεμάτο προκαταλήψεις. Κάθε λόγος και κάθε επιχείρημα για μία νέα και ριζική ρύθμιση συναντά ένα τοίχο προκαταλήψεων. Η αναβάθμιση των σπουδών σημαίνει εντατικοποίηση στην υπηρεσία του καπιταλισμού, η συνεργασία με ιδιωτικές επιχειρήσεις σημαίνει την υποταγή της γνώσης στο κεφάλαιο και οι οργανωμένες μεταπτυχιακές σπουδές σημαίνει άσκοπη εξειδίκευση και πλήθος άλλων θεωριών που φανερώνουν το σημερινό τέλμα στην ανώτατη εκπαίδευση.

Μία άλλη οπτική γωνία [2] για τη λύση του προβλήματος προσφέρει η προσέγγιση της αγοράς. Αυτή στηρίζεται στον εξορθολογισμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λειτουργήσει στην πράξη η διάκριση των δύο υποκειμένων της εκπαίδευσης. Του καταναλωτή που την ζητά (φοιτητής) και του παραγωγού που την προσφέρει (Πανεπιστήμιο). Με βάση αυτή την διάκριση η ανταλλαγή που θα προκύψει θα θέσει τα δεδομένα του τρόπου οργάνωσης των εκπαιδευτικών υπηρεσιών. Το κράτος θα περιοριστεί αυστηρά στον εποπτικό και ελεγκτικό του ρόλο.

Το Πανεπιστήμιο θα αποκτήσει έναν αυτόνομο ρόλο διότι η χρηματοδοτική εξάρτηση από το Κράτος θα είναι περιορισμένη. Οι πόροι του θα είναι τόσο τα δίδακτρα όσο και συμφωνίες της διοίκησης με επιχειρήσεις για ερευνητικά προγράμματα. Σε πρόσθετους έκτακτους πόρους δεν πρέπει να αποκλείσουμε δωρεές, εισπράξεις από εκδηλώσεις, εκμετάλλευση της φήμης του μέσα από διαφημίσεις και ότι άλλο υπαγορεύει ένα επιτυχημένο μάνατζμεντ. Η διάκριση μάλιστα μεταξύ διοικητικού και εκπαιδευτικού έργου θα απαλλάξει τους καθηγητές από ασχολίες που τους στερούν την έμπνευση και το πάθος για την επιστήμη, στοιχεία που είναι απαραίτητα για κάθε πνευματική εργασία. Από την πλευρά του Κράτους θα ελαφρύνει το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού, ενώ ταυτόχρονα θα αποδυναμώσουν τα συντεχνιακά συμφέροντα που ασκούνται πάνω του και συνεχώς το επιβαρύνουν.

Από την πλευρά του φοιτητή το κόστος που θα φέρει θα τον αναγκάσει να εξορθολογίσει τη συμπεριφορά του. Θα ανεβάσει το επίπεδο καλλιέργειας και κατάρτισης του διότι μόνον έτσι θα αποσβέσει γρήγορα το κόστος όταν αρχίσει να κερδίζει χρήματα από την άσκηση του επαγγέλματος του. Το επιχείρημα για το φτωχό φοιτητή δεν οδηγεί σε αδιέξοδο όταν λειτουργεί η αγορά. Το Πανεπιστήμιο θα δίδει υποτροφίες στους καλλίτερους φοιτητές και αυτό όχι σαν αγαθοεργία αλλά σαν άμεση ανάγκη για ποιοτικό δυναμικό φοιτητών.

Η υλοποίηση της λύσης της αγοράς δεν είναι δύσκολη. Απαιτεί μόνο σύνεση και επιδέξιο χειρισμό ιδιαίτερα στην Ελληνική κοινωνία που είναι εχθρική σε κάθε έννοια επιχειρηματικότητας ειδικά όταν αυτή κατευθύνεται προς την παραγωγή καθιερωμένων κοινωνικών αγαθών. Τα μη κρατικά πανεπιστήμια μπορούν να ενσωματώσουν στη λειτουργία τους τα αποτελεσματικά στοιχεία οργάνωσης της αγοράς και να βελτιώσουν και τις επιδόσεις των κρατικών πανεπιστημίων μέσω του ανταγωνισμού.

—————————————————–

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Κέρδος [3]» στις 1/4/2006