- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

10 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ: 5. Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΛΑ/ΜΕΓΑΛΑ ΚΤΙΡΙΑ

Μια ελεγεια στους ουρανοξυστες

Ενα απο τα βαθυτερα συλλογικα τραυματα στην σημερινη Αθηνα ειναι η απωλεια του συμπαθητικου, νεοκλασικου της κεντρου και η παραδοση της πολης στα γκριζα, τσιμεντενια μεγαθηρια της αντιπαροχης. Ο κοινα αποδεκτος μυθος λεει οτι η Αθηνα καταστραφηκε απο τα ψηλα κτιρια. Σχεδον ολα τα δεινα της συγχρονης πολης συνδεονται στο μυαλο των κατοικων της με τις «γκριζες πολυκατοικιες» και ετσι τεραστιο κομματι της κοινης γνωμης αντιτιθεται σε οποιοδηποτε μεγαλο κτιριο.

Χαρακτηριστικη εκφανση αυτης της νοοτροπιας ειναι ενα αρθρο της Ελευθεροτυπιας με τιτλο: Μανχαταν χτιζουν στο Χαλανδρι. Ετυχε να περασω κοντα στην περιοχη και εριξα μια ματια. Ο αρθρογραφος της «Ε» λοιπον, δεν ντραπηκε να χαρακτηρισει Μανχαταν ενα μαλλον αραιοχτισμενο συμπλεγμα κτιριων με μεγιστο υψος τους 5 οροφους!

Αυτην την νοοτροπια φαινεται να την συμμεριζονται πολλοι, αφου η συντριπτικη πλειονοτητα φαινεται να θεωρει οτι η Αθηνα εχει υπερβολικα πολλα μεγαλα κτιρια. Σε εναν κατοικο αλλης μεγαλης πολης ομως, αυτο φαινεται αστειο. Επισκεπτες απο μια συγκρισιμη πολη σε εισοδημα και πληθυσμο, την Μαδριτη, απορουσαν με το ποσο χαμηλα ειναι τα αθηναικα κτιρια. Μερικοι παρομοιαζαν πολυ πετυχημενα την Αθηνα με ενα τεραστιο χωριο.

Και η αληθεια ειναι οτι η Αθηνα (και οι αλλες μεγαλες πολεις της Ελλαδος) ειναι απο πολλες αποψεις μεγαλοχωρια, οχι μεγαλες πολεις. Πραγμα που εχει φερει πολλα μειονεκτηματα. Και οι Ελληνες ποτε δε θα ξεπερασουν το συμπλεγμα κατα των ψηλων κτιριων αν δεν συνειδητοποιησουν καποια πραγματα:

Κανενα κεντρο μεγαλης πολης στον κοσμο δεν εχει χαμηλα κτιρια

Ας ορισουμε το κεντρο μιας πολης σαν εκεινη την περιοχη που εχει την μικροτερη αποσταση απο ολες τις αλλες γειτονιες και εχει σχετικα μεγαλη πληθυσμιακη πυκνοτητα. Κοιταξτε τις φωτογραφιες απο το κεντρο της Βαρκελωνης. Μαδριτης, Παρισιου, Λονδινου, Βερολινου, Πραγας, ΝΥ. Ακομα και στις ευρωπαικες πολεις με πολυ μεγαλη ιστορια τα κτιρια στο κεντρο ειναι πολυ μεγαλα. Μπορει να ειναι παλια, ομορφα, νεοκλασικα, αρ νουβο, ροκοκο, μπαροκ, γοτθικου ή οποιουδηποτε αλλου ρυθμου κυριαρχουσε την εποχη που χτιστηκαν. Αλλα δεν ειναι μικρα!

Ο λογος ειναι προφανης: Το κεντρο μιας μεγαλης πολης ειναι το μερος που συναντιουνται ολες οι δραστηριοτητες της. Η ζητηση για χωρους ειναι μεγαλη*, τα ενοικια ειναι υψηλα, η πιεση για μεγαλυτερες κατασκευες διαρκης.


Το ιστορικο κεντρο της Βαρκελωνης. Προσεξτε οτι τα κτιρια, ακομα και αυτα που ειναι 150 χρονων ειναι 4οροφα!

Κεντρο Παρισιου. Κτιρια 150 χρονων και 7 οροφων!

Το κτιριο Φλαταιρον στην ΝΥ. Χτισμενο το 1902 (!) και με υψος 87 μετρα

 

 

Το κεντρο της Αθηνας δεν ηταν φτιαγμενο για κεντρο μεγαλης πολης

Εδω εχουμε μια πρωτη εξηγηση, γιατι δεν μπορουσαν ποτε να επιζησουν οι μονοκατοικιες του Αθηναικου κεντρου. Αντιθετα με τις περισσοτερες ευρωπαικες πρωτευουσες η Αθηνα αναπτυχθηκε σχετικα αργα. Το πραγματικα ομορφο κεντρο της κατα το 1900 ηταν φτιαγμενο για μια μικρη πολη περιπου 150.000 κατοικων, πρωτευουσα μιας πολυ μικροτερης Ελλαδας. Μια πολη με μικρα κτιρια ενος μεχρι το πολυ δυο οροφων. Το ιδιο το ανακτορο (σημερινη Βουλη) εχει μολις 3 οροφους!

Ομως μετα την Μικρασιατικη Καταστροφη και μετα τον Β ΠΠ ειχαμε δυο μεγαλα μεταναστευτικα ρευματα προς την πολη που την βρηκαν πληρως απροετοιμαστη. Οι επιπτωσεις απο το πρωτο ρευμα ειναι ακομα εμφανεις στους προσφυγικους οικισμους και στην γενικοτερη ανοχη που παραδοσιακα δειχνει η πολιτεια στην αυθαιρετη δομηση χωρις σχεδιο και προβλεψεις. Το δευτερο ρευμα εφερε και το μεγαλυτερο πληγμα στους Αθηναιους. Οι κακες μεταφορικες υποδομες (λιγα αυτοκινητα, λιγοτερα λεωφορεια) και η ελλειψη πολεοδομημενων χωρων εκτος κεντρου, εκαναν του Αθηναιους να θελουν να μενουν πολυ κεντρικα. Η αυξηση του πληθυσμου, τα χαμηλα εισοδηματα και η ακαταλληλοτητα των παλιων μονοκατοικιων σαν κατοικιες χωρις πολυεξοδες επισκευες** εφεραν την επελαση των σχετικα μονοτονων*** κτιριων που ακομα και σημερα χαρακτηριζουν το κεντρο. Το περασμα των ετων, η ατμοσφαιρικη μολυνση και η μαλλον ανεξηγητη πληρης ελλειψη συντηρησης εφερε το τελειωτικο χτυπημα στην Αθηνα, με αποτελεσμα το σημερινο αρχιτεκτονικο εκτρωμα να μην θυμιζει σε τιποτα μια πολη καποτε υπηρξε αρχιτεκτονικο προτυπο μεγαλης ακτινοβολιας, χτισμενη απο κατοικους λατρεις του ωραιου****.

Πληθυσμος της Αθηνας (απο την βικιπαιδεια)

1853 30,600
1879 65,500
1896 123,000
1925 443,000
1961 1,800,000
1981 2,550,000
2001 3,761,810

Μια βαρυτατη συνεπεια αυτης της αναρχης και ασχημης δομησης ειναι, οπως προανεφερα, η μεγαλη αποστροφη των Ελληνων στα μεγαλα κτιρια. Ετσι σαν απαντηση στο τραυμα αυτου που εκλαμβαναν οι Αθηναιοι σαν «καταστροφη της πολης απο τις πολυκατοικιες» ηρθε η καθολικη απαγορευση στην Αθηνα (και στην υπολοιπη Ελλαδα) των πραγματικα μεγαλων κτιριων γραφειων και κατοικιας. Συγκεκριμενα φαινεται να υπαρχει μια απαγορευση στην πραξη των κτιριων πανω απο 12 οροφους. Ομως αυτη η απαγορευση ειναι λαθος, αφου η δομηση μεγαλων κτιριων δεν χρειαζεται να ειναι ασχημη και αναρχη!

Μια δευτερουσα συνεπεια ειναι η αστυφιλια και ολες οι μεγαλες πολεις να κακοχαρακτηριστουν στο μυαλο των Ελληνων. Αυτο ειναι κατι εξισου λανθασμενο, οπως εχουμε επιχειρηματολογησει εδω [1].

Ειναι οι ουρανοξυστες μερος του προβληματος ή μερος της λυσης?

Η απαγορευση των «ουρανοξυστων» (μονο στην Ελλαδα λεγεται ενα 15οροφο κτιριο ουρανοξυστης) ειναι τοσο ακατανοητη οσο και απολυτα λανθασμενη. Τα ψηλα κτιρια απελευθερωνουν χωρους για αλλες χρησεις. Η ελλειψη τους στην Αθηνα εχει προκαλεσει της εξαπλωση της πολης σε πλατος, πραγμα που σημαινει λιγοτερες πλατειες, στενοτερα πεζοδρομια, μικροτερους δρομους και ελευθερους χωρους. Κοιταξτε για παραδειγμα ποσο πολυτιμο χωρο καταλαμβανει το κεντρικο κτιριο μιας μεσαιας προς μεγαλης ετιαρειας, της Εθνικης Ασφαλιστικης.


Το νεο κτιριο της Εθνικης Ασφαλιστικης στην Λεωφορο Συγγρου, χτιζεται σε οικοπεδο 10 στρεμματων! Φανταστειτε το χτισμενο σε υψος αντι σε μηκος, ποσος χωρος θα ειχε εξοικονομηθει? (Μια βοηθεια: Σκεφτειτε το ιδιο τετραγωνο χτισμενο κατα το ενα τεταρτο και το υπολοιπον διαμορφωμενο σε παρκο…)

Αντιθετα η αναπτυξη σε υψος εχει μεγαλα πλεονεκτηματα.

Στην Αθηνα δεν λειπουν οι δρομοι λειπουν οι μεγαλοι δρομοι

Φερνει πλεονεκτημα στους κατοικους: Εκτος απο τους ελευθερους χωρους, βοηθαει στην δημιουργια μεγαλυτερων οικοδομικων τετραγωνων. Αυτο σημαινει μεγαλυτερα πεζοδρομια και μεγαλυτερους δρομους. Ειναι διαπιστωμενο γεγονος στους συγκοινωνιολογους οτι οι μεγαλυτεροι δρομοι ειναι πιο αποτελεσματικοι. Δηλαδη ενας μονοδρομος δυο λωριδων ειναι πιο αποτελεσματικος απο δυο δρομους μονης λωριδας. Στην Αθηνα δεν λειπουν οι δρομοι (οι οποιο καλυπτουν πολυ μεγαλο μερος της επιφανειας της πολης), λειπουν οι μεγαλοι δρομοι. Πραγμα που εξηγει εν μερει το φρικτο κυκλοφοριακο της Αθηνας και την σχετικη ελλειψη του σε πολεις σαν την Βαρκελωνη ή ακομα και το Μανχαταν.

Φερνει επισης πλεονεκτηματα στις επιχειρησεις και στην δημοσια διοικηση: Ειδικα στα επιχειρηματικα κεντρα η απαγορευση των μεγαλων κτιριων ειναι εγκληματικη. Αυτο γιατι πολλοι κλαδοι ευνοουνται απο την συγκεντρωση παρομοιων εταιρειων σε κοντινη αποσταση (το φαινομενο ειναι γνωστο σαν clustering). Ακομα περισσοτερο υπαρχουν εταιρειες των οποιων το μεγεθος καθιστα πληρως αδυνατη την εγκατασταση τους σε πολλα χαμηλα κτιρια. Δεν ειναι υπερβολη αν πει κανεις οτι πολλες πολυεθνικες δεν εγκαθιστανται στην Ελλαδα ή δεν την διαλεγουν για περιφερειακο κεντρο, λογω της ελλειψης καταλληλων γραφειακων κεντρων! Και βεβαια δεν πρεπει να παραμελειται η σπουδαιοτητα του εμβληματικου χαρακτηρα των μεγαλοπρεπων κτιριων. Πολλες επιχειρησεις θελουν τα κεντρικα τους κτιρια να προβαλουν τον χαρακτηρα και τον δυναμισμο της επιχειρησης. Κλασικο παραδειγμα ο θαυμασιος αρ νουβο πυργος της Κραισλερ στην ΝΥ:

Chrysler building

Αλλα κτιρια, οπως μεγαλειωδη ξενοδοχεια, λειτουργουν σαν μαγνητες προσελκυσης πελατειας. Δειτε το Hotel Arts στην Βαρκελωνη (45 οροφων, σχεδια του Φρανκ Γκερι), ή το (50 οροφων) Μπουρτζ αλ Αραμπ στο Ντουμπαι:

Σε καποιες περιπτωσεις μαλιστα μεγαλα μνημειακα κτηρια φιλοδοξουν να γινουν σημειο αναφορας μιας ανερχομενης πολης, συμβολο ανελιξης και δυναμης οπως σε πολλες πολεις της Κινας, ή πιο κοντα σε μας, στο Βερολινο, μια πολη με παρελθον αλλα και εκρηκτικο μελλον.


Το Sony Center, Βερολινο

Το νεο, φουτουριστικο κεντρο της Σαγκαης

Ακομα και σε παλιες ευρωπαικες πολεις οπου δεν συνηθιζονται οι ουρανοξυστες, συχνα χρησιμοποιουνται σε συγκεκριμενα σημεια σαν συμβολικη πυλη της πολης οπως στην Μαδριτη, ή για να σηματοδοτησουν το επιχειρηματικο κεντρο της πολης.


Οι επικλινεις πυργοι Κιο, πυλη της Μαδριτης

Η επιχειρηματικη ζωνη της Κων/πολης (Μασλακ)

Οι Τραπεζες της Φρανκφουρτης

Η δημοσια διοικηση θα ωφεληθει επισης. Ολα τα υπουργεια της Ελλαδος στεγαζονται σε πολλαπλα κτιρια, με αποτελεσμα οι πολιτες να τρεχουν απο το ενα στο αλλο και η αμεση επικοινωνια των υπηρεσιων να δυσκολευεται. Η στεγαση τους σε ενα κτιριο θα βοηθουσε πολυ και θα ομορφαινε και τη πολη (θα αφηνε επισης ελευθερα τα παλια κτιρια τα οποια θε επρεπε να γκρεμιστουν). Οπως για παραδειγμα το θαυμασιο υπουργειο μεταφορων της Γαλλιας στην Defense (κατω):

la defense

Περιττο να πουμε οτι η κατασκευη νεων, μεγαλων κτιριων θα αναζωογονησει την κατασκευαστικη βιομηχανια που χειμαζεται μετα τους Ολυμπιακους και θα προσφερει δουλειες σε πολλους αρχιτεκτονες, μηχανικους και εργατες.

Τελος δεν πρεπει να ξεχνουμε οτι η Αθηνα φιλοδοξει να γινει ενας δυνατος τουριστικος προορισμος. Μερικα μνημειακα κτιρια, γνωστων αρχιτεκτονων, χωρις να χρειαζεται το δημοσιο να δωσει δεκαρα (αντι για τα εκατομμυρια που δοθηκαν σε καποιες αλλες κατασκευες Ισπανων αρχιτεκτονων), θα βοηθουσαν σιγουρα…


Το κτιριο της Swiss Re,
Λονδινο (Νορμαν Φοστερ)

Το κτιριο της HSBC,
Χονγκ Κονγκ (Ι.Μ.Πει)

Οι πυργοι Πετρονας (Μαλαισια)
που καναν γνωστη την Κουαλα Λουμπουρ
και την εταιρεια Πετρονας

Ακομα και αν για το κεντρο της Αθηνας ειναι σχετικα αργα και υπαρχει και το πολυδιατυπωμενο (και συχνα διαστρεβλωμενο) επιχειρημα της αισθητικης προστασιας της Ακροπολης απο μεγαλους ογκους διπλα της, υπαρχουν πολλα νεα κεντρα στην Αθηνα στα οποια επαναλαμβανονται τα ιδια λαθη.

Περιοχες σαν το Μαρουσι που ακομα διαμορφωνονται σαν επιχειρηματικα κεντρα, η παραλια του Πειραια που φιλοδοξει να γινει ναυτιλιακο κεντρο, η Θεσσαλονικη που προσπαθει να γινει κεντρο των Βαλκανιων, δεν σηκωνουν αλλη καθυστερηση. Πρεπει να γινουν μελετες, διαπλατυνσεις δρομων*****, καθορισμος χρησεων και επιτελους η απαγορευση του χτισιματος σε υψος πρεπει να καταργηθει.

Ελπιζω λοιπον να ερθει η στιγμη που η Αθηναιοι και η διοικηση τους θα κοιτανε ψηλα, θα γινουν ουρανοχτιστες και θα αναφωνησουν: Ζητω οι ουρανοξυστες!

——————-

*Κοιταξτε και αυτα τα αρθρα για μια εξηγηση γιατι το κεντρο μιας πολης εχει τοση ζητηση: O’ Sullivan, Arthur (2002), Urban Economics, McGraw-Hill (5. Edition) κοιταξτε το κεφαλαιο 8 και Fujita, M. (1989), “Urban Land Use Theory'” in Location Theory by Gabszewicz, J. et al. Harwood Academic Publishers.
Η κεντρικη ιδεα ειναι οτι βεβαια το κεντρο της πολης χαρη στην πληθυμσιακη πυκνοτητα του και την γεωγραφικη του θεση προσφερει την καλυτερη προσβαση σε ολες τις υπολοιπες γειτονιες, προσφερει τις πυκνοτερες δημοσιες υπηρεσιες, τις περισσοτερες ευκαιριες διασκεδασης κτλ
**Σε ελληνικες ταινιες της εποχης, το παραπονο: Θελω να φυγουμε απο αυτο το ερειπιο, θελω διαμερισμα σε πολυκατοικια! ακουγεται συνεχως απο τα χειλια των νοικοκυρων και μας θυμιζει οτι συχνα αυτα τα ομορφα κτιρια δεν ειχαν ουτε τις βασικοτερες εγκαταστασεις υγιεινης.
*** Αξιζει να σημειωθει σαν επιπλεον παραγοντας οτι η μεταπολεμικη αρχιτεκτονικη της Ευρωπης χαρακτηριζοταν κατα το μεγαλυτερο μερος της απο παρομοια χαρακτηριστικα. Απλως ηταν τυχερες οι περισσοτερες πολεις και δεν ειχαν μαζικη κατασκευη κτιριων εκεινη την εποχη. Μεγαλη εξαιρεση ειναι ισως η Γερμανια, οπου το βομβαρδισμενο κεντρο των πολεων αντικατασταθηκε απο επισης πολυ μονοτονα, λειτουργικα κτιρια.
**** Οι γενικες λυσεις, ή μαλλον θεραπειες (γιατι λυσεις θαυματα ανηκουν στην σφαιρα της φαντασιας) για αυτην την κατασταση υπαρχουν, αλλα δεν ειναι αντικειμενο του αρθρου αυτου (κοιταξτε αυτο το αρθρο για το πως να σωσετε την Αθηνα [2]).
***** Σιγουρα η διαπλατυνσεις των δρομων θα γινουν αποδεκτες απο τους ιδιοκτητες, αν εχουν το δικαιωμα να χτισουν περισσοτερα τετραγωνικα!

Πηγες:

Ενα διαδικτυακο φορουμ [3]με συνεχως ανανεωμενες πληροφοριες, φωτογραφιες και νεα απο μεγαλα κατασκευαστικα εργα στην Ευρωπη. Φυσικα 80% των κτιριων ειναι ουρανοξυστες.

Μια ιστοσελιδα [4] με τους ουρανοξυστες και τα κυριοτερα κτιρια πολλων πολεων. Συγκρινετε ελευθερα την Αθηνα [5] με οποια πολη θελετε και απαγοητευτειτε…

Μια ενδιαφερουσα συλλογη [6]των πιο εντυπωσιακων ουρανογραμμων (δοκιμαζω εδω μια μεταφραση του skyline, δηλαδη το περιγραμμα της πολης με φοντο τον ουρανο) στον κοσμο. Ο κοσμος τρεχει και η Αθηνα συνεχιζει με τις ιδεοληψιες της…

Το αρθρο για το Μανχαταν [7]στο Χαλανδρι!

Και μερικες πληροφοριες [8]για το πραγματικο εργο

Φωτο:

Το Μανχαταν στο Χαλανδρι (το ψηλο κτιριο στο βαθος ειναι παλαιοτερο και δεν ανηκει στο εργο για το οποιο μιλουσε η Ε):

Halandri

Και το αληθινο Μανχαταν (Γουωλ Στρητ απο το Σαουθ Στρητ Ση Πορτ). Η ομοιοτητα ειναι βεβαια εμφανης. Αφου μερικες φορες περνωντας απο το Χαλανδρι νομιζει κανεις οτι βρισκεται οντως στο κεντρο της αμερικανικης μεγαμητροπολης.

south street sea port