Credit Default Swaps: Λαϊκισμός & Πραγματικότητα
Μαρ 14th, 2010 | Στέφανος Αθανασιάδης| Κατηγορία: Οικονομικά |
Email This Post
|
Print This Post
|
Είναι πάντα ευχάριστο να μαθαίνουμε καινούριες λέξεις. Μετά τα spreads, πρόσφατα ανακάλυψαμε και τα Credit Default Swaps (CDS). Τα CDS (πολύ χοντρικά ασφάλεια σε ομόλογα), μπήκαν στο λεξιλόγιο μας μετά την καταγγελία του πρωθυπουργού στα διεθνή forums ότι χρησιμοποιήθηκαν από «κερδοσκόπους» για να προκαλέσουν την πτώχευση της χώρας. Αυτή η προσέγγιση των εξελίξεων θεωρείται προφανής από τα αριστερά μήντια στην Ελλάδα και έγινε αποδεκτή ακόμα και από έγκριτους δημοσιογράφους
Σε γενικές γραμμές λοιπόν, υπάρχουνε δύο εξηγήσεις για την εξέλιξη της κρίσης. Η προφανής για όσους βλέπουνε τα πράγματα απ’έξω είναι η ακόλουθη:
Μετά την αναθεωρηση του ελλείμματος προς τα πάνω, γίναμε η χώρα με το μεγαλύτερο έλλειμμα και την μικρότερη αξιοπιστία στην ΕΕ, μειώνοντας την δυνατότητα εξυπηρέτηση του χρέους. Η έλλειψη μέτρων για αρκετούς μήνες έκανε τα πράγματα χειρότερα. Όσοι επενδυτές είχαν ελληνικά ομόλογα έτρεξαν να αγοράσουν ασφάλεια. Η ασφάλεια ακρίβυνε, ακολουθώντας τα spreads των ομολόγων. Κάποια hedge funds στοιχημάτισαν υπέρ της χρεωκοπίας ενώ κάποια άλλα κατά. Μετά τα μέτρα και κάποιες λεκτικές εγγυήσεις, η πιθανότητα χρεωκοπίας μειώθηκε. Κάποια hedge funds βγάλανε λεφτά, κάποια άλλα έχασαν.
Από την άλλη, η εγχώρια δημοφιλής εξήγηση είναι αυτή της συνομωσίας των «κερδοσκόπων», και στην πιο εξεζητημένη μορφή της πάει κάπως έτσι:
Όπως μας εξήγησε και ο Δελαστίκ του Έθνους, το χρέος της Ελλάδας συγκριτικά με άλλες χώρες δεν είναι ιδιαίτερα προβληματικό και δεν είναι η αιτία του κακού.
Αντίθετα, η αιτία είναι τα hedge funds που άρχισαν μαζικά και συνεννοημένα να αγοράζουν sovereign CDS για τα ελληνικά ομόλογα, ώστε τα spreads των πραγματικών ομολόγων να εκτοξευτούν δυσανάλογα, με αποτέλεσμα η ελληνική κυβέρνηση να μην έχει άλλη επιλογή από την χρεωκοπία. Παράλληλα, μεγάλες εφημερίδες όπως οι Financial Times που έχουνε κοινά συμφέροντα με τα hedge funds άρχισαν μια ορχηστρωμένη καμπάνια πανικού και παραπληροφόρησης. Ο γενναίος όμως ΓΑΠ έκανε μια απροσδόκητη κίνηση: πήρε μέτρα! Εκεί τα hedge funds πιάστηκαν εξ απήνης και χάσανε το παιχνίδι.
Το πρόβλημα με την δεύτερη θεωρία, όσο βολική και να είναι σε κάποιους, είναι ότι όλα τα υπάρχοντα δεδομένα είναι αντίθετα. Συγκεκριμένα:
- Οι καταξιωμένες εφημερίδες τύπου FT και WSJ το μοναδικό κίνητρο που έχουν είναι η αξιοπιστία τους και όχι τα όποια «κερδοσκοπικά παιχνίδια». (Παρεμπιπτόντως, η ιστορία με τις υποτίθεται ψεύτικες φήμες που κυκλοφόρησε ο FT τον Ιανουάριο περί απόρριψης δανείου από την Κίνα αποδείχτηκε πέρα για πέρα αληθινή από το εγχώριο ΒΗΜΑ)
- Αντίθετα με τα Δελαστικονομικά, οι επενδυτές που θέλουν να αξιολογήσουν την δυνατότητα εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους, αφενός το μετράνε όχι με απόλυτα νούμερα αλλά σαν ποσοστό επί του ΑΕΠ και αφετέρου (έκπληξη!) ΔΕΝ συνυπολογίζουν το ιδιωτικό χρέος (για το οποίο το κράτος δεν είναι υπεύθυνο). Όταν μετρήσουμε μόνο το δημόσιο χρέος, η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια στην ΕΕ1 .
- Η αγορά των CDS είναι πολύ μικρή για να επηρεάσει τα spreads των πραγματικών ομολόγων (περίπου $9 vs $400 billions). Στην πραγματικότητα, συμβαίνει μάλλον το αντίθετο, τα yields των πραγματικών ομολόγων καθορίζουν το κόστος ασφάλειας
- Ο πολύ αυστηρός γερμανικός financial regulator (ΒaFin) έψαξε αλλά ΔΕΝ βρήκε κανένα στοιχείο που να δείχνει οποιαδήποτε «κερδοσκοπία»:
« BaFin has, contrary to reports, not found that derivatives, otherwise known as “Credit Default Swaps,” were used to speculate against Greek government bonds.»
- Ήτανε πάντα στο χέρι της ελληνικής κυβέρνησης να τελειώσει τον πανικό με το να πάρει έγκαιρα μέτρα, όπως η Ιρλανδία. Το πρόβλημα μεγάλωσε όχι από τα hedge funds, αλλά από την καθυστέρηση της κυβέρνησης
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο λοιπόν που να δείχνει ότι η αγορά των CDS χρησιμοποιήθηκε για «κερδοσκοπία» εναντίον της Ελλάδος. Αντίθετα, αυτή η αγορά προσφέρει τα εργαλεία και την ρευστότητα που είναι αναγκαία για την διαχείριση ρίσκου των επενδυτών. Εάν δεν υπήρχαν τα CDS, οι επενδυτές των ομολόγων θα ζητούσανε μεγαλύτερο spread σαν αποζημίωση για την έλλειψη ρευστότητας και την συνεπακόλουθη αύξηση επενδυτικού ρίσκου.
Στέφανος Αθανασιάδης
—————————————————–
Σημειώσεις:
- Η Ιαπωνία ναι μεν έχει το μεγαλύτερο δημόσιο χρέος (~200%), αλλά το ρίσκο χρεωκοπίας είναι πολύ χαμηλό για τους εξής λόγους: (i) το χρηματοδοτεί με την μεγαλύτερη ιδιωτική αποταμίευση στον κόσμο (μόνο 5% του χρεόυς είναι εξωτερικό), (ii) έχει πολύ χαμηλούς φόρους που μπορεί άνετα να αυξήσει για να βελτιώσει τα έσοδα της και (iii) έχει δικό της νόμισμα που μπορεί να το υποτιμήσει[πίσω]
Finally someone posts something rational regarding derivatives and financial markets; in Greek too.
Exei endiaferon pos, osa arthra kai epixeirimata kai na parousiasei kaneis, oi perissoteroi Ellines – oso spoudasmenoi kai taksidemenoi kai an einai – apla arniountai na paradextoun oti i oli theoria tis sinomosias den steketai kai einai paralogi.
To na ipostirizeis tin theoria tis sinomosias, exei pleon ginei komati ton Ellinikon «pistevo» kai sta matia pollon kathorizei poios einai ontos patriotis kai poios oxi. Einai sxedon tetoio kathoristiko kritirio tou Ellinismou oso kai i Orthodoksia.
Elpizo ta arthra opos afto na kataferoun kapoia stigmi na peisoun tin pleonotita na dei ta pragmata me ta matia tis logikis.
Κυριε Αθανασιαδη διαβασα το βιογραφικο σας και ειδα οτι ειστε στελεχος στο χρηματοοικονομικο τομεα στο Ντουμπαι.Ειδα και τι αρθρα εχετε γραψει και το ενα εκθειαζε το Ντουμπαι,το αλλο «ξελασπωνε».Χωρις για λογους, δεοντολογικους και μονο,να σας καταλογιζω δολο παρατηρω οτι στο συγκεκριμενο αρθρο,κανετε αυτο που ακριβως εχετε ως στοχο να κατηγορησετε.Θελω να θιξω τα εξης σημεια
α)Αφου κυριε Αθανασιαδη εφτασε και ο Μανδραβελης να μιλαει για διεθνεις κερδοσκοπους αυτο τα λεει ολα.
β)Περα απο την ελληνικη κυβερνηση και τα ελληνικα ΜΜΕ,εσχατως αυτη το θεμα απασχολει ακαδημαικους,ΜΜΕ και κυβερνησεις αλλων χωρων.
γ)Κανεις δεν εχει μεχρι στιγμης ισχυριστει οτι τα δημοσια οικονομικα της Ελλαδος ειναι σε καλη κατασταση,ομως ολοι θιγουν το εξης.Γιατι ενω και αλλες χωρες αντιμετωπιζουν σοβαρα προβληματα ενδεχομενως σοβαροτερα απο τη χωρα μας πληρωνουν χαμηλοτερα επιτοκια?
δ)Για το αρθρο του Δελαστικ τωρα χωρις να εχω σκοπο να δρασω σαν απολογητης του συγκεκριμενου δημοσιογραφου θιγει πλευρες που εσεις στο αρθρο αγνοειτε.Για παραδειγμα δε σχολιαζετε τα στοιχεια σχετικα με Ιρλανδια και ΗΠΑ.Θα μου πειτε τωρα οτι το χρεος της Ιρλανδιας ειναι ιδιωτικο.Αυτο ομως δεν αποτελει λογο για να ανησυχουν οι διεθνεις αναλυτες σχετικα με τη μελλοντικη πορεια μιας οικονομιας και ειδικοτερα σχετικα με τα δημοσιονομικα της μεγεθη?Πως μια χωρα που οι πολιτες και οι επιχειρησεις της χρωστανε πολλα μπορει να διασφαλισει οτι στο μελλον η αναπτυξη της θα ειναι τετοια που θα εξασφαλιζεται οτι οι εισπραχθεντες φοροι θα καλυψουν τις υποχρεωσεις της?
ε)Προφανως τα CDS δε θα μπορουσαν απο μονα τους να οδηγησουν στην αυξηση των επιτοκιων.Αυτο ομως δε σημαινει πως δε μπορει να υπαρξει κερδοσκοπια στις αγορες ομολογων.Η κερδοσκοπια μπορει να εμφανιστει μεσα απο πολλα καναλια.
στ)Επισης κανεις δε λεει οτι η κυβερνηση με τα μετρα της καθυσηχασε τις αγορες.Απλα τωρα βγαζει στο σφυρι οτι μπορει να βγαλει(για να δουμε θα πουληθει η Ακροπολη?)και τωρα εχουν «ξεχαστει» τα παντα.
ζ)Οι εφημεριδες που ανφερετε ως εγκριτες,δεν ηταν που ολα τα χρονια εκαναν τα στραβα ματια οσον αφορα τη φουσκα των στεγαστικων δανειων αλλα και τους οικους αξιολογησης?
η)Στο αρθρο του Δελαστικ οι συγκρισεις γινονται με τη μεθοδο που οπως λετε οι διεθνεις αναλυτες συγκρινουν το χρεος μεταξυ των χωρων,δηλαδη ως ποσοστο επι του ΑΕΠ.Μαλιστα παραθετει και ενα στοιχειο που αν ειναι σωστο σημαινει οτι υπαρχουν χωρες εντος της ΕΕ που εχουν το ιδιο περιπου αναλογικα χρεος με την Ελλαδα.Το οτι το μεσο χρεος στην ΕΕ ειναι στα ιδια επιπεδα με το ελληνικο.Συμφωνα παλι με το αρθρο υπαρχουν υπερανω υποψιας χωρες οπως οι Αυστρια,Ολλανδια και Ιταλια με υψηλοτερο δημοσιο χρεος απο οτι η Ελλαδα.
Αυτα τα εχω γραψει διαβαζοντας το δικο σας αρθρο καθως και του Δελαστικ.Σε λιγη ωρα θα εχω διαβασει και τα αντιστοιχα αρθρα του Μανδραβελη και του Βηματος για να εχω πιο πληρη εικονα,κατι που δεν εχω κανει μεχρι στιγμης και αναλογως θα επανελθω.Ζητω συγγνωμη αν εχω κανει ορθογραφικα λαθη.
Οσον αφορα τις υπολοιπες πηγες η μελετη τους δημιουργει τα εξης προσθετα ερωτηματα.
α)Ειναι αληθεια αυτο που γραφει ο Μανδραβελης οτι η ελληνικη αγορα ομολογων ειναι ρηχη με λιγους αγοραστες και πωλητες επομενως ειναι ευκολο για τυχον κερδοσκοπους να επηρεαζουν τις τιμες και τα επιτοκια τους?
β)Ειναι αληθεια οτι η εμφανιση των Κινεζων στον οριζοντα θα επρπε να μειωσει τα επιτοκια των ομολογων?
γ)Βαση δημοσιευματων(το συγκεκριμενο του Βηματοςειναι ενα απο αυτα),ποιος ειναι ο ρολος της Goldman Sachs στην υποθεση με το ελληνικο χρεος?Για συμφωνιες το 2001 διαβαζουμε και ακουμε,για ανθρωπους της τραπεζας περι του Μαξιμου(συγκεκριμενα αναφερεται το ονομα του κ.Χριστοδουλου,προεδρου του ΟΔΔΗΧ)?Θα μπορουσε να γινει γνωστη η κινεζικη προταση εξαρχης γνωστη στους επενδυτικους κυκλους και αν ναι ειναι συμφωνο αυτο με τη νομοθεσια?
δ)Σε μια στιγμη που η γερμανικη κυβερνηση επιπληττει την ελληνικη για τα επιπεδα του ελληνικου δημοσιου χρεους,θεωρειτε κυριε Αθανασιαδη οτι ο εποπτευων φορεας στη Γερμανια θα μπορουσε ευκολα να διαχωρισει τη θεση του απο την αντιστοιχη της κυβερνησης της χωρας του?
Kαι ενα τελευταιο ερωτημα.Αν συμφωνα με την οικονομικη θεωρια ενα σκασιμο της φουσκας των subprime loans στις ΗΠΑ μπορει να πυροδοτησει μια κριση στον τραπεζικο τομεα διεθνως,οταν συμφωνα με τα επισημα στοιχεια η συγκεκριμενη αγορα δανειων αποτελουσε μικρο μερος της συνολικης αγορας,μια τυχον «διαταραχη»"στην αγορα των CDS δε μπορει να πυροδοτησει αντιστοιχα μια κριση στην αγορα του δημοσιου χρεους?
Και πλαστογράφηση πηγών παρακαλώ
BaFin stellt klar: Bislang keine Anhaltspunkte für massive Spekulation gegen griechische Anleihen
Δεν βρέθηκαν ενδείξεις για ΜΑΖΙΚΗ ΧΡΕΩΚΟΠΙΑ λέει η BaFin, αλλά λέει ότι δεν το έψαξε και ιδιαίτερα, λέει κιόλας ότι ο όγκος των συναλλαγών είναι ο διπλός σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο, απλά δεν «είδε» μαζικές τοποθετήσεις. Προσέχτε: δεν το έψαξε η BaFin ως ελεγκτές, αλλά το πληροφορήθηκε!!!!! από τον αμερικάνικο οργανισμό για το θέμα. Αλλά μόνο στις ΗΠΑ πωλούνται αυτά τα προϊόντα;
http://www.bafin.de/SharedDocs/Mitteilungen/DE/Service/PM__2010/pm__100308__cds__spekulationen.html
Τι μεταφράζουν οι μάγκες της πηγής; Κρατάνε μια γραμμή του άρθρου που τους αρέσει και μας ζητάνε να ζητήσουμε και συγγνώμη και μας λένε και γαϊδούρια επειδή δεν τους παίρνουμε και πίπα:
Now – will Greece apologise for that fit of pique that saw it ban hedge funds from its most recent bond offering? If past form is anything to go by, we think not.
http://ftalphaville.ft.com/blog/2010/03/08/168261/bafin-says-no-evidence-of-malign-greek-cds-speculation/
Ρε μάγκα σπεκουλαδόρε που έγραψες το άρθρο, ο Γιουνκέρ για ποιους σπεκουλαδόρους έλεγε έχει την γάτα με τις εννιά ουρές στην υπόγα; Είναι ο Γιουνκέρ κολλητάρι μας;
http://www.theflucase.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2868%3Ajuncker-warns-speculators-over-greece-says-qwe-have-the-torture-equipment-in-the-cellarq&catid=1%3Alatest-news&Itemid=64&lang=en
Ένα χρόνο μετά που έγινε ο πανικός επειδή μερικοί άχρηστοι έβαζαν leverage 1/200 και παραπάνω στις τοποθετήσεις τους, κοινώς αέρα κοπανιστό, για να βγάλουν περισσότερα φράγκα, τα CDS έγιναν «εργαλεία και την ρευστότητα που είναι αναγκαία για την διαχείριση ρίσκου των επενδυτών.» Δεν έχουμε όλοι μνήμη χρυσόψαρου
Βρέ παιδιά, ξεχάσατε και τους οβριούς…… κάπου θα μας κυνηγάνε και αυτοί…………
Για να μην ξεχνάμε οτι όλοι φταίνε (και εγώ , ο εκτός Κυβερνήσεων) εκτός των Πολιτικών μας…..
Νὰ συμφωνήσουμε νὰ ἐκφρασθοῦμε μέ ποσοστά ;
Γιὰ τὴν κρίση ρευστότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου φταίει :
ἡ κερδοσκοπία κατά 10%
ἡ κακοδιαχείριση κατά 90%.
Σὲ κάθε περίπτωση, άκόμα καὶ τὰ ποσοστὰ νὰ ἦταν ἀντίστροφα, στὸ χέρι μας εἶναι μόνο νὰ μειώσουμε τὴν κακοδιαχείριση. Τυχὸν νομοθετικὸς περιορισμὸς τῶν κερδοσκόπων θέλει χρόνο ποὺ δὲν ἔχουμε καὶ μπορεῖ νὰ μὴν γίνει καὶ ποτέ. Καὶ νὰ γίνει θὰ περιορίσει τὴν κερδοσκοπία ὅσο περιόρισε τὴν μαύρη ἀγορὰ ἐπὶ Κατοχῆς ὁ δημόσιος ἀπαγχονισμὸς δύο μαυραγοριτῶν στὴν πλατεία Ἀγάμων.
Sure Mr. Στέφανος Αθανασιάδης must be part of the international conspiracy against Greece. So let’s see what he does in Dubai:
He wastes a lot of either his, or his clients’, money buying CDSs at 3% a year. He has not realized that either the Greek economy remains sound and the Greek people productive and fully capable of repaying their loans – or the fact that the EU will ultimately bail out Greece.
No wait,
He puts a lot of either his, or his clients’, capital at risk, selling risky CDSs because he has not figured out that under such pressure, Greece is quite likely to default.
No wait,
He is part of the enormous conglomerate global conspiracy of CDS buyers who are investing massive amounts of money to buy CDSs from other (naïve) insurance conglomerates who have not figured out that the coordinated attack will increase the spread to 20% and Greece will default within 1-2 years.
No wait,
He is part of the enormous conglomerate global conspiracy of CDS sellers (insurers) who are collecting huge premiums from other (naïve) conglomerates who have not figured out that the EU will not let Greece fail and thus they are the ones that will get to keep all the premiums they have collected.
No, wait,
He is simοultaneously buying and selling CDSs thus betting against himself in what appears to be a zero sum game, but hey, we’re Greeks, not easily fooled, we know that somehow he’s making money in some way that nobody yet understands.
Nobody else in the world is aware of these conspiracies and willing to either tug along and join them into easy profit, or bet against them to make huge profits in case EU intervention foils the conspiracy.
The Greek people are the only ones who have figured out the conspiracies but do not participate in the frenzy for patriotic reasons.
Εγώ προτείνω να ζητήσει η πρωθυπουργάρα μας την κατάργηση των CDS.
Σε μια τέτοια περίπτωση την επόμενη φορά που θα βγούμε να δανειστούμε δεν θα βρεθεί να μας δανείσει κανείς ελλείψει ασφάλειας κινδύνου και θα χρεοκοπήσουμε μια ώρα αρχύτερα.
Πάρτε το χαμπάρι, η Ελλάδα βουλιάζει με ταχύτατους ρυθμούς και εμείς ψάχνουμε απελπισμένα να αποποιηθούμε την ευθύνη αντί να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Εάν δεν αναδιαρθρώσουμε τον δημόσιο τομέα θα φτάσουμε να ζούμε σαν τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλόκ πριν την κατάρρευση,
αλλά μήπως τελικά αυτό ακριβώς θέλουμε και δεν το μαρτυράμε;
More seriously,
The irony is that, the more the Greek public tries to attribute their condition to inexistent demons (stuff one might have expected to hear on the streets of Beirut thirty years ago) the more the spread is likely to increase. When investors hear Greeks trying to diffuse the real issues and attribute blame to external international conspiracies, they interpret it as Greeks being incapable, or in no mood, to make meaningful reforms that will unlock their productivity; thus making repayment of their debt ever more uncertain – and credit more expensive.
Even in that respect, the Greek public is contributing to its own predicament. Perhaps THEY are ultimately the conspiracy against themselves.
Mandravelis: “…κάποιοι άλλοι θεώρησαν ότι αυτό [borrowing from China] είναι έμπρακτο σήμα χρεοκοπίας”
Yes. In a way I thought that turning to China meant that Europeans were seriously pushing back against all initial calls for help.
My stomach though turned at the irony of Greece, the cradle of democracy (now inhabited by modern Greeks), being reduced to asking for help from the world’s largest dictatorship.
Mandravelis: “Η αλήθεια είναι ότι τα ελληνικά κρατικά ομόλογα βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα της κερδοσκοπίας. Δεν πρόκειται για κάποια συνωμοσία με στόχο να τιμωρηθεί η σπάταλη Ελλάδα. Απλώς η χώρα μας είναι ο ιδανικός κρίκος για να ξηλωθεί το πουλόβερ της Ευρωζώνης.”
So no, no, it is not a conspiracy against Greece! But a much much bigger one, a conspiracy against the entire Eurozone…
Mandravelis: “Πρώτον, η αγορά των ελληνικών κρατικών ομολόγων είναι ρηχή.”
Indeed, the Greek bond market is shallow because Greece, being a small market does not attract a lot of interest. But IF things were out of balance in that market, many players would sure jump in and seize the opportunity to profit from the imbalance.
Mr. Mandravelis is a person who has, in the past, shown that he is capable of rational thought. But my hunch is that, he writes for a newspaper, which, like all printed newspapers, is constantly loosing readership – and revenue, as more sophisticated readers turn to the internet, leaving him to cater to an ever lower common denominator in readership. To that readership, rational arguments tend to be boring. Conspiracy theories sell more. Mr. Mandravelis obliges, using his good prose skills. But good prose is no substitute for rational thought. Famous Greek poets who wrote great poems extolling dictators like Joseph Stalin come to mind.
Για νε είμαστε ειλικρινείς το περί ου ο λόγος naked CDS (δηλαδή ασφάλιστρο για το οποίο ο επενδυτής δεν κατέχει τον υποκείμενο τίτλο, πχ. ομόλογο) είναι ξεκάθαρα, απλά και χωρίς αστερίσκους και περιστροφές κερδοσκοπικό εργαλείο.
«κερδοσκοπικό εργαλείο» δηλαδή αποσκοπεί στο κέρδος.
Για πείτε μου κύριε Αθηναίε μια οικονομική δραστηριότητα που δεν αποσκοπεί στο κέρδος.
Δηλαδή ο περιπτεράς της γειτονιάς μου, ο χασάπης, ο φούρναρης δεν είναι κερδοσκόποι. Γιατί δεν τους δαιμονοποιούμε και αυτούς. Τα naked CDS σας πληροφορώ βοηθούν σημαντικά στην ταχύτερη σταθεροποίηση μιας οικονομίας που ανακάμπτει και στην ταχύτερη κατάρρευση μιας αδύναμης οικονομίας ξεκαθαρίζοντας το τοπίο. Το πρόβλημα μας είναι η οικονομία μας και όχι τα διάφορα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου.
Συμφωνώ σε ό,τι αφορά την δαιμονοποίηση. Βέβαια, τα έχει ήδη δαιμονοποιήσει και ο καταλληλότερος εμού W.Buffett (μέγας μαέστρος στον ασφαλιστικό κλάδο) καθώς τα είχε χαρακτηρίσει οπλα μαζικής καταστροφής και νομίζω ότι τα έχει αποκλείσει από της δραστηριότητες της Hathaway.
Το CDS, ως hedge εργαλείο, έχει αρνητική συσχέτιση με την τύχη του τίτλου. Όταν ο επενδυτής δεν κατέχει τον underlying τίτλο, επόμενο είναι να επιθυμεί (και γιατί όχι να επιδιώκει αν μπορεί να χειραγωγήσει την μοίρα του τίτλου, πχ. μέσω ΜΜΕ) την αρνητική πορεία του.
Νομίζω ότι στον κόσμο υπάρχουν πάρα πολλοί λογικοί επενδυτές οι οποίοι εάν έβλεπαν από την κυβέρνηση μας να παίρνει κατάλληλα και αποφασιστικά μέτρα και όχι ημίμετρα, θα έριχναν τα spreads σε χρόνο dt προκαλώντας τεράστιες χασούρες στους κακόβουλους (κατά μερικούς) επενδυτές.
Αντί αυτού κάνουμε ότι μπορούμε (απεργίες, διγλωσσία, διορισμούς στην Βουλή) για αποδείξουμε στους κακόβουλους αυτούς επενδυτές ότι ήταν απλά διορατικοί και ότι αξίζουν να βγάλουν πολλά χρήματα από την χρεοκοπία μας.
Για μένα το πρόβλημα βρίσκετε στο βαθύ κράτος της Ελλάδας και στην παραπληροφόρηση των Ελληνικών ΜΜΕ και όχι στα ξένα ΜΜΕ
τέλος θα ήθελα να πω το εξής, η ύπαρξη όλων αυτών των εργαλείων μπορεί να βοηθήσει κατά κύριο λόγο τους Έλληνες και εξηγώ,
Κάποιος ο οποίος ζει και εργάζεται στην Ελλάδα,
υποθέστε ότι σε περίπτωση χρεωκοπίας χάνει 10
σε περίπτωση μη χρεωκοπίας χάνει 0
Εάν δεν θέλει να ρισκάρει να χάσει 10,
παίζει την χρεοκοπία της Ελλάδας για 5
σε αυτήν την περίπτωση
σε περίπτωση χρεωκοπίας χάνει 10 λόγω το ότι είναι κάτοικος αλλά κερδίζει 5 από το στοίχημα, σύνολο χασούρας 5
σε περίπτωση μη χρεωκοπίας χάνει 0 λόγω το ότι είναι κάτοικος αλλά χάνει 5 από το στοίχημα, σύνολο χασούρας 5
Άρα ή ύπαρξη τέτοιων εργαλείων μπορεί να βοηθήσει αυτούς που αποστρέφονται τον κίνδυνο να βελτιώσουν την ωφέλεια τους
Ας μην τα κρίνουμε αλλά να σκεφτούμε εάν θέλουμε να τα χρησιμοποιήσουμε η όχι.
@athinaios
Κάνετε λάθος λέγοντας ότι «τα naked CDS είναι ξεκάθαρα κερδοσκοπικό εργαλείο». Ένα διαφωτιστικό παράδειγμα: ‘Εχετε επενδύσει σε 5-10 mid-cap πορτογαλικές εταιρίες, για τις οποίες δεν υπάρχουν CDS. Ένας πολύ καλός τρόπος να κάνετε διαχείριση ρίσκου είναι να αγοράσετε naked CDS για την Πορτογαλία ή για κάποιο large-cap του sector. Δεν κατέχετε ούτε ομόλογα Πορτογαλίας, ούτε μετοχές του large-cap, αλλά αυτό το naked CDS είναι ίσως το καλύτερο δυνατό risk management tool λόγω correlation με τις 5-10 mid-caps.
Πρέπει να καταλάβετε επίσης ότι όλα τα derivatives incl. τα cds, έχουνε ΠΑΝΤΑ δύο πλευρές. Έναν αγοραστή και έναν πωλητή. Άρα, η συσχέτιση ή απόδοση του cds μπορεί λοιπόν να είναι είτε θετική είτε αρνητική, εξαρτάται από ποιά πλευρά του trade βρίσκεστε.
Και βεβαίως, όπως λέει και o Black Swan, η έννοια του «κερδοσκόπου» είναι καταρχήν αστεία, δεν υφίσταται παρά μόνο σε λαϊκιστικά έντυπα και συζητήσεις καφενείου ή βουλής Ελλήνων. Υπάρχουν οι speculators ΧΩΡΙΣ αρνητική χροιά, των οποίων ο ρόλος στο σύστημα είναι ευλογία γιατί ελέγχουνε περισσότερο και βελτιώνουνε τις τιμές στην αγορά ώστε να αντανακλούν τα πραγματικά fundamentals. Μην ξεχνάμε ότι τις απατεωνιές της Enron, Lehman κλπ., οι speculators τις ξεσκέπασαν. Κοιτάξτε και τον χτεσινό FT:
http://ftalphaville.ft.com/blog/2010/03/13/174566/the-truth-about-speculators-they-are-doing-god%E2%80%99s-work/
Πολύ καλό άρθρο μπράβο.
Εγώ νομίζω ότι πολλοί από εμάς συμφωνούμε απλά όσοι διαφωνούν φωνάζουν δυνατότερα …
Ενάς καλός τρόπος κύριε Αθανασιάδη να χετζάρετε τον πιστωτικό κίνδυνο είναι να τον αποφύγετε. Στοιχειώδες μη αρμπτράζ θα σας έλεγε CDS+ομόλογο με πιστωτικό κίνδυνο=ομόλογο άνευ κινδύνου. Συνεπώς όσοι αγοράζουν όμολογο με CDS κάνουν μια τρύπα στο νερό, ακριβώς ο πιστωτικός κίνδυνος δίνει το spread. Όσοι θέλουν έξτρα απόδοση ΘΕΛΟΥΝ τον πιστωτικό κίνδυνο, δεν κάνουν hedging.
Η υπαρξη naked CDS είναι το πλέον απαράδεκτο πράγμα που συνέβη τις αγορές τα τελευταία χρόνια, διότι έβαλε στην άκρη 4 αιώνες γνώσης για το ποιοί κίνδυνοι είναι ασφαλίσιμοι, για το ασφαλιστικό συμφέρον, ηθικό κίνδυνο κλπ. Δεν μου λέτε ,τυχαία δεν μπορώ να γράψω ασφαλιστήριο ζωής στο ονομά σας χωρίς να έχω ασφαλίσιμο συμφέρον από την ζωή σας??? Γιατί άραγε οι δανειολήπτες μιας τράπεζας έχουν συμβόλαιο ζωής εγεκεκριμένο από τον δανειστή? Εφόσον ένας κρατάει ένα επικίνδυνο ομόλογο με πιστωτικό κίνδυνο έχει ασφαλιστικό συμφέρον. Όμως όπως είπα δεν έχει λόγο να το κάνει. Ο πιστωτικός κίνδυνος δίνει την παραπάνω απόδοση από το ασφαλές ομόλογο. Άρα οι συνήθεις υπόπτοι αγοράς CDS είτε δεν το χρειάζονται, είτε δεν πρέπει να το έχουν (δεν πληροί τους όρους ασφαλιστικού συμφέροντος). Ποιοί μπορεία να το χρειαστούν.
1)Προμηθευτές μιας επιχείρησης.
2)Εργαζόμενοι σε μια επιχείρηση. Πλην management και διοικητικού συμβουλίου (ηθικός κίνδυνος).
Αυτό το οποίο επίσης είδαμε με τα CDS και την κατάρρευση της AIG ήταν τραγικό. Όποιος θέλει να πουλάει CDS να έχει κεφαλαιακή επάρκεια με τον ίδιο τρόπο που μια ασφάλιστική εταιρεία ζωής-γενικών ασφαλειών και σαφέστατα με τους κανονισμούς που διέπουν την διεξαγωγή του ασφαλιστικού έργου.
larson, λάθος. Μπορεί ο επενδυτής να άλλαξε γνώμη για το ρίσκο που θέλει και να μην υπάρχει ρευστότητα στην αγορά για να αγοράσει-πουλήσει τα ομόλογα, άρα θα χρησιμοποίησει CDS. Μπορεί να θέλει να κάνει καλύτερα calibrate τα «greeks» του κάθε ομολόγου, i.e. διαφορετικό gamma, delta κλπ. άρα θα χρησιμοποιήσει τα κατάλληλα CDS. Χίλια πράγματα μπορεί…
Η διαφορά με την ασφάλεια ζωής, είναι ότι ο επενδυτής δεν μπορεί να σκοτώσει καμία χώρα, ειδικά όταν έχει $400Β outstanding όπως η Ελλάδα… Με την ίδια λογική δεν θα πρέπει να στοιχηματίζουμε και σε ποδοσφαιρικούς αγώνες γιατί έχουμε συμφέρον να χάσει μία ομάδα… και πάει λέγοντας…
Ας συμφωνήσουμε ότι είναι αγαθός ο λόγος που «εφευρέθηκε». Αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι αποτελεί εν δυνάμει εργαλείο κερδοσκοπίας-speculation αν δεν προτιμάτε την ελληνική και λαϊκίστικη εκδοχή.
Fair. Μεταξύ άλλων τα CDS είναι εν δυνάμει speculative tool. Τώρα, δεδομένου ότι το speculation είναι καταρχήν θετικό ή, πιστεύω όλοι συμφωνούμε, όχι πάντα αρνητικό, είναι αυτός λόγος να απαγορεύσουμε τα CDS; Και αν ναι, που σταματάμε τις επενδυτικές απαγορεύσεις;
Παρεμπιπτόντως, έχω την εντύπωση ότι η δαιμονοποίηση των CDS που αναφέρατε από τον Buffet, έχει να κάνει όχι με τον speculative χαρακτήρα τους, αλλά με τον risk management ρόλο τους, ειδικότερα με την αδιαφανή εξάπλωση του επενδυτικού ρίσκου σε third parties για τα οποία ο αρχικός επενδυτής δεν είναι γνώστης.
η περίπτωση θυμίζει την ατομική ενέργεια. Benign και «evil» ταυτόγχρονα.
Κάνετε λάθος ακόμα και σε ασφάλεια περιουσίας ισχύει η έννοια του ασφαλιστικού συμφέροντος. Δεν μπορώ να ασφαλίσω την ζώη σας ούτε και την περιουσία σας, Τα στοιχήματα ποδοσφαίρου ΔΕΝ είναι ασφάλιση διότι ο κίνδυνος είναι κερδοσκοπικός και ΟΧΙ ασφαλιστικός. Δεν καλύπτεται ένα κριτήριο της ασφαλισιμότητας που είναι η μη κερδοκοπική φύση του κινδύνου. Ως στοίχημα το ποδοσφαιρικό στέκεται ως κερδοσκοπία όχι όμως ως ασφάλιση που είναι τα CDS που ασφαλίζουν (υποτίθεται) έναντι ασφαλιστικού κινδύνου, του κινδύνου της πτώχευσης.
Όσον αφορά για την ρευστότητα γνωρίζουμε ότι υπάρχει επιτίμιο ρευστότητας στις αγορές ομολόγων.
Στέφανε,
πολύ μεστό κείμενο, αν και νομίζω ότι η σωστή θέση είναι αυτή που εκφράζουν τα τελευταία σου σχόλια η οποία είναι πιο μετριασμένη. Κανένας άνθρωπος που ξέρει 5 πράγματα δε μπορεί να πάρει στα σοβαρά τις θεωρίες συνωμοσίας. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Ελλάδα έχει το υψηλότερο δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ στην ΕΕ. Ωστόσο η Ιαπωνία με διπλάσιο χρέος ως ποσοστό έχει χαμηλότερα επιτόκια! Άρα δε μετράει μόνο το ύψος του χρέους αλλά και άλλοι παράγοντες. Αν συνυπολογιστούν λοιπόν όλοι οι παράγοντες έχει το Ελληνικό κράτος τόσο μεγαλύτερο κίνδυνο χρεωκοπίας από αυτό της Ισπανίας με το 20% ποσοστό ανεργίας,από αυτό του Βελγίου με το μόνο ελαφρά χαμηλότερο δημόσιο χρέος, ή από αυτό της Ισλανδίας ώστε να δικαιολογείται το ύψος των σπρέντς?
Χωρίς μια επιστημονική μελέτη είναι δύσκολο να εκφράσει κανείς γνώμη με βεβαιότητα, ωστόσο άποψή μου είναι ότι υπήρξε μια δόση υπερβολής στην πιθανότητα χρεωκοπίας της Ελλάδας και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι τα σπρέντς υποχωρούν. Θα μου πείς, αυτοί που στοιχημάτισαν εναντίον της Ελλάδας έχασαν. Ναι αλλά το πρόβλημα είναι ότι η υπερτίμηση του ρίσκου από κάποιους είχε κόστος και για το Ελληνικό δημόσιο που δανείστηκε με υψηλότερα επιτόκια από ότι ίσως θα μπορούσε υπό φυσιλογικές συνθήκες. Είναι δε προφανής ο κίνδυνος μιας αυτο-εκπληρούμενης προφητείας. Αν αρκετοί λανθασμένα πιστέψουν ότι ο κίνδυνος χρεωκοπίας είναι υψηλός και αρνηθούν να δανείσουν με «λογικά» επιτόκια τότε αυξάνουν την πιθανότητα χρεωκοπίας! Θέλουμε να αφεθούμε στο έλεος των «animal spirits» των αγορών? Σαφώς και ο καλύτερος τρόπος να αποφύγουμε το speculation είναι με πιο υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική. Ωστόσο, ίσως υπάρχει περιθώριο και για ένα Tobin tax στις συναλλαγές που θα μειώση τη διακύμανση.
ΥΓ. Άλλο παράδειγμα είναι η αύξηση της διακύμανση στις τιμές του πετρελαίου, με δυσμενείς συνέπεις στους καταναλωτές, από τότε που επενδυτικές τράπεζες και ιδρύματα άρχισαν να αγοράζουν πετρέλαιο και να το κρατούν σαν περιουσιακό στοιχείο.
@Κώστας Αλεξανδράκης
Κώστα, σε ευχαριστώ για τα σχόλια. Προσωπικά πολύ φοβάμαι ότι όχι μόνο η Ελλάδα έχει μεγαλύτερο κίνδυνο χρεωκοπίας, αλλά ότι είναι ήδη insolvent και ότι οποιαδήποτε μέτρα δεν μπορούν να αλλάξουν την κατάσταση. Τα φορολογικά έσοδα δεν μπορούν να αυξηθούν σημαντικά λόγω Laffer Curve και οι δαπάνες δεν μπορούν να κοπούν δραστικά χωρίς σημαντικό αντίκτυπο στο ΑΕΠ με όλα τα repercussions.
Είμαστε σε Catch 21 με δύο πιθανότητες: (α) να ζητιανέψουμε δάνεια από ΕΕ (διαφωνώ), (β) να προετοιμαστούμε σοβαρά για θεραπεία-σοκ, δηλ. default και debt restructuring συνοδευόμενο με ένα leave of absence από ΕΕ και depreciation. Αυτή είναι η συζήτηση που θα έπρεπε να έχουμε σαν έθνος αυτήν την στιγμή, αλλά δυστυχώς η πολιτική ηγεσία και τα media αναλώνονται σε επιβλαβείς συνομωσιολογίες
@marios
Θέσατε πολλά σημεία που δυστυχώς δεν έχω τον χρόνο να απαντήσω ένα-ένα. Σχετικά με την νύξη όμως για τα κίνητρα μου, θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι επαγγελματικά δεν έχω κανένα συμφέρον σχετικό με τα sovereign CDS ή την οικονομία της Ελλάδος. Το μοναδικό κίνητρο να ασχολήθώ με το θέμα (σε βάρος του επαγγελματικού μου χρόνου) είναι αποκλειστικά ο πατριωτισμός μου.
@Κώστας Αλεξανδράκης
Ὁ Tobin tax θὰ μειώσει τὴν διακύμανση ; Νομίζω θὰ τὴν αὐξήσει, διότι θὰ κάνει μιὰ ρηχὴ ἀγορὰ ρηχότερη. Καὶ ἀργεῖ κιόλας νὰ θεσμοθετηθεῖ …
Hugh Hendry, επικεφαλής του μεγαλύτερου βρετανικού hedge fund. Ο κατ’ εξοχήν λοιπόν κερδοσκόπος, που κατά πολλούς έλληνες παρατηρητές και πολιτικούς υπονομεύει την καλοπέραση των ελλήνων, ήταν εξαιρετικά αποκαλυπτικός. «Εγώ» τόνισε ρισκάρω τα χρήματα τα δικά μου και των πελατών μου ποντάροντας πάνω στο ενδεχόμενο πως οι έλληνες δεν θα βάλουν σε τάξη το σπίτι τους. Από αυτούς εξαρτάται να με διαψεύσουν και να με καταστρέψουν οικονομικά. Προσφέρω ουιαστικά υπηρεσία. Γιατί τους πιέζω σε πραγματικούς χρόνους να τακτοποιήσουν την δημοσιονομική αναρχία που επικρατεί στην χώρα τους.»
http://www.andrianopoulos.gr/0010000534
Στέφανε,
δεν είμαι σίγουρος ότι βρισκόμαστε στην κατηφόρα της καμπύλης. Πάντως το ίδιο insolvent είναι και οι ΗΠΑ καθώς η παρούσα αξία του χρέους (του αθροίσματος των μελοντικών παροχών που περιλαμβάνουν Medicare και Social Security) υπερβαίνει κατά πολύ την παρούσα αξία των προβλεπόμενων φορολογικών εισροών. Παρόλα αυτά δεν έχω δει καμία ανησυχία, τα επιτόκια του Αμερικανικού δημοσίου παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά, μια απορία που εξέφρασαν πρόσφατα σε μια ομιλία που παραβρέθηκα και διαπρεπείς οικονομολόγοι όπως οι Mankiw και Hubbard. Γιατί άραγε αυτή η διαφοροποίηση?
Κε Γεωργάνα,
θα τη μειώσει αυξάνοντας το κόστος αγοραπωλησίας. Η λογική είναι ότι το μετά-φόρου κέρδος από κινήσεις με στόχο βραχυπρόθεσμα capital gains θα μειωθεί και έτσι οι traders θα δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στα fundamentals αντί να προσπαθούν να εκμεταλευτούν την εκάστοτε ψυχολογία της αγοράς.
Κώστας Αλεξανδράκης: “Χωρίς μια επιστημονική μελέτη είναι δύσκολο να εκφράσει κανείς γνώμη με βεβαιότητα, ωστόσο άποψή μου είναι ότι υπήρξε μια δόση υπερβολής στην πιθανότητα χρεωκοπίας της Ελλάδας και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι τα σπρέντς υποχωρούν.”
There is no such scientific study that will deterministically derive an objective value. Just think one of the many parameters, political instability. How do you model that? What are the equations describing the future actions of ΑΔΕΔΥ?
But in any case, you think that the market has incorrectly priced Greek bonds? You may very well be right. So,
Why not put some money behind your opinion? And make a 5-10-20-% profit in a few months? You can simply buy shares of Greek bonds in the secondary market. If you buy the recent 6% bonds they will be worth a lot, once what you call unjustified hysteria evaporates and interest rates return to what you think is normal. If you buy older bonds (say 4% nominal rate) you can certainly buy them now at depressed prices, which will rebound, once, again, what you call unjustified hysteria evaporates. Even if you don’t have the money to invest, someone who shares your opinion ought to.
Κώστας Αλεξανδράκης “Ωστόσο, ίσως υπάρχει περιθώριο και για ένα Tobin tax στις συναλλαγές που θα μειώση τη διακύμανση.”
…and divert even more money from Europe to Asia. That will be the effect of the Tobin tax.
As a side note,
The Tobin tax is simply one first step towards pan-European taxation; a source of revenue to finance the ascending Brussels bureaucracy. See, Europe thinks that its future lies in starting to divert 4-5% of its GDP into a common military, so that it can compete with the US on wasteful allocation of resources. Perhaps the US, being otherwise less centrally planned and thus more prosperous can, to some extent, afford some of this waste (for now). But Europe? It is already averaging 2-2.5% growth rate – and that is in good times. The most competent people in the world (Europeans) are growing at the slowest rate. The shame of the welfare state.
Κυριε Αθανασιαδη κατανοω οτι εθεσα πολλα ερωτηματα και θα ηταν δυσκολο να απαντησετε.Απο την αλλη θεωρησα οτι θα επρεπε να παραθεσω τους συγκεκριμενους προβληματισμους μου.Οσον αφορα τα κινητρα σας το διευκρινιζω εξαρχης οτι δε σας καταλογιζω δολο καθοτι δε μπορω να κατηγορησω για αυτο ενα αγνωστο σε εμενα προσωπο απλα εξεφρασα την αποψη πως μεχρι στιγμης τα αρθρα σας μαλλον χαρακτηριζονται απο τη νοοτροπια η οποια εκφραζεται μεσα απο τη λαικη παροιμια ‘Φυλα το σπιτι σου μην πεσει και σε πλακωσει».
Ex-European,
the field of fundamental analysis in finance and economics is concerned with finding the price of assets and derivatives that correspond to so-called fundamentals and add a risk premium depending on the volatility of the factors that determine that price. In theory quantitative models can be used to create a different forecasted paths of the variables that matter (in this case not of course the size of an ADEDY strike but of Greek GDP and government spending) under various scenaria, the range of which will help determine risk. The Congressional Budget Office does so all the time.
By implying that such an analysis is futile you seem to take Keynes’ view that asset prices are not determined by fundamentals (which are extremely difficult to quantify) but by the so-called «beauty contest». People are incapable of knowing what the right price of an asset is, so their willingness to pay depends on what they believe others will be willing to pay in the future (they choose not the contestant that is beautiful to them, but the one they think others will find beautiful and so on). If you are right you are making a point for the Tobin tax (tax on trading) that punishes the frequency of trading, which would encourage people to focus on devising longer strategies rather than trying to make short-term bets on their ability to «read» others, a poker-like behavior that raises the volatility of asset and commodity prices without producing net gains (since someone’s gain becomes someone else’s loss).
Warren Buffet supports curbing such speculative short-term trading in favor of so-called value-investing, and wrote prophetically about derivatives in Berkshire-Hathaways annual report in 2002 where he used the famous words «financial weapons of mass destruction.» http://www.berkshirehathaway.com/letters/2002pdf.pdf (see page 12)
One idea without implementing new taxes is by reforming the current tax code so that setting capital gains tax rates get gradually lower the longer an investor hangs on to long-term financial instrument such as stocks.
Κώστας Αλεξανδράκης “In theory quantitative models can be used to create a different forecasted paths of the variables that matter (in this case not of course the size of an ADEDY strike but of Greek GDP and government spending)…”
…You don’t think the two may be related? You don’t think the actions of unions like ΑΔΕΔΥ have some bearing on whether creditors will be paid back 10 years from now when bonds mature?
And, obviously, this is not the only nearly impossible to model factor. How do you measure, analytically, model and predict the reaction and willingness of Greek people to become productive, or at least remove the obstacles and control exerted over those who DO want to become productive? Chaos theory applies just as much as analytical modeling.
In my view, the expectation that such an analytical model exists, is an expression of soviet style illusions where the individual can be modeled as a mindless robot subservient to the whole.
Of course some quantitative analysis helps, up to a certain point. But it cannot tell you whether the risk of Greek default merits a 6.2, 5.3 or 7.1% premium.
Certainly, as I said, if you think such a quantitative analysis exists, seek it, follow its recommendations and become wealthy by offering humanity a more accurate bond pricing method. After all, the paranoia (or euphoria depending on which side you want to bet) around Greek debt cannot last forever. Fundamentals tend to form an envelope around long term performance. The problem is that, we do not know a priori what the fundamentals are. Can you tell me how productive Greek people will be 5 years from now? Obviously whether they make changes to unlock their productivity or the productivity of their most competent members, plays a major role on whether they will be able to repay their bond 10 years from now. Analysis and a lot of science may help you determine what the weather will be tomorrow or in 5 days, but will not be much help in predicting the weather one month from now.
The difference between economics and weather, is that weather does not become more complex with time. So, at least theoretically, it may be possible one day to predict the weather 30 or 60 days into the future. Not so much with the human economy, which, for better or for worse, becomes ever more complex as time goes by. This is because human activities are becoming ever more complex. This is why, in my view, while economics keeps advancing as a science, it is always many steps behind reality. I do not see the holy grail of interventionism that some economists see, the ability to predict future crises, anywhere in the horizon.
Of course certain things can be predicted with more accuracy. Like the fact that a nation cannot spend more than it produces for long periods of time. Sooner or later it will go bankrupt. It is like applying heat to a pot. You do not know where and exactly when the bubbles will appear but you know that it will boil.
Κώστας Αλεξανδράκης “…which would encourage people to focus on devising longer strategies rather than trying to make short-term bets on their ability to «read» others, a poker-like behavior that raises the volatility of asset and commodity prices without producing net gains (since someone’s gain becomes someone else’s loss).”
Active suppression of short term trading would actually create sticky prices where the start of a fundamental change is not immediately recognized, and actually create more medium term price fluctuations and instability.
Those who take a longer view of investment are immune to these short term fluctuations, and in a way can even use them to their advantage to harvest the peaks and valleys in their longer term investment. This is probably why, empirically, people who engage in random short term trading fare, in general and as a whole, worse than long term investors. Of course, you do not know if a short term peak or valley is just “trading noise” or the beginning of some change in long term fundamentals.
Ironically futures (another populist villain for regulation happy souls) can be used to smooth out volatility for those who do not desire it or cannot afford it.
Κώστας Αλεξανδράκης “Warren Buffet supports curbing such speculative short-term trading in favor of so-called value-investing, and wrote prophetically about derivatives in Berkshire-Hathaways annual report in 2002 where he used the famous words «financial weapons of mass destruction.»”
Just because someone said that X was being used foolishly / excessively etc. by somebody at some point in time, and he turned out to be right, does not mean that X must be discouraged, taxed or banned. Clearly the western world is taking on too much debt. Should we take legislative action to ban bonds?
If you analyze things a posteriori, you will find that someone has issued a dire warning sometime somewhere about almost everything. If we were to use that as a rule to control things, we would regulate everything and become a Soviet style economy.
……..
The lesson that CDSs can become a systemic risk, and that it is not wise to value them as simple insurance contracts, has been learned. It is too late to look for a remedy through regulation now and kill the underlying utility of CDSs.
But OF COURSE, the lesson will be applied ONLY IFF those who engage in it are left to bear the consequences of (what often only after the fact turns to be) their bad decisions, wrong intuitions or irrational risk taking. If you keep offering your taxpayer money to bail out entities that turn out to have made bad decisions, you will have perpetual crises, followed by ever more regulation until regulation is so tight that it chokes all growth.
More generally, in my view,
There does seem to be a point of instability in a system. The point where regulation is enough to provide protection to certain selected sheltered entities, while it is not enough to curtail their subsidized reckless behavior. That is the situation we find ourselves in now. We can take the “progressive” route and go down a spiral of regulation -> crisis -> bailout, until regulation becomes so tight that it kills most innovation and growth (the Sovietization path) or we can further liberalize markets so that entities who engage in reckless (or what proves to be reckless only after the fact) behavior, DO bear the consequences of their actions (the greater prosperity path).
Am I naked?
Suppose I live 300 kilometers north of Sydney and know of a friend in Greece who wants to either open or expand his current business, and I have 100,000 euro to invest….
I think my friend has the right idea, and will do well in his company. The promise of return looks good, but the 100,000 is a significant portion of my savings and I notice that my friend’s business has a lot of direct and indirect government contracts (how could he not – this is Greece after all). So I’m afraid that if the Greek government defaults, he will loose some payments and may go bankrupt.
Obviously, I cannot find an insurance conglomerate to evaluate my friend’s small company and give me insurance against its failure. But I do find a Dutch bank that is willing to give me a CDS against Greek government debt failure. So I want to invest my 100,000 in my Greek friend’s company and buy the CDS against Greek government default.
What would I be? Naked? Wearing fig leaf? Bikini? Jeans? Parka?
I decide that if I cannot have the CDS, I will not invest. I’ll just buy Canadian bonds with my 100,000. What is the verdict of the Greek public?
So….the Greek public thinks a bit about it, realize they do not want to loose out on foreign investment (especially in the condition they are in) and come up with their panacea solution: “We will allow the CDS but «Θα χρειάζεται άδεια»”. In other words, my economic activity must pass through the “people’s tribunal (their elected representatives and their appointees)” for approval.
So “θα πρέπει να εξουσιοδοτήσετε κάποιον συγγενή σας να κάνει αίτηση να πάρετε έγκριση γιά το CDS”. So I must go 300 kilometers to Sydney to the Greek consulate between the hours of 10-2 to get my «πληρεξούσιο». I send it to my relative in Λαμία who will then drive one day (imagine the carbon footprint) το Athens. Here we are… Υπουργείο Οικονομικών, Τμήμα έγκρισης CDS, 4ος όροφος γραφείο 3, (just created last year with 12 brand new bureaucrats), παίρνουμε την πράσινη αίτηση. Oh darn! The αίτηση needs some δικαιολογητικά («τι νόμιζες; δεν κάνει όποιος θέλει ότι θέλει εδώ – είμαστε πολιτισμένος λαός, και τον πολιτισμό τον μετράμε με το πόσους νόμους και απαγορεύσεις έχουμε»). So let’s see what they want:
Α) Βαβαίωση απο την τράπεζα σας στο Εξωτερικό ότι έχετε το ποσόν διαθέσιμο για επένδυση
Β) Τα στοιχεία της Ελληνικής εταιρίας στην οποία θέλετε να επενδύσετε (φορολογική ενημερότητα, ΙΚΑ….)
Γ) Ποιστοποίηση από διεθνή πιστωτικό οργανισμό ότι ο συντελεστής συσχετισμού (correlation coefficient) ανάμεσα στην επένδυση σας και τα Ελληνικά κρατικά ομόλογα είναι τουλάχιστον 0.4 (they want to see how naked I am).
Δ) Ποιστοποιητικό απο την Υπηρεσία Ποιστοποίησης Διεθνών Πιστωτικών Οργανισμών ότι ο εν λόγω οργανισμός έχει πιστοποιηθεί από το Ελληνικό δημόσιο όσον αφορά την έκδοση εκτιμήσεων συντελεστών συσχετισμού.
Ε) Εαν ο συντελστής είναι μεταξύ 0.3 και 0.4 τότε η αίτηση γιά CDS μπορεί να εκδοθεί μόνον εάν η εταιρία που σκοπεύετε να επενδύσετε ανήκει σε πολύτεκνο η προτότοκο υιό πολύτεκνου γονέα, η βρίσκεται σε ακριτική περιοχή. Προσκομίσετε τα απαραίτητα δικαιολογιτικά για την περίπτωση αυτή όπως αναφέρονται στον πίνακα 3.
Ζ) …..
…not to worry though, many of these steps will be computerized and automated once the Government spends 5 billion from the new bond on infrastructure equipment and personnel.
——————-
On the other hand if I invest my 100,000 in Hong Kong, I just get on the internet, wire the money and then buy the CDS through my broker.
ex-european,
Χαράς το κουράγιο σου,
-1- Αν είσαι φοιτητής, θα έπρεπε να πάρεις Αριστα για το γραπτό,
- 2- Αν είσαι ακόμη νέος, πρέπει να είσαι αισιόδοξος χαρακτήρας,
- 3-Αν δεν είσαι νέος πρέπει να ζείς εκτός Ελλάδος για να λες αυτά τα ακατανόητα,
-4-Οπωσδήποτε είσαι τρελλός αν προσπαθήσεις να πείσεις κάποιον Δημόσιον «Λειτουργό» με λογικά επιχειρήματα.
I guess Ex-european must be based either in Asia or in the Gulf. WHy? The EX before his name is a clue!
For everybody reading(and can understand egnlish) I propose to them to follow Ex-European’s steps(if I am correct). Well life in osme countries goes forward(read anglo-saxon and capitalist lands) and in some others backward(read Greece and Niger and North Korea-Cuba -etc).
@ Ex-European
We have the same viewpoints(at least regarding financial issues). How would it be possible to contact you?
Cheers
«..at entities who engage in reckless (or what proves to be reckless only after the fact) behavior, DO bear the consequences of their actions (the greater prosperity path).»
Τι απλουστευτική και αφελής αντίληψη!
Αυτές, οι οποιοσδήποτε «οντότητες» στην παγκοσμιοποιημένη καπιταλιστική οικονομία είναι αλληλένδετες και αλληλοεξαρτώμενες. Αν η ΤΟΥΟΤΑ τα μπλαστρώσει και χρεωκοπήσει θα συμπαρασύρει μαζί της μια σειρά από προμηθευτές, εμπορικές επιχειρήσεις, αντιπροσωπείες, κτλ. Τα πράγματα γίνονται συνθετότερα και σοβαρότερα όταν πρόκειται για μεγάλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Άρα δεν είναι μεμονωμένες «entities» που πληρώνουν τα σπασμένα. Δυστυχώς, οι απολογητές του συστήματος πέρα από τη μύτη τους είναι δύσκολο να δουν.
οι απολογητές ποίου συστήματος κύριε ρέμπελ?
Του ελληνικού που αποτελεί μεταφορά(κλοπή) περιουσίας από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο? Οι φόροι από παλαιά(φεουδαρχική εποχή) αποτελεί τρόπο υποδούλωσης του λαού(οι φόροι πληρώναν τα φαγοπότια).
Η οικονομία της Ελλάδας είναι μια εκδοχή ενός εξαρτημένου, μεταπρατικού, παρασιτικού, χαμηλής παραγωγικότητας καπιταλισμού. Τις ελληνικές ιδιαιτερότητες της κρίσης θα πρέπει να τις αναζητήσουμε στη σφαίρα της παραγωγής. Ο πλούτος μιας κοινωνίας δεν δημιουργειται από αέρα κοπανιστό, ούτε η ανάπτυξη μπορεί να βασίζεται στην κατανάλωση, αλλά στην παραγωγή προιόντων και υπηρεσιών διαμέσου της (παραγωγικής) εργασίας.
Τα CDS’s είναι δευτερεύουσας σημασίας και η επίδρασή του στην παγκόσμια και ελληνική κρίση δευτερογενής. Δεν χρειάζεται να φλυαρούμε για αυτά. Μια «παραγωγική αναδιάρθρωση», η οποία και είναι όρος για την αποτελμάτωση και όχι απλά τη μετατόπιση στο χρόνο συσσωρευμένων προβλημάτων, θα (πρέπει να) περιλαμβάνει αναμόρφωση και του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα της οικονομίας.
Ο ex-European αναφέρθηκε γενικά σε entities. Υποθέτω ότι η έννοια συμεριλαμβάνει καπιταλιστικές επιχειρήσεις, οργανισμούς, ακόμα και κράτη. Πάντως, να σημειώσω ότι αν αφεθεί να χρεωκοπήσει η Ελλάδα, αυτό σαφώς θα επηρεάσει, πέρα από το ελληνικό κράτος και κοινωνία, και τα ισοζύγια οργανισμών και τραπεζών στους οποίους η Ελλάδα χρωστάει λεφτά.
@ Rebel
You stand correct r. Rebel. This is the an instance where i aggree 100% with your post. By the way i would like also to let you know that the banks who hold Greece’s debt at the moment are anxious to see who will pay them back. They want to sell the debt(or let it mature) ASAP. That’s why nobody want to lend to Greece now(maybe not even the IMF).
But on a sidenote Greece’s bankruptcy will be a small incident in the global economy(for better or worse).
But on a sidenote Greece’s bankruptcy will be a small incident in the global economy(for better or worse).
Yes, but imagine Portugal, Spain, Ireland or countries of the Eastern Europe following suit or even the unthinkable….You know, the country with the $12 trillion plus of public debt. Now I’m thinking about that, a quick calculation shows that the public debt per capita of the US is on par with that of Greece!
….continuing on #40 (…the bikini CDS)
…..
But the reason I would not invest in Greece is not the initial bureaucratic hassle I’d have to go through to invest my 100,000 euro. It is the fact that my friend’s company in Greece will be perpetually subject to the same bureaucracy, high taxes, labor that asks to be paid more than its work is worth, and cries for redistribution as soon as he starts turning any profit. So my 100,000 euro are unlikely to have a significant yield.
…more generally,
Permits and bureaucracy in Greece are not the cause – but the symptom. The root cause is that the Greek public wants to have tight control over all economic activity. Because, first and foremost, the Greek public is paranoid about making sure that they will benefit or derive some profit from every business, before the business has even had a chance to turn a profit. So the method through which the public asks for such control is the requirement that everything be taxed and/or require a permit (the symptom). Politicians and bureaucrats are then happy to oblige since that buys votes, allows them to place their friends and relatives into mediocre pay and near zero productivity government jobs and finally expand their bureaucracies so that they can be promoted to agency managers etc.
That, in a nutshell is what closes the door to foreign investment in Greece. The business controlling mentality of the Greek public (or at least the majority that elects their various governments)
Ex-European,
I agree that someone who predicts events that happen on occasion, will inevitbly be proven right. So what gives value to their prediction is the timing of their prediction and whether they get right the reasons behind the crisis and the mechanism through which the initial shock is propagated to the economy. Buffet’s statements (as well as Roubini’s and Schiller’s) have value because the afore-mentioned a) do not habitually go around predicting crisis, and b) the way the financial crisis unfolded was consistent with the mechanism they had described.
On modelling of course strikes by ADEDY are correlated. But from a tax revenue perspective what matters is GDP (the tax base). It is not the first time that ADEDY is striking (nor will it be the last I am afraid) so we can construct estimates of their impact on GDP based on scenaria regarding their intensity using historical data. These should give us a range of possible outcomes. Notice that no-one is talking about deterministic models (otherwise we would be able to predict with certainty so their would be no risk what-so-ever). We are talking about probabilistic models that will allows us to construct some measure of risk (based on the variance).
Again, I am not arguing that this is what we should do. What I AM saying is that if you believe that such attempts are futile and this is not really how people make risk-assessment but rather through the speculative «beauty-contest» process then your are in fact making a case FOR curbing the excess in financial markets. I am not arguing for one point of view or the other, I am arguing in favor of consistency! Το τελευταίο δε που θα ήθελα να κάνω είναι να γίνω απολογητής των παθογενειών του Ελληνικού Δημοσίου!
Ας διηγηθώ εδώ μια παλαιά, καλή και άκρως διδακτική ιστορία, σχετικά με τα ζητήματα που συζητούνται σε αυτό εδώ το πολύ χρήσιμο θέμα, που άνοιξε ο κ. Στέφανος Αθανασιάδης, ο οποίος λέει αρκετά σωστά πράγματα, αλλά και αρκετά εσφαλμένα, προφανώς εξ αιτίας μιας θεμιτής και δικαιολογημένης «επαγγελματικής διαστροφής» – ο όρος χρησιμοποιείται με τις καλύτερες προθέσεις εκ μέρους μου και αφορά την μονομέρεια όλων μας όταν ασχολούμεθα με ζητήματα, που άπτονται των επαγγελματικών μας δραστηριοτήτων.
Η ιστορία, που θα διηγηθώ (πολλοί εκ των καλών συνομιλητών πιθανότατα την γνωρίζουν) αφορά το χρηματικό – νομισματικό κομμάτι του σύγχρονου καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος και έχει να κάνει με τις χρόνιες δυσλειτουργίες του, οι οποίες πάντοτε αφορούσαν (και εξακολουθούν να αφορούν) τον τομέα της ΄»κυκλοφορίας» (και μάλιστα της νομισματικής κυκλοφορίας) και όχι τον τομέα της παραγωγής.
Αυτό, ακριβώς, είναι που ξεχνούν πολλοί εκ των καλών συνομιλητών (και ο αγαπητός κ. Στέφανος Αθανασιάδης) και καλόν είναι να το ξαναθυμηθούμε, μέσα από την παρακάτω διασκεδάστική, αλλά και άκρως διδακτική ιστορία, που δείχνει ότι, παρά τα τεράστια βήματα, που έχει κάνει η ανθρωπότητα και η οικονομική επιστήμη από την εποχή της κρίσης των «βολβών της τουλίπας» του 1637, ακόμα και από την εποχή της GREAT DEPRESSION της περιόδου 1929 – 1932, πολύ λίγα πράγματα έχουν διδαχθεί οι σύγχρονες ελίτ του χρηματοπιστωτικού τομέα και τα δημοσιογραφικά και άλλα παπαγαλάκια τους (στους «F.T.» ή την «W.S.J» .
«Την ιστορία τη διηγούνται οι Τζόαν και Ρίτσαρντ Σουίνι, σε άρθρο τους που δημοσιεύτηκε το 1978 με τον τίτλο «Η μονεταριστική θεωρία και η κρίση του συνεταιρισμού φύλαξης νηπίων του Λόφου του Καπιτωλίου».
Μην παραξενεύεστε με τον τίτλο, το θέμα είναι σοβαρό.
Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. οι Σουίνι ήταν μέλη μιας συνεταιριστικής οργάνωσης φύλαξης νηπίων: μιας ένωσης νεαρών ζευγαριών, στην προκειμένη περίπτωση κυρίως εργαζομένων στο Κογκρέσο, που κρατούσαν εναλλάξ τα παιδιά τους. Η οργάνωση ήταν ασυνήθιστα πολυπληθής. συμμετείχαν περίπου 150 ζευγάρια, πράγμα που δεν σήμαινε απλώς ότι υπήρχε πληθώρα δυνητικών νταντάδων αλλά και ότι η διεύθνση του συνεταιρισμού – και ιδίως η εξασφάλιση ότι το κάθε ζευγάρι θα έπαιρνε το μερίδιο που πραγματικά του αναλογούσε- δεν ήταν εύκολη υπόθεση.
Όπως πολλά τέτοια εγχειρήματα (και άλλα σχήματα αντιπραγματισμού) ο συνεταιρισμός έλυσε το πρόβλημα εκδίδοντας ένα είδος χρεωστικού ομόλογου: κουπόνια που έδιναν στον φέροντα το δικαίωμα μιας ώρας φύλαξης. Οταν φύλαγαν παιδιά, οι μπέιμπι σίτερ λάμβαναν τον ανάλογο αριθμό κουπονιών από τους γονείς. Το σύστημα ήταν έτσι οργανωμένο ιίκπε να αποφεύγεται η ανευθυνότητα: εξασφάλιζε αυτόματα ότι κάθε ζευγάρι θα προσέφερε πάντα ακριβώς τις ίδιες ώρες φύλαξης που θα λάμβανε.
Το θέμα όμως δεν ήταν τόσο απλό. Διότι ένα τέτοιο σύστημα χρειάζεται να κυκλοφορούν πολλά κουπόνια. Τα ζευγάρια που είχαν αρκετά ελεύθερα απογεύματα στη σειρά και δεν σχεδίαζαν εξόδους άμεσα, θα προσπαθούσαν να μαζέψουν αποθέματα για το μέλλον – αυτή η συσσώρευση θα αντιστοιχούσε με εξάντληση των αποθεμάτων άλλων ζευγαριών, αλλά συν τω χρόνω το κάθε ζευγάρι, κατά μέσο όρο, θα ήθελε πιθανώς να κρατάει αρκετά κουπόνια ώστε να βγαίνει αρκετές φορές ανάμεσα στις βάρδιες φύλαξης. Έτσι η έκδοση των κουπονιών ήταν μια περίπλοκη υπόθεση: τα ζευγάρια έπαιρναν κουπόνια όταν γίνονταν μέλη, τα οποία υποτίθεται πως θα εξοφλούσαν όταν έφευγαν, αλλά πλήρωναν και αμοιβές σε κουπόνια φύλαξης, τα οποία χρησιμοποιούνταν για να πληρώνονται τα στελέχη του συνεταιρισμού και ούτω καθεξής. Οι λεπτομέρειες δεν είναι σημαντικές· η ουσία είναι ότι ήρθε η στιγμή που κυκλοφορούσαν σχετικά λίγα κουπόνια – πολύ λίγα για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του συνεταιρισμού.
Αυτό το αποτέλεσμα ήταν παράξενο. Τα ζευγάρια που θεωρούσαν ανεπαρκή τα αποθέματα τους σε κουπόνια ήθελαν πολύ να φυλάνε παιδάκια και ήταν απρόθυμα να βγουν έξω. Στο συγκεκριμένο σύστημα όμως, όταν κάποιο ζευγάρι αποφάσιζε να βγει έξω αυτό σήμαινε ότι κάποιο άλλο ζευγάρι είχε την ευκαιρία να κάνει φύλαξη έτσι έγινε δύσκολο να βρεθούν ευκαιρίες για φύλαξη, κάτι που έκανε τα ζευγάρια ακόμη πιο απρόθυμα να χρησιμοποιήσουν τα αποθέματα τους σε κουπόνια πλην ειδικών περιπτώσεων, κάτι που με τη σειρά του έκανε τις ευκαιρίες για φύλαξη ακόμη πιο σπάνιες …
Εν ολίγοις, ο συνεταιρισμός εισήλθε σε ύφεση.
Διάλειμμα τώρα. Πώς πας φαίνεται αυτή η ιστορία;
Εάν απορείτε – μήπως αυτό το βιβλίο δεν αφορά την παγκόσμια οικονομική κρίση, αλλά την παιδική μέριμνα; – έχετε χάσει την ουσία. Ο μόνος τρόπος για να κατανοήσουμε οποιοδήποτε περίπλοκο σύστημα, είτε πρόκειται για τις καιρικές συνθήκες είτε για την παγκόσμια οικονομία, είναι να δουλέψουμε με μοντέλα – απλουστευμένες αναπαραστάσεις του συστήματος που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τη λειτουργία του. Ενίοτε τα μοντέλα αποτελούνται από συστήματα εξισώσεων, άλλες από προγράμματα υπολογιστών (όπως οι προσομοιώσεις στα καθημερινά δελτία πρόγνωσης καιρού)· ορισμένες φορές όμως μοιάζουν με μοντέλα αεροπλάνων που οι σχεδιαστές τα δοκιμάζουν μέσα σε αεροδυναμικές σήραγγες, μικρής κλίμακας παραλλαγές των πραγματικών που είναι πιο πρόσφορες για παρατήρηση και πειραματισμό. Ο συνεταιρισμός φύλαξης νηπίων τον Λόφου του Καπιτωλίου ήταν η μινιατούρα μιας οικονομίας, στην πραγματικότητα. ήταν η πιο μικρή οικονομία που μπορούσε να πληγεί από μια ύφεση. Και αυτό που πέρασε ήταν μια πραγματική ύφεση. όπως η ανύψωση που δημιουργούν οι πτέρυγες ενός μοντέλου αεροπλάνου είναι πραγματική ανύψωση και όπως ακριβώς η συμπεριφορά του μοντέλου αυτού μπορεί να δώσει στους σχεδιαστές πολύτιμες ιδέες σχετικά με τη λειτουργία ενός τζάμπο τζετ, τα σκαμπανεβάσματα του συνεταιρισμού μας μπορούν να μας δώσουν ζωτικά πληροφορίες για το πώς επιτυγχάνουν ή αποτυγχάνουν οι μεγάλες οικονομίες.
Εάν δεν είστε τόσο πολύ προβληματισμένοι όσο προσβεβλημενοι – υποτίθεται πως εδώ συζητούμε σημαντικά θέματα και αντ’ αυτών σας αφηγούνται χαριτωμένες μικρές παραβολές για τους γιάπις της Ουάσιγκτον – η ντροπή είναι δική σας. …… Το να είναι κανείς φιλοπαίγμων, να έχει τη διάθεση να παίξει με τις ιδέες δεν είναι απλώς κάτι διασκεδαστικό, αλλά ουσιαστικό σε καιρούς σαν τους σημερινούς. Μην εμπιστεύεστε ποτέ ένα σχεδιαστή αεροπλάνων που δεν παίζει με μοντέλα αεροπλάνων, ούτε έναν οικονομολόγο που δεν παίζει με μοντέλα οικονομίας.
Εκτός των άλλων, η ιστορία του συνεταιρισμού φύλαξης νηπίων θα αποδειχθεί πολύ χρήσιμο εργαλείο κατανόησης των καθόλου διασκεδαστικών προβλημάτων των πραγματικών οικονομιών. Τα θεωρητικά μοντέλα που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι, κυρίως μαθηματικές κατασκευές, συχνά φαίνονται πολύ πιο περίπλοκα από όσο είναι· συνήθως όμως τα διδάγματα τους μπορούν να μεταφραστούν σε απλές παραβολές σαν αυτή με το συνεταιρισμό που παραθέσαμε (και αν δεν μπορούν, αυτό είναι συχνά σημάδι ότι κάτι δεν πάει καλά με το ίδιο το μοντέλο). …….. Προς το παρόν, ας εξετάσουμε δύο κρίσιμες επιπτώσεις: η μία αφορά το πώς επέρχονται οι υφέσεις και η άλλη την αντιμετώπισή τους.
Πρώτον, γιατί εισήλθε σε ύφεση ο συνεταιρισμός; Όχι επειδή τα μέλη του έκαναν ελλιπώς τη δουλειά της φύλαξης: ίσως την έκαναν ελλιπώς ίσως όχι. αυτό όμως είναι ένα άλλο ζήτημα. Ούτε επειδή ο συνεταιρισμός πίστευε στις «αξίες του Καπιτωλίου» ή επειδή «ευνοήθηκαν οι πολιτικοί φίλοι» ή δεν κατάφερε να προσαρμοστεί στις τεχνολογικές αλλαγές της φύλαξης νηπίων, όπως οι ανταγωνιστές του. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην παραγωγική ικανότητα του συνεταιρισμού, αλλά στην έλλειψη «ενεργού ζήτησης»: ελάχιστη δαπάνη, για πραγματικά αγαθά (χρόνο φύλαξης), επειδή οι άνθρωποι προσπαθούσαν να συσσσωρεύσουν μετρητά (κουπόνια φύλαξης). Το δίδαγμα που βγαίνει για τον πραγματικό κόσμο είναι πως η τρωτότητά στον οικονομικό κύκλο δεν σχετίζεται πολύ, ίσως και καθόλου, με τα πιο καίρια οικονομικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα μας: και στις καλές οικονομίες συμβαίνουν κακά πράγματα,
Δεύτερον, ποιά ήταν η λύση στην περίπτωση του συνεταιρισμού; Οι Σουίινι αναφέρον ότι δυσκολεύτηκαν αρκετά να πείσουν τη διοικούσα επιτροπή, που αποτελούνταν κυρίως από δικηγόρους, πως το πρόβλημα ήταν κατ’ ουσία τεχνικό και ότι διορθωνόταν εύκολα. Τα στελέχη του συνεταιρισμού το αντιμετώπισαν αρχικά σαν να ήταν αυτό που ένας οικονομολόγος θα αποκαλούσε «διαρθρωτικό» πρόβλημα, το οποίο απαιτούσε άμεση δράση: ψηφίστηκε ένας κανονισμός που απαιτούσε από κάθε ζευγάρι να βγαίνει έξω τουλάχιστον δύο φορές το μήνα. Τελικά όμως επικράτησαν οι οικονομολόγοι και έτσι αυξήθηκε η προσφορά των κουπονιών. Τα αποτελέσματα ήταν μαγικά: με μεγαλύτερα αποθέματα κουπονιών, τα ζευγάρια ήταν πιο πρόθυμα να βγαίνουν έξω. πολλαπλασιάζοντας τις ευκαιρίες φύλαξης, κάτι που ώθησε και άλλα ζευγάρια να βγαίνουν έξω και ούτω καθεξής. Το ακαθάριστο προϊόν φύλαξης του συνεταιρισμού – που μετριόταν με τον αριθμό παιδιών που φυλάσσονταν αυξήθηκε κατακόρυφα. Και αυτό πάλι δεν έγινε επειδή τα ζευγάρια ξαφνικά έκαναν καλύτερα τη δουλειά της φύλαξης ή γιατί ο συνεταιρισμός προχώρησε σε ουσιώδεις μεταρρυθμίσεις – έγινε απλώς γιατί διορθώθηκε το νομισματικό μπέρδεμα».
Δεν νομίζω ότι, μετά την παραπάνω διδακτική ιστορία, μπορούμε να συζητάμε, γύρω από το εάν φταίνε, ή όχι, τα CDS και οι διεθνείς «επενδυτικοί» χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί – δηλαδή, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές ολιγοπωλιακές «αγορές» -, για όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα.
Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι το να κατανείμουμε τις ευθύνες στους εμπλεκόμενους.
Η πρώτη ευθύνη, φυσικά, ανήκει στους «δικούς» μας – την ελληνική πολιτική και οικονομική ελίτ που διαχειρίστηκε τα οικονομικά του τόπου, τόσο άθλια, έτσι ώστε να φθάσουν τα πράγματα, εδώ που έφθασαν, με την καταστροφική, για τον τόπο, ένταξη της χώρας στην ζώνη του ευρώ, χωρίς να λάβουν υπόψη τους τον παράγοντα της έλευσης της σύγχρονης οικονομικής ύφεσης, που θα αποκάλυπτε την σαθρή οικονομική διαχείριση στην χώρα, μέσα από τα ιδεολογήματα της «αειφόρας ανάπτυξης» και της ισχυρής Ελλάδας».
Η δεύτερη (αλλά όχι δευτερεύουσα, αλλά, αντιθέτως ισοδυνάμως πρωτεύουσα) ευθύνη ανήκει, φυσικά στους γραφειοκράτες της Ε.Κ.Τ. και στις απίστευτα κοντόφθαλμες γερμανικές πολιτικές και χρηματοπιστωτικές ελίτ, που ακολουθούν, πεισματικά, την πολιτική του ζουρλομανδύα του σκληρού ευρώ, οι οποίοι, δια του Ζαν Κλωντ Τρισέ, κατέστησαν επισφαλή επένδυση τα ελληνικά ομόλογα, όταν διακήρυξαν τον Νοέμβριο του 2009 ότι αυτά πιθανότατα να μην γίνονται δεκτά ώς μέσα πληρωμών από την Ε.Κ.Τ.
Από εκεί και πέρα, οι αλλεπάλληλες διαλυτικές κινήσεις του οικονομικού επιτελείου του ΓΑΠ και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, με τις αλλοπρόσαλλες τακτικές του (και η κακή δημοσιονομική διαχείριση του τελευταίου τριμήνου του 2009, αλλά και όσα συνέβησαν την περίοδο Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2010, με την ατολμία του ΓΑΠ να χειριστεί τον κινεζικό παράγοντα στον οποίον έκανε αναφορά ο κ. Αθανασιάδης), έφεραν τους διεθνείς «επενδυτικούς» οργανισμούς μέσα στο παιχνίδι, για να κάνουν την «κερδοσκοπία» τους, με τα διαφορικά επιτόκια και τα cds.
Αυτή είναι η όλη υπόθεση με τις «επενδυτικές» τράπεζες, την Ελλάδα, τους γραφειοκράτες της Ε.Κ.Τ. και τις ευθύνες όλων αυτών….
Ούτε συνομωσίες υπάρχουν, ούτε τίποτα από όλα αυτά. Αυτά που υπάρχουν είναι διαφορετικές και συγκρουόμενες πολιτικές και οικονομικές στρατηγικές και τακτικές (περισσότερο τακτικές και πολύ λιγότερο στρατηγικές, διότι, μέσα στην παρούσα οικονομική ύφεση, η οποία όλο και περισσότερο επικεντρώνεται στην ευρωζώνη, λόγω των ανεπαρκειών του ευρώ και του θεσμικού πλαισίου των ευρωζωνιτών, ο τακτικισμός είναι κυρίαρχος και αυτό δυσκολεύει τα πράγματα, διότι δεν υπάρχει στρατηγικό σχέδιο εξόδου από την ύφεση) και τίποτε περισσότερο.
Η χώρα, αγαπητοί φίλοι, δεν κινδύνευε με χρεωκοπία. Ακόμα και τώρα δεν έχει έναν τέτοιον κίνδυνο. Όλοι, όμως, με όσα κάνουν, την πηγαίνουν προς τα εκεί, διότι δεν υπάρχει κουκούτσι μυαλό. Σε όλους – εντόπιους και ξένους, διότι η Ελλάδα, δεν είναι μια απλή υπόθεση, αφού συνδέεται με την τύχη του ευρώ, του οποίου τις χαώδεις ανεπάρκειες αποκάλυψε, ενώ ακολουθούν στην πορεία και άλλοι πελάτες (Ισπανία, Πορτογαλία – της Γερμανίας μη εξαιρουμένης. Το τελευταίο φαίνεται απίστευτο, αλλά καλόν είναι να φανταστείτε την πιστοληπτική ικανότητα της ευρωζώνης μετά από την κατάρρευση της Ελλάδα). Πιστεύω, όμως, ότι στο τέλος θα επικρατήσει η λογική, αλλά ποτέ κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος, διότι στην Ευρώπη, τελευταία, το μυαλό αποτελεί είδος εν ανεπαρκεία…
Περισσότερα στο μπλογκ μου το θέμα, με τίτλο : «15/2//2010 – 3/3/2010 : Η Ελλάδα υπό μια μοντέρνα μεταναζιστική γερμανική κατοχή» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2010/03/1522010-332010-seiji-otaku-rebelwork_14.html , αλλά και στα : «Η ύφεση, η ανισοκατανομή των εισοδημάτων, η κρατική επιχειρηματικότητα και ο έλεγχος της αλυσίδας μισθών – τιμών – κερδών – εισοδημάτων» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2010/03/blog-post.html , «Milton Friedman και Kenneth Galbraith : Διαφορετικές πορείες και κοινές προσεγγίσεις. Η περίπτωση του θεσμού του «ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος».» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2010/03/milton-friedman-john-kenneth-galbraith.htm «Το ελληνικό κράτος, η ύφεση, η ανάπτυξη, ο κορπορατισμός και η σταδιακή εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2010/02/pelerin.html , «Προϋπολογισμός 2010 : Ένας Προϋπολογισμός μακροχρόνιας αντιαναπτυξιακής λογικής και ομιχλώδους στόχευσης» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/11/proypologismos-2010.html .
Αγαπητοί συντονιστές, κατέβασα το παραπάνω κείμενό μου δύο φορές. Αυτό ήταν λάθος μου και γι’ αυτό παρακαλώ την διαγραφή του ενός εκ των δύο παραπάνω κειμένων, που έχουν το ίδιο περιεχόμενο.
Ευχαριστώ.
Δεν ξέρω αν είναι συνωμοσία αλλά ότι υπήρχε συμφέρον από ΗΠΑ, Μ.Βρετανία να πέσει η ισοτιμία ευρώ/δολαρίου που είχε φτάσει το 1,60 (από 0,80 πριν 10 χρόνια) δεν νομίζω να το αμφισβητεί κανείς [που για μένα καλώς έπεσε δηλαδή, ειδικά η Ελλάδα έχει συμφέρον να πέσει κι άλλο].
Και προφανώς για αυτή τη δουλειά επιλέχτηκε ο πιο αδύναμος κρίκος, δηλαδή το basket case – Ellada που βρέθηκε τελείως ξυπόλητη για όλους τους γνωστούς λόγους στο λάκο με τα βουβάλια.
Τάσος Αναστασόπουλος,
The baby-sitting cooperative example you posted, is incomplete and you draw the wrong conclusions from it.
First, complete the example and the conclusions:
If too many baby-sitting coupons are circulated, you have the opposite effect, people are willing to spend, but few are willing to baby-sit since everyone feels they have plenty of extra coupons saved up – i.e. they are “coupon rich” with “inflationary coupons”.
So, in your conclusion, you imply that one, “free lunch” type, solution is for the ECB to abandon the tight “German” fiscal policy (which puts a lot emphasis on a steady currency) and start circulating more (inflationary) money. However, under that scenario – just like in your simple example – more people will start spending, while fewer will be willing to work (since they will have the illusion of having a lot of – inflated – money).
This would then likely lead to more Greek style profligate spending, throughout the Eurozone, followed most likely by crisis.
The core problem of the Western Welfare State seems to be a public that consistently votes for excessive spending – in the hopes that somebody else richer, more competent etc. will be the one who will be willing to work to pay for it. Curing a crisis caused primarily by spending with policies that artificially stimulate more spending seems a dangerous option and not a viable one. I’m with the Germans on that one – not the US FED.
So returning to your example,
The bottom line is that determining the optimal number of coupons (money) to circulate is the object of economics (monetary policy) and, more specifically, active manipulation of the supply, is a characteristic of Keynesian economics.
But Keynesian economic interventionism that may have applied one time, 100 years ago, is not necessarily the perpetual solution to all crises…so….
…..
Your baby-sitting cooperative example can also be used to point out a larger case AGAINST the necessity of using Keynesian methods to manipulate group psychology (i.e. essentially deceiving the public into behaving a certain way – ultimately for their own good, of course ! – according to active Keynesian interventionism).
Going back to your example,
The core issue is: Is it really so imperative for the “economists” in your example to not only increase the supply but to also constantly and actively manipulate the coupon supply? What would happen if things were left alone?
After a while, individual couples would realize that their psychology is out of line with their environment. How do they realize that and what changes? Simple automatic changes happen spontaneously.
A) By postponing going out until they feel they have saved enough coupons, they never go out. Their pent up urge to go out increases and they start spending some coupons even if they would rather have more saved before they start spending.
B) More importantly, they quickly find out (or someone points out to them) that even though their coupon reserves are lower than they would like, there is no need to hoard coupons because coupons are very easy to earn (remember? A lot of people are willing to baby-sit to increase their coupon savings) and replenish their supply.
With time, enough couples adjust to the new conditions and the system moves more towards equilibrium. The opposite dynamics come into play if there are too many coupons circulating.
The bottom line is that, to some extent, given a certain steady (i.e. not constantly Keynesially manipulated) number of coupons in circulation, people will adjust their behavior to arrive to a new equilibrium.
So Keynesian economic intervention interferes with this self adaptation, often, in my view, in detrimental ways. When Keynesian economics are used to simultaneously manipulate the public to alter their behavior, the changing group behavior and Keynesian manipulation can (and often do as the perpetual crises show) get out of sink. In other words, this can lead to a yo-yo effect where the system enters into oscillation from boom to bust (a familiar behavior to people familiar with control systems theory where an external control system – Keynesian economics- is trying to control a self adaptive system- the general public). Keynesian expansion in response to the 2001 .com bubble bust set the stage for the overspending that lead to the current, even larger crisis. The current even larger stimulus spending will lead to…..?
More generally, what is the basic premise of Keynesianism?
In a simplified form, interventionist (Keynesian) economics would claim that not only the money supply must be just right (not too tight not too loose), but it must also be actively manipulated to “correct” the whatever faulty group psychology of the times. In other words, monetary policy must be constantly fine tuned to manipulate people into increasing or cutting spending to smooth out the business cycle. So, Keynesians say, if everyone is “spooked”, not willing to spend money because they feel they do not have enough savings, the government must manipulate the macroeconomic parameters to essentially trick them into spending – for their own good.
One of the faults of Keynesian intervention is that it largely assumes that people’s psychology is somewhat static – does not change with time. According to Keynesianism people and businesses get all simultaneously “spooked” during recessions and nobody is willing to spend, thus compounding the problem. So, Keynesian interventionism claims, that government must intervene to “un-spook” people into spending and break the vicious cycle. Perhaps that did happen in the 1929 recession. However, the model fails to take into account that people and societies learn from their experiences. So people and businesses quickly learn that when people and businesses get so irrationally spooked (irrationally means here spooked in spite of sound fundamentals) then great opportunities arise for those who are willing to spend in a recession. That knowledge alone tends to make people and businesses behave differently in the next recession, or in future recessions (when they learn the lesson). In other words, in free market environment (not what we have now), the very lessons learned during one recession act as mitigating factors towards preventing the next one.
Keynesianism has been further elaborated over the years to account for some of its initial shortcomings. But since human economies/societies also keep becoming ever more complex, the Keynesian models are always many steps behind reality.
So why is Keynesianism so popular? By far the greatest reason is that Keynesianism is favored amongst politicians because it advocates an active role for government to manipulate the economy. And manipulation is the product that politicians primarily sell. Almost by definition politicians of all parties sell laws, regulation and central planning. It is a rare politician one who claims “you would be better off with less of me”. That is the main reason Keynesianism is, unfortunately, so popular.
…..
Well, I’m getting tired of debunking the existence of perpetual machines of prosperity, that is, methods that promise prosperity based on low value work. It’s like teaching a physics class where some students keep bringing you perpetual motion machine puzzles to solve. It is an interesting educational exercise but becomes boring after a while. Perhaps I should leave Greek people to their illusion that such perpetual machines exist but conspiracies and circumstance prevent them from being applied to benefit “the people”.
There is no perpetual machine of prosperity. A nation’s productivity acts as the ultimate upper bound of its prosperity. But, like in physics, there are certainly almost infinite ways to waste energy; as the example of Greece shows, where admittedly superior talent opts for mediocrity, once the redistributive, centrally planned and inevitably corrupt mentality, remove the natural incentives to engage in ever higher value work.
……I guess, in a way, it is not all bad. Now that the Soviet Union is gone, the world needs some new bad examples of what to avoid. Perhaps Greeks can fulfill that function……
Once, a very very very long time ago, the inhabitants of Greece provided the example of individual freedom to follow. Greece’s current inhabitants seem to be showing the collectivist example to avoid. I guess, they both offer the rest of the world a valuable lesson …
—————————-
As an epilog, I’d like to repeat my plea: Liberalize immigration and each person will choose his/her respective paradise. It is the fastest path to self-fulfillment for all. Much-much faster than political debate…
But I can already hear some saying,
«Το δικαίωμα στην δουλειά υγεία παιδεία μετακίνιση, ψυχαγωγία κλπ. ισχύει μόνο γιά τους Ελληνες». Δηλαδή «Κάτω τα χέρια απο τους πλούσιους μας!» «Ο πλούτος τους ανήκει στον μέσο Ελληνα των 25,000 ευρώ ετησίου εισοδήματος (still in the top 10-15% worldwide), όχι στους οποιουσδήποτε Κινέζους, Ινδούς, Βραζιλιάνους, Ινδονήσιους κλπ. των 2,000 ευρώ ετησίως…» «Σε αυτούς δεν θέλουμε να δώσουμε τίποτε, ακόμα και όταν προτίθενται να μας δώσουν φτηνά προιόντα και υπηρεσίες σε αντάλλαγμα..»
Δεν γίνεται και καμία κριτική στο «ενιαίο νόμισμα» και τη λογική που το συνοδεύει, και που καταλήγει μια χώρα σαν την Ελλάδα να έχει πιο ισχυρό νόμισμα από τις ΗΠΑ. Υπάρχει αυτή η ορθοδοξία γύρω από το ευρώ, τον ελέφαντα στο δωμάτιο που όλοι κάνουν ότι δε βλέπουν κι ας καταλαβαίνουν ότι υπό άλλες συνθήκες αυτό που θα χρειαζόταν επειγόντως η Ελλάδα θα ήταν μια υποτίμηση.
Το μόνο που εξυπηρέτησε το ευρώ ήταν να δανείζεται το κράτος με χαμηλό επιτόκιο. Δηλαδή αντί να μπούμε έστω για να μαζέψουμε συνάλλαγμα από κάποιο ανταγωνιστικό προϊόν που θα παράγουμε, μπήκαμε για να δανειζόμαστε ευκολότερα. Η περίπτωση θυμίζει Κεντέρη: μπαίνεις σε ένα παιχνίδι για το οποίο δεν είσαι προετοιμασμένος ούτε έχεις τις αντικειμενικές ικανότητες -απλά και μόνο για να συνεχίσουν κάποιοι την πελατειακή δομή του κράτους και να μην κάνουν τις τώρα αναπόφευκτες μεταρρυθμίσεις. Και για να ικανοποιήσουν βέβαια τις ονειρώξεις τους για την «ισχυρή Ελλάδα» που κάνει και Ολυμπιακούς κι ας χρεωκοπεί 5 μόλις χρόνια μετά. Όταν πας έτσι, θα χρησιμοποιήσεις αναγκαστικά πλαστά στοιχεία και αθέμιτα μέσα και στο τέλος βέβαια, επειδή ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον, θα φας κι έναν εξευτελισμό που θα είναι όλος δικός σου.
From Ex-european
……I guess, in a way, it is not all bad. Now that the Soviet Union is gone, the world needs some new bad examples of what to avoid. Perhaps Greeks can fulfill that function……
+++++++++++++++++++++
Greece(modern one) is the defintion of an example to avoid…. Whoever lives in Greece is doomed to be in a country with No future! That’s why a large number of people who have the skills(or will) have fled to normal places…
Ακριβώς, αγαπητέ Στρατή.
Μας έβαλε ο Κώστας Σημίτης στην ευρωζώνη, για να μπορούν να δανείζονται με χαμηλά επιτόκια, πιστεύοντας στην ανόητη θεωρία της εποχής εκείνης, περί «αειφόρου ανάπτυξης» και σερβίροντας στον κόσμο την αυταπάτη της προστασίας της χώρας από τους διεθνείς κερδοσκόπους..
Τώρα, όμως, στην εποχή των ισχνών αγελάδων όλα αυτά αποδείχτηκαν φούμαρα. Ούτε αειφόρα ανάπτυξη, ούτε φθηνός δανεισμός, ούτε προστασία από τους κερδοσκόπους.
Από όλα αυτά δεν έμεινε τίποτε περισσότερο από ερείπια, τη διαχείριση των οποίων κληθήκαμε, ως λαός, να αναλάβουμε, με το ίδιο κακό, ανίκανο και ανάξιο πολιτικό προσωπικό.
Αυτά τα ερείπια, όμως, πρέπει να τα διαχειριστούμε και η λύση δεν είναι να αφήσουμε την χώρα και να σηκωθούμε να φύγουμε, όπως προτείνει ο καλός φίλος stefanos. Όχι πρέπει να μείνουμε εδώ και να υπερασπιστούμε τον τόπο μας – πέρα από το απλό πραγματικό γεγονός ότι πολλοί από εμάς δεν μπορούν, για πολλούς λόγους να φύγουν.
Και η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχουν, κάπου αλλού, παράδεισοι. Η σύγχρονη light επανεμφάνιση της GREAT DEPRESSION μας δείχνει ότι η ανοησία βασιλεύει παντού και όχι μόνον στην χώρα μας. Ας θυμηθούμε κάτι που έχω ξαναγράψει :
«Το ότι τη στιγμή που γράφουμε, το 1997, έχουμε να κάνουμε με μια σημαντική κερδοσκοπική επίδειξη είναι εμφανές σε όλους όσοι δεν είναι αιχμάλωτοι ανόητης φιλοδοξίας. Τώρα στα χρηματιστήρια ρέει πολύ περισσότερο χρήμα απ’ ότι νοημοσύνη για την καθοδήγησή του. Υπάρχουν πολύ περισσότερα αμοιβαία κεφάλαια απ’ ότι οικονομικά ευφυείς και άνδρες και γυναίκες με αναπτυγμένη ιστορική συνείδηση για να τα διαχειριστούν. Δεν κάνω προβλέψεις. Οι προβλέψεις των ανθρώπων ξεχνιούνται, θυμούνται καλά μόνο τα λάθη τους. Όμως, εδώ έχουμε μια βασική και επαναλαμβανόμενη διαδικασία. Αρχίζει με την άνοδο των τιμών μετοχών, ακινήτων, έργων τέχνης και άλλων. Αυτή η αύξηση προσελκύει την προσοχή και τους αγοραστές, που ωθούν ακόμη υψηλότερα τις τιμές. Έτσι οι προσδοκίες δικαιώνονται ακριβώς από την δράση που ανεβάζει τις τιμές. Η διαδικασία συνεχίζεται, η αισιοδοξία με τα αποτελέσματά της είναι στην ημερήσια διάταξη. Οι τιμές ανεβαίνουν ακόμα περισσότερο. Τότε για λόγους που θα είναι πάντα αντικείμενο συζήτησης, έρχεται το τέλος. Η πτώση είναι ακόμη πιο ξαφνική από την άνοδο. Ένα μπαλόνι που σκάει, δεν ξεφουσκώνει ποτέ ήσυχα». (Πρόλογος του John Kenneth Galbraith στην έκδοση του 1997 του βιβλίου του «Το μεγάλο κραχ του 1929″).
Ο Τζων Κέννεθ Γκαλμπραίηθ, με την μακρόχρονη πείρα του, καλά τα είπε (Το τι έχουν πει κάτι άλλοι, θα το αναφέρω προσεχώς, για να μην ξεχνάμε ότι η «οικονομική σοφία», πολλές φορές είναι και αυτή μια φούσκα, σαν την φούσκα των αγορών….
Το μπαλόνι, λοιπόν, άργησε να σκάσει, αλλά έσκασε εντελώς απρόσμενα, για όσους, ανοήτως, πίστεψαν και διέδωσαν, ως παπαγαλάκια των hedge funds, ότι ο οικονομικός κύκλος δαμάστηκε και ότι οποιαδήποτε ρυθμιστική παρέμβαση θα ήταν ζημιογόνα (για να καταργήσουν, δια του απίθανα αμαθούς και συμφεροντολόγου Άλαν Γκρήνσπαν, μια σειρά κρίσιμων ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων του FED και του αμερικανικού κράτους και μέσα σε συνθήκες καλπάζουσας παγκοσμιοποίησης (δηλαδή μέσα σε συνθήκες αύξουσας χαοτικοποίησης και απροσδιοριστίας του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και να οδηγήσουν στην επανεμφάνιση των αρχέγονων φαινομένων της εποχής της GREAT DEPRESSION και της απειλής της κατακλυσμιαίας κατάρρευσης του τραπεζοπιστωτικού τομέα των Η.Π.Α., την οποίαν οι Μπους – Πώλσον – Μπερνάνκι απέτρεψαν την τελευταία στιγμή, αφού πρώτα άφησαν, βλακωδώς, την Lehman Bros να καταρρεύσει..).
Και οι μεν Η.Π.Α. ξαναέμαθαν αυτά που είχαν ξεχάσει και επανέφεραν την οικονομία τους σε τροχιά ανάπτυξης (ακόμα και αν αυτή είναι άγουρη και ασταθής).
Οι Ευρωπαίοι είναι αλλού. Ζουν σε άλλον κόσμο, διότι οι κουμανταδόροι της ευρωζώνης (οι γερμανικές χρηματοπιστωτικές και πολιτικές ελίτ έχουν μείνει στην εποχή του Julius Brunning).
Δεν πειράζει – αν και αυτή η ιστορία κάνει και θα κάνει πολύν κόσμο να υποφέρει.
Οι γερμανικές ελίτ θα απομονωθούν και θα υποχρεωθούν (με δυσκολία, με παλινωδίες, με κλωτσοπατινάδες, με πολλές βρισιές και με άπειρα σκαμπανεβάσματα, είναι η αλήθεια, όπως έχω γράψει πολλές φορές) να επανέλθουν στην κεντροτραπεζιτική κληρονομιά του ναζιστή – αλλά παράλληλα και ρεαλιστή – Orace Greely Jalmar Sacht. (Μου αρέσει που ο Βέστερβέλλε και η παρέα του το παίζουν και αντιναζιστές).
Είναι θέμα χρόνου (αλλιώς ευρωζώνη, τέλος – και σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να ετοιμαζόμαστε, ως χώρα, για την επάνοδο στο μη οθνείο μας νόμισμα : Την δραχμή).
Θα δούμε. Και αυτά που θα δούμε είναι άκρως ενδιαφέροντα….
@x-european: I have seen this cooperative example in Krugman’s book. If I understood well it was not at all a thought experiment as you seem to present it. It was something that actually happened. It is a description of a real event. Now, people in the cooperative fought about what to do. They were in a baby sitting recession which was quite annoying for all the participants. They could have waited for two years and prove your theory right. But remember they wouldn’t probably need any baby sitting in two years. It took them quite some time to decide printing more coupons and it did work!
Now I don’t know if larger scale economies work the same way but the story goes to tell that just you might think that something is reasonable and follows your pure market logic but still this doesn’t mean that things will happen this way.
Αγαπητέ Ex Eurorean.
Το παράδειγμα (μοντέλο) των Σουίνι δείχνει, απλά, το πως μια οικονομία, με έναν βαθμό πολυπλοκότητας, μπορεί να μπλοκάρει και να εισέλθει σε ύφεση, για λόγους που αφορούν, αποκλειστικά, την νομισματική κυκλοφορία, χωρίς καμμία εμπλοκή οποιωνδήποτε άλλων παραγόντων.
Αντιλαμβάνομαι ότι αυτό φαίνεται σκανδαλιστικό στα μάτια πολλών, που θέλουν να ανακαλύπτουν μια σειρά «διαρθρωτικών ανισοορροπιών», στην σφαίρα της πραγματικής οικονομίας και της παραγωγής, ως αιτία των καπιταλιστικών κρίσεων και υφέσεων και δεν τους αρέσει να χάνονται στα βάθη της ανθρώπινης χαρακτηροδομής (που θυμίζουν τον εκκεντρικό ψυχαναλυτή Βίλχελμ Ράϊχ και κάποιες εξεζητημένες θεωρίες του, περί οργόνης, που έμειναν επιστημονικά αστήρικτες), για να εξηγήσουν τα πραγματικά και πρακτικά οικονομικά προβλήματα των σύγχρονων, αλλά και των παλαιότερων κοινωνιών.
Και φαίνεται ακόμη περισσότερο σκανδαλιστικό, εξ αιτίας του γεγονότος ότι αυτό το πρόβλημα (δηλαδή η έλευση των οικονομικών κρίσεων και υφέσεων, ως αποτέλεσμα της πτώσης της ολικής κατανάλωσης / συναθροιστικής ζήτησης, λόγω της ανισορροπίας ανάμεσα στην επένδυση και την αποταμίευση), δεν αφορά το επίπεδο της παραγωγής, ούτε τον βαθμό της διαφθοράς, ή την τεμπελιά των κοινωνικών ομάδων, ή τις τεχνολογικές αλλαγές στην παραγωγική βάση, ή την ανταγωνιστικότητα του ενός τομέα μιας οικονομίας, ή και της συνολικής οικονομίας μιας χώρας, σε σχέση με τις άλλες.
Τόσος πολύς κόπος, τόσες πολλές οικονομικές αναλύσεις, τόσες θεωρίες και βιβλία επί βιβλίων, για να καταλήξουμε στην απλή και καθόλου συναρπαστική διαπίστωση ότι για όλα φταίει η ανεπαρκής ενεργός ζήτηση και ότι αρκεί να κόψουμε μονέδα, να εκδώσουμε φρεσκοτυπωμένο χρήμα, για να ξεπεράσουμε την οικονομική κρίση ή την ύφεση!
Δεν έχεις άδικο που δυσπιστείς. Δεν είσαι ο μόνος, ούτε ο πρώτος και αυτή η αντίδραση είναι δικαιολογημένη. Άλλωστε και ο Franklin Delano Roosevelt όταν διάβασε τις θεωρίες του Κέϋνς σημείωσε πάνω στο βιβλίο την περιώνυμη φράση : «Είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό». (Παρά αυτήν την διαπίστωση, αργότερα, η ίδια η πραγματικότητα τον οδήγησε στο να εφαρμόσει τις κεϋνσιανές θεωρίες).
Φυσικά και οι χρηματοπιστωτικές ελίτ δεν θέλησαν να αποδεχτούν αυτήν την διαπίστωση. Η πρώτη τους αντίδραση ήταν και είναι πάντοτε ενστικτώδης και τυπική και αφορά την «προστασία» του εργαλείου τους – δηλαδή του νομίσματος το οποίο δεν θέλουν να «πληθωρίσουν».
Η πραγματικότητα είναι όμως ξεροκέφαλη.
Πάντοτε, σε όλες τις κοινωνίες, που στηρίζονται στο χρήμα η ενεργός ζήτηση πρέπει να είναι επαρκής. Αν δεν είναι επαρκής, τότε υπάρχει πρόβλημα. Και δεν υπάρχει καμμία εγγύηση ότι θα είναι διηνεκώς επαρκής.
Και η θεωρία του Jean-Baptiste Say (η ίδια η παραγωγή φέρνει και την κατανάλωσή της επειδή η κατανάλωση ταυτίζεται με την ζήτηση, τις εξελίξεις της οποίας υποτίθεται ότι παρακολουθεί η παραγωγή), που – υποτίθεται ότι – εξασφάλιζε την επάρκεια της ενεργού ζητήσεως και την ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση, σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης, μέσα από τον μηχανισμό της μετατροπής των αποταμιεύσεων σε επενδύσεις, με ρυθμιστή τις επιτοκιακές διακυμάνσεις, αποδείχτηκε εσφαλμένη, παρά το ότι ήταν η πεμπτουσία της οικονομικής σοφίας, μέχρι την έλευση του Κέϋνς και της GREAT DEPRESSION.
Αυτό που έκανε ο Κέϋνς ήταν ακριβώς αυτή η διαπίστωση. Έπιασε τον ταύρο από τα κέρατα. Αποκάλυψε ότι η ενεργός ζήτηση, σε συνθήκες πολυπλοκοποιημένου οικονομικού συστήματος (πολύ περισσότερο του σύγχρονου γραφειοκρατικού καπιταλιστικού συστήματος) ο κίνδυνος της έλλειψης ενεργού ζήτησης είναι πάντοτε παρών.
Δεν ασχολήθηκε, ούτε με την διαφθορά, ούτε με την ανταγωνιστικότητα, ούτε με την εργατικότητα, ούτε με τα διαρθρωτικά προβλήματα, ούτε με τις τεχνολογικές καινοτομίες, διότι το πρόβλημα που αντιμετώπιζε τότε και που είχαν οι κοινωνίες της εποχής του δεν βρισκόταν εκεί.
Οι δικές μας κοινωνίες νόμισαν ότι έλυσαν αυτό το πρόβλημα και απορρύθμισαν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, που έστησαν οι παλαιότερες γενιές, ως καταστάλαγμα των εμπειριών τους από την κρίση του 1929 – 1932 και άφησαν περίπου ανεξέλεγκτο τον τραπεζικό και τον ευρύτερο χρηματοπιστωτικό τομέα του συστήματος, σε συνθήκες άκρατης παγκοσμιοποίησης, πιστεύοντας ότι το κεντρικό πρόβλημα της οικονομίας είχε λυθεί και ότι ο οικονομικός κύκλος και οι μηχανισμοί των υφέσεων είχαν τεθεί υπό έλεγχο. Το 2003 ο Ρόμπερτ Λούκας (βραβείο Νόμπελ Οικονομίας το 2005) ισχυρίστηκε ότι «το κεντρικό πρόβλημα της αποτροπής μιας βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης έχει πρακτικά λυθεί» και ότι ο οικονομικός κύκλος είχε δαμαστεί σε τέτοι σημείο ώστε τα ωφέλη της παραπέρα τιθάσευσής του να είναι ασήμαντα για την δημόσια ευημερία, γι’ αυτό θα έπρεπε να εστιάσουμε την προσπάθεια στην μακροχρόνια οικονομική μεγέθυνση (από τον Λούκας έκλεψε ο Κώστας Σημίτης – ο κ. καθηγητής – την αμπελοφιλοσοφία του περί «αειφόρας ανάπτυξης»). Αυτές τις «σοφίες» τις είπε ο Λούκας, ως πρόεδρος των Αμερικάνων οικονομολόγων, μιλώντας στο ετήσιο συνέδριό τους.
Αλλά και Μπεν Μπερνάνκι, το 2004, δεν μας είπε κάτι διαφορετικό. Ο πρώην καθηγητής του Πρίνστον, σε μια ομιλία του με τον τίτλο : «Η Μεγάλη Αυτοσυγκράτηση» μας είπε πιο προχωρημένα πράγματα. Ότι δηλαδή η σύγχρονη μακροοικονομική πολιτική είχε τιθασεύσει τον οικονομικό κύκλο και ότι είχε μειώσει το όλο πρόβλημα, σε τέτοιο σημείο, ώστε ήταν περισσότερο μια ενόχληση, παρά ένα πρόβλημα πρώτης γραμμής και ότι το πρώτο ζήτημα ήταν η αειφόρα ανάπτυξη.
Αυτήν την ανάπτυξη την ανέλαβαν, βέβαια, τα hedge funds, οι τράπεζες, ο Γκρήνσπαν και ο διάδοχός του. Τα αποτελέσματα τα είδαμε….
(Περιττό να πω ότι από τον Λούκας ουδείς ζήτησε το βραβείο Νόμπελ πίσω, ενώ ο Μπερνάνκι διεδέχθη τον Γκρήνσπαν και έφαγε στην μούρη την έλευση της απροσδόκητης ύφεσης – αυτής της «ενόχλησης» -, την οποίαν διαχειρίστηκε, ως παλαιοκεϋνσιανός. Η Ιστορία πολλές φορές παίζει πολύ άσχημα παιχνίδια σε πολλούς «σοφούς» άνδρες και γυναίκες. Και ο Μπερνάνκι δεν ξέφυγε από τον κανόνα).
Δεν είναι, λοιπόν, ότι ο κεϋνσιανισμός ήταν καλός το 1930 και τώρα δεν είναι. Και τώρα αποδεικνύεται χρήσιμος (σίγουρα ο κλασσικός κεϋνσιανισμός δεν είναι αρκετός, χρειάζεται συμπλήρωση, κυρίως με μπόλικο μυαλό που, ιδίως, εδώ στην Ευρώπη λείπει), διότι και τώρα το βασικό πρόβλημα εστιάζεται στην έλλειψη ενεργού ζήτησης και στην αδυναμία των επιτοκίων να παίξουν τον ρόλο που τους αποδίδει η οικονομική ορθοδοξία και στο χαμό που έχει επέλθει από το μπλοκάρισμα της νομισματικής κυκλοφορίας.
Λες ότι είσαι με τους Γερμανούς μονεταριστές και όχι με την FED.
Θα σου διηγηθώ, παρακάτω, μια ιστορία. που είναι αρκετά διδακτική, όσον αφορά την ανοησία των γερμανικών ελίτ και το πως – αν γίνουν τα όσα θέλουν – θα οδηγήσουν την γερμανική και την εν γένει ευρωζωνική οικονομία στην καταστροφή, με πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, η οποία αρχίζει να ανακάμπτει….
Και έρχομαι στην αφήγηση της διδακτικής ιστορίας, αγαπητέ Ex- European.
«Απ’ την στιγμή που η καταστροφή που ακολούθησε το γκρέμισμα στο χρηματιστήριο μπήκε στην πλήρη της εξέλιξη, η νομισματική ιστορία της προηγούμενης δεκαετίας επαναλήφτηκε με αξιοθαύμαστη ακρίβεια, σαν ένα είδωλο στον καθρέφτη. Είναι πιθανόν πως εκείνη την εποχή το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα δεν θα μπορούσε πια να είχε σταματήσει τον αντιπληθωρισμό και τον μαρασμό, όπως, πριν απ’ την καταστροφή, δεν θα μπορούσε με ασφάλεια να είχε σταματήσει την κερδοσκοπία. Αλλά, όπως και στο διάστημα του φουντώματος της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας ό,τι έκανε χειροτέρεψε τα πράγματα. Όπως από το 1919 μέχρι το 1921, ή νομισματική διευθέτηση μεγάλωσε την υπερτίμηση κι’ έκανε πιο έντονη την πτώση. Στους μήνες μετά απ’ την καταστροφή, οι Ομοσπονδιακές Τράπεζες χαμήλωσαν τα επιτόκιά τους. Το αναπροεξοφλητικό επιτόκιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης (όπως σημειώσαμε είναι το επιτόκιο που χρέωνε στις τράπεζες – μέλη για δάνεια), που πριν από την καταστροφή ήταν 6 στα εκατό, μειώθηκε με σταδιακές ελαττώσεις κατά 0,5 στα εκατό, ως το 1,5 στα εκατό το 1931. Αυτός, δεν μπορούσε να το αμφισβητήσει κανείς, ήταν ένας αριθμός καθόλου τοκογλυφικός. Οι σταδιακές φάσεις προς τα κάτω όμως απείχαν πολύ η μια απ’ την άλλη και μπορούν να χαρακτηριστούν σαν μια πολύ αργή αντίδραση στις τρομακτικές κάμψεις της παραγωγής, της εργατικής απασχόλησης και των τιμών που σημειώνονταν τώρα. Και οι άλλες Ομοσπονδιακές Τράπεζες, εκμεταλλευόμενες τη θαυμαστή τους αυτονομία, είχαν μείνει πολύ πιο πίσω. Το πιο σημαντικό ήταν ότι δεν ενθαρρύνονταν οι αγορές χρεωγράφων σύμφωνα με την πολιτική της ανοιχτής αγοράς, αλλά αντίθετα αποφεύγονταν. Όλο και περισσότερο, εκείνα τα χρόνια, οι καταθέτες μόνοι τους, ή σε μεγάλες ομάδες παρουσιάζονταν στις τράπεζες, ζητώντας μετρητά.
Η φυσική πορεία για το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα ήταν να αγοράσει κρατικά χρεώγραφα, και να πλημμυρίσει τις τράπεζες με κεφάλαια που θα μπορούσε να εξασφαλίσει μ’ αυτά. Αυτά μπορούσαν οι τράπεζες να τα δανείσουν, αν υπήρχε ζήτηση αλλά οπωσδήποτε θα βρίσκονταν εκεί όταν, όπως συνέβηκε αργά, ή γρήγορα, στις περισσότερες σχηματίζονταν οι φοβερές ουρές και άρχιζε η μεγάλη ανάληψη. Μόνον όμως από το 1932 άρχισαν οι Ομοσπονδιακές Τράπεζες να χρησιμοποιούν την πολιτική της ανοιχτής αγοράς σε κάποιο σημαντικό βαθμό.
Ο λόγος που καθυστέρησαν να το αντιληφθούν – όλοι οι ειδικοί συμφωνούν πως ήταν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον λάθος – είναι κάτι για το οποίο ο αναγνώστης πρέπει να έχει απολύτως προετοιμαστεί.
Στην δημιουργία της νομισματικής πολιτικής, έχουμε δει τους υπεύθυνους, να αντιδρούν με μια υπερβολική πίστη όχι στην τρέχουσα αλλά στην πιο πρόσφατη, προηγούμενη έντονη εμπειρία. Στη δεκαετία του 1930-40, η ζωντανή πρόσφατη εμπειρία των οικονομολόγων, των οικονομικών εμπειρογνωμόνων, των τραπεζιτών και των πολιτικών είχε δημιουργηθεί από τον πληθωρισμό. Δεκαπέντε μόλις χρόνια πριν, στη διάρκεια του πρώτου παγκόσμιου πόλεμου, οι τιμές είχαν διπλασιαστεί. Η αντίδραση ήταν πολύ εχθρική. Και μόνο μια δεκαετία νωρίτερα, στη Γερμανία και την ανατολική Ευρώπη, οι τιμές είχαν αφηνιάσει, το χρήμα είχε χάσει την αξία του. Στις δεκαετίες του ‘20 και του ‘30, επίσης, σημειώθηκε η μεγάλη μετανάστευση των οικονομολόγων από την Αυστρία, την Γερμανία και την Κεντρική Ευρώπη, στην Αγγλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όλοι τους είχαν εμπειρία, από πρώτο χέρι δημιουργημένες, από τον υπερ-πληθωρισμό. Ήταν λοιπόν φυσική συνέπεια οι βαρυσήμαντες προειδοποιήσεις εκείνα τα χρόνια για τον ακραίο αντιπληθωρισμό, να στρέφονται εναντίον του σοβαρού κινδύνου του πληθωρισμού. Η αντίληψη αυτού του ανύπαρκτου κινδύνου ήταν ιδιαίτερα έντονη στις Ομοσπονδιακές Τράπεζες, αυτές, πάνω από κάθε τι άλλο, ήταν τα παραδεδεγμένα κέντρα της καθιερωμένης οικονομικής σοφίας Η αντίληψη αυτή εμπόδισε το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα από το να διευκολύνει πιο ουσιαστικά τη θέση των όλο και περισσότερο πολιορκημένων εμπορικών τραπεζών.
Αν και ο φόβος του πληθωρισμού ήταν η πιο σημαντική δύναμη που ακινητοποιούσε την οικονομική σκέψη, δύο άλλοι παράγοντες είχαν μεγάλη επίδραση εκείνα τα χρόνια.
Ο ένας ήταν η αντίληψη για τον καθαρτήριο ρόλο της οικονομικής πολιτικής. Σύμφωνα μ’ αυτήν, η υπερτίμηση προκαλούσε καταστροφικές αν και συνήθως ακαθόριστες, αναστατώσεις στο οικονομικό σύστημα. Η ανάκαμψη θα μπορούσε να. έρθει μόνον όταν οι αναστατώσεις αυτές είχαν εξαφανιστεί. Ο αντιπληθωρισμός και η πτώχευση ήταν τα φυσικά διορθωτικά μέσα. Ο Τζόζεφ Σούμπετερ, που ήταν υπουργός Οικονομικών της χώρας του, στο διάστημα του μεγαλύτερου μέρους του αυστριακού πληθωρισμού, άρχισε να παρουσιάζεται τώρα σαν σημαντικό πρόσωπο στο αμερικανικό οικονομικό προσκήνιο: Υποστήριξε την άποψη πώς το οικονομικό σύστημα, έπρεπε, χρησιμοποιώντας τον μαρασμό, να αποβάλει μόνο του τα δηλητήρια. Μελετώντας την ιστορία των οικονομικών κύκλων, κατέληξε στο συμπέρασμα πώς καμία ανάρρωση δεν θα διαρκούσε ποτέ μέχρι να συμβεί η αποδηλητηρίαση αυτή, και πως κάθε κρατική επέμβαση που αποσκοπούσε να κάνει πιο γρήγορη την ανάρρωση, καθυστερούσε μονάχα την θεραπεία και φυσικά την ίδια την ανάρρωση. Ο Λάϊονελ Ρόμπιvς, που όπως σημειώσαμε ήταν ο πιο γνωστός εκπρόσωπoς της Βρετανικής ορθοδοξίας, προσφέρει ουσιαστικά την ίδια συμβουλή στο πιο φημισμένο βιβλίο σχετικά με το μαρασμό: «κανείς δεν επιδιώκει τις πτωχεύσεις. Σε κανένα δεν αρέσουν τέτοιες ρευστοποιήσεις … Αλλά όταν το μέγεθος των κακών επενδύσεων και των μεγάλων χρεών έχει περάσει κάποιο όριο, τα μέτρα που αναβάλλουν την ρευστoπoίηση έχουν την τάση να χειροτερεύουν μονάχα τα πράγματα» . Μία σχετικά ωμή διατύπωση ήλθε απο τον υπουργό Οικονομικών Άντριου Μέλλον: Για να προχωρήσει η ανάρρωση, ήταν η συμβουλή του, η χώρα έπρεπε να ρευστοποιήσει το εργατικό δυναμικό, να ρευστοποιήσει τις μετοχές, να ρευστοποιήσει τους αγρότες, να ρευστοποιήσει τις ακίνητες περιουσίας.
Τελικά, υπήρχε και το σύνδρομο της εμπορικής εμπιστοσύνης. Σύμφωνα με αυτό, που ήταν μια μεγάλη δύναμη εκείνη την εποχή και που τα χνάρια της παραμένουν ακόμα, οι απόψεις των τραπεζιτών και των επιχειρηματιών έπρεπε να είναι σεβαστές ακόμα και όταν είναι λαθεμένες και θετικά εχθρικές στην ανάρρωση. Γιατί αν γίνονταν ενέργειες αντίθετες απ’ αυτές τις απόψεις, η εμπορική εμπιστοσύνη θα ζημιόνoνταν. Και ζημιωμένη εμπιστοσύνη θα σήμαινε μειωμένες επενδύσεις, μειωμένη παραγωγή, μειωμένη εργατική απασχόληση και χειροτέρεψη του μαρασμού. Τα σωστά βήματα, συνεπώς, αν γίνονταν σε αντίθεση με τις απόψεις των επιχειρηματιών και της οικονομικής κοινότητας, θα ήταν τα λαθεμένα βήματα, Αφού οι πιο σεβαστοί από τους επιχειρηματίες και τους τραπεζίτες φοβόντουσαν την επέμβαση του κράτους για την παροχή ανακούφισης στους απόρους, για την εξασφάλιση δουλειάς στους άνεργους, και γενικά για την αύξηση της ζήτησης, το σύνδρομο της εμπιστοσύνης ήταν δυναμικά τοποθετημένο με το μέρος της αδράνειας. Ο Χέρμπερτ Χούβερ πίστευε έντονα στο σύνδρομο της εμπιστοσύνης, και μέχρι το τέλος προσπαθούσε να προσηλυτίσει τον διάδοχό του. Σε μια επιστολή του στον Ρούζβελτ, στις αρχές του 1933, διατύπωσε την πεποίθησή του πως «μία πoλύ σύντομη δήλωσή σας σχετικά με δύο ή τρεις πολιτικές της κυβέρνησή σας, θα χρησίμευε σε μεγάλο βαθμό για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και να προκαλέσει την επανάληψη της πορείας προς την ανάρρωση». Μέσα στις υποσχέσεις που πίστευε πως θα κάναν το περισσότερο καλό στην εμπιστοσύνη ήταν εκείνη για το πρόγραμμα του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού, μαζί με όλα όσα συνεπάγονταν για τις δαπάνες για ανακούφιση και εργατική απασχόληση και για «την μη μεταβολή ή τον πληθωρισμό του νομίσματος».
Απ’ τη στιγμή που άρχισε η αντιπληθωριστική κίνηση των τιμών και η μείωση της παραγωγής, καινούργιες δυνάμεις προστέθηκαν για να τις διατηρήσουν και να τις κάνουν να έχουν πολλαπλό αποτέλεσμα. Όπως σημειώσαμε, οι καμένοι και τρομαγμένοι άνθρωποι μείωσαν τις αγορές τους. Αυτό επηρέασε τις τιμές, την παραγωγή, και τον αριθμό εργατών και των προμηθευτών τους, Όλα αυτά είχαν πρόσθετη επίδραση στη ζήτηση. Και οι καμένοι και τρομαγμένοι επενδυτές σταμάτησαν να επενδύουν, και φύλαγαν τα μετρητά τους. Το εισόδημα που αποταμιεύονταν λοιπόν, δεν επενδύονταν πια, ούτε ξοδεύονταν, και αυτό είχε μια ακόμα πρόσθετη επίδραση. Οι εργάτες παράλληλα, έχασαν την δουλειά τους και μείωσαν τα έξοδά τους. Το αποτέλεσμα ήταν να πέσουν οι τιμές και η παραγωγή, με επιπρόσθετες επιδράσεις στις τιμές, στην παραγωγή και την εργατική απασχόληση.
Κανείς, δεν είχε, τότε ή αργότερα, αποδώσει συγκεκριμένη ή έστω και ακαθόριστη βαρύτητα σ’ αυτές τις διάφορες αντιπληθωριστικές δυνάμεις. Δύο, όμως, που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του χρήματος, ή τις προσδοκίες του, απαιτούν ξέχωρη προσοχή.
Η πρώτη ήταν η τάση, καθώς χειροτέρευε ο μαρασμός το 1930, το 1931 και το 1932, να ζητούν οι επιχειρήσεις που είχαν κάποιο έλεγχο πάνω στις τιμές τους – το είδος του ελέγχου που, ας πούμε, δεν έχουν οι αγρότες -ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα με το να μειώνουν τους μισθούς για να καλύψουν το μειωμένο κέρδος. Όταν εγινε αυτό, το μιμήθηκαν και άλλες επιχειρήσεις. Σε λίγο δημιουργήθηκε η καθοδική, σπειροειδής κίνηση. Το αντίθετο της σύγχρονης πληθωριστικής ανοδικής κίνησης. Αντί οι τιμές να έλκουν προς τα πάνω τους μισθούς, και οι μισθοί να τραβούν προς τα πάνω τις τιμές, οι τιμές εξανάγκασαν σε πτώση τους μισθούς, έτσι που κάθε αφαίρεση από τις τιμές οδηγούσε σε μια νέα περίοδο μείωσης των μισθών. Ο πρόεδρος Χούβερ εξακολούθησε να αντιτίθεται σ’ αυτές τις μειώσεις των μισθών, χωρίς όμως να έχει κανένα φανερό αποτέλεσμα. Πίστευε πως αυτές μείωναν την αγοραστική δύναμη και χειροτέρευαν τον αντιπληθωρισμό.
Με τον ερχομό της νέας οικονομικής πολιτικής, του NEW DEAL του Ρουζβελτ, το ουσιαστικό καθήκον της N.R.A. (National Recovery Admίnίstraιίοn =Εθνική Διοίκηση για την Ανάρρωση) ήταν να σταματήσει αυτή την ελικοειδή πτώση. Η μέθοδός της ήταν άμεση επέμβαση, το αντίστοιχο του κατοπινού ελέγχου στις τιμές και τους μισθούς, που είχε σκοπό να σταματήσει την πτώση. Οι οικονομολόγοι της εποχής βαθμολογούσαν άσχημα και τον Χούβερ, και την NRA. Τέτοια επέμβαση έρχονταν σε αντίθεση με την ελεύθερη και ανταγωνιστική λειτουργία των αγορών. Η παρεμπόδιση της μείωσης των μεροκάματων και των μισθών έκανε αδύνατες τις κανονικές και επιθυμητές μειώσεις των εργατικών εξόδων. Τέτοιες μειώσεις οδηγούσαν σε πιο επικερδείς επιχειρήσεις και περισσότερη απασχόληση. Το ότι η μείωση των μισθών είχε άσχημη επίδραση στη συνολική αγοραστική δύναμη δεν το θεωρούσαν σημαντικό.
Στο τέλος επιβλήθηκε η ορθόδοξη άποψη της NRA. Η δραστηριότητά της ήταν ευπρόσδεκτη σε μεγάλο βαθμό. Κάτω απ’ το πιο απομακρυσμένο πια φως της ιστορίας, η άποψη του προέδρου Χούβερ και της NRA φαίνεται τώρα πολύ πιο σωστή απ’ ότι εκείνη την εποχή. Υπάρχουν σήμερα πoλύ λίγες αμφιβολίες για το ότι στη σύγχρονη βιομηχανική οικονομία, οι τιμές και οι μισθοί μπορούν να αλληλοεπηρεάζονται, για να δημιουργήσουν δυνατές, αυτόνομες κινήσεις στα χρηματικά εισοδήματα και στις τιμές. Και η άμεση επέμβαση για το σταμάτημα αυτών των κινήσεων, είναι ένα πρόβλημα που εμφανίστηκε συχνά στην οικονομική πολιτική, στα σαράντα χρόνια, μετά από την NRA. Ο Χούβερ και οι θεμελιωτές της NRA αντιδρούσαν μ’ ένα ξεκάθαρο τρόπο στις περιστάσεις, που ήσαν, όπως συνήθως, καλύτερος καθοδηγητής των ενεργειών απ’ ότι η κυρίαρχη θεωρία.
Η άλλη αντιπληθωριστική δύναμη, που πρέπει να υπογραμμίσουμε εκείνα τα χρόνια, ήταν οι τραπεζικές αποτυχίες. Κι’ αυτή λειτουργούσε με την συσσώρευση αποτελεσμάτων. Μόλις έβγαινε η φήμη πως μια τράπεζα βρίσκονταν σε δυσκολία, ο κόσμος έτρεχε, όπως πάντα, για τα χρήματα, που είχε σε καταθέσεις εκεί. Και τότε, ακόμα και η καλύτερη τράπεζα αντιμετώπιζε προβλήματα. Καθώς σχηματίζονταν ουρές έξω από μια τράπεζα, η ανησυχία κυρίευε τις γειτονικές.
Σε μία περιγραφή, που είναι η καλύτερη, από πρώτο χέρι, τέτοιας εμπειρίας, ο Μάρινερ Hκλς, που έγινε αργότερα πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ομοσπονδιακού Τραπεζικού Συστήματος, αλλά τότε διοικούσε μια ομάδα τραπεζών με μεγάλη φήμη στη Γιούτα, διηγείται τι συνέβηκε σε μια απ’ τις τράπεζές του, όταν κυκλοφόρησε η φήμη πως το διπλανό ίδρυμα, η Πολιτειακή Τράπεζα του Όγκντεν δεν θα άνοιγε τις πόρτες της εκείνη τη μέρα: Είπα … (στο προσωπικό) τι πρόκειται ν’ αντιμετωπίσουνε σε λίγες ώρες. «Αν θέλετε να κρατήσετε ανοιχτή αυτή την τράπεζα», δήλωσα, «πρέπει να παίξετε το ρόλο σας. Κάνετε τη δουλειά σας σαν να µη συμβαίνει τίποτα το ασυνήθιστο. Να χαμογελάτε, να είσαστε ευχάριστοι, να μιλάτε για τον καιρό, να μη δείχνετε κανένα σημάδι πανικού. Το μεγαλύτερο βάρος θα πέσει σε σας παιδιά, στο τμήμα αποταμιεύσεων. Αντί για τις τρεις θυρίδες που χρησιμοποιούμε συνήθως, θα χρησιμοποιήσουμε και τις τέσσερις σήμερα. Πρέπει να είναι επανδρωμένες συνεχώς, γιατί αν κάποια θυρίδα σ’ αυτή την τράπεζα κλείσει έστω και για λίγο, αυτό θα προκαλέσει ακόμα περισσότερο πανικό. Θα στείλουμε να μας φέρουν σάντουϊτς. Κανείς δεν θα μπορέσει να βγει έξω για φαγητό. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε σήμερα στη μεγάλη ζήτηση για αναλήψεις. Το περισσότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να την επιβραδύνουμε. Θα έλθουν εδώ σήμερα άνθρωποι για να κλείσουν τους αποταμιευτικούς τους λογαριασμούς. Θα τους δώσετε χρήματα. Αλλά θα τους τα δίνετε πολύ αργά. Είναι η μόνη μέθοδος που έχουμε για να καταπολεμήσουμε τον πανικό. Ξέρετε πολλούς από τους καταθέτες εξ όψεως και στο παρελθόν δεν ήταν ανάγκη να εξετάζετε τις υπογραφές τους. Σήμερα όμως, όταν έρθουν εδώ με τα βιβλιάρια καταθέσεων για να κλείσουν τους λογαριασμούς τους, εσείς. ελέγχετε κάθε υπογραφή. Και μην βιαστείτε. Και κάτι άλλο ακόμα, όταν δίνετε χρήματα, μη χρησιμοποιείτε μεγάλα χαρτονομίσματα. Πληρώστε με τα χαρτονομίσματα των πέντε και των δέκα δολλαρίων, και μετράτε τα σιγά-σιγά. Ο αντικειμενικός μας σκοπός είναι να πληρώσουμε όσο το δυνατόν λιγότερα σήμερα». Οι υπάλληλοι έπαιξαν τον ρόλο τους με ικανότητα, παρ’ όλο το πλήθος που όρμησε μέσα απ’ τις πόρτες τη στιγμή που άνοιξαν … Όσο πυκνό ήταν το πλήθος στην τράπεζα, άλλο τόσο ηταν και νευρικό. Μερικοί άνθρωποι περίμεναν ώρες ολόκληρες για να αποσύρουν τα χρήματά τους. Αν προσπαθούσαμε να κλείσουμε στις τρεις, κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει τι θα συνέβαινε. Αλλά όπως και σ’ άλλα πράγματα, η έλλειψη άλλων λύσεων μας έκανε να διαλέξουμε την πιο τολμηρή. Αποφασίσαμε να κάνουμε μια εξαίρεση για εκείνη μόνο τη μέρα και να μείνουμε ανοιχτοί για όσο καιρό υπήρχαν άνθρωποι που ήθελαν να τραβήξουν τα χρήματά τους. Στο μεταξύ, είχαμε ειδοποιήσει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα του Σόλτ Λαίηκ Σίτυ να στείλει χρήματα στις τράπεζες μας στο Όγκντεν, όπως και σ’ όλες τις άλλες που ανήκαν στην Φέρστ Σεκιούριτυ Κορπορέησιον. Το θωρακισμένο αυτοκίνητο που μας έφερε τα χρήματα στο Όγκντεν, έφτασε όπως συμβαίνει στις ταινίες, όταν το ομοσπονδιακό ιππικό κάνει έφοδο για να σώσει όλο τον κόσμο απ’ τους Ινδιάνους. Οι φρουροί πέρασαν με μεγάλα βήματα ανάμεσα απ’ το πληθος μέσα στην τράπεζα, και όλοι παραμέριζαν μπροστά τους … Αφού ανέβηκα πάνω στα τραπέζι σήκωσα τα χέρι μου και ζήτησα να με ακούσουν. «Ησυχία ένα λεπτό. Αμέσως όλοι σώπασαν. «Ησυχία ένα λεπτό!» ξαναείπα. «Θέλω να κάνω μία ανακοίνωση. Φαίνεται πως έχουμε κάποια δυσκολία στο να εξυπηρετούμε τους καταθέτες μας, με την ταχύτητα που έχετε συνηθίσει. Πολλοί από σας περιμένετε στη γραμμή αρκετή ώρα. Παρατήρησα πολλά σπρωξίματα, οξύτητες και ερεθισμένη ατμόσφαιρα. Ήθελα να σας πω μονάχα, πως, αντί να κλείσουμε στη συνηθισμένη μας ωρα, στις τρεις, αποφασίσαμε να μείνουμε ανοιχτοί, όσον καιρό υπάρχει κάποιος που θέλει να αποσύρει την κατάθεσή του, ή να κάνει μία κατάθεση. Εσείς που μόλις ήρθατε, επομένως, μπορείτε να ξανάρθετε το απόγευμα ή το βράδυ, αν θέλετε. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την ταραχή και η φανερά πανικοβλημένη στάση που κρατάνε μερικοί καταθέτες. Όπως όλοι σας είδατε, μόλις φέραμε από το Σολτ Λαίηκ Σίτυ μια μεγάλη ποσότητα χρημάτων που θα φτάσει για όλες σας τις απαιτήσεις. Υπάρχει ακόμα πολύ χρήμα εκεί από όπου ήλθε αυτό». (Αυτό ήταν κάπως αληθινό – αλλά δεν είπα ότι μπορούσαμε να το πάρουμε). Η τράπεζα του Ήκλς επέζησε όπως κι’ ο ίδιος ο Ήκλς και μάλιστα με πολύ καλή φήμη.
Το 1929, 659 τράπεζες πτώχευσαν, αριθμός μεγάλος για την εποχή που ακολούθησε την καταστροφή στο χρηματιστήριο. Το 1930 πτώχευσαν 1352, και το 1931 2294. Οι πτωχεύσεις ήσαν ακόμα περισσότερες ανάμεσα στις μικρές τράπεζες, που δεν ήταν μέλη του Συστήματος. Αλλά τώρα, όσο απλώνονταν οι φήμες, και σχηματίζονταν ουρές, καμμία τράπεζα δεν ήταν ασφαλής. Εκείνες που ήσαν μέλη του Ομοσπονδιακού Τραπεζικού Συστήματος κατέρρεαν μαζί με τις άλλες. Σε λίγο έγινε φανερό πως ακόμα και οι μεγάλες τράπεζες της Νέας Υόρκης δεν ήταν πια ασφαλείς.
Το 1931, όπως θα θυμηθούμε, ο Διοικητής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης, Χάρρισον, ανακάλυψε τον εαυτό του να αναθεωρεί την καθόλου συναισθηματική άποψη ότι «η πτώχευση των μικρών τραπεζών … μπορεί να απομονωθεί». Οι καινούργιες του σκέψεις πάνω σ’ αυτό το θέμα είχαν ασφαλώς προκληθεί τον Δεκέμβρη του 1930, από την πτώχευση της Τράπεζας των »Ηνωμένων Πολιτειών». Με καταθέσεις 200 εκατομμυρίων, ήταν η μεγαλύτερη εμπορική τράπεζα που πτώχευσε στην αμερικάνικη ιστορία. Η τράπεζα αυτή έπαιξε σημαντικό ρόλο στην χρηματοδότηση της βιομηχανίας ενδυμάτων της Νέας Υόρκης. Το όχι πολύ πετυχημένο της όνομα έσπρωξε πολλούς ξένους να πιστέψουν – έτσι υποστηρίχτηκε πάντοτε – πως η πίστη της αμερικανικής κυβέρνησης ήταν, κατά κάποιο τρόπο, ανακατεμένη μαζί της. Η ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης προσπάθησε να κινήσει το ενδιαφέρον των μεγάλων τραπεζών της Νέας Υόρκης σ’ ένα κοινό πρόγραμμα για τη διάσωσή της. Αλλά εκείνες πίστευαν πως ήταν καλύτερο να αφήσουν την Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών να κλείσει. Υπήρχαν μερικές αμφιβολίες για το αν άξιζε να διασωθεί. Το σημαντικό ήταν ότι την θεωρούσαν στους ευυπόληπτους τραπεζικούς κύκλους της Νέας Υόρκης, σαν εβραϊκή επιχείρηση. Έτσι λοιπόν δεν αποτελούσε, (σύμφωνα με την κοινή αντίληψη της εποχής) ουσιαστική απώλεια.
Όταν πτώχευε μια τράπεζα, οι καταθέτες έχαναν τα χρήματά τους και δεν μπορούσαν, βέβαια, πια να ξοδέψουν. Οι δαπάνες τους λοιπόν μειώνονταν και δάνεια, ή καταθέσεις δεν δημιουργόντουσαν πια για χάρη των δανειζόμενων. Έτσι όσο διαρκούσε η ρευστοποίηση τόσο περισσότερο οι πτωχευμένες τράπεζες απαιτούσαν την εξόφληση του πιστωτικού υπολοίπου που είχαν σε άλλες τράπεζες. Με τον τρόπο αυτόν λοιπόν, τα δάνεια που δίναν και οι άλλες τράπεζες, μειώνονταν και με τη σειρά τους απαιτούσαν κι’ αυτές εξόφληση των δανείων που είχαν κάνει. Mε τον τρόπο αυτόν μειώθηκαν αμέσως και οι επενδύσεις και οι δαπάνες τους. Αλλά και πέρα απ’ αυτόν τον κύκλο, ακόμα περισσότερες τράπεζες έδειχναν πια μεγαλύτερη προσοχή και απαιτούσαν την εξόφληση δανείων, ή αρνιόντουσαν δάνεια, με παρόμοια αποτελέσματα. «την πτώχευση γλύτωσαν μόνο εκείνες οι τράπεζες που πoλύ γρήγορα και με δεξιοτεχνία μετατράπηκαν σε ιδρύματα ασφαλείας των καταθέσεων».
Και οι τραπεζικές πτωχεύσεις λοιπόν, και ο φόβος των πτωχεύσεων αυτών είχαν το ίδιο αποτέλεσμα. Και οι δύο ήσαν παράγοντες με τρομακτική δύναμη προτροπής στον αντιπληθωρισμό – μείωσης καταναλωτικών δαπανών και επενδύσεων, και συνεπώς πωλήσεων, παραγωγής, απασχόλησης και τιμών. Εκείνα τα χρόνια το νομισματικό σύστημα έγινε μηχανισμός με παρόμοια αποτελέσματα. Όχι πως η σχέση αιτίου και αιτιατού ξεκινούσε μονάχα από το νομισματικό σύστημα προς την κατεύθυνση της οικονομίας. Όπως οι πτωχευμένες τράπεζες κλόνιζαν την οικονομία, η μείωση στις τιμές, στην παραγωγή, τα έσοδα και την απασχόληση, καταστρέφαν τα καλά δάνεια, σκορπούσαν πανικό, και γκρέμιζαν τις τράπεζες. Η οικονομική ζωή, όπως πάντα, είναι μία μήτρα όπου το αποτέλεσμα γίνεται αιτία, και η αιτία αποτέλεσμα.
Το 1932, το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα ξεπέρασε, τελικά, τον φόβο του πληθωρισμού και άρχισε την εφαρμογή της πολιτικής της ανοιχτής αγοράς. Αγοράστηκαν κρατικά χρεώγραφα. Μετρητά συνεπώς ξεχύθηκαν προς τις τράπεζες. Ήταν πολύ αργά. Οι τρομαγμένοι τραπεζίτες κράτησαν τα χρήματα που πήραν, σαν μια πρόσθετη ασφάλεια για τη μέρα που θα μαζεύονταν οι καταθέτες τους. Ως ένα σημείο απ’ αυτό το φόβο, θα κρατούσαν σε λίγο αποθεματικά πολύ περισσότερα από τα αναγκαία, κι’ αυτό θα εξακολουθούσε για πολλά χρόνια. Ούτε αυτή η αλλαγή αντιλήψεων σήμαινε πως το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα ήταν έτοιμο τώρα να αναλάβει τον κλασικό του ρόλο σαν δανειστής της τελευταίας Καταφυγής. Αν μία τράπεζα βρίσκονταν σε καλή κατάσταση με πολλά διαθέσιμα μετρητά, τα δάνειά της μπορεί να αναπροεξοφλούνταν στην Ομοσπονδιακή της Τράπεζα. Αν χρειάζονταν με απελπισία χρήματα, αυτο σήμαινε προβλήματα, και το ενεργητικό της εξετάζονταν με αδιαφορία …. Ο Γουώλτερ Μπαίητζχοτ, σε μια πασίγνωστη περιγραφή των λειτουργιών της κεντρικής τράπεζας, είπε πως σε στιγμές μεγάλης κρίσης έπρεπε να κάνει γενναιόδωρα δάνεια, αλλά με μεγάλο επιτόκιο. Εκείνα τα χρόνια το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα αντίστρεψε αυτή την κλασσική συμβουλή. Έκανε τσιγγούνικα δάνεια, και με χαμηλό επιτόκιο. Με το τέλος του 1933, οι μισές σχεδόν απ’ όλες τις τράπεζες της χώρας είχαν εξαφανιστεί. Και από την αρχή του 1932, ήδη, λίγες ήσαν οι τράπεζες που οι υπάλληλοί τους δεν αναρωτιόντουσαν αν θα βρεθούν κι’ αυτές μέσα στα θύματα.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες, η ιδέα ενός δανειστή της τελευταίας καταφυγής δεν ήταν μια ακαδημαϊκή λεπτομέρεια που μπορούσε να αφεθεί στις προφυλακτικές προτιμήσεις του Ομοσπονδιακού Τραπεζικού Συστήματος. Ήταν κάτι που κάθε τραπεζίτης αποζητούσε επειγόντως. Αφού το Ομοσπονδιακό Τραπεζικό Σύστημα αδρανούσε πάνω σ’ αυτό το καθήκον, ένας ειδικός δανειστής τελευταίας καταφυγής έπρεπε να δημιουργηθεί. Αυτό έγινε το 1932, όταν γεννήθηκε η Χρηματοδοτική Εταιρία για την Ανασυγκρότηση. (RFC = Reconstruction Finance Corporation).
Η RFC ξεκίνησε, εντούτοις, με αργό ρυθμό, παρ’ όλο που η ανάγκη ήταν απελπιστική. Ήδη πολλές τράπεζες διαθέταν λίγα σίγουρα περιουσιακά στοιχεία, που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ενέχυρο. Είχαν ανάγκη και από κεφάλαια και απο δάνεια. Και υπήρχε ο φόβος, αν όχι του πληθωρισμού, τουλάχιστον της υπερβολικά δραστήριας ενέργειας. «Η δομή της ιδιωτικής μας πίστωσης είναι άλυτα συνδεμένη με την πίστη της κυβέρνησης των Ηνωµένων Πολιτειών», είπε από το ραδιόφωνο ο Όγκντεν Μιλλς, που ήταν τότε υπουργός Οικονομικών και μία αγαπημένη φωνή οικονομικής σοφίας, προσθέτοντας ότι «το νόμισμά μας στηρίζεται κυρίως πάνω στη πίστη των Ηνωμένων Πολιτειών. Κλονίστε αυτή την πίστη (όπως θα συμβεί με υπερβολικά βιαστικές ενέργειες) και κάθε δολλάριο που θα πιάνετε στα χέρια σας θα είναι χρωματισμένο με καχυποψία. Το χαρακτηριστικό γεγονός ότι ένας συνεχώς μεγαλύτερος αριθμός Αμερικανών δεν είχε καθόλου δολλάρια για να πιάσει στα χέρια του, ξέφυγε απ’ την προσοχή του υπουργού. Ο πρώτος διοικητής της RFC, πρώην αντιπρόεδρος Τσαρλς Γκ. Ντοζ ήταν κι’ αυτός λιγότερο από ιδεώδης. Περισσότερο από οτιδήποτε άλλο εκπροσωπούσε τον ιδιαίτερα αμερικανικό εκείνο τύπο, το πρότυπο του χωρίς δεσμεύσεις πολιτικού. Είναι άνθρωποι αυτοί εντυπωσιακής αυτοπεποίθησης, που πολυ εύκολα μπορεί κανείς να προβλέψει τις σκέψεις τους – ο Τζων Νταίηβις και ο Τζων Μακ Κλόϋ ειναι διάσημα παραδείγματα και που τους φωνάζουν οι πρόεδροι όταν πρέπει να προωθηθεί, είτε η σοφία, είτε η δράση. Αν και κατόρθωσε πολύ λίγα, ο Ντοζ πέτυχε να δραματοποιήσει θαυμάσια το ρόλο του δανειστή της τελευταίας καταφυγής. Τον Ιούνιο του 1932, παραιτήθηκε ξαφνικά, ανακοινώνοντας πως ξαναγύρισε στις υποθέσεις της τράπεζας Σέντραλ Ρηπάμπλικ Μπανκ του Σικάγου, από όπου είχε πάρει άδεια. Οι υποθέσεις αυτές είχαν ανάγκη από προσοχή. Λίγες μέρες αργότερα η Σέντραλ Ρηπάμπλικ πήρε ένα δάνειο 90 εκατομμύρια δολλάρια από την RFC. Η τράπεζα βρίσκονταν σε μοναδικά αδύνατη κατάσταση. Υπήρχαν σ’ αυτήν καταθέσεις 95 εκατομμύρια δολλάρια. Τα περιουσιακά στοιχεία που είχε στην διάθεσή της για να καλύψει αυτές τις καταθέσεις, θα πρέπει να ήταν πραγματικά ασήμαντα.
Παρ’ όλες τις προσπάθειες της RFC, οι μεγάλες αναλήψεις των καταθέσεων συνεχίστηκαν. Και με το τέλος του 1932, και τις αρχές του 1933, είχαν σταματήσει να γίνωνται µόνο από ιδιωτικές και μικρές τράπεζες, και ξαπλώθηκαν πια πάνω από ολόκληρες κοινότητες και Πολιτείες ακόμα. Εκτάθηκαν επίσης στα κύρια οικoνομικά κέντρα και στις μεγάλες τράπεζες. Η θεραπεία που διάλεξαν οι υπεύθυνοι, καθώς οι μαζικές αναλήψεις γίνονταν πανδημικές, ήταν να κλείσουν όλες τις τράπεζες προτού τις κλείσουν έτσι κι’ αλλιώς οι καταθέτες τους. Έτσι, στο τέλος του Οχτώβρη του 1932, όλες οι τράπεζες της Νεβάδας σταμάτησαν τις εργασίες τους. Νωρίς τον Φλεβάρη του 1933, μαθεύτηκε πως η Χιμπέρνια Μπανκ εντ τραστ Κόμπανυ της Νέας Ορλεάνης βρίσκονταν σε άσχημη θέση. Για να δώσει μία πιστευτή δικαιολογία, όσο η τράπεζα θα κέρδιζε χρόνο για να απευθυνθεί στην RFC, ο κυβερνήτης Χιούη Λόνγκ, σκέφτηκε να καθιερώσει μια γιορτή και αργία στην μνήμη του Ζαν Λαφίτ, του διάσημου πειρατή. Αλλά πείστηκε ν’ αλλάξει γνώμη και, με μια πιο λογική απόφαση, γιόρτασε την επέτειο της διακοπής των διπλωματικών σχέσεων με την Γερμανία πριν από δεκάεξι χρόνια. Έπειτα από δυό βδομάδες, η καταιγίδα χτύπησε το Μίσιγκαν. Μία από τις δυό τραπεζικές εταιρίες χαρτοφυλακίου που εκτελούσαν τις περισσότερες τραπεζικές εργασίες στην πολιτεία, η Γιούνιον Γκάρντιαν Τράστ, βρίσκονταν σε πολύ άσχημη θέση και εκλιπαρούσε βοήθεια από την RFC. Ο Τζέηµς Κούζενς, ο φιλελεύθερος ρεπουμπλικάνος, που περισσότερο κι’ απ’ τον ίδιο τον Φόρντ, δημιούργησε τον Χένρυ Φόρντ, δεν βρήκε να υπάρχει κανένας λόγος να χρησιμοποιήσει τα λεφτά των φορολογούμενων για να γλυτώσει μία άσχημα διοικημένη τράπεζα, στην δικιά του πολιτεία, ή οπουδήποτε άλλου. Ούτε και ο Χένρυ Φόρντ. Τον ρώτησαν, μια και ήταν ο μεγαλύτερος ιδιώτης καταθέτης, αν θα πειθαρχούσε τις απαιτήσεις του σε μια μορφή δανείου. Του είπαν πως ήταν δημόσιο καθήκον. Ο Φόρντ δεν αναγνώριζε κανένα τέτοιο καθήκον. Ετσι, όλες οι τράπεζες του Μίσιγκαν έπρεπε να κλείσουν. Το άκουσαν αυτό οι άνθρωποι στις αλλες πολιτείες και ξεκίνησαν, πλήθη ολόκληρα, να τρέξουν να ζητήσουν τα λεφτά τους. Καθιερώθηκαν κι’ άλλες γιορτές και αργίες. Τρεις βδομάδες αργότερα, όταν ανέλαβε την προεδρία ο Ρουζβελτ, μονάχα οι τράπεζες στο βορειοανατολικό τμήμα της χωρας λειτουργούσαν ακόμα. Στις 6 του Μάρτη 1933, σύμφωνα με μια Εκτελεστική Διαταγή που αντλούσε τη δύναμή της απ’ τον νόμο για την διεξαγωγή εμπορίου με τον εχθρό του πρώτου παγκόσμιου πολέμου, η αργία στις τράπεζες εξαπλώθηκε σ’ όλη την χώρα. Τις προηγούμενες βδομάδες, οι πολίτες προμηθεύονταν μετρητά για προφύλαξη. Τον Φλεβάρη, το νόμισμα, που κυκλοφορούσε, αυξήθηκε από 5, 7 δισεκατομμύρια δολλάρια σε 6,7 δισεκατομμύρια 13. Το χρήμα αυτό όμως ήταν ασήμαντο μπροστά στα περισσότερο από 30 δισεκατομμύρια σε καταθέσεις 14 που τώρα δεν ήσαν διαθέσιμα στις εμπορικές τράπεζες, οι οποίες είχαν αργία.
Το 1923, η Γερμανία είχε τόσο πολύ χρήμα, που είχε χάσει την αξία του. Τώρα, δέκα χρόνια αργότερα, στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου. Οπωσδήποτε, ήταν ακόµα κάτι που μπορούσε να μάθει κανείς, για τη διαχείριση του χρήματος. Στην Γερμανία, στις αρχές του 1933, ανέβηκε στην εξουσία ο Αδόλφος Χίτλερ. Ένα μεγάλο μέρος από την επιτυχία του πρέπει να αποδοθεί στην τρομακτική ανεργία και στην πολύ οδυνηρή μείωση των μισθών, των ημερομισθίων, των τιμών, και των περιουσιακών αξιών, που ήταν επακόλουθα της μανιακής υπεράσπισης του μάρκου από τον Μπρύνινγκ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Μάρτη, ανέβηκε στην εξουσία ο Ρούζβελτ. Ο προκάτοχός του είχε ανατραπεί από την προεδρία, πράγμα ασυνήθιστο, μετά από μία μόνο θητεία, επειδή και αυτός, και οι σύμβουλοί του και η κεντρική του τράπεζα είχαν ακινητοποιηθεί, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, απ’ τον φόβο του πληθωρισμού.
Οποιαδήποτε κι’ αν ήταν η σημασία του χρήματος, κανείς δεν μπορούσε να αμφισβητήσει την σημασία των φόβων που προξενούσε. Οι τράπεζες δεν έμειναν κλειστές αρκετό χρονικό διάστημα, ώστε να αποκαλύψουν πως μπορεί να λειτουργήσει μια μοντέρνα οικονομία – ή να αποτύχει να λειτουργεί – χωρίς χρήματα. Σ’ αυτούς που ήταν γνωστό πως είχαν δουλειά, ή περιουσιακά στοιχεία, δίναν αγαθά, με την υπόσχεση πως θα πληρωθούν αργότερα. Σ’ αυτούς που δεν είχαν, ούτε δουλειά, ούτε χρήματα, δεν έδιναν τέτοια βοήθεια. Αλλά οι τελευταίοι, δεν είχαν ούτε βοήθεια, ούτε χρήματα και πριν κλείσουν οι τράπεζες. Η οικονομία λειτουργούσε εκείνες τις μέρες σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Αλλά λειτουργούσε σε πολύ χαμηλό επίπεδο και πριν αρχίσουν οι αργίες των τραπεζών. Υπήρχε ασφαλώς περισσότερη φτώχεια, και περισσότερος πόνος στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν σταμάτησε το χρήμα, απ’ ότι στην Γερμανία όταν πλημμύρισε και έχασε την αξία του. Και οι δυό εμπειρίες μείναν για πολύν καιρό χαραγμένες στις εθνικές μνήμες».
Οι Αμερικάνοι έμαθαν και ξέχασαν. Αλλά όταν ξαναβρέθηκαν μπροστά στο πρόβλημα της μαζικής πτώχευσης των τραπεζοπιστωτικών τους οργανισμών, αφού ξαναδιδάχθηκαν από το λάθος του Πώλσον και του Μπερνάκι με την κατάρρευση της Lehman Bros, που ανοήτως την άφησαν να καταρρεύσει, πήραν όλα τα απαραίτητα μέτρα και απέφυγαν την μαζική κατάρρευση του τραπεζικού τους συστήματος.
Οι Ευρωπαίοι (με προεξάρχοντες τους Γερμανούς) εξακολουθούν να παίζουν με την φωτιά…
Πρώτο συμπέρασμα :
Οι άνθρωποι πρέπει να μαθαίνουν από την ιστορία. Και η αλήθεια είναι ότι μαθαίνουν από αυτήν, αλλά έχουν την τάση να ξεχνούν… (Όπως οι Γερμανοί με τους διαδόχους του Μπρύνινγκ, που τους κυβερνούν)…
Γι’ αυτό, λοιπόν, κάθε πράγμα στον καιρό του, αγαπητέ Ex- European…
(Δείτε στο μπλογκ μου και το «Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ 1929-19932 ΚΑΙ Η ΥΦΕΣΗ 2008-2009 : ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΔΥΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΩΝ» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/04/1929-1932-2008-2009.html , καθώς και το : «29/10/1929 : Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΕΠΙΚΑΙΡΗ 80 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ» http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/10/29101929-80.html ).
Και κάτι ακόμα, αγαπητέ και εξαιρετικέ συνομιλητή Ex – European:
Η δομή του γραπτού σου λόγου είναι πολύ σωστά διαρθρωμένη και τα επιχειρήματά σου πού σωστά τοποθετημένα (οι όποιες διαφωνίες μου, με την ουσία κάποιων εκ των επιχειρημάτων αυτών είναι άλλο ζήτημα).
Γι’ αυτό και σε παρακαλώ να γράψεις και στα ελληνικά, αφού (πιστεύω ότι) τα γνωρίζεις πολύ καλά και μπορείς να τα χειριστείς, όπως και την οθνεία αγγλική, η οποία με κουράζει και της οποίας δεν είμαι καθόλου τέλειος γνώστης.
Πάντα φιλικά και καλοπροαίρετα…
(panos : Το μοντέλο των Σουίνι είναι από το βιβλίο του Πωλ Κρούγκμαν : «Η κρίση του 2008 και η επιστροφή των οικονομικών της ύφεσης»).
(Και είναι γεγονός ότι αν τα μέλη του συνεταιρισμού περίμεναν τον χρόνο να τους λύσει το πρόβλημα, τότε ο θεός να βάλει το χέρι του. Πολύ περισσότερο μάλιστα θα έπρεπε ο θεός να βάλει το χέρι του αν οι σύγχρονες οικονομίες των χωρών του αναπτυγμένου καπιταλιστικού κόσμου περίμεναν τον χρόνο να λύσει τα προβλήματά τους και να αντιμετωπίση της «ενόχλησης» των διακυμάνσεων του οικονομικού κύκλου, όπως, καθόλου αφελώς, διακήρυσσαν οι Λούκας και Μπερνάνκι. Ο τελευταίος μάλιστα, ως κεντροτραπεζίτης στο FED, πειραματίστηκε με αυτήν του την πρόταση, αφήνοντας την Lehman Bros να καταρρεύσει, για να ανακρούσει πρύμναν, ευθύς ως είδε την παταγώδη καταστροφή να έρχεται και να σώσει την Goldman Sachs, την Morgan Stanley και όλο το τραπεζοπιστωτικό σύστημα των Η.Π.Α. – αν και πίσω από αυτήν του την ενέργεια, πιθανώς να υπάρχει και το προσωπικό συμφέρον).
ΔΙΟΡΘΩΣΗ :
Στο παραπάνω κείμενό μου έγραψα εκ παραδρομής :
και να αντιμετωπίση της «ενόχλησης» των διακυμάνσεων του οικονομικού κύκλου
Η σωστή διατύπωση είναι : να αντιμετωπίσει την «ενόχληση» των διακυμάνσεων του οικονομικού κύκλου.
Sorry.
Έντυπη Έκδοση
Ελευθεροτυπία, Τρίτη 2 Φεβρουαρίου 2010
Ο ΤΖΟΖΕΦ ΣΤΙΓΚΛΙΤΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΩΝ ΗΠΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
«Πολύ μεγάλες για ν’ αποτύχουν, πολύ μεγάλες για να υπάρχουν»
Ο βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας (2001) Τζόζεφ Στίγκλιτς μίλησε στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ελεύθερη πτώση: Αμερική, Ελεύθερες Αγορές και ο Καταποντισμός της Παγκόσμιας Οικονομίας» με θέμα την αμερικανική ανάκαμψη και τη ρύθμιση του τραπεζικού συστήματος.
Ακολουθούν αποσπάσματα:
1 Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ:
Μπορεί να απομακρυνθήκαμε από τον γκρεμό αλλά η παρούσα κατάσταση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ισχυρή ανάκαμψη. Η ύφεση μπορεί να τελείωσε με την έννοια που της δίνουν οι οικονομολόγοι -δύο τέταρτα αρνητικών δεικτών ανάπτυξης- από τη στιγμή που ο δείκτης της ανάπτυξης έχει θετικό πρόσημο. Ομως η ύφεση απέχει πολύ από το τέλος της όσον αφορά εκείνους που δεν έχουν δουλειά ή δεν μπορούν να πουλήσουν τα αγαθά που παράγουν.
Το επίσημο ποσοστό ανεργίας μπορεί να είναι 10%. Αλλά όταν περιλαμβάνουμε και τον παράγοντα εκείνων που δεν αναζητούν πλέον εργασία, επειδή η ύφεση έχει προχωρήσει τόσο πολύ, η εικόνα δείχνει απογοητευτική. Από τη στιγμή που η Αμερικανική Στατιστική Υπηρεσία για την Εργασία συγκεντρώνει στοιχεία για εκείνους που έχουν εγκαταλείψει τις προσπάθειες αναζήτησης εργασίας ή έχουν βρει μερική απασχόληση, μπορούμε να υπολογίσουμε ότι το πραγματικό επίπεδο της ανεργίας κυμαίνεται πάνω από 10 τοις εκατό.
Αυτό σημαίνει ότι ένας στους τέσσερις Αμερικανούς που αναζητεί πλήρη απασχόληση δεν μπορεί να τη βρει τώρα. Και ότι τέσσερις στους 10 μεταξύ αυτών που δεν μπορούν να βρουν εργασία, βρίσκονται χωρίς δουλειά για διάστημα μεγαλύτερο του ενός εξαμήνου, κάτι που σημαίνει ότι όσες αποταμιεύσεις και να είχαν, αυτές έχουν τελειώσει, ενώ οι προοπτικές να ξαναβρούν μια καλή δουλειά μειώνονται διαρκώς. Αυτή είναι μια σοβαρή κατάσταση. Και είναι πλέον δυσοίωνη για άτομα άνω των 50 ετών και ακόμη χειρότερα για μαύρους νέους, μεταξύ των οποίων ο ένας στους δύο είναι άνεργος.
Συχνά λέγεται ότι η ανάκαμψη σέρνει πίσω της τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η αλήθεια είναι ότι η ανάκαμψη δεν ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να δημιουργήσει αρκετές θέσεις εργασίας για τις νέες εισόδους στο εργασιακό δυναμικό, ούτε καν ικανή να μπορέσει να μειώσει το ποσοστό της ανεργίας από το 10% και να το κατεβάσει στο 5%. Προκειμένου να συμβεί κάτι τέτοιο στις ΗΠΑ πρέπει η ανάπτυξη να φτάσει τουλάχιστον στο 3% τον χρόνο. Δεν βλέπω το ποσοστό της ανάπτυξης το 2010 ή το 2011 να ξεπερνά αυτό το επίπεδο.
Το βασικό πρόβλημα -εξίσου σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο- είναι ότι εκείνη που συντηρούσε τα επίπεδα της ανάπτυξης στα χρόνια πριν από την κρίση ήταν η οικονομία-φούσκα (bubble economy), που επέτρεπε στον κόσμο να ζει πέρα από τις δυνατότητές του, δανειζόμενος. Μέσα σε έναν χρόνο, στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πολίτες πήραν 950 εκατομμύρια δολάρια βάζοντας υποθήκη το σπίτι τους.
Στη διάρκεια της ίδιας περιόδου ο δείκτης των καταθέσεων στις ΗΠΑ καταποντίστηκε στο μηδέν. Είναι σαφές ότι κάτι που δεν είχε ερείσματα δεν θα μπορούσε τώρα να στηριχθεί.
Αυτό που φάνηκε πίσω από το σπάσιμο της φούσκας είναι ότι περιορίστηκε ο καταναλωτισμός. Μακροπρόθεσμα αυτό είναι κάτι καλό. Για την τρέχουσα συγκυρία όμως αυτό αποτελεί πρόβλημα.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, το να παρακαλάμε να επιστρέψει ο καταναλωτής είναι μια περίεργη προσευχή. Στην Αμερική, δεν πρέπει να επιστρέψουμε στο να ζούμε με περισσότερα απ’ όσα πραγματικά έχουμε, αυτό είναι άλλωστε που δημιούργησε εξ αρχής την κρίση. Και σίγουρα προς το παρόν δεν μπορούμε να επιστρέψουμε. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πιθανή μια ισχυρή ανάκαμψη. Χωρίς μεγάλη κατανάλωση δεν είναι πιθανό να γίνουν μεγάλες επενδύσεις.
Στην κρίση του 1997-98 όταν για παράδειγμα η Κορέα είχε αυτό το πρόβλημα, ανέκαμψε εξάγοντας αυτά που παρήγε στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που μπορούσαν να καταναλώσουν τα προϊόντα της. Οταν όμως βρίσκονται σε ύφεση και οι ΗΠΑ και η Ευρώπη, δεν μπορούμε να βγούμε από την κρίση διά της οδού των εξαγωγών. Και το εμπόριο με τον Αρη δεν είναι ακόμη αρκετά αναπτυγμένο! Ενα μέρος του κόσμου -η Ασία- ανακάμπτει. Αλλά όσο δυναμική κι αν είναι η Ασία, η συνολική ζήτησή της είναι πολύ μικρή για να αναπληρώσει το κενό και να βγάλει τις ΗΠΑ από την ύφεση μέσω των εξαγωγών.
Κι έτσι μένει να αναπληρώσει το κενό η αμερικανική κυβέρνηση. Το αμερικανικό πακέτο μέτρων για την αναζωπύρωση της οικονομίας έχει κάνει κάποια διαφορά. Χωρίς το πακέτο αυτό, η ανεργία θα ήταν στο 11% ή 12%. Ωστόσο, δεν ήταν αρκετά μεγάλο ή αρκετά καλά σχεδιασμένο ώστε να επαναφέρει την απασχόληση στα κανονικά της επίπεδα. Μια από τις βασικές αποτυχίες των μέτρων ήταν ότι δεν έλαβαν υπ’ όψη τα δημοσιονομικά προβλήματα που θα δημιουργούσε η ύφεση στις πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις. Οταν τα έσοδα από τους φόρους μειώνονται εξαιτίας της μειωμένης οικονομικής δραστηριότητας -πτώση των τιμών των ακινήτων, κλείσιμο επιχειρήσεων, χαμένο εισόδημα λόγω ανεργίας- οι προϋπολογισμοί πρέπει να περικοπούν. Τα έσοδα σε πολιτειακό και τοπικό επίπεδο στις ΗΠΑ έπεσαν φέτος κατά 200 δισ. δολάρια. Ετσι, την ώρα που η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αυξάνει τις δαπάνες, οι πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις κάνουν περικοπές. Η κατάσταση αυτή θα γίνει χειρότερη με το τέλος του πακέτου το 2011.
Τι πρέπει να γίνει; Το αμερικανικό Κογκρέσο πρέπει να περάσει ένα δεύτερο πακέτο. Πρέπει επίσης να ασχοληθεί επιτέλους πραγματικά με την κρίση των στεγαστικών δανείων που πυροδότησε την κατάρρευση. Φέτος περιμένουμε 2,5 με 3 εκατομμύρια κατασχέσεις. Τέλος, οι τράπεζες πρέπει να ξαναρχίσουν να δανείζουν, ιδίως σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, που δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Αυτή ήταν η λογική πίσω από τη διάσωση των τραπεζών, αλλά δεν έφερε αποτέλεσμα. Εξακολουθούν να μην ισχύουν περιορισμοί για τις τράπεζες. Παίρνουν δάνεια με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο από την Κεντρική Τράπεζα και τι κάνουν; Ψάχνουν σε όλο τον κόσμο για να επενδύσουν σε πιο ισχυρές οικονομίες -όχι στις ΗΠΑ, αλλά σε αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Βραζιλία και η Κίνα. Κι αυτό δημιουργεί τώρα πρόβλημα, διότι ρίχνουν κερδοσκοπικά κεφάλαια που δημιουργούν φούσκες και εκεί! Ευτυχώς, οι χώρες αυτές έχουν ήδη περάσει μια φορά από αυτή την κρίση και έχουν καλύτερους τραπεζικούς κανονισμούς και νομισματικές πολιτικές απ’ ό,τι οι ΗΠΑ. Η Βραζιλία έχει ήδη εισαγάγει περιορισμούς στην εισροή κεφαλαίου, υπονομεύοντας την παγκοσμιοποίηση.
2 ΚΑΝΟΝΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ:
Το πλαίσιο των κανόνων λειτουργίας των τραπεζών είναι ένα από τα καίρια προβλήματα στις ΗΠΑ σήμερα. Ξεκάθαρα, το σύστημα για τα κίνητρα παραγωγικότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων -για παράδειγμα ο τρόπος που υπολογίζονται και πληρώνονται τα μπόνους- ενθαρρύνει την πολύ κοντόθωρη ανάληψη κινδύνων που μας έφερε εδώ. Το μέγεθος είναι επίσης πρόβλημα.
Εάν οι τράπεζες είναι «πολύ μεγάλες για να αποτύχουν» ρισκάροντας και κερδίζουν και φεύγουν με τα κέρδη. Εάν χάσουν, ο φορολογούμενος πληρώνει τον λογαριασμό.
Εργαζόμουν στη Διεθνή Τράπεζα τον καιρό της οικονομικής κρίσης στην Ασία το 1997. Οι διάφορες κρίσεις έφεραν τα ονόματα χωρών -Ινδονησία, Κορέα, Ταϊλάνδη κ.λπ. Ομως αυτές δεν ήταν «εγχώριες» κρίσεις. Ηταν κρίσεις του τραπεζικού συστήματος.
Οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές τράπεζες που χορηγούν δάνεια στην Ανατολική Ασία δάνεισαν σε εταιρείες πολύ περισσότερα από τη δυνατότητα αποπληρωμής τους. Τι συνέβη; Εχασαν τις εγγυήσεις τους, επειδή αν αυτό δεν συνέβαινε, όπως ειπώθηκε, θα επερχόταν αναταραχή. Ετσι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τους έβαλε το πιστόλι στον κρόταφο για να σιγουρέψει ότι τα χρέη θα πληρώνονταν. Οι φορολογούμενοι στις χώρες εκείνες εξαναγκάστηκαν να αποπληρώσουν τις εγγυήσεις των τραπεζών. Η μόνη διαφορά με αυτή την κρίση είναι το ότι Αμερικανοί φορολογούμενοι, αντί για φτωχούς ανθρώπους σε ασιατικές χώρες, εξαναγκάζονται να αποπληρώσουν τις τραπεζικές εγγυήσεις!
Αποτελεί καλοδεχούμενη εξέλιξη το γεγονός ότι γίνονται τώρα συζητήσεις στην G-20 και αλλού για το πώς θα μεταβληθούν οι κανόνες λειτουργίας των τραπεζών, ώστε αυτές να συμπεριφέρονται καλύτερα. Η διεθνής συνεργασία σε αυτό το εγχείρημα θα ήταν το καλύτερο εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης -οι τράπεζες είναι καλές στο να ρυθμίζουν το διεθνές οικονομικό αρμπιτράζ (σ.σ. κερδοσκοπία μέσω συναλλαγών σε ξένα νομίσματα), με την αποστολή κεφαλαίων εκεί όπου ισχύουν οι ελαστικότεροι κανόνες.
Στην Ευρώπη είναι έντονη η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ σέρνουν τα πόδια τους. Είναι πολύ περισσότερο κατηγορηματικοί σε ό,τι αφορά τον καθορισμό πλαισίου κανόνων. Ο επικεφαλής της Τράπεζας της Αγγλίας έχει πει πολύ επιγραμματικά, πως «εάν είσαι πολύ μεγάλος για να αποτύχεις, τότε είσαι πολύ μεγάλος για να υπάρχεις». Κανονιστικά πλαίσια λειτουργίας που οδηγούν σε υπερβολική ανάληψη ρίσκων πρέπει να καμφθούν για εκείνα τα ιδρύματα που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο μία ολόκληρη οικονομία. Η πραγματικότητα είναι ότι το οικονομικό σύστημα έχει αποτύχει να κάνει τη δουλειά του. Η δουλειά του είναι να παίρνει τις καταθέσεις και να τις μετατρέπει σε επενδύσεις με την υψηλότερη απόδοση. Το να τοποθετήσει τις καταθέσεις στο στεγαστικό υπεράνω των αποταμιευτικών δυνατοτήτων των ανθρώπων στην πλουσιότερη χώρα του κόσμου, δεν λειτούργησε έτσι. Το οικονομικό μας σύστημα δεν επιτέλεσε τον κοινωνικό του ρόλο.
http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=127664
Καλά τα λέει ο Στίγκλιτζ.
Ασταθής η αμερικανική ανάκαμψη και με προβλήματα, αλλά υπαρκτή, αφού εκε ο καταναλωτής, σιγά – σιγά, επιστρέφει.
Στην Ευρωζώνη ο καταναλωτής είναι φευγάτος, αφού οι ευρωζωνίτες γραφειοκράτες της Ε.Κ.Τ. και οι γερμανικές χρηματοπιστωτικές ελίτ τον έχουν ρίξει στα τάρταρα!
Και φυσικά αυτός ο δρόμος, που ακολουθούν, είναι ο μόνος σίγουρος για την κόλαση.
Που θα πάει; Κάποια στιγμή θα βάλουν μυαλό και θα κόψουν φρέσκο νόμισμα. Θα είναι και αυτό μια καλή αρχή, μπροστά στο μπέρδεμα και στο αδιέξοδο, που έχουν οδηγήσει την ευρωοικονομία.
Βέβαια, θα κάνουν και άλλα, αλλά η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Και, όσον αφορά την ευρωζώνη, δεν είμαστε, ακόμα, ούτε καν στην αρχή του έργου. Είμαστε στις σκηνές της διαφήμισης του έργου, στα τρέϊλερς….
Αναζητείται, λοιπόν, επειγόντως, ένας Horace Greely Jhalmar Sacht και μια ουσιαστικά ενωμένη ομοσπονδιακή Ευρώπη.
Που θα πάει; Θα τον βρουν. Και θα ενοποιήσουν την ευρωζώνη – αυτόν τον απίθανο ευρωκαραγκιόζ μπερντέ.
Αλλιώς, θα την αποχαιρετήσουμε το ευρώ και την ζώνη του…
Τάσος Αναστασόπουλος: «Τόσος πολύς κόπος, τόσες πολλές οικονομικές αναλύσεις, τόσες θεωρίες και βιβλία επί βιβλίων, για να καταλήξουμε στην απλή και καθόλου συναρπαστική διαπίστωση ότι για όλα φταίει η ανεπαρκής ενεργός ζήτηση και ότι αρκεί να κόψουμε μονέδα, να εκδώσουμε φρεσκοτυπωμένο χρήμα, για να ξεπεράσουμε την οικονομική κρίση ή την ύφεση!»
Ισως έχετε δίκιο. Ισως το μαγικό κλειδί της Ελληνικής εγκλωβισμένης παραγωγικότητας να βρίσκεται στο τύπωμα περισσοτέρου χρήματος.
Ισως μέσω κάποιου εμμέσου μηχανισμού, που δεν κατανοοώ, το τύπωμα περισσοτέρου χρήματος να δημιουργήσει τα κίνητρα αυτά που θα επιτρέψουν σε όσους Ελληνες επιλέξουν να αφωσιωθούν σε εργασία υψηλής αξίας, να γευτούν τις αμοιβές των κόπων η /και των ικανοτήτων τους.
———————
Κατά την γνώμη μου όμως απλώς προτίνετε ένα οικονομικό αεικίνητο. Ητοι ελπίδα ευημερίας χωρίς απελευθέρωση των φυσικών κινήτρων ενασχόλησης με εργασία υψηλής αξίας.
Δηλαδή, «Μην ανυσυχείς λαέ με διάφορα οικονομικά ταχυδακτυλουργικά κόλπα θα ξεγελάσουμε τα παραγωγικά μέλη (δλδ. τα μέλη που είτε δουλεύουν πολύ η/και έχουν ικανότητες και όρεξη να ασχολούνται με εργασίες υψηλής αξίας) στο να παράγουν περισσότερο και μετά θα μοιράσουμε τα κέρδη σε όλους».
Το τύπωμα χρημάτων θα είναι ουσιαστικά μια απάτη που θα ακυρώσει (will dilute) την αμοιβή που πήραν για προηγούμενες προσπάθειές τους, παραγωγικά μέλη της κοινωνίας.
Νομίζετε οτι η απάτη δεν θα τους ενοχλήσει – και με καινούργιο ενθουσιασμό πλέον θα παράγουν και άλλο περιμένοντας την επόμενη πληθωριστική υποτίμηση δλδ. την επόμενη φορά που το κράτος θα διανείμει έμμεσα τις αποταμιεύσεις τους (δλδ τις προηγούμενες αμοιβές τους) σε όσους εξαρτώνται από το δημόσιο? Ας ελπίσουμε οτι δεν θα μάθουν τίποτε, όπως λέτε, απο την ιστορία και θα συνεχίζουν να παράγουν ακάθεκτοι (δηλαδή όπως κάνουν τώρα:-)).
Κατά την γνώμη μου (ακόμα και αν ηταν δυνατή – πχ. με επιστροφή στη δραχμή) η απάτη του πληθωρισμού είναι ίσως η χειρότερη λύση μακροπρόθεσμα. Καλλίτερο το μεγάλο, αλλά πιό σύντομο, σοκ του default που θα επιρρίψει τα βάρη περισσότερο στους σπάταλους η/και οκνηρούς η/και ανίκανους υπεύθυνους και θα οδηγήσει σε διόρθωση πιο δομικών διαστρευλώσεων που χρόνια έχουν συσσωρευθεί.
«(Παρά αυτήν την διαπίστωση, αργότερα, η ίδια η πραγματικότητα τον οδήγησε [τον FDR]στο να εφαρμόσει τις κεϋνσιανές θεωρίες).»
Και πιθανόν στο να μετατρέψει μία απλή ύφεση σε depression διαρκείας 10 ετων. Αν και ομολογουμένως ο FD Roosevelt έλαβε και πολλά άλλα λαικιστικά (προτοφανή για την πολύ πιό φιλελεύθερη μέχρι την εποχή εκείνη Αμερική) μέτρα οικονομικής αυτοκτονίας που δεν είχαν τίποτε να κάνουν με τις θεωρίες του Keynes.
“Γι’ αυτό και σε παρακαλώ να γράψεις και στα ελληνικά,”
Εκτιμώ το να διαβάζω ελληνικά, άλλωστε η εξάσκηση των ελληνικών μου είναι και σχεδόν ο μόνος σκοπός συμμετοχής μου στο blog. Η ιδεολογική αναμόρφωση των Ελλήνων θα ήταν χάσιμο χρόνου…
Αλλά όσον αφορά την γραφή χρειάζομαι 3 φορές περισσότερο χρόνο να γράψω κάτι στα ελληνικά. Εν μέρει η πιο ελλειπής γνώση (δεν είναι καν η μητρική μου γλώσσα) εν μέρει το ενδογενώς πιό πολύπλοκο ελληνικό πληκτρολόγιο με τα περισσότερα γράμματα και τους τόνους. Δεν θέλω να διαθέσω τον χρόνο αυτό συχνά. Sorry to those who cannot read English.
BTW, Posting a link to something that has already been written somewhere, works better than cut and paste…
panos: “They [the babysitting cooperative]could have waited for two years and prove your theory right. But remember they wouldn’t probably need any baby sitting in two years. It took them quite some time to decide printing more coupons and it did work!”
——————-
First of all, you have to see if the events really unfolded as stated. The events and/or their presentation can be manipulated to make almost any point. Do not take them for granted.
But in any case,
1) I find it hard to believe that a couple holding, say 10 coupons would hold on to them to the end, until their children grew up, rendering the coupons worthless. As the kids become older and their babysitting days start to dwindle, they would be hard pressed to use them rather than let the coupons become worthless. If anything, they would finally use their 10 babysitting coupons during their last 10 days before exiting the cooperative.
2) But let’s say that indeed couples take the suicidal path and hold on to their coupons until their children grow up and exit the cooperative, worthless coupons still in hand. Don’t you think that once they learn their lesson in one market, they can then apply it to the next?
3) Furthermore, once the cooperative has been operating for a while, people can read about past couples getting screwed hoarding coupons, or similar forms of cooperatives for that matter. New entrants into the cooperative are likely to behave differently. You would not behave this way after having read all these posts on e-rooster. Would you?
4) But let’s say that indeed most of the couples are granola-eating hippies who don’t read e-rooster, shred any document that contains the words “free market” and Paul Krugman’s enlightening books about the evils of free markets are kept away from them by…well.. some worldwide capitalist conspiracy. So now here come the e-rooster reading greedy free marketers who, having read about what goes on in the cooperative, are about to take advantage of our peace loving flower wearing compassionate communitarists. So here comes Ex-European, greedy capitalist type, enters cooperative and quickly discovers that if you spend some coupons, it is very easy to replenish your reserve since there are hordes of hippies anxious to stockpile coupons babysitting his children; his initial hoarding paranoia eases. Actually, Ex-European quickly figures out that the demand for coupons being intense, some (not all but some of the more paranoid hoarders) are actually willing to baby-sit twice for one coupon (*). So, word gets around that one coupon is not actually worth one baby sitting session but a bit more, sometimes two. So the person who holds 5 coupons starts realizing that they are not holding just 5 babysitting sessions, but more, perhaps even 10, if they seek out service from the more paranoid hoarders. But heck! Say even holding 10 baby-sitting sessions on average is not enough; the hoarding mentality still prevails! So some people up the stakes and are willing to baby-sit 3 times for one coupon. So, on average now people hold as many as 30 baby-sitting session promises…and so on.
So given time, things will get into equilibrium, sooner rather than later.
BUT if there is UNCERTAINTY about whether coupons will be inflated (by printing more coupons) or deflated (by withdrawing coupons) people will be less willing to adjust to market conditions. They may over-react or under-react depending also on what the coupon stash manipulators (read the cooperative’s politicians) decide to do to manipulate things. Couples may guess that more coupons are about to be printed or they may be surprised. In any case, the cooperative’s central coupon bank’s manipulative actions essentially add another element of uncertainty into the whole thing. After a few interventions some couples will react by starting to derive patterns of how their leaders may try to deceive them in different circumstances and act accordingly.
So, yes, with time, some people will start modeling, guessing or even start expecting the action-re(action) of the central planners. Clearly then people who are in the inner circle of the planners and have thus advance knowledge of their intended manipulative actions, often have an unfair advantage. But it is you, the people, who gave them that advantage, by giving central banks their manipulative power. That is not a fault of free markets.
(*) The cooperative’s managers (politicians) or even a majority of the couples (the majoritarian public consensus) may declare trading a coupon for multiple baby sitting sessions illegal. But then this is what starts being the problem. If you mandate one = one baby sitting session, then you are price fixing and also have a controlled currency. You do not have a free market cooperative, but a controlled, heavily regulated, centrally planned cooperative. Actually there are other reasons why the coupon currency must be free to float. Babysitting during weekends, holidays, or different times of the day may have a different price. If you do not allow for that adaptation you will end up with shortages or oversupply of coupons and services during various days or times of the day.
But this is typical of people who want to discredit free markets (like Paul Krugman). They introduce a lot of controls and regulation and then say that free markets don’t work.
hey Ex-european,
i love reading your posts….. thought u are difficult to find
What does your name imply?
Panos,
As you can see there are two somewhat different issues brought up by the simplistic baby-sitting coop example.
A) One is to circulate enough coupons to make things flow. Clearly one single coupon circulating in the entire cooperative is too few. On the other hand, if every couple has 10.000 coupons, that may be too many, so you have the opposite spontaneous adjustment process from the “too few” example we discussed above. Still the market moves into equilibrium and, in that case, you will end up with a situation where one babysitting session is worth multiple coupons.
B) But the second issue, the one that relates more to monetary issues and to what we are talking about in the Keynesian context, is that Keynesians want to not only have a reasonable number of coupons circulated, but also want to ACTIVELY and FREQUENTLY MANIPULATE that number to create artificial realities that change the couples behavior. At the same time, the proponents of the example also want to mandate price and currency fixing by mandating that one coupon will always be worth one baby sitting session at all times regardless of demand-supply variations with time of day, day of week, seasons or changing circumstances (eg. People start having more free time), willingness to babysit/go out vs coupons in circulation. That is price fixing and a controlled currency, not a free market.
—————————
P.S. What’s wrong with these old world countries? Why is there is such a widespread tendency for people to believe that others need to be manipulated into “proper” behavior. Perhaps the only manipulation needed is to convince people NOT to try to manipulate others.
Paul Krugman did Nobel price quality work, once upon a time. Since then he seems to have found it more profitable to partner with politicians to sell the product politicians produce: interventionism. He has become the high priest of a centrally planned regulated economy. His analysis is clearly political and no longer sincere in my view.
If he simply claimed that the redistributive and centrally planned policies he advocates will unfortunately reduce economic growth, but are nonetheless the price to pay for what he considers a more “just society”, I would disagree on the morality of it but would accept it as a valid argument. But to claim that his policies will also lead to higher economic growth is pure deception.
Εκτός από το όνομα Ex-European, γιατί γράφει στα αγγλικά;
Όποιος δε μπορεί να γράψει ελληνικά, να βελτιώσει τα μετριότατα αγγλικά του.
@ Ex-European
Εξαιρετικά τα σχόλια σας. Νομίζω ότι αξίζει κανείς να μάθει αγγλικά μόνο και μόνο για να μπορεί να τα διαβάσει!
@ υπόλοιπους που ζητούν τα σχόλια να είναι στα ελληνικά
Ο καθένας μπορεί να εκφράζεται με τον τρόπο και στη γλώσσα που επιθυμεί. Σταματήστε να απαιτείτε από κάποιον να πρέπει να κάνει τον επιπλεόν κόπο να γράψει στα ελληνικά (όπως λέει ο Ex-European δεν ειναι καν η μητρική του γλώσσα) όταν δεν είστε διατεθειμένοι να κάνετε τον επιπλέον κόπο να διαβάσετε στα αγγλικά τα ομολογουμένως εξαιρετικά κείμενα που παραθέτει.
Χαίρομαι, αγαπητέ Ex – European, που βρήκα έναν καλό - Ελληνοαμερικανό; - συνομιλητή (και ίσως έναν καλό, εξ αποστάσεως, φίλο), παρά τις όποιες διαφωνίες οι οποίες δεν επηρεάζουν καθόλου την εκτίμηση και τον σεβασμό και στο πρόσωπο και στα επιχειρήματα.
Επί της ουσίας, αυτό που έχω να προσθέσω είναι το ότι η τελευταία αναφορά μου στο τραπεζοπιστωτικό κομμάτι της οικονομικής κρίσης του 1929 – 1932 στις Η.Π.Α., είχε σκοπό να δείξει το πως μπορεί να ξεπεραστεί εύκολα ο έντονος αντιπληθωρισμός, η εξέλιξη του οποίου αποτέλεσε την αιτία της κατακλυσμιαίας καταστροφής εκείνης της εποχής και το πως η αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας, μαζύ με την εξασφάλιση της αύξησης της ταχύτητας κυκλοφορίας του χρήματος, μέσα από τις δημόσιες επενδύσεις και την σταδιακή αναστροφή του κακού καταναλωτικού και επενδυτικού κλίματος στην ιδιωτική οικονομία, ανέκοψε την τεράστια καθοδική πτώση των μακροοικονομικών μεγεθών της αμερικανικής οικονομίας της εποχής, μια διαδικασία, που είχε πολλά σκαμπανεβάσματα, λόγω της πρακτικής απειρίας του ρουσβελτιανού επιτελείου και του τεράστιου βάρους των κλασσικών οικονομικών θεωριών, που είχαν την καταγωγή τους από τον θνήσκοντα κλασσικό φιλελεύθερο καπιταλισμό της εποχής των πατέρων της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης Άνταμ Σμιθ, Νταίηβιντ Ρικάρντο και Τζων Στιούαρτ Μιλλ και οι οποίες, συνοψιζόμενες από τον Ζαν-Μπαπτίστ Σαι, κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν δυνατόν στο οικονομικό σύστημα να εμφανιστούν φαινόμενα υπεραποταμίευσης, αφού ο μηχανισμός της διακύμανσης των επιτοκίων εξασφαλίζει την μετατροπή των αποταμιεύσεων σε επενδύσεις και έτσι κρατάει το σύστημα σε ένα περιβάλλον οικονομικής σταθερότητας.
Η σαρωτική κατάρρευση του τραπεζοπιστωτικού συστήματος των Η.Π.Α. απέδειξε ότι η θεωρία αυτή ήταν σαθρή και ότι η υπερμεγέθης πτώση του τζίρου των επιχειρήσεων και τα απειράριθμα λουκέτα, δεν είχαν να κάνουν με την επιτυχία, ή την αποτυχία των επί μέρους επιχειρήσεων (και των τραπεζικών και των εμποροβιομηχανικών), ούτε με την καλή τους, ή την κακή τους διαχείριση, ούτε με την μεγάλη, ή μικρή τους παραγωγικότητα, ούτε με την άνοδο, ή την πτώση της ανταγωνιστικότητάς τους, ούτε με την θέση τους στην αγορά, ή με τα επίπεδα των εργατικών τους εξόδων, ή με οποιαδήποτε ορθολογική ανάλυση των οικονομικών τους δεδομένων.
Και τούτο διότι και οι καλές επιχειρήσεις ακολουθούσαν την μοίρα των κακών επιχειρήσεων, με διαφορετική, ίσως – αν και όχι πάντοτε, διότι κάποιες φορές (όχι λίγες) οι καλές επιχειρήσεις έκλειναν πιο γρήγορα από τις κακές – σειρά προτεραιότητας στον δρόμο προς την καταστροφή.
Τί έφταιγε; Τώρα πια είναι εμφανές.
Έφταιγε η ολοένα και διογκούμενη ανεπάρκεια της ενεργού συναθροιστικής ζητήσεως, η συνακόλουθη πτώση της κατανάλωσης και το αντιπληθωριστικό νομισματικό μπέρδεμα, που οδήγησε στην πιστωτική ασφυξία στην αγορά, μια ασφυξία που έλαβε εφιαλτικές διαστάσεις, όταν οι τράπεζες άρχισαν να κλείνουν η μία μετά την άλλη και να πέφτουν, όπως πέφτουν οι μύγες μετά το φλιτάρισμα, γεγονός που επέτεινε την ασφυξία στην αγορά και ανατροφοδότησε αυτήν την αποπληθωριστική διαδικασία, οδηγώντας την πιο μοντέρνα οικονομία του κόσμου στον αποχρηματισμό της (η χρήση αυτού του όρου είναι ένας δικός μου νεολογισμός) , δηλαδή στο να λειτουργεί σχεδόν χωρίς χρήμα, ή με ένα ασφυκτικά μικρό επίπεδο νομισματικής κυκλοφορίας.
Αυτό το πρόβλημα αντιλήφθηκαν ότι θα είχαν, άμεσα, μπροστά τους (απρόσμενα, αν και θα έπρεπε να το περιμένουν, αν είχαν στοιχειώδη γνώση της νομισματικής και της εν γένει οικονομικής ιστορίας των Η.Π.Α.) οι Μπους – Πώλσον – Μπερνάνκι τον Σεπτέμβριο του 2008, με την κατάρρευση της Lehman Bros, που έθετε επί τάπητος την καταστροφική κατάρρευση του αμερικανικού τραπεζοπιστωτικού συστήματος και συνακόλουθα του συνόλου της αμερικανικής οικονομίας, ανεξάρτητα από τις όποιες επιδόσεις (καλές ή κακές – όλες έμπαινα στο ίδιο τσουβάλι, με την ορμητική έλευση της ύφεσης, όπως και στην κρίση της δεκαετίας του 1930) των οικονομικών τομέων και των επί μέρους επιχειρήσεων της χώρας.
Ευτυχώς, για τις Η.Π.Α. και για τον υπόλοιπο κόσμο, οι νεοσυντηρητικοί στα στερνά της διακυβέρνησής τους, έσωσαν τον τραπεζοπιστωτικό τομέα της χώρας, με το πακέτο Πώλσον, που συνεχίστηκε και συνεχίζεται από τον πρόεδρο Ομπάμα, κόβοντας άφθονο χρήμα, αυξάνοντας τα δημοσιονομικά ελλείμματα και επαναφέροντας τον ρυθμιστικό ρόλο του κράτους στην ημερησία διάταξη.
Δεν ήταν η ώρα του να ξεχωρίσουν τις καλές από τις κακές επιχειρήσεις, αγαπητέ και αξιότιμε φίλε Ex European, διότι εκείνη η ώρα ήταν η ώρα της διάσωσης του συνόλου της οικονομίας της χώρας από την παλιρροιακή έλευση της ύφεσης, που ήλθε ως επακόλουθο της απότομης πτώσης της συναθροιστικής ζήτησης στην αμερικανική οικονομία.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει τώρα στην ευρωζώνη, μόνο που εδώ έχουμε να κάνουμε και με την θεσμική ανεπάρκεια του ευρώ και της ζώνης αυτής, η οποία δεν έχει την κρατική βαθύτητα των Η.Π.Α., αφού δεν είναι Ομοσπονδία και δεν υπάρχει μια ευρωπαϊκή κυβέρνηση με οικονομικές και δημοσιονομικές αρμοδιότητες. Υπάρχει μια αδέσποτη Κεντρική Τράπεζα που ελέγχεται από τις γερμανικές ελίτ, με την συνεπικουρία της Γαλλίας και μια απόλυτη θεσμική κεντροτραπεζική απροσδιοριστία, χωρίς μηχανισμούς οικονομικής προστασίας των Πολιτειών της ευρωζώνης, αφού η Κεντρική Τράπεζα της ευρωζώνης αρνείται να πράξει το αυτονόητο, αυτό δηλαδή που έπραξε το FED, τον Σεπτέμβριο του 2008 να κόψει νόμισμα, για να τονώσει την πεσμένη ευρωζωνική οικονομία και την διαρκή πτώση της συνολικής ζήτησης, που κτυπάει τους πάντες (καλούς και κακούς.
Η σύγχρονη ύφεση, λοιπόν, δεν είναι θέμα καλών, ή κακών επιχειρήσεων και η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν έχει να κάνει με αυτό το ζήτημα, διότι η έλευση της ύφεσης τις κτύπησε ορμητικά όλες – καλές και κακές, όπως και τις οικονομίες των χωρών, είτε αυτές είναι λιγότερο, ή περισσότερο, ορθολογικά δομημένες.
(Ιδού ένα παράδειγμα λιγότερο και περισσότερο ορθολογικά διαρθρωμένων οικονομιών, που κτύπησε αποφασιστικά η ορμητική έλευση της σύγχρονης ύφεσης, η οποία εγκλωβίστηκε στην ευρωζώνη :
1. ΕΛΛΑΔΑ :
2008 :
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 32.100 $.
ΑΕΠ : 343,8 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 126,5 δισ.$
ΕΞΟΔΑ : 144,4 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 36,79%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 42,00%
ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ : 97,4%.
2009
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 32.100 $.
ΑΝΑΠΤΥΞΗ : -2,5%
ΑΕΠ : 339,2 δισ. $
ΕΣΟΔΑ : 108,7 δισ.$
ΕΞΟΔΑ : 145,2 δισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 32,06%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 42,81%.
ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ : 108,1%.
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html
ΓΕΡΜΑΝΙΑ :
2008:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 35.500 $.
ΑΕΠ : 2,925 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,591 τρισ. $
ΕΞΟΔΑ : 1,591 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 54,39%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 54,39%
2009:
ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ : 34.200 $.
ΑΝΑΠΤΥΞΗ : -5%
ΑΕΠ : 2,812 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ : 1,398 τρισ.$
ΕΞΟΔΑ : 1,540 τρισ. $
ΕΣΟΔΑ / ΑΕΠ : 49,71%
ΕΞΟΔΑ / ΑΕΠ : 54,76%.
ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ : 77,2%.
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html ).
Η αντιμετώπιση του προβλήματος έχει να κάνει με την επαναφορά της οικονομίας σε συνθήκες ανάπτυξης και γι’ αυτό χρειάζεται η κοπή του χρήματος και η εξασφάλιση της αύξησης της ταχύτητας της κυκλοφορίας του, μέσα από ένα πρόγραμμα μαζικών και στοχευμένων δημόσιων επενδύσεων, που θα ανατάξουν την ενεργό ζήτηση και τις ιδιωτικές επενδύσεις.
Αναρωτιέσαι, προφανώς, για το τι θα γίνει με τις κακές επιχειρήσεις. Θα μείνουν ως έχουν;
Η απάντησή μου είναι ότι δεν πρέπει να μείνουν, ως έχουν. Αλλά αυτό είναι ένα ζήτημα, που πρέπει να αντιμετωπισθεί στην ώρα του, δηλαδή, μετά την πάροδο της ύφεσης, όταν θα έχει επαναφερθεί η οικονομία σε συνθήκες ανάπτυξης.
Δεν είναι η λατινοαμερικανικού τύπου «βουταρία» χρημάτων αυτή που με ενδιαφέρει…
Πάντα φιλικά και καλοπροαίρετα.
@ Τάσος Αναστασόπουλος
Αναρωτιέσαι, προφανώς, για το τι θα γίνει με τις κακές επιχειρήσεις. Θα μείνουν ως έχουν;
Η απάντησή μου είναι ότι δεν πρέπει να μείνουν, ως έχουν. Αλλά αυτό είναι ένα ζήτημα, που πρέπει να αντιμετωπισθεί στην ώρα του, δηλαδή, μετά την πάροδο της ύφεσης, όταν θα έχει επαναφερθεί η οικονομία σε συνθήκες ανάπτυξης.
Και πως θα γίνει αυτό; Με ολονύκτια προσευχή αφού περάσει η ύφεση;
Δέχομαι ότι το να αφήσει κανείς την οικονομία στην τύχη της μπορεί να είναι επικίνδυνο βραχυπρόθεσμα αλλά τα οφέλη μακροπρόθεσμα είναι πολλά περισσότερα. Με το bail out μπορεί να προσφέρουμε προσωρινά μια «λύση» αλλά αφαιρούμε από την ελεύθερη αγορά το μηχανισμό που υπάρχει για την τιμωρία των κακών επιχειρήσεων υποθηκεύοντας με αυτό το τρόπο το μέλλον. Και το αντικαθιστούμε με τι; Κρατικό παρεμβατισμό; Θα έρθει το κράτος μετά το τέλος της κρίσης για να τιμωρήσει τις κακές εταιρίες; Και με τι κριτήρια θα το κάνει αυτο;
Ούτε προσευχές, ούτε τίποτα από όλα τα σχετικά με την θρησκεία και την μαγεία.
Ούτε και θα πρέπει να είναι μόνο του το κράτος, που θα τιμωρήσει (ορθότερα : θα αναμορφώσει ή θα κλείσει) τις κακές επιχειρήσεις, όταν η οικονομία επανακάμψει, σε ρυθμούς ανάπτυξης.
Θα το κάνουν οι καταναλωτές και οι μηχανισμοί της αγοράς, μαζύ με το κράτος, το οποίο πρέπει να ζητήσει λογαριασμό από τους διασωθέντες και να τους βάλει κάτω από σαφή και συγκεκριμένα ρυθμιστικά πλαίσια (ομιλώ για τον χρηματοπιστωτικό – τραπεζικό τομέα της οικονομίας, του οποίου μια προσωρινή κρατικοποίηση δεν θα ήταν και απαραίτητα κακή. Αντίθετα, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να αποδειχθεί και επωφελής).
Και το πρόβλημα, που είχαν την περίοδο 1929 – 1932, δεν ήταν καθόλου βραχυπρόθεσμο, ήταν τεράστιο, σε ρυθμούς πτώσης των μακροοικονομικών μεγεθών της αμερικανικής οικονομίας b>(μέσα σε τρία χρόνια οι ΗΠΑ έχασαν το μισό τους ΑΕΠ, σε αξία και είχαν ανεργία επιπέδών άνω του 25%), και είχε εξελιχθεί σε χρονίζον, με ένα καταρρεύσαν χρηματοπιστωτικό σύστημα, επειδή χιλιάδες τράπεζες πτώχευσαν.
Τον ίδιο εφιάλτη βρήκαν μπροστά τους τον Σεπτέμβριο του 2008 οι νεοσυντηρητικοί Μπους – Πώλσον – Μπερνάνκι και ευτυχώς άφησαν στην άκρη τις όποιες πολιτικοϊδεολογικές και οικονομολογικές τους αγκυλώσεις και έσωσαν, με το παλαιό, καλό κεϋνσιανό μεθοδολογικό και εργαλειακό οπλοστάσιο, το αμερικανικό τραπεζοπιστωτικό σύστημα και την πραγματική εμποροβιομηχανική και αγροτική αμερικανική οικονομία, της οποίας η πτώση θα ήταν άνευ προηγουμένου και με καθόλου βραχυπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα.
Άλλωστε, «μακροπρόθεσμα θα είμαστε όλοι νεκροί», όπως δηκτικότατα, αλλά και πολύ ρεαλιστικά έχει γράψει ο μεγάλος διασώστης του σύγχρονου γραφειοκρατικού καπιταλιστικού συστήματος, ο μακαρίτης ο Κέϋνς.
Ο κρατισμός, αγαπητέ gkara, είναι κακός, αλλά δεν αρκεί να τον εξορκίζουμε για να φύγει.
Δεν θα φύγει, διότι είναι αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας γραφειοκρατικοποίησης του σύγχρονου οικονομικού συστήματος, που γραφειοκρατικοποίησε και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις και τις αγορές.
Γι’ αυτό, πρέπει να δούμε τον κρατισμό, ως έναν σημαντικό παράγοντα στις σύγχρονες οικονομίες και να τον εντάξουμε μέσα σε ένα πλαίσιο, που θα τον καταστήσει οικονομικά και κοινωνικά επωφελή.
(74) – Θυμάστε, οι παλαιότεροι τους καθρέφτες που έγραφαν «καλημέρα»???
Πρέπει να φτιάξουμε καινούργιους , που να γράφουν :
What’s wrong with these old world countries? Why is there is such a widespread tendency for people to believe that others need to be manipulated into “proper” behavior. Perhaps the only manipulation needed is to convince people NOT to try to manipulate others.
Αχ. αυτά τα «πρέπει»…………
Και όσο περισσότερα και δυνατώτερα είναι, τόσο περισσότερα σκ…. κρύβουν………….
Ας το κάνουμε ελληνικότερον και συντομώτερον,
«εγω» ξρω, τι «εσυ» πρεπει να κανεις………
Asia is the future and the ones who will be there will be able to be part of it….
@ex-european:
I don’t find your arguments convincing for various reasons, the main one being that you argue from an a-priori standpoint. I am pretty sure that I can `prove’ that socialism is a superior economic system the same way you `prove’ the superiority of free markets. In fact I will do it in my next post just for fun.
Krugman’s point (by the way it is an old book of his) is that intervention proved effective in the specific example he describes. Other methods were tried before intervention and did not succeed. Maybe your method would work too if they could wait longer. But they did not (could not?) wait. So your method more likely would have led to the dissolution of the cooperative and more unhappiness for all. The point again is not what you think would be reasonable to happen under these circumstances but what actually happened. If people realized that they can not find anybody to babysit for their all too valuable coupons they would have tried to find solutions outside the cooperative and this nice cooperative would eventually crash. And anyway to say it for the third time, to begin with they did as you suggest, they waited and waited. How long should have they waited? Till they proved your theory right?
There are three problems with what you suggest: The first is that you assume people act always `rationally’. This is clearly not the case. The second is that in conditions of panic the reasonable reaction ceases to be reasonable. Your free marketeer would spend his coupons and on that special occasion where baby-sitting would be an urgent need, helas! he wouldn’t find anybody to help, no coupons left! No matter what your ideology is it doesn’t make you rich by itself, otherwise all e-roosterers would be millionaires!
My third and perhaps more fundamental disagreement is that you deify the markets. I agree that the market is a useful mechanism but you think you found there the holy grail of human existence. I don’t think such a holy grail exists. As the great Protagoras said: `Man is the measure of all things’ (and not the markets I should add).
@ex-european
Why socialism will eventually prevail
Socialism is disredited in our days due to the failure of the former Soviet Union. However as every Marxist knows socialism was doomed from the beginning there. According to Marx socialism can only be tried in a developped capitalist society and Russia was not one of them. The same goes for China. So Marx’s socialism hasn’t really been tried and Soviet Union’s failure should not deter us from examining carefully this idea solely on its merits rather than our prejudices. What is more, there is evidence that Marx was right. In Checkoslovakia which was indeed a more developped society there was a peaceful revolution trying to attain Marx’s ideal which was violently suppressed by the Russians.
Our economy is driven mostly by scientific innovation. Now scientists are not motivated by material gain. Sure, of course they are human, but this is not really what drives them. Otherwise most Nobel laureates would be very rich and this is not the case. So the driving force of progress is not really the thirst for material gain. Now scientific innovation could be more appropriately used by the state rather than businessmen. It is clear that the selfish thirst for gain often leads to the stifling of progress. The free market itself is quite ineffective. One sees now and again that the market in many areas is shared by very few companies that do not differ from the state. The only difference is that they operate solely for material gain with no regard to the environment, or to the welfare of the workers.
Hayek has outlined arguments against centrally planned economies. His idea was that such economies are ineffective as one can not know the real needs of the people. He is right that socialism requires active citizens and a healthy democracy. Socialism is not an affair of an enlightened elit. However one can put in place effective communication means (especially now with the advent of the internet) which will communicate both the needs and the desires of the people. Of course, again, socialism requires that the people consciously pursue democratic governance and a high percentage among them act altruistically rather than driven by material gain. As the example of the scientists shows, even though this level of consciousness is not yet attained by societies, it will soon be. A well planned system will avoid the violent periodic crises of capitalist system which can not be avoided in the free market setting.
The crises are a good illustration of the ineffectiveness of capitalism compared to socialism. The underlying mechanism of crises is quite simple. You have a number of independent agents driven by thirst of gain. But human productivity puts a limit to this thirst. So they are obliged to cheat, manipulate the system and explore the naivete of other agents. Essentially they manage to steal legally, create Ponzi schemes etc. Till the whole thing comes down crashing. The free market is just the freedom to deceive without any effective controls. Of course the system realizes this and there this contant talk of `regulation’ and `the rule of law’ but the point is that when you unleash the thirst of gain no law will be able to contain it.
Το 1981, το περιοδικό Economist, είχε κύριο άρθρο την οικονομική κατάσταση της Σοβιετικής Ενωσης.
- Κατέληγε, οτι, η ΣΕ έπρεπε ή να κάνει πόλεμο ή να αλλάξει οικονομικό σύστημα.
- Ηταν η πρώτη φορά που σοκαρίστηκα απο τις «ανοησίες» που διάβαζα !!!
- Με το διεθνές περιβάλλον στην κατάσταση που ήταν, δεν καταλάβαινα πως η ΣΕ μπορούσε να κερδίσει έναν πόλεμο, αλλά και επίσης πως θα ήταν δυνατόν να αλλάξει οικονομικό σύστημα.
- Αδιανόητα , για την εποχή πράγματα, και οι εκ των υστέρων προφήτες ακόμη μου προκαλούν θυμηδία..
Και, όμως, οι εξελίξεις διαπέρασαν κάθε «κοινή» λογική , ή, μάλλον, η «κοινή» λογική που μας μοστράρουν οι διάφοροι προφήτες αντιβαίνει σε βασικούς κανόνες της φύσης !!!!!
Πολύ με συναρπάζουν οι συζητήσεις εδώ, αλλά, στο τέλος της ημέρας, μου θυμίζουν τις φαινομενικά πολύπλοκες ασκήσεις της Αλγεβρας, με τα συν και τα πλήν, που, μετά την τόση γυμναστική , κατέληγαν σε ένα συν ή ένα πλήν………………. και τίποτα άλλο…………………
Η «Ε.Σ.Σ.Δ.» μπορούσε και πόλεμο να κάνει (και να τον κερδίσει), όπως μπορούσε να αλλάξει οικονομικό σύστημα.
Ευτυχώς, η άρχουσα γραφεικρατική ελίτ του Κ.Κ.Σ.Ε. επέλεξε να μην κάνει πόλεμο και να μετεξελίξει το μοντέλο του απόλυτα αυταρχικού γραφειοκρατικού κρατικού καπιταλισμού στο φιλελεύθερο ολιγαρχικό γραφειοκρατικό καπιταλιστικό μοντέλο της Δύσης. Κάτι που αποδείχτηκε πολύ εύκολο, λόγω της αποστέρησης του παλαιού συστήματος από κάθε ουσιαστική κοινωνική στήριξη,
Τα περί επικράτησης του «σοσιαλισμού» καλόν είναι να τα αφήσουμε, διότι πρέπει πρώτα να ορίσουμε, όχι την «αυθεντική» έννοια και της λέξης, αλλά το τι εννούμε, χρησιμοποιώντας την.
Κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο και μας εμπλέκει σε μια άχρηστη ιδεολογική συζήτηση (ο όρος «ιδεολογική» – «ιδεολογία» χρησιμοποιείται με την μαρξική κοινωνιολογική και φιλοσοφική έννοια της ψευδούς συνειδήσεως, ήτοι ενός συνεκτικού συνόλου ιδεών το οποίο έρχεται, όχι να διαυγάσει την πραγματικότητα, αλλά να την κρύψει και να την μυστικοποιήσει, βυθίζοντάς την μέσα στο κοινωνικό φαντασιακό και το οποίο, μέσα σε ένα πολιτικοκοινωνικό εξουσιαστικό πλαίσιο, καθίσταται κυρίαρχη ιδεολογία, ήτοι το όργανο μιας κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας ή τάξης, που χρησιμοποιείται ως εργαλείο, το οποίο έρχεται να πείσει τους ανθρώπους ότι πράττουν κάτι άλλο από αυτό που, εν τοις πράγμασι, πράττουν και το οποίο έρχεται σε αντίθεση με τις διακηρύξεις της ιδεολογίας), την οποία καλόν είναι να αποφύγουμε, στο μέτρο που είναι και άσχετη με την συζήτησή μας, αλλά και με τα πραγματικά ιστορικά δεδομένα, πέρα από τις όποιες θεωρητικές κατασκευές του γερο-Μαρξ, οι οποίες, από μόνες τους δεν λένε τίποτε, αλλά και αυτές κρίθηκαν στο πραγματικό κοινωνικοϊστορικό πεδίο εφαρμογής τους : την ανθρώπινη ιστορία, η οποία είναι – όπως ορθά δίδαξε ο Γερμανός κοινωνιολόγος και φιλόσοφος – το πραγματικό πεδίο της κρίσης όλων των ιδεολογιών και των θεωριών.
(»Το πεδίο της Ιστορίας είναι το πεδίο της κρίσεως»).
Και το πεδίο της Ιστορίας έκρινε και τις δικές του ιδεολογικές και θεωρητικές κατασκευές…
Το τι θα γίνει με το σύγχρονο οικονομικό σύστημα και το προς τα που αυτό θα εξελιχθεί, είναι κάτι που είναι ανοικτό και δεν είναι ντετερμινιστικά προβλέψιμο. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι το να ψηλαφίσουμε τις τάσεις του και να τις καταδείξουμε, προκειμένου να τις κατανοήσουμε και να τις κάνουμε οικονομικά και κοινωνικά επωφελείς – εάν επιθυμούμε κάτι τέτοιο.
Αυτό και τίποτε περισσότερο – γνωρίζοντας, παράλληλα, ότι, ανά πάσα στιγμή, ελλοχεύει και το απρόβλεπτο (δημιουργικό,ή μη) στοιχείο στην κοινωνικοϊστορική διαδρομή της ανθρωπότητας….
Η πρόκλησις «ρήγκαν» – μια αφορμή για πόλεμο – είχε ως αποτέλεσμα την ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ και της πολεμικής μηχανής και του οικονομικου συστήματος τηε ΣΕ.
- Το ότι αυτά έγιναν κατόπιν προγραμματισμού της ίδιας της «ελιτ» του καθεστώτος . είναι εκλογικεύσεις και ωραιοποιήσεις…….. εκ των υστέρων, φυσικά…….
Για την ακρίβεια η ΕΣΣΔ έκανε πόλεμο και τον έχασε (Αφγανιστάν).
Δεν ομιλώ για τον συμβατικό πόλεμο. Ομιλώ για τον πυρηνικό πόλεμο. Αυτόν τον πόλεμο μπορούσε η «Ε.Σ.Σ.Δ.» να τον κερδίσει.
Ήταν θέμα επιλογής. Τον κάνεις έναν τέτοιον πόλεμο, ή δεν τον κάνεις;
Ευκαιρίες είχε να τον κάνει, καθώς και την υπεροπλία στο ευρωπαϊκό μέτωπο, με την ανάπτυξη των SS-20.
Ευτυχώς, δεν τον έκανε (πέθανε ο γκαγκεμπίτης Αντρόπωφ, άλλαξαν οι ισορροπίες στην Κεντρική Επιτροπή και στο Πολιτικό Γραφείο, κατά την διάρκεια της σύντομης ηγεσίας του ημιθανούς Κονσταντίν Τσερνιένκο και η πλειοψηφία της κομμουνιστικής νομενκλατούρας έφερε στην εξουσία τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, αποφασισμένη να μετασχηματισθεί σε «κανονική» άρχουσα καπιταλιστική ελίτ δυτικού τύπου, συμβιβαζόμενη με την Δύση και πουλώντας όλους τους συμμάχους και τις μαριονέτες της. Αυτό δεν ήταν θέμα προγραμματισμού. Ήταν ένα θέμα πολιτικής στρατηγικής της χώρας και της ελίτ, για το οποίο έγιναν ουκ ολίγες αντιπαραθέσεις στα κομματικά όργανα, αφού υπήρχε πάντοτε και η κλασσική αντίπαλη γραμμή των σκληροπυρηνικών σταλινινολενινιστών, που τελικά δεν επεκράτησε, διότι είχε απωλέσει, με την πάροδο του χρόνου, κάθε κοινωνική νομιμοποίηση και στήριξη, όχι μόνο μέσα στον πληθυσμό – κάτι που ήταν αδιάφορο για τους κυβερνώντες -, αλλά κυρίως μέσα στην μεγίστη πλειοψηφία της ελίτ και του πιο σκληρού της πυρήνα, δηλαδή του στρατού και της K.G.B., αν και αυτό δεν υπήρξε, ευθύς εξ αρχής, αλλά διαμορφώθηκε στην πορεία).
Από εκεί και πέρα, όλα τα άλλα είναι ιστορία, την οποία σιγά – σιγά, αποκαλύπτουν οι πρωταγωνιστές της και θα ξεκλειδώσουν οι ιστορικοί του μέλλοντος…
Δείτε στο μπλογκ μου το θέμα : «Η ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΤΕΙΧΟΥΣ ΤΟΥ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ – ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΕΙΝΑΙ : ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΕ ΤΟΥΣ ΜΑΝΤΡΑΔΕΣ Ή ΜΕ ΤΟΥΣ ΜΑΝΤΡΩΜΕΝΟΥΣ; (Η περίπτωση του … αρχιμανδρίτη Karhergr)».
http://tassosanastassopoulos.blogspot.com/2009/11/imandratouberlinkaioarchimandritiskarhe.html .
(Και καλόν είναι να θυμόμαστε, πάντοτε, όλοι μας ότι η Ρωσία είναι η μόνη χώρα, που μπορεί, άμεσα, να εξαφανίσει από προσώπου γης τις Η.Π.Α. – όπως και αντιστρόφως φυσικά. Αυτή η δυνατότητα, άλλωστε, έσωσε την Ρωσία από την αποικιοποίηση και έναν πολλαπλό κατατεμαχισμό, ανάλογο με αυτόν της Γιουγκοσλαβίας, κατά την περίοδο της αυτοδιάλυσης της «Σοβιετικής Ένωσης». Όχι, βέβαια, ότι δεν έπαιξαν τον ρόλο τους η πολιτική Ρήγκαν και ο πόλεμος στο Αφγανιστάν. Τον έπαιξαν και τον παραέπαιξαν, συντείνοντας στην εκλογίκευση της κομματικής ελίτ, αν και ήταν πιθανό να συμβεί και το αντίθετο).
Οι ιστορικές εξελίξεις τις πιο πολλές φορές δεν είναι ευθύγραμμες. Ακολουθούν πολλά ζιγκ – ζαγκ και παίρνουν το σχήμα μιας πολλαπλής καραμπόλας.
Και η αλήθεια είναι ότι η δεκαετία του 1980 ήταν μια πολύ επικίνδυνη δεκαετία, που κινήθηκε στην κόψη του ξυραφιού, μεταξύ πυρηνικού πολέμου και ειρήνης. Όσο περνάει ο καιρός, τα στοιχεία και οι μαρτυρίες, που αποκαλύπτονται, το δείχνουν ολοένα και περισσότερο.
Ευτυχώς, επικράτησε η ειρήνη. Αλλά αυτό, όχι μόνο δεν ήταν εξ αρχής δεδοδένο, αλλά παρέμενε αμφισβητήσιμο επί πολύ μέσα σε αυτήν την δεκαετία, με οριακό σημείο την πτώση του Τείχους.
Από εκεί και πέρα, καλόν είναι να μην μείνουμε σε αυτό το θέμα, που είναι πια ένα ιστορικό θέμα.
Η επίμονη οικονομική ύφεση που αντιμετωπίζουμε σήμερα, είναι το ζέον θέμα. Ένα θέμα καθόλου ιστορικό, αλλά πολύ άμεσο και πρακτικό.
“Your free marketeer would spend his coupons and on that special occasion where baby-sitting would be an urgent need, helas! he wouldn’t find anybody to help, no coupons left!”
I would not spend them that way. If the coop market had the basic elements of freedom, i.e. a free floating currency and non-controlled prices, then…
…seeing that there is such high demand for coupons, I would naturally negotiate, a higher price. I would auction them on the coop’s website: “Willing to trade one coupon for 10 baby sitting sessions”, no takers? ok then 7, still no takers, ok then 4, here we go I get one answer from a paranoid coupon hoarder. I go out with my wife four nights.
Now,
- All I have to do to get even is find someone who will give me one single coupon if I babysit 4 times.
- Someone who really needs babysitting will break ranks and give me a coupon for 4 babysitting nights. I’m even.
- If I cannot find any then it means that my one coupon = 4 babysitting nights price, was too low and should trade my second coupon for more baby-sitting sessions.
- Others will start to wonder: “Did you hear that guy who traded one single coupon for 4 nights of service? Parhaps we should do it too. Parhaps we can even hold out and get someone to baby sit 6 times for a coupon.”
- Eventually the coupon to babysitting ratio will adjust to a level where people are equally willing to buy and sell them.
This, in my view, is a better long term outcome than having the coupon monopoly committee constantly try to determine what the optimal number of coupons is and, in the process of printing, arbitrarily favor those who have few coupons left, over those who had accumulated many (this would the effect of coupon inflation).
But since it was a non free market to start out with (controlled currency and controlled prices), this brings us to your second point:….
panos: “The point again is not what you think would be reasonable to happen under these circumstances but what actually happened.”
Assuming the events unfolded as stated by the interventionists,
What happened essentially is what typically happens in non-free markets. Regulation begot further regulation:
A non free floating currency, and control over prices, caused the need for further intervention i.e. printing more coupons. Prices remained fixed at the government controlled price of one coupon per baby sitting session. Times of higher /lower demand for babysitting were confronted not by changing prices (dynamic pricing) but by having regular baby-sitting central bank monopoly meetings that determined how many coupons to print or destroy every 3 months. Trading a baby sitting session for anything but one single coupon remained illegal. Since price variation was illegal, nobody would babysit on Friday night, while nobody was willing to spend a coupon for a Saturday morning baby sitting and so on. Labelling of coupons as “Friday night coupon” or “Saturday morning coupon” was also illegal…
So, rather than addressing the mandated price fixing, the unimaginative 150 couples, turned to Paul Krugman who told them that the non-free market they had WAS a failed free market, that freedom was the problem and that further intervention and active management was the answer.
So Krugman leads you to the following conclusion:
A) Sometime, somewhere in America,
B) 150 unimaginative couples, conditioned to seeking a political solution to most problems (a group of people who join a cooperative with fixed currency and prices is a rather self-selecting group),
C) under the constraint of a controlled market where prices were fixed,
could not find any other solution other than fooling themselves by printing more money.
Therefore:
Free markets do not work!
But the central issue is not even that such cooperatives exist. You could have a communist cooperative for all I care, and would actually encourage you to do so – in my book, diversity is good – mandatory uniformity is bad, so is mandated diversity.
The problem is that progressives extend the argument to:
“
-All cooperatives, must be centrally planned, because free market cooperatives cannot possibly work
-Nobody should be allowed to form freer types of cooperatives,
-The state, must be the biggest cooperative and encompass all into its mandated central plan.
”
——————
The better lesson to draw from the baby-sitting coop example is that regulations beget more regulations. In other words, it is difficult to have a heavily or even moderately controlled market work as a free market. In most cases that leads to successive attempts to correct problems associated with the initial regulation with more regulation.
As I said this is typical of arguments made by Krugman and other central planning advocates (e.g. almost all politicians). Present a heavily controlled market and attribute its failures to the freedom part rather than the regulation part.
So, for example, according to progressive interventionists (Krugman, Stieglitz) the problem with banks is not the distortion whereby taxpayers are obligated to offer bankers and depositors free insurance (FDIC) for the large risks that they take. Instead they attribute the problem to insufficient regulation of bank investments. As expected, the “fix”, they propose is to increase bank regulation. More regulation will shrink incentives for bankers and depositors, depressing interest paid on deposits. At least some deposited money will migrate to other investment vehicles that better reflect the risk/reward balance of deposits. This has been happening for a while now with money market funds, which now pay a much higher interest and are less regulated, but have never defaulted (except for two isolated cases in the entire history of money funds. And in those two cases depositors still got at least 95% of every dollar deposited. Compare that with the number of Bank failures since FDIC).
The free market solution would be to withdraw, or at least scale back the insurance (e.g. coverage <100%) rather than try to legislate and regulate the impossible: High returns on deposits with low risks. Such a deal is possible only if taxpayers are roped into paying for the risk differential which converts risky bank investments into safe deposits. You cannot legislate risk. Money will move elsewhere or not be made at all.
“No matter what your ideology is it doesn’t make you rich by itself, otherwise all e-roosterers would be millionaires!”
I have no data on the economic condition of free market e-roosterers. But I suspect that those e-roosterers that live in countries with freer economies do much better than those who live in countries whose citizens prefer collectivist, centrally planned economies.
Panos:” If people realized that they can not find anybody to babysit for their all too valuable coupons they would have tried to find solutions outside the cooperative and this nice cooperative would eventually crash.”
“Nice cooperative” to Krugman.
Participants into a cooperative can do whatever they want and address what they perceive as problems the way they want. But you cannot use the example to prove that freer market cooperatives would not work (likely much better than the fixed price, fixed currency, coupon supply monopoly one Krugman describes).
Panos:”There are three problems with what you suggest: The first is that you assume people act always `rationally’. This is clearly not the case.”
No they do not. But that is not an excuse to impose on them mandatory management.
And, in my view, the more they become dependent on the idea that central management will lead them to prosperity, the less rationally they will behave.
Also a few central planners (even if competent and non-corrupt) do not necessarily act more wisely than the total aggregate intelligence of all members of a society (i.e. the free market)
People were about to act irrationally in 2001 during the .com crisis and were about to clam up their spending, like Keynesianism predicted. So the FED pushed them into acting “rationally” by curtting interst rates 80% within a year. That set the stage for the next crisis? Who was rational and who was irrational in this case. The people, the market (which was never free), or the FED pundits? We still do not know. But as I said already, the more arbitrary interventionism there is, the less likely it is that more and ore people will learn to act more rationally.
To put it in rather simplistic but more mathematical terms:
A) Centrally planned economies are propelled by the monopolistic intelligence of a few of its presumably most expert, democratically elected members(*).
B) Free markets are guided by the cumulative aggregate expertise of the entire society.
Which one puts more intelligence to work?
(*) This is the best case scenario. Typically at least some political corruption infiltrates committees and committee members are often not the most talented for the job.
Αν συμφωνα με την οικονομικη θεωρια ενα σκασιμο της φουσκας των subprime loans στις ΗΠΑ μπορει να πυροδοτησει μια κριση στον τραπεζικο τομεα διεθνως,οταν συμφωνα με τα επισημα στοιχεια η συγκεκριμενη αγορα δανειων αποτελουσε μικρο μερος της συνολικης αγορας,μια τυχον «διαταραχη»»στην αγορα των CDS δε μπορει να πυροδοτησει αντιστοιχα μια κριση στην αγορα του δημοσιου χρεους?
Αυτό είναι ένα σημαντικότατο ερώτημα που βέβαια καμιά από τα non sequitur arguments υπέρ της απορρυθμισμένης, ελεύθερης αγοράς κατάφεραν να θίξουν. Όταν ένα inherently unstable οικονομικό σύστημα, όπως ο καπιταλισμός, οδηγείται σε μια πρωτοφανή στην ιστορία του οικονομική κρίση και στα πρόθυρα της κατάρρευσης εξαιτίας της αδυναμίας εξυπηρέτησης ιδιωτικού χρέους και της αναντιστοιχίας του με τα πραγματικά εισοδήματα των εργαζομένων, που θα οδηγήσει άραγε η υπερδιόγκωση του δημόσιου χρέους και η αδυναμία αποπληρωμής του από φτωχότερες χώρες?
(91)-(96) – I’ll better stick to the baby-sitting arguments, much more pleasant in environment and the developing discussion !!!!
- Για να βοηθήσω και την εξάσκηση στα Ελληνικά του Ex-European, συνεχίζω στα Ελληνικά.
- Οι Κανονισμοί και οι Νόμοι προκαλούν παραγωγή περισσοτέρων Κανονισμών και Νόμων.
- Δεδομένου δε οτι σχεδόν ποτέ δεν διαγράφονται οι ήδη υπάρχοντες Νόμοι και Κανονισμοί, πλέομεν εν μέσω αχαρτογράφητου πελάγους, αγνώστου ακόμη και σε Νομικούς !!!!
- Πεδίον δόξης λαμπρόν για …. χαρτογιακάδες…………
- Επειδή, και εγώ, μετα απο πελάγη κλπ, έχω εξελιχθεί σε χαρτογιακά, γνωρίζω απο πρώτο χέρι την άχρηστη αναψηλάφηση χαρτιών που το μόνο που προσφέρουν είναι την «απασχόλησι» !!!!!
Και λίγος αυτοσαρκασμός, δεν βλάπτει, μαζί με την αναγνώριση οτι πράγματι «ΟΛΟΙ οι άνθρωποι, δεν σκέπτονται ΕΝΤΕΛΩΣ λογικά, ΠΑΝΤΟΤΕ»……….,
Ex-European,
interesting discussion with Panos. You are right that Panos is not accounting for the fact that the «value» of coupons will rise if people become desparate until the «market returns to equilibrium». However, you are also not taking into account the formation of expectations. When people that are already reluctant to spend their coupons see that the value of coupons keeps rising as they are holding them, do you think they will be more likely to spend them or to hold them further? How did firms respond to deflation during the Great Depression? I think we all know the answers to these questions. This was Freedman’s explanation of why, despite the drop in prices, the economy did not correct itself.
Ακριβώς, αγαπητέ φίλε, Κώστα (Αλεξανδράκη).
Όταν οι προσδοκίες είναι αρνητικές και η ενεργός ζήτηση κατρακυλάει και με δεδομένο ότι δεν θα υπάρξει καμμία κρατική παρέμβαση, δεν υπάρχει διαδικασία που να σταματήσει την κατρακύλα. Και όχι μόνον αυτό, αλλά η κατρακύλα λαμβάνει την μορφή χιονοστιβάδας, που συμπαρασέρνει τα πάντα γύρω της και κατακρημνίζει τα μακροοικονομικά μεγέθη σε απίστευτα μικρό χρονικό διάστημα, ανάμεσα στα άλλα και επειδή σε ένα πολυπλοκοποιημένο οικονομικό σύστημα, όπως ο σύγχρονος γραφειοκρατικός καπιταλισμός, ο τραπεζοπιστωτικός μηχανισμός του είναι πολύ ευπαθής και αποτελεί ουσιαστικα την αχίλλειο πτέρνα του, που συμπαρασέρνει όλο το σύστημα στον γκρεμό, πάνω σε μακροχρόνια βάση, αποχρηματίζοντας την οικονομία και καθιστώντας έτσι το πρόβλημα ένα διηνεκές πρόβλημα.
Αυτό είναι το δίδαγμα της GREAT DEPRESSION, το οποίο ευτυχώς οι νεοσυντηρητικοί στις Η.Π.Α. το έμαθαν και δεν επανέλαβαν τις ανοησίες της περιόδου Χούβερ.
Η διδακτική ιστορία με τα κουπόνια του συνετερισμού του Λόφου του Καπιτωλίου, όμως, δείχνει και κάτι άλλο :
Η πτώση της ενεργού ζητήσεως και συνακόλουθα της αγοραστικής δύναμης, δεν αποτελεί φαινόμενο που μπορεί να παρουσιαστεί μόνο στο καπιταλιστικό σύστημα. Μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιοδήποτε πολυπλοκοποιημένο οικονομικό σύστημα και σχετίζεται με την οριακή χρησιμότητα των παραγόμενων αγαθών, γεγονός που σημαίνει ότι, με ένα δεδομένο επίπεδο κατανομής του κοινωνικού προϊόντος και των εισοδημάτων μέσα σε έναν δοσμένο πληθυσμό μιας εγχρήματης οικονομίας, η σταδιακή, ή απότομη, πτώση της χρησιμότητας των παραγόμενων αγαθών, μπορεί να οδηγήσει στο μπλοκάρισμα του μηχανισμού μετατροπής των αποταμιεύσεων σε επενδύσεις, ως αποτέλεσμα της πτώσης της κατανάλωσης.
Και αυτό μπορεί να συμβεί, είτε υπάρχει αγορά (οποιουδήποτε είδους) είτε όχι, γι’ αυτό και το μοντέλο των Σουίνι δεν αφορά αναγκαστικά το καπιταλιστικό σύστημα. Είναι ένα πολύ καλό ευρύτερο παράδειγμα και έτσι, ως ευρύτερο παράδειγμα, το ανέφερε ο Κρούγκμαν στο βιβλίο του.
Αυτό το παράδειγμα εννοούσα όταν – σε άλλη συζήτηση – έλεγα στον αγαπητό φίλο rebel@work, ότι οικονομική κρίση ή ύφεση μπορεί να παρατηρηθεί και σε μη καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, διότι η ύφεση και η κρίση, ως οικονομικά φαινόμενα, δεν συνδέονται με τον τρόπο παραγωγής και δεν είναι αποκλειστικά φαινόμενα του καπιταλισμού.
Και αυτό το παράδειγμα του συνεταιρισμού του Λόφου του Καπιτωλίου μας δείχνει αυτό που και ο Κέϋνς είχε επισημάνει, κατά την διάρκεια της δικής του εποχής.
Η έλλειψη της συναθροιστικής ζήτησης και η πτώση της κατανάλωσης, ως μακροοικονομικά φαινόμενα, δεν έχουν να κάνουν, με το πόσο καλά ή κακά διαρθρωμένες είναι οι οικονομίες, ούτε με το πόσο καλές ή κακές είναι οι επιχειρήσεις.
Έχουν να κάνουν με την υπερβολική τάση των ανθρώπων να αποθηκεύουν το χρήμα και να το αποσύρουν από την ενεργό ζήτηση για καταναλωτικά και για επενδυτικά αγαθά και υπηρεσίες.
Ειδικά, όμως, στον καπιταλισμό, δημιουργούνται από την «αργόσχολη τάξη», για να θυμηθούμε και τον Θόρνστην Βέμπλεν και το περίφημο έργο του, η οποία έχοντας τον χαρακτήρα των «εισοδηματιών» εντοπίζουν τις δραστηριότητές τους στο νόμισμα και στο χρήμα, αυτό καθ’ αυτό, ως αντικείμενο πόθου και αυξητικά διηνεκούς συσσωρευτικής κατοχής, με τα παίγνια με τα επιτόκια και τις «τοποθετήσεις» – «επενδύσεις», που θα συντηρήσουν αυτήν την διαδικασία, η οποία διογκούμενη σαν ζυμάρι και σαν φούσκα, κάποια στιγμή σπάει, με την πρώτη (πραγματική, ή υποθετική) εμφανιζόμενη δυσκολία, που παύει να την ανατροφοδοτεί.
Τότε, η ευφορία μετατρέπεται σε πανικό, με όλα τα γνωστά κατακλυσμιαία αρνητικά αποτελέσματα πάνω στην ενεργό ζήτηση και την συνακόλουθη κατακρήμνιση της κατανάλωσης και όλων των σχετικών μακροοικονομικών μεγεθών.
(Την ευθανασία αυτού του εισοδηματία – του «ραντιέρη» -, που έχει την λεοντή του «επιχειρηματία», μέσα από τον πληθωρισμό, υπερασπίστηκε, ήδη από το 1923 ο Κέϋνς, βλέποντας την υπερτροφική – από τότε – διόγκωση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, σε βάρος της πραγματικής οικονομίας. Ο συντηρητικός, μάλιστα, Κέϋνς, προέβαλε το επιχείρημα ότι «είναι χειρότερο να προκαλέσουμε ανεργία, μέσω του αποπληθωρισμού, σε έναν κόσμο που ήδη υποφέρει από φτώχεια, από το να δυσαρεστήσουμε τον ραντίερη, που ζει από τους τόκους».
Οι εξελίξεις, βέβαια, τον δικαίωσαν, με τον ερχομό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Αλλά και σήμερα η επιχειρηματολογία του ισχύει απολύτως, αφού η παρούσα ύφεση δείχνει ότι τα πράγματα τώρα είναι χειρότερα, όσον αφορά την τυχοδιωκτική πολιτική των ραντιέρηδων και το πρόβλημα, που έχουν να αντιμετωπίσουν οι κοινωνίες μας. Ιδού κάποια στοιχεία : Το 2006, με παγκόσμιο ΑΕΠ στα 47 τρισ. δολλάρια, είχαμε παγκόσμια χρηματιστηριακή αξία στις μετοχές 51 τρισ. δολλάρια, παγκόσμιο όγκο κρατικών ομολόγων με αξία 68 τρισ. δολλάρια και παγκόσμια αξία στα παράγωγα … 473 τρισ. δολλάρια!
Η πρόταση του αείμνηστου γερο-Κέϋνς, για την απαξίωσή τους, μέσω του πληθωρισμού, ισχύει απολύτως.
Αυτή είναι και η ουσιαστική ζημιά που έκαναν τα hedge funds στο καπιταλιστικό σύστημα, μέσα από την νεοφιλελεύθερη και νεοσυντηρητική απορρύθμιση, που έκαναν οι Αμερικάνοι πολιτικοί.
Και για να είμαστε δίκαιοι και ειλικρινείς, όχι μόνον ο Μπους, αλλά και ο οπορτουνιστής Μπιλλ Κλίντον, ο οποίος ήρε την διετία 1998 – 1999 τους περιουρισμούς στα χρηματοπιστωτικά παράγωγα και ιδίως τα cds, ενώ κατήργησε (δια του υπουργού του επό των Οικονομικών Τζέρρυ Ρούμπιν τις διατάξεις του νόμου Γκλας – Στιγκαλ, που ίσχυε από την εποχή του NEW DEAL και ο οποίος επέβαλε τον αυστηρό διαχωρισμό των εμπορικών από τις κερδοσκοπικές «επενδυτικές» τράπεζες.
[...] του Στέφανου Αθανασιάδη στην ιστοσελίδα e-rooster (Credit Default Swaps: Λαϊκισμός & Πραγματικότητα): «Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να δείχνει ότι η [...]
[...] μας αλώνιζε την υδρόγειο κηρύττοντας ανένδοτο στους “κερδοσκόπους” και στα CDS . Εμείς τότε είχαμε ρισκάρει δύο προβλέψεις: ότι η [...]