Πρέπει επίσης να προσέξω γιατί ο πεζόδρομος μπροστά από το σπίτι μου που το απόγευμα θα παίζουν μπάλα τα παιδιά της γειτονιάς είναι γεμάτος από περιττώματα σκύλων. Κάποιοι ασυνείδητοι ιδιοκτήτες δεν τα μάζεψαν. Αλλά κι ο Δήμος Αθηναίων δεν έχει τοποθετήσει τα ειδικά σκάμματα με χώμα ή άμμο για τις ανάγκες των σκύλων και των γάτων, που έγιναν πολυπληθείς.

Προχωρώ προς το αυτοκίνητό μου. Αναγκαστικά, αφού με τα μέσα μαζικής μεταφοράς (μετρό με μετεπιβίβαση στο Σύνταγμα και μετά στη Συγγρού το λεωφορείο, με τις αναμονές στις στάσεις) θα κάνω 50 λεπτά, και όταν βρέχει περισσότερο. Φτάνω στο αυτοκίνητο. Το αριστερό του καθρεφτάκι σπασμένο. Για την ακρίβεια, ξεχαρβαλωμένο στη στήριξή του. Κάποιο όχημα πέρασε τη νύχτα σύρριζα και το κοπάνησε, χωρίς βέβαια ο οδηγός ν’ αφήσει τα στοιχεία του. Έρμαιο του κάθε ασυνείδητου το αυτοκίνητό μου, αφού στην Αθήνα δεν προβλέφθηκαν γκαράζ στις πολυκατοικίες ή πολλά από εκείνα που δημιουργήθηκαν μετατράπηκαν παράνομα σε καταστήματα, αποθήκες ή διαμερίσματα. Τον νόμο για τα γκαράζ του Μάνου τον πήρε το λαϊκίστικο ποτάμι. Χωρίς το καθρεφτάκι του οδηγού, το οδήγημα είναι επικίνδυνο. Δεν σκέφτομαι τόσο τα λεφτά που θα δώσω, όσο τις χαμένες ώρες στο συνεργείο.

Βάζω μπρος και φεύγω. Σταματώ τελευταία στιγμή στο φανάρι που δεν φαίνεται αν είναι πράσινο ή κόκκινο, γιατί ακριβώς στη διάβαση των πεζών έχει παρκάρει ένα φορτηγό που ξεφορτώνει εμπορεύματα για το σούπερ μάρκετ λίγο παρακάτω. Από την άλλη μεριά η διάβαση είναι κλειστή από ένα σπορ αυτοκίνητο σκαρφαλωμένο στο πεζοδρόμιο. Κάποια μαμά με το παιδί στο καροτσάκι, αγχωμένη, μη έχοντας άλλη επιλογή κατεβαίνει βιαστικά στο οδόστρωμα.

Προχωρώ κι αντιλαμβάνομαι ότι έκανα μεγάλο λάθος να πάρω το αυτοκίνητό μου. Η Σταδίου είναι κλειστή. Την έκλεισαν 50 διαδηλωτές όλοι κι όλοι. Δεν διακρίνω τα συνθήματα μέσα από τις φωνές και τις ντουντούκες, αλλά παρατηρώ ότι είναι με επιμέλεια ακροβολισμένοι πίσω από τεράστια πανό σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν λάβει κατά τη διάρκεια της «επαναστατικής» τους εκπαίδευσης: πώς να δείχνουμε δεκαπλάσιοι απ’ όσοι είμαστε («αραία-αραία, να φαινόμαστε καμιά σαρανταρέα»). Έχω το χρόνο να παρατηρήσω επίσης τους αστυνομικούς που προστατεύουν τους διαδηλωτές και εμποδίζουν εμένα. Θα μπορούσαν άνετα να τους περιορίσουν στα πεζοδρόμια ή σε μια λωρίδα του οδοστρώματος, ώστε να περάσουμε. Όμως όχι. Ούτε η αστυνομία ενδιαφέρεται για την παρακώλυση της δουλειάς μας, την ελευθερία της μετακίνησής μας ή τον τζίρο των καταστημάτων της οδού Σταδίου. Τη βολή τους ψάχνουν όλοι. Καθένας σε βάρος των άλλων.

Ενώ βρίσκομαι εγκλωβισμένος μου τηλεφωνεί η γυναίκα μου ότι κάτι της έτυχε και πρέπει να πάω στο γραφείο της να τη βοηθήσω. Καταφέρνω να στρίψω και σε λίγο βρίσκομαι στη Σόλωνος, στο ύψος της Βουκουρεστίου. Ξοδεύω άλλα είκοσι λεπτά ψάχνοντας μάταια για θέση να σταθμεύσω. Υποτίθεται ότι το παρκάρισμα στις θέσεις ελεγχόμενης στάθμευσης επιτρέπεται για λίγες μόνον ώρες, ώστε να εξυπηρετούνται οι επισκέπτες του Κέντρου που θέλουν να κάνουν τη δουλειά τους και να φύγουν. Όμως βλέπω αυτοκίνητα στην ίδια ακριβώς θέση που τα είδα και χθες το απόγευμα όταν ήρθα να την πάρω. Χωρίς να έχουν πληρώσει, εννοείται. Ποντάρουν –και ορθώς– στην αμέλεια της δημοτικής αστυνομίας.

Βρίσκω τελικά θέση σ’ ένα ιδιωτικό γκαράζ που κοστίζει δεκατέσσερα ευρώ η ώρα.

Bγαίνω πεζός από το γκαράζ. Αν νομίζετε πως περπατώ στα διαπλατυσμένα πεζοδρόμια, έχετε γελαστεί. Δεν διαπλατύνθηκαν για τους πεζούς αλλά για τα… τραπεζοκαθίσματα. Μια καφετέρια αριστερά τα έχει καταστήσει αδιάβατα, τοποθετώντας «τραπεζάκια έξω». Η καφετέρια έχει βάλει και ζαρντινιέρες στο κράσπεδο του πεζοδρομίου για να περιχαρακώσει την «ιδιοκτησία» της. Αν τουλάχιστον πλήρωναν ενοίκιο στο Δήμο… Έτσι λοιπόν, συνωστιζόμενος στο στενάδι, με το επόμενο αυτοκίνητο ανεβασμένο στο πεζοδρόμιο, καταφέρνω να φτάσω στον πεζόδρομο, όπου περπατώ σε μια στενή λωρίδα πλάτους μετά βίας ενάμιση μέτρου, γιατί κι εκεί είναι αραδιασμένα τραπεζοκαθίσματα δεξιά κι αριστερά. Ο μονότονος και εκκωφαντικός «νεανικός» ήχος της καφετέριας, που θεωρεί ότι έτσι γίνεται ελκυστικότερη, ανταγωνίζεται εκείνον των μοτοσικλετών, που έχουν αφαιρέσει τον σιγαστήρα από την εξάτμισή τους. Δολιχοδρομώ μαζί τους ανάμεσα στα παρκαρισμένα αυτοκίνητα, στα «τραπεζάκια έξω» και σε κάτι ζαρντινιέρες που έχουν προβλεφθεί για να στολίζεται ο πεζόδρομος. Οι ζαρντινιέρες είναι γεμάτες πεταμένα αποτσίγαρα, χαρτιά, κυρίως περιτυλίγματα από σουβλάκια.

Ξαναβγαίνω στο δρόμο, τον διασχίζω, αφού πρώτα περάσουν όλα τα αυτοκίνητα (στην Ελλάδα τα αυτοκίνητα έχουν προτεραιότητα). Σκοντάφτω όμως στην προσπέλαση στο απέναντι πεζοδρόμιο. Μια σειρά παρκαρισμένων αυτοκινήτων στην άκρη του δρόμου είναι τόσο κοντά το ένα με το άλλο –σχεδόν ακουμπούν– ώστε δεν χωράει πεζός ανάμεσά τους. Ακουμπώ σε ένα από αυτά για να δρασκελίσω («σαλτάρισμα» λέγεται) κι αυτό αρχίζει έναν διαβολεμένο συριγμό. Κακότεχνος συναγερμός.

Δεν ξέρω πόσο έχει νόημα να συνεχίσω, αλλά τα περιστατικά που σας διηγήθηκα είναι αληθινά μέχρι κεραίας. Ανεπαισθήτως, η πόλη Αθήνα έχει μεταβληθεί σε κόλαση για τους κατοίκους. Καμιά δημοτική αρχή δεν έκανε τον κόπο, όχι να επιληφθεί, αλλά τουλάχιστον να εντοπίσει τα αίσχη. Για να μην κάθομαι, όμως, στη γωνία να πετροβολώ ανεύθυνα όλες τις δημοτικές αρχές, αποφάσισα, μαζί με άλλους, να δράσω σαν υπεύθυνος πολίτης. Κατεβαίνω για Δήμαρχος. Και εύχομαι καλή ψήφο σε όλες και όλους στις 7 του Νοέμβρη.

Τάσος Αβραντίνης

Στην Ελλάδα ανάπτυξη θεωρείται να παράγουν οι Γερμανοί κι εμείς να τους βοηθάμε να εμφανίζουν καλό ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών. Εξ ου και ο πανσυντεχνιακός κλαυθμός ότι οι περιοριστικές πολιτικές στη ζήτηση υπονομεύουν την ανάπτυξη. Η αλήθεια είναι ότι ο περιορισμός του διαθέσιμου εισοδήματος βλάπτει την παραγωγή, αλλά στην περίπτωση της Ελλάδας (με έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της τάξης του 15%), η παραγωγή που βλάπτεται είναι αλλού. Δηλαδή η κλασική κεϊνσιανή συμβουλή να ανοίγουμε αχρείαστες τρύπες για να διοχετευθεί εισόδημα στην αγορά και αυτό με τη σειρά του να τροφοδοτήσει τη ζήτηση και συνεπώς την παραγωγή, στην περίπτωσή μας δεν δουλεύει. Το πλεονάζον εισόδημα που θα διοχετευθεί θα πάει στους Ισπανούς για να αγοράσουμε ντομάτες, στους Χιλιανούς για μήλα, στους Τούρκους για φακές και στους Γερμανούς για αυτοκίνητα. Εμείς στο τέλος της ημέρας θα μείνουμε με τις τρύπες και με την απορία πώς από ρυθμό ανάπτυξης 4% βρεθήκαμε (μόλις κόπηκαν τα δανεικά) στο μείον 4%.

Ο περιορισμός της ζήτησης είναι αναγκαίος, ειδικά αν σου κόψουν τον τροφοδότη λογαριασμό των δανεικών και (κατά πολλούς στις διεθνείς αγορές) αγύριστων. Δεν είναι όμως ικανή συνθήκη για την ανάπτυξη. Για να ξεκολλήσει η ελληνική οικονομία χρειάζεται και τη ζήτηση, η οποία όμως έπεται της παραγωγής, όπως το κάρο μπαίνει μετά τα άλογα. Η λογική της ανάπτυξης διά της κατανάλωσης (την οποία ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ υπηρέτησε ως γενικός γραμματέας του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας επί Αλογοσκούφη) δεν αποδείχθηκε μόνο βραχυπρόθεσμη, είναι σήμερα αδύνατη. Λεφτά δεν υπάρχουν, όπως θα έλεγε και ο πρωθυπουργός.

Η αλήθεια είναι ότι το Μνημόνιο τα αλλάζει όλα. Πιο βίαια από όσο θα μπορούσαμε να το κάνουμε πριν από μερικά χρόνια, αλλά σίγουρα δραστικά. Το στρεβλό οικονομικό μοντέλο -το οποίο απομυζά με συνέπεια ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρών του κ. Μίχαλου στο ΕΒΕΑ- έχει τελειώσει. Μαζί με την τακτική να μειώνουμε την ανεργία διά μαζικών προσλήψεων στο Δημόσιο (ώστε να ανοίγουν τις κεϊνσιανές τρύπες), έχουν τελειώσει και οι πρακτικές της στρεβλής επιχειρηματικότητας: και τα μαγαζάκια των 50 τ. μ. με τους συντελεστές κέρδους 200% (πώς αλλιώς θα τα βγάζουν πέρα, πληρώνοντας και διά των υψηλών ενοικίων τη φούσκα της κτηματαγοράς;), και οι επενδύσεις που μόνο στόχο έχουν φοροαπαλλαγές και κρατικές ενισχύσεις, και οι υπηρεσίες που δεν χρειάζονται σε κανέναν παρά μόνο στους πολιτικούς πάτρωνες των παραγωγών τους (26 εφημερίδες έχει η Αθήνα, 10 κανάλια και ουκ έστιν αριθμός ραδιοφώνων). Η χρεοκοπία και ουχί το Μνημόνιο τα αλλάζει όλα.

Ετσι, παρά τους κλαυθμούς της ανορθολογικής Αριστεράς ότι το Μνημόνιο αποτελεί την αιχμή του δόρατος του ντόπιου και διεθνούς κεφαλαίου, αποδεικνύεται ότι το ντόπιο κεφάλαιο συνοδοιπορεί μαζί της κατά του Μνημονίου, ενώ το διεθνές κεφάλαιο δεν δίνει φράγκο. Σίγουρα το Μνημόνιο δεν είναι ευαγγέλιο ούτε ό, τι καλύτερο μπορούσε να μας τύχει. Απλώς ήμασταν τυχεροί να βρούμε τα 110 δισ. ευρώ που έχουμε άμεση ανάγκη και τα τρία χρόνια να τα αλλάξουμε όλα. Πριν απ’ όλα τις αντιλήψεις μας για την οικονομία.

Πάσχος Μανδραβέλης

———————————————–

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 29/8/10

Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να μπαίνουν έμμεσοι φόροι. Το σωστό είναι να επιβάλλονται όσο το δυνατόν λιγότεροι φόροι. Είτε έμμεσοι, είτε άμεσοι. Και το κράτος να κάνει λιγότερες δαπάνες. Για να υπάρχει ισορροπία. Και να μην προκαλούνται προβλήματα. Το ενοχλητικό βρίσκεται στην εμμονή κάποιων να αδιαφορούν στην ουσία για τα έξοδα του δημοσίου. Και να επιμένουν στην φορολόγηση των εισοδημάτων, κυρίως των υψηλότερων από αυτά, για την αντιμετώπιση των ελλειμμάτων του κράτους. Σπάνια κάποιοι ενδιαφέρονται να μάθουν γιατί δημιουργούνται αυτά τα ελλείμματα. Αυτό που κυρίως απασχολεί όσους παίρνουν τις αποφάσεις είναι η επιβάρυνση της τσέπης των πολιτών.

Κι εδώ έρχεται το ζήτημα της αιτιολόγησης του φόρου στα εισοδήματα. Η μάλλον της αδιαφορίας για την αιτιολόγησή του. Ωσάν οι παραγωγικά εργαζόμενοι να αξιοποιούν περιουσιακά στοιχεία που τους έχει παραχωρήσει το κράτος κι οφείλουν να του πληρώνουν κάποια τέλη για την χρησιμοποίησή τους. Το κράτος δεν αποτελεί όμως κάποια υπερβατική οντότητα που παραχωρεί εξουσίες, δικαιώματα και περιουσιακά στοιχεία. Το κράτος αντίθετα υπάρχει για να τα προστατεύει. Τα δικαιώματα των πολιτών, όπως η απαίτηση προστασίας της ιδιοκτησίας, δεν εξαρτώνται από τις διαθέσεις του κράτους. Αποτελούν απαιτήσεις απέναντί του, σαν αντάλλαγμα για τα οικονομικά βάρη που οι πολίτες φέρουν για την ύπαρξή του. Αλλά κι επειδή τα δικαιώματα αυτά εμφανίζονται ταυτόχρονα, αν όχι πριν, από την δημιουργία του κράτους.

Υπάρχουν εν τούτοις υποστηρικτές της άποψης πως το κράτος έχει το δικαίωμα να αφαιρεί μέσω του φόρου εισοδήματα από τους πολίτες για «τους κοινωνικούς του σκοπούς». Ποιοι είναι και πως ορίζονται οι σκοποί αυτοί δεν γίνεται ποτέ σαφές. Η δύναμη της κάλπης είναι πως νομιμοποιεί τις παροχές προς συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Δεν μπορεί όμως να νομιμοποιήσει την αφαίρεση εισοδήματος από τους μεν για παροχές στους δε. Οι πολίτες, μέσω του θεωρητικού κοινωνικού συμβολαίου που έχει διατυπώσει ο Ρουσώ έχουν συμφωνήσει σε εκχώρηση κυριαρχίας για το κοινό καλό. Οχι όμως και για οικονομικές παρεμβάσεις σε βάρος τους. Πολλοί συγχέουν την ομοφωνία των πολιτών σε κινήσεις αντιμετώπισης κοινωνικών προβλημάτων (έργα υποδομής, σχολεία κλπ) που βασικά αναφέρεται σε εγκρίσεις δαπανών, με την επιβολή φόρων για την συντήρηση του κράτους. Που σημαίνει την επιλεκτική επιβάρυνση ορισμένων, και την αφαίρεση εισοδήματος από την τσέπη τους. Που στηρίζεται το δικαίωμα των κρατικών αρχών να κάνουν κάτι τέτοιο;

Όταν μειώνονται οι φόροι ορισμένοι ομιλούν για παροχές στους πλούσιους . Παροχές όμως από που; Αν ο Κώστας καλλιεργεί στο κτήμα του πορτοκάλια και μαζέψει ένα και το φάει, είναι δυνατόν να ισχυρισθεί κανείς πως το πορτοκάλι αυτό έρχεται από τον Μιχάλη; Κανείς δεν χρηματοδοτεί τους πλούσιους. Απολαμβάνουν απλά τους καρπούς της πετυχημένης δουλειάς τους. Πρέπει λοιπόν να τιμωρηθούν, επειδή ακριβώς είναι παραγωγικοί και κερδισμένοι; Το εισόδημα είναι προιόν ατομικής προσπάθειας. Εχει σαν βάση την περιουσία των ατόμων που το πετυχαίνουν, κι όχι τα περιουσιακά στοιχεία της εκάστοτε κυβέρνησης η κάποιου αφηρημένου συλλογικού «εμείς». Ιδιαίτερα ο φόρος στην περιουσία είναι εντελώς απαράδεκτος. Τα ακίνητα που έχει κάποιος είναι αγορασμένα από ήδη φορολογημένα εισοδήματα, πλήρωσε φόρους για την κατασκευή τους και πληρώνει φόρους για την όποια μεταβίβασή τους. Τι νόημα λοιπόν έχει ο φόρος για την κατοχή τους; Αυτό συνιστά διαδικασία δήμευσης, κι αποτελεί παραβίαση ατομικού δικαιώματος.

Ακόμα κι αν τα χρήματα που κάποιοι κερδίζουν εργαζόμενοι θεωρούνται απαραίτητα για την διάσωση του κράτους, δεν πρέπει κανείς να ξεχνάει πως το κράτος αυτό δημιουργήθηκε για να προστατεύει τα ατομικά δικαιώματα που ο καθένας μας έχει εξασφαλίσει από γεννησιμιού του. Δικαιώματα δηλ. που υπάρχουν ανεξάρτητα από το όποιο κράτος. Αντίθετα, στα μάτια των κρατιστών το κάθε δικαίωμα, και η κάθε είδους βέβαια ιδιοκτησία, προέρχεται από το κράτος. Το δημόσιο αναδεικνύεται σαν το υπέρτατο αγαθό όν, ενώ οι πολίτες περιορίζονται στο επίπεδο του δουλοπάροικου που εξαρτάται από τις διαθέσεις, την καλή πρόθεση και τις εύνοιες των εκάστοτε κυβερνήσεων. Αυτές είναι βέβαια απόψεις που, όταν κυριαρχήσουν, οδηγούν αναπόφευκτα στην τυραννία.

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

———————————————————-

Σημειώσεις:

Παρόμοια γνώμη για την ανικανότητά μας, διατύπωσε η πρωθυπουργός της Σλοβακίας, αρνούμενη να συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή στήριξη προς τη χώρα μας. «Κανείς δεν βοήθησε εμάς να φέρουμε σε πέρας τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις μας. Γιατί να βοηθήσουμε εκείνους που δεν είναι έτοιμοι να κάνουν κάτι μόνοι τους;». Παρόμοια γνώμη έχουν και οι επενδυτές. Θεωρούν ότι, παρά την πρωτοφανή οικονομική στήριξη, είμαστε λιγότερο ασφαλής χώρα για επενδύσεις ακόμα και από την Αργεντινή.

Κι εμείς τους επαληθεύουμε συνεχώς, αποδεικνύοντας ότι αιτία της ανικανότητάς μας να ορθοποδήσουμε είναι η αδιαφορία καθενός για το κοινωνικό σύνολο. Μετά τους λιμενεργάτες, που δεν ήθελαν Κινέζους ανταγωνιστές, μετά τους ταξιτζήδες που ήθελαν το μονοπώλιο του επαγγέλματός τους, μετά τους φορτηγατζήδες που ήθελαν το ίδιο, μετά τους συνδικαλιστές της ΔΕΗ, που θέλουν το μονοπώλιο της ενέργειας, μετά τους συνδικαλιστές του ΟΣΕ, που θέλουν υπεράριθμο προσωπικό σε μια ζημιογόνα εταιρεία, είχαμε τους συνδικαλιστές φύλακες αρχαιολογικών χώρων. Οι μάλλον χαμηλόμισθοι αυτοί δημόσιοι υπάλληλοι (γράφω «μάλλον» γιατί εσχάτως έχω εκπλαγεί μαθαίνοντας το μισθό δημοσίων υπαλλήλων που τους νόμιζα χαμηλόμισθους) αντέδρασαν στο άνοιγμα των αρχαιολογικών χώρων στη χτεσινή πανσέληνο. Φαίνεται ότι δεν βρίσκονται σε κρίση, αφού δεν καταδέχτηκαν την κατά νόμο αμοιβή της υπερωρίας και ζήτησαν είτε να γίνει τριπλάσια, είτε -όταν ενέδωσαν να ανοίξουν οι χώροι- να δοθεί ως ανθρωπιστική βοήθεια.

Όχι μόνο αποδεικνυόμαστε ανίκανοι για συλλογική προσπάθεια αποτροπής της χρεοκοπίας, αλλά όλο και περισσότεροι από μας δεν αναγνωρίζουν καν ότι είμαστε υπαίτιοι γι’ αυτήν. Κατηγορούν ως υπαίτιους την ευρωζώνη, το ΔΝΤ, τη Μέρκελ, τους Εβραίους και άλλα δαιμόνια. Κατασκευάζουν πλήθος θεωρίες συνωμοσίας. Ούτε τη στήριξη αναγνωρίζουν ως στήριξη. Τους οργανισμούς που μας στηρίζουν, τους αποκαλούν «δυνάμεις κατοχής», σαν να μην τους καλέσαμε εμείς οι ίδιοι. Προσφεύγουν στο ΣτΕ για να τους διώξουν. Μέχρι και τα επιτόκια του μνημονίου -που είναι μικρότερα από τα μισά εκείνων που ζητούν οι αγορές- τα κατηγορούν για τοκογλυφικά.

Ίσως μας έκανε καλό να εισακούσει η τρόικα την «οργή λαού» και να σηκωθεί να φύγει. Θα μας ανάγκαζε να προσπαθήσουμε να συνεργαστούμε ώστε επιτέλους «να κάνουμε κάτι μόνοι μας». Εκτός αν αποδειχτεί ότι απωλέσαμε εντελώς το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, οπότε μας αναμένει το χάος και η ζούγκλα.

Διονύσης Γουσέτης

———————————————-

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 25/8/2010

«Δεν ανησύχησεν ο Νέρων όταν άκουσε
του Δελφικού Μαντείου τον χρησμό.
“Τα εβδομήντα τρία χρόνια να φοβάται”.
Είχε καιρό ακόμη να χαρεί.
Τριάντα χρονώ είναι. Πολύ αρκετή
ειν’ η διορία που ο Θεός του δίδει
Για να φροντίσει για τους μέλλοντας κινδύνους.
…
Αυτά ο Νέρων. Και στην Ισπανία ο Γάλλος
κρυφά το στράτευμά του συναθροίζει και το ασκεί,
ο γέροντας ο εβδομήντα τριώ χρονώ.»
Κ.Π. Καβάφης, «Η Διορία του Νέρωνος», 1918

Όταν στις 2 Δεκεμβρίου του 2009 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανακοινώνει- με βάση το άρθρο 104 πργ. 8 συνθΕΕ- την υπαγωγή της Ελλάδας σε καθεστώς επιτήρησης, η ελληνική κοινωνία και το πολιτικό μας σύστημα βρίσκονται αντιμέτωπες με την υποχρέωση της αναγνώρισης της σκληρής πραγματικότητας της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής χρεοκοπίας. Ο εγκλωβισμός της ελληνικής οικονομίας στο επίκεντρο της κρίσης του ευρώ, οι διεθνείς αντιδράσεις για τις ακολουθούμενες μεθοδεύσεις μας (τα περίφημα πλέον «greek statistics») και ο υπαρκτός κίνδυνος πτώχευσης, λειτούργησαν ως καθρέφτης που αποκάλυψε τις χρόνιες αδυναμίες μας κατά τρόπο που δεν μπορούσαμε να συνεχίσουμε να αγνοούμε. Ο «μεγάλος ασθενής της Ευρώπης», σύμφωνα με το έγκυρο περιοδικό BusinessWeek, πρέπει άμεσα να αλλάξει ρότα προκειμένου να μην τσακιστεί στα απότομα βράχια των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών, της αδυναμίας εξυπηρέτησης του χρέους και της πολιτικής αναξιοπιστίας, παράγοντες που απειλούν να θέσουν τη χώρα μας στο περιθώριο της Ιστορίας για τις επόμενες δεκαετίες.

Η ύφεση του 2009 τερματίζει μία πολύχρονη περίοδο συνεχούς οικονομικής μεγέθυνσης (1995-2008) που ενέτεινε τον εφησυχασμό για τις δομικές ανεπάρκειες του ακολουθούμενου αναπτυξιακού μοντέλου, κύρια χαρακτηριστικά του οποίου υπήρξαν τα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα, η διαρκής πιστωτική επέκταση και οι σημαντικές μεταφορές κοινοτικών πόρων. Ειδικά το χαμηλό κόστος δανεισμού, απόρροια της συμμετοχής στην ΟΝΕ, αντί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο διευκόλυνσης της μετάβασης σε ένα σύγχρονο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, επέτρεψε την αναβολή των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων και την αναπαραγωγή του κυρίαρχου οικονομικο-πολιτικού συστήματος, το οποίο και αρθρώνεται στην πελατειακή αναδιανομή του εθνικού πλούτου μέσω της κατοχύρωσης και διανομής προσόδων σε πλήθος κοινωνικών ομάδων και επαγγελματικών φορέων.

Είναι προφανές ότι, οι ευθύνες του δημοσιονομικού εκτροχιασμού βαρύνουν πρώτιστα την καραμανλική διακυβέρνηση των ετών 2007-2009, περίοδο κατά την οποία δεν υπήρξε η παραμικρή αντίδραση στην ταυτόχρονη χειροτέρευση όλων των δημοσιονομικών μεγεθών (χρέος, έλλειμμα, ισοζύγιο πληρωμών). Το υψηλότερο κόστος δανεισμού λόγω της διεθνούς κρίσης, όχι μόνο δεν αποτρέπει τη συνέχιση των υψηλών ρυθμών ιδιωτικής κατανάλωσης αλλά και, δεν επηρεάζει τις πολιτικές επιλογές της αύξησης των (μη παραγωγικών) δημόσιων δαπανών. Ταυτόχρονα, η κατάρρευση των εισπρακτικών μηχανισμών και γενικότερα η επικρατούσα πλαδαρότητα σε όλα τα επίπεδα της διακυβέρνησης, εκπέμπουν σήμα μίας κυβέρνησης αδύναμης και απρόθυμης να ανταπεξέλθει στις πιέσεις του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος.

Ωστόσο, τα σημάδια της κρίσης, για όποιον δεν επαναπαυόταν στη ψευδή (πλην όμως βολική) ασφάλεια της επίπλαστης οικονομικής μεγέθυνσης και της μετάθεσης των αναγκαίων αλλαγών, ήταν εκεί πολύ πριν, προδιαγράφοντας τα μελλούμενα κατά τρόπο σχεδόν αναπόδραστο. Η υστέρηση της Ελλάδας σε κρίσιμους δείκτες ανάπτυξης όπως, μεταξύ άλλων, η ανταγωνιστικότητα και το επιχειρηματικό περιβάλλον, η διαφθορά και η παρα-οικονομία, η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και η καλή διακυβέρνηση (good governance), δημιουργούσε δυνάμει επικίνδυνες συνθήκες στο σύγχρονο περιβάλλον των διεθνοποιημένων και αλληλοεξαρτώμενων οικονομιών. Και όπως τελικά αποδείχτηκε με δραματικό τρόπο, η ελληνική οικονομία δεν ήταν τόσο θωρακισμένη όσο θέλαμε να πιστεύουμε.

Διόλου τυχαία λοιπόν, τα τελευταία χρόνια συντηρείται και αναπαράγεται μία φιλολογία της κρίσης, αν και όχι με σαφήνεια οριοθετημένη. Και όπως εύστοχα παρατηρούσε ο ιταλός πολιτικός στοχαστής Αντόνιο Γκράμσι στα Τετράδια της Φυλακής, «μία κρίση μπορεί να διαρκέσει για δεκαετίες. Αυτή η ξεχωριστή διάρκεια σημαίνει ότι αθεράπευτες διαρθρωτικές αντιθέσεις έχουν αποκαλυφθεί και παρά το γεγονός αυτό, οι πολιτικές δυνάμεις που αγωνίζονται να υπερασπιστούν και να διατηρήσουν τις υπαρκτές δομές, καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια να τις θεραπεύσουν και να τις ξεπεράσουν εντός συγκεκριμένων ορίων».

Πραγματικά, υπήρξαν στο παρελθόν αρκετές προσπάθειες να διορθωθούν τα κακώς κείμενα, περισσότερο και λιγότερο πετυχημένες, όπως ήταν ο «εκσυγχρονισμός» και η «επανίδρυση του κράτους», πάντοτε όμως στο πλαίσιο που επέβαλε ο στενός πολιτικός ορίζοντας που διαμόρφωναν οι υπολογισμοί πολιτικού κόστους-οφέλους των εκάστοτε κυβερνήσεων.

Το νέο βιβλίο του ομότιμου καθηγητή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Πάνου Καζάκου, μπορεί να διαβαστεί ακριβώς ως ένα χρονικό των προσπαθειών των διαδοχικών κυβερνήσεων της περιόδου 1993-2010 να εξισορροπήσουν ανάμεσα στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και στις επωφελείς αδράνειες και βολικές καθυστερήσεις. Αυτή η εξαιρετικά ευαίσθητη ισορροπία ανάμεσα στις απαιτούμενες αλλαγές πλεύσης και στα όρια που θέτουν οι πελατειακές αντοχές του πολιτικού συστήματος εξηγεί μεταξύ άλλων γιατί όλες οι προσπάθειες σύγκλισης με τους ευρωπαίους εταίρους μας έμειναν διαχρονικά ημιτελείς καθώς, ως άλλοι Σίσυφοι παρατηρούσαμε στωικά το βράχο των επίπονων προσπαθειών μας να κατρακυλά στο σημείο εκκίνησης, ξανά και ξανά.

Ο συγγραφέας ορθά επισημαίνει το «διαχρονικό ρήγμα ανάμεσα σε γνώση και πολιτική πράξη» χρησιμοποιώντας ως τυπικό παράδειγμα το ασφαλιστικό όπου οι επισημάνσεις των διαφόρων επιστημονικών επιτροπών παρέμειναν αναξιοποίητες.

Ο καθ. Καζάκος κάνει εύστοχα λόγο για «μακρο-οικονομικό λαϊκισμό», δεξιάς και αριστερής προέλευσης, που συνίσταται σε «μία οικονομική αντίληψη για τη διαχείριση της οικονομίας που τονίζει την αναδιανομή, υποβαθμίζει τους κινδύνους δημοσιονομικών ανισορροπιών και του πληθωρισμού και παραβλέπει τους εξωτερικούς περιορισμούς» (σελ. 133).

Γιατί όμως ο πολιτικός λόγος του λαϊκισμού εκτοπίζει με χαρακτηριστική ευκολία την επιστημονική-τεχνοκρατική γνώση; Και γιατί οι κυβερνώντες εμφανίζονται εξαιρετικά πρόθυμοι να εγκαταλείψουν την προώθηση μεταρρυθμίσεων που οι ίδιοι έχουν προηγουμένως αναγνωρίσει τη σημασία τους;

Μία απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα προσφέρει το πλαίσιο της ανάλυσης που ακολουθεί ο συγγραφέας. Ακολουθώντας τη θεωρία της δημόσιας επιλογής, ο Καζάκος επικεντρώνεται στη σημασία των τυπικών και άτυπων μορφών θεσμικής οργάνωσης του πολιτικο-οικονομικού μας συστήματος και τις ορθολογικές επιλογές των πολιτών που προσαρμόζουν ανάλογα τις συμπεριφορές τους. Σε αυτό το πλαίσιο κυριαρχούν οι αδύναμοι τυπικοί θεσμοί διακυβέρνησης, το ανεπαρκές κοινωνικό κεφάλαιο και η χαμηλή «εμπιστοσύνη» (trust) μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και τέλος, ένας ιδεολογικά ακατέργαστος αντι-φιλελευθερισμός που μετουσιώνεται σε αρνητική προδιάθεση απέναντι στις αγορές (anti-market bias). Συνολικά διαμορφώνεται ένα ισχυρό πλέγμα οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων που έχουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν (veto) κάθε προσπάθεια εισαγωγής αλλαγών αυξάνοντας κατακόρυφα το πολιτικό κόστος για εκείνους που τις στηρίζουν.

Σήμερα όμως, η κρίσιμη κατάσταση των δημόσιων οικονομικών επιβάλει σημαντικές αλλαγές στον μέχρι πρότινος ακολουθούμενο τρόπο λειτουργίας του πολιτικο-οικονομικού μας συστήματος. Στην πραγματικότητα επιτάσσει τη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο φοβούμαστε ότι, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να γίνεται πλήρως αντιληπτό από μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας που συνεπικουρούμενο από την αξιωματική αντιπολίτευση (που μοιάζει να κινείται ανάμεσα σε έναν ακατέργαστο και μάλλον αφελή κεϋνσιανισμό και στην ανεύθυνη ψηφοθηρία περί αντικατάστασης του Μνημονίου από μια «δέσμη αναπτυξιακών μέτρων») δείχνει να πιστεύει πως έπειτα από ένα διάστημα επώδυνης προσαρμογής-διόρθωσης θα είμαστε σε θέση να επανέλθουμε στις γνώριμες επιλογές του πρόσφατου παρελθόντος.

Ωστόσο, τίποτε δεν απέχει περισσότερο από αυτές τις αντιλήψεις. Οι κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας που πρόκειται να διαμορφώσει και υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι ιδιαίτερα αυστηροί απέναντι σε άφρονες και κοντόθωρες οικονομικές επιλογές των κρατών-μελών. Τα διεθνή κεφάλαια, έπειτα από την πρόσφατη παγκόσμια ύφεση που τοποθέτησε τον σκεπτικισμό στη θέση της οικονομικής αισιοδοξίας, θα ζητούν αυξημένες εγγυήσεις ώστε ένα μετακινηθούν σε περιοχές αυξημένου ρίσκου.

Τελικά, υπάρχει διέξοδος προς ένα διατηρήσιμο δρόμο ευημερίας και ένα μοντέλο ανάπτυξης σε στέρεες βάσεις που να αξιοποιεί αποτελεσματικά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας; Ο συγγραφέας στις καταληκτικές γραμμές του βιβλίου θεωρεί πως η «πράσινη οικονομία» μπορεί υπό προϋποθέσεις να προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης σε πολλούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, δημιουργώντας θέσεις απασχόλησης και μειώνοντας την εξάρτηση μας από ενεργοβόρες μορφές ανάπτυξης με υψηλό περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος. Κάτι τέτοιο βέβαια προϋποθέτει σαφή σχεδιασμό βιομηχανικής πολιτικής και συνέργειες κράτους-επιχειρήσεων που φαίνεται να γίνονται συνήθης πρακτική σε όλο τον πλανήτη. Και βέβαια κοντά σε αυτά, προ-απαιτείται μία πολιτική ηγεσία ικανή να εμπνεύσει ένα νέο συλλογικό όραμα, να σχεδιάσει τις απαιτούμενες πολιτικές για την επίτευξή του και να τις εφαρμόσει αποφασιστικά.

Τα παραπάνω μένει βέβαια να αποδειχτούν. Μέχρι τότε όμως το σύντομο και περιεκτικό έργο του καθ. Καζάκου θα συντροφεύσει τους αναγνώστες με μια εξαιρετικά χρήσιμη και καλογραμμένη καταγραφή των ευμετάβλητων ισορροπιών ανάμεσα στις πολιτικές και τις οικονομικές αγορές που καθόρισαν τις οικονομικές μας τύχες την τελευταία δεκαπενταετία, προσφέροντας μας ταυτόχρονα μία πειστική ερμηνεία για την κατάληξη της συλλογικής μας πορείας στα σημερινά αδιέξοδα. Πράγμα διόλου ασήμαντο σε μία περίοδο όπου στην πολιτική ζωή του τόπου μας κυριαρχούν οι αφορισμοί και τα ευχολόγια, η έλλειψη ιδεών και η σύγχυση των πνευμάτων.

Δημήτρης Σκάλκος

Μέσα σε αυτό το πανηγυρικό κλίμα, και ανάμεσα στις καθημερινές σχεδόν εξαγγελίες του Γ.Α.Π. για «βιώσιμη, πράσινη ανάπτυξη» να μας βομβαρδίζουν ανελέητα από τα πειθήνια ΜΜΕ, μία παράξενη είδηση από την Ισπανία έρχεται να μας επαναφέρει λίγο στην θλιβερή πραγματικότητα της «πράσινης ανάπτυξης». Ως γνωστόν η σοσιαλιστική Ισπανία βρίσκεται πολλά χρόνια μπροστά από εμάς στην υλοποίηση της πράσινης ανάπτυξης, και πλέον ένα μεγάλο ποσοστό του ηλεκτρικού ρεύματος της χώρας προέρχεται από ηλιακή και αιολική ενέργεια. Φυσικά οι δύο αυτές πηγές ενέργειας είναι τόσο ανοικονομικές που προκειμένου να πείσει το κράτος ιδιωτικές επιχειρήσεις να επενδύσουν σε αυτές πρέπει να επιδοτεί την παραγωγή τους με δυσβάσταχτες για τον φορολογούμενο επιδοτήσεις οι οποίες (ανάμεσα σε πολλά άλλα παρόμοια προοδευτικά «προγράμματα») έχουν φέρει τη χώρα στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Σύμφωνα λοιπόν με δημοσιεύματα στις ισπανικές εφημερίδες, σχετική έρευνα αποκάλυψε πως πολλοί επιδοτούμενοι παραγωγοί ηλιακής ενέργειας είχαν καταφέρει το απίθανο: να παράγουν και να προμηθεύουν το δημόσιο δίκτυο ηλεκτρισμού με «ηλιακή ενέργεια» στη μέση της νύχτας! Όχι, δεν πρόκειται για κάποιες επιστημονικές ιδιοφυίες που κατάφεραν το απίθανο μέσα από κάποια ασύλληπτη τεχνολογική καινοτομία. Οι επιτήδιοι έσερναν απλά ντιζελογεννήτριες στη μέση του πουθενά, τις οποίες και συνέδεεαν μετά με το δημόσιο δίχτυο, προσποιούμενοι και καλά ότι το ρεύμα προέρχεται από τα φωτοβολταικά. Οι επιδοτήσεις που παίρνουν από το κράτος για κάθε παραγώμενη μονάδα «ηλιακής ενέργειας» είναι βλέπετε τόσο μεγάλες που οδηγούν αναπόφευκτα τους παραγωγούς στην απάτη.

Διαβάζοντας ιστορίες σαν κι αυτή το μυαλό ρέπει αναπόφευκτα σε παλαιότερες ιστορίες σοβιετικής τρέλλας, ιστορίες που φαντάζουν κωμικές και παλαβές για τον εξωτερικό παρατηρητή αλλά απολύτως λογικές για τους εμπλεκόμενους, καθότι μέσα στο πλαίσιο των πολιτικοποιημένων παραμέτρων στις οποίες υπάγονται ακολουθούν τον πιο ορθολογικό τρόπο δράσης. Λιγότερο κωμικές είναι οι πρόσφατες μελέτες οικομολόγων που έδειξαν πως για κάθε θέση εργασίας που δημιούργησε η «πράσινη ανάπτυξη» στην Ισπανία (βλέπε επιδοτήσεις, φαγοπότι, regulation, φόροι, «δράσεις», «παρεμβάσεις», καινούργια γραφειοκρατεία κτλ.) θυσιάστηκαν πάνω από δύο θέσεις εργασίας που θα είχαν δημιουργηθεί απουσία της πράσινη ανάπτυξης. Μια πρόσφατη μελέτη από την Ιταλία έδειξε πως και εκεί η πράσινη ανάπτυξη είχε τα ίδια και χειρότερα αποτελέσματα. Σε αυτά τα καταστροφικά, από την άποψη της απασχόλησης, αποτελέσματα πρέπει βεβαίως να προσθέσουμε και τις συνεπαγόμενες αυξήσεις στην τιμή του ηλεκτρικού για τον απλό καταναλωτή, αλλά και την αμείλικτη αύξηση της φορολογίας. Όλη αυτή η πράσινη ανάπτυξη αποτελεί, εν ολίγοις, μια γελοία ιστορία χωρίς την παραμικρή ελπίδα επιτυχίας, σε καμία χώρα του κόσμου. Ποτέ.

Δυστυχώς ο Γ.Α.Π. δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το πως λειτουργεί μια οικονομία, ούτε για την λειτουργία που επιτελεί το σύστημα των τιμών μέσα στην ελεύθερη αγορά, και για αυτόν το λόγο θέλει να μας κατηφορίσει προς τα ίδια καταστροφικά μονοπάτια που ακολούθησε η Ισπανία. Αν είχε έστω και την παραμικρή ιδέα θα καταλάβαινε πως δεν μπορεί αυτός και οι συνεργάτες του, όσο καλές προθέσεις και αν έχουν, να αντικαταστήσουν τη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς με το σοσιαλιστικό τους «όραμα». Ειδικά μάλιστα τώρα που καλείται ο ίδιος να βγάλει την χώρα (λέμε τώρα) από τον βάλτο στον οποίο τα σοσιαλιστικά οράματα του πατέρα του την έχουν ρίξει, θα περίμενε κανείς πως ο Γ.Α.Π. θα είχε μάθει τό μάθημά του, και θα έμενε μακρυά από τα οράματα. Το αντίθετο όμως, ενώ η χώρα βουλιάζει ο Γ.Α.Π. δείχνει αποφασισμένος να μας βάλει σε καινούργιες περιπέτειες, πιο πράσινες από ποτέ. Αν όμως η πράσινη ανάπτυξη πραγματικά αποτελούσε μονόδρομο για την οικονομία του 21ου αιώνα, τότε ο Γ.Α.Π. και οι υπουργοί του δεν θα χρειαζόταν να κάνουν το παραμικρό: οι επιχειρηματίες θα τρέχαν από μόνοι τους να εκμεταλλευθούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειες και θα έβγαζαν δισεκατομμύρια στην πορεία. Το γεγονός πως ο ιδιωτικός τομέας, απουσία γελοίων κρατικών επιδοτήσεων όπως συνέβη στην Ισπανία, αποφεύγει γενικά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δείχνει πολύ απλά πως το όλο εγχείρημα, με τα τωρινά δεδομένα, καταστρέφει απλά πολύτιμους παραγωγικούς πόρους της οικονομίας και συντελεί τελικά στην πτώση του βιωτικού επιπέδου.

Αντώνης Βακιρτζής

Επειδή πολύ απλά, η Ελληνική κοινωνία είναι μία κοινωνία άρρωστη. Και το όνομα της νόσου που την αναλώνει, είναι ναρκισσισμός.

H Διεθνής Ταξινόμηση Νόσων (ICD-10) της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, κατατάσσει τη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας υπό την κατηγορία F60.8

Γενική απαίτηση της ICD-10, είναι η διάγνωση της οποιασδήποτε νόσου διαταραχής προσωπικότητας να καλύπτει μία σειρά από κριτήρια.

Στην περίπτωση της ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας (ΝΔΠ) συγκεκριμένα, ένα άτομο πρέπει να παρουσιάζει πέντε ή παραπάνω από τα παρακάτω συμπτώματα προκειμένου να διαγνωσθεί με την ασθένεια :

•  Χαρακτηρίζεται από πεποίθηση υπέρμετρης προσωπικής αξίας (διογκώνει τα προσωπικά του επιτεύγματα ή ταλέντα, προσδοκεί αναγνώριση εαυτού ως ανωτέρου χωρίς την παρουσίαση αναλόγων επιτευγμάτων)
•  Στοιχειώνεται από φαντασιώσεις απόλυτης επιτυχίας, δύναμης, ιδιοφυΐας, ομορφιάς ή ιδεατής αγάπης
•  Πιστεύει ότι είναι εκλεκτός και μοναδικός και μπορούν να τον καταλάβουν και άρα αξίζουν να συναναστρέφονται μαζί του μόνο άλλοι εκλεκτοί ή ιδιαίτεροι άνθρωποι
•  Απαιτεί θαυμασμό
•  Διακατέχεται από προσδοκία ιδιαίτερα ευνοϊκής μεταχείρισης ή αυτόματης συμμόρφωσης με τις όποιες προσδοκίες του
•  Εκμεταλλεύεται άλλους προς την επίτευξη προσωπικών στόχων ή για την απολαβή προσωπικού οφέλους
•  Αδυνατεί ή δείχνει απροθυμία να κατανοήσει τα συναισθήματα ή τις ανάγκες άλλων
•  Εκδηλώνει συχνά φθόνο προς άλλους, ή πιστεύει ότι οι άλλοι τον φθονούν  
•  Εκδηλώνει αλαζονικές συμπεριφορές ή στάσεις.

Ας ρίξουμε τώρα μία ματιά στην πρόσφατη συμπεριφορά της ελληνικής κοινωνίας και τη σχέση που αυτή παρουσιάζει με τα παραπάνω συμπτώματα :

13 Απριλίου, 2010.

Δύο μέρες μετά τη δέσμευση των μελών της Ευρωζώνης να προσφέρουν στην Ελλάδα το πακέτο στήριξης με σκοπό να την κρατήσουν εκτός χρεοκοπίας, η χώρα παρακολουθεί καθώς τα spreads παραμένουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η ελληνική κοινωνία φαίνεται εξοργισμένη! Εφημερίδες κρατούν τα πρωτοσέλιδα τους για τη φιλοξενία θεωριών συνωμοσίας, ενισχυμένες από το επιχείρημα ότι είναι ανεπίτρεπτο για τις κεφαλαιαγορές να συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν την Ελλάδα λες και δεν είχε εξασφαλίσει το περίφημο “πιστόλι στο τραπέζι”. Ουδείς φαίνεται να λαμβάνει υπόψιν του το απλό γεγονός ότι δεν κάναμε τίποτα απολύτως για να εξυγιάνουμε την οικονομία μας, τίποτα απολύτως που θα μπορούσε να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στους επενδυτές για την πορεία αυτής της οικονομίας σε βάθος χρόνου. Το μόνο το οποίο είχαμε «καταφέρει», ήταν το να βουτήξουμε για ακόμα μία φορά τα χέρια μας σε χρήματα άλλων, για να κλοτσίσουμε το τενεκεδάκι των προβλημάτων μας λίγα μέτρα του δρόμου παρακάτω.

«Προσδοκεί αναγνώριση αυτού ως ανωτέρου χωρίς την παρουσίαση αναλόγων επιτευγμάτων». Σύμπτωμα υπ’αριθμόν 1 στην προαναφερθείσα λίστα ICD-10. 

5 Μαΐου 2010.

100.000 πολίτες συμμετέχουν στη μεγαλύτερη πορεία που έχει δει η χώρα από την μεταπολίτευση, ως αντίδραση στα μέτρα λιτότητας τα οποία ζητούσε η τρόικα.

Αφού λοιπόν απειλήσαμε να διαλύσουμε με την ανευθυνότητά μας την Ευρωζώνη, αφού ικετέψαμε και εκβιάσαμε για να ανοίξουμε τον δρόμο προς το πακέτο στήριξης, βγαίνουμε στους δρόμους διαδηλώνοντας απέναντι στα μόνα μέτρα που θα μπορούσαν να μας καταστήσουν ικανούς να αποπληρώσουμε κάποια στιγμή όσους έβαλαν το χέρι τους στη τσέπη για να μας κρατήσουν μακριά από τη χρεοκοπία. Είναι σχεδόν σαν να λέμε ότι δεν έχουμε σκοπό να αποπληρώσουμε το χρέος μας. Είναι το ίδιο με το να δηλώνουμε την προσδοκία μας να συνεχίσει η υπόλοιπη Ευρώπη να μας ταΐζει, χωρίς εμείς να κάνουμε τίποτα απολύτως προς την κατεύθυνση της σωτηρίας μας.

«Προσδοκίες ιδιαίτερα ευνοϊκής μεταχείρισης ή αυτόματης συμμόρφωσης με τις όποιες επιθυμίες του». Πέραν αμφιβολίας, σύμπτωμα υπ’αριθμόν 5.

11 Απριλίου, 2010.

Το σχέδιο στήριξης αυτό καθ’ αυτό. Φτάσαμε σε αυτό εκδηλώνοντας τυπική συμπεριφορά νταή, φέρνοντας την υπόλοιπη Ευρωζώνη σε θέση όπου ο μοναδικός δρόμος για την προσωπική της σωτηρία ήταν να καθαρίσει για λογαριασμό μας τα δικά μας χάλια. Και να το κάνει αυτό μάλιστα, παρά την ύπαρξη “no bailout” ρήτρας στο καταστατικό της.

«Εκμετάλλευση άλλων προς την επίτευξη προσωπικών στόχων ή για την απολαβή προσωπικού οφέλους». Σύμπτωμα υπ’αριθμόν νούμερο 6.

20 Απριλίου 2010.

Μειωτικά ή ακόμη και υβριστικά σχόλια κάνουν την εμφάνισή τους στον εγχώριο τύπο κατά της Καγκελαρίου της Γερμανίας Άγκελα Μέρκελ, καθώς η τελευταία διστάζει να προωθήσει το πακέτο στήριξης πριν από τις 9 Μαΐου, ημερομηνία διεξαγωγής τοπικών εκλογών στη Γερμανία. Ουδείς δείχνει να νοιάζεται ή να προσπαθεί να κατανοήσει το τεράστιο πολιτικό κόστος με το οποίο θα ερχόταν αντιμέτωπη η κυρία Μέρκελ τη στιγμή που θα ανακοίνωνε στους πολίτες της ότι πρέπει να δώσουν τα δικά τους χρήματα για τη σωτηρία ενός ανεύθυνου λαού. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για τη δικαιολογημένη ανησυχία του Γερμανού φορολογούμενου, τη στιγμή που θέτει τη μοίρα του ευρώ του στα χέρια ενός Έλληνα στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.

«Αδυναμία ή απροθυμία να κατανοήσει τα συναισθήματα ή τις ανάγκες άλλων». Σύμπτωμα υπ’ αριθμόν 7.

6 Σεπτεμβρίου 1997

Η Ελλάδα γιορτάζει την ανακήρυξή της σε διοργανώτρια χώρα των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Αν η απόφαση μίας μικρής χώρας με χρέος που ήδη αγγίζει το 100%  του ΑΕΠ της, να ξοδέψει 15 δις για τη διοργάνωση του μεγαλύτερου πάρτι στον πλανήτη δεν είναι χαρακτηριστική πράξη «Αλαζονικής συμπεριφοράς», δεν ξέρω τι είναι. Πέραν πάσης αμφιβολίας, σύμπτωμα υπ’αριθμόν 9.

Διάγνωση

Έχουμε λοιπόν 5 από τα 9 συμπτώματα. Αν η ελληνική κοινωνία ήταν άτομο, θα ήμασταν πλήρως δικαιολογημένοι, κατά τα κριτήρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, να την χαρακτηρίσουμε ως ναρκισσιστική.

Αλλά θα μπορούσε μία τέτοια “διάγνωση” να εφαρμοστεί σε ένα σύνολο ανθρώπων ; Θα μπορούσε ένα ολόκληρο έθνος να χαρακτηριστεί ως ναρκισσιστικό;

Πολλοί από τους ειδικούς του πεδίου φαίνεται να πιστεύουν πως ναι. Στο έργο τους “The Role of Culture in the Development of Narcissistic Personality Disorders in America, Japan and Denmark”, οι ψυχολόγοι Δρ Ουώρεν και Δρ Καπόνι αναφέρουν ότι :

narcissistic configurations of the we-self can denote self-esteem derived from strong identification with the reputation and honor of the family or groups.

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι με την μακρά και παραπάνω από λαμπρή ιστορία της Ελλάδος να προσφέρει στέρεο έδαφος για την ταύτιση με τη φήμη του συνόλου (“strong identification with the reputation and honor of the family or groups”), μία ναρκισσιστική μορφοποίηση της συλλογικής μας συνείδησης (“narcissistic configurations of the we-self” ) αναδύεται ως παραπάνω από πιθανό ενδεχόμενο.

Σε ενίσχυση αυτού του επιχειρήματος έρχονται και τα λόγια του Δρ. Σαμ Βάκνιν, αναγνωρισμένης αυθεντίας στο πεδίο του ναρκισσισμού, ο οποίος παραθέτει κάποιες από τις μεταβλητές οι οποίες μπορεί να ενισχύσουν την εκδήλωση συλλογικής ΝΔΠ σε ορισμένες κοινωνίες :

Human collectives acquire a life and a character all their own. The longer the association or affiliation of the members, the more cohesive and conformist the inner dynamics of the group,  . . .  ,  the stronger the bonds of locale, language, and history – the more rigorous might an assertion of a common (collective) pathology be

Θεραπεία;

Πιστεύω ακράδαντα ότι αν θέλουμε να δομήσουμε μία έγκυρη θεωρία, τόσο επεξηγηματική όσο και προγνωστική, σχετικά με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα, οφείλουμε να πάψουμε να επικεντρωνόμαστε τόσο πολύ σε καθαρά οικονομικούς όρους όπως “σπειροειδής οικονομική ύφεση”, και να αρχίσουμε να δίνουμε παραπάνω προσοχή στην σπειροειδή, αυτοκαταστροφική διαταραχή προσωπικότητας που φαίνεται να έχει προσβάλλει την κοινωνία μας.

Η ελληνική κοινωνία ανήκει στην πιο επικίνδυνη κατηγορία ναρκισσιστών. Στους αποτυχημένους ναρκισσιστές. Ενώ οι επιτυχημένοι ναρκισσιστές μπορούν να είναι λίγο πολύ σταθερές προσωπικότητες, διατηρώντας το “Grandiosity Gap” (βαθμός απόκλισης μίας φανταστικά μεγαλειώδους αυτοαντίληψης από το πραγματικό μέγεθος των προσωπικών τους επιτευγμάτων) σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, οι αποτυχημένοι ναρκισσιστές, ανίκανοι αυτεπίγνωσης, μπορούν να αποδειχτούν αρκετά προβληματικές προσωπικότητες.

Στερημένοι της αναγνώρισης και του θαυμασμού που τόσο λαχταρούν, περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους υπό συνθήκες κατάθλιψης και αυτοτυρράνιας, αδυνατώντας παράλληλα να αναγνωρίσουν την ευθύνη των πράξεών τους.

Μπροστά στο πρόσωπο της αποτυχίας, ο Έλληνας δεν αναγνωρίζει ότι αυτός έκανε λάθος, δεν παραδέχεται ότι αυτός υπήρξε ο υπεύθυνος. Αντί αυτού, επιλέγει να κατευθύνει αυτές τις κατηγορίες προς άλλους. Κατηγορεί την Κυβέρνηση και τις Κυβερνήσεις πριν από αυτήν. Κατηγορεί την Ευρωζώνη και την Μέρκελ. Καταπιάνεται παθιασμένα με την κατασκευή αναρίθμητων θεωριών συνωμοσίας, τοποθετώντας την κάθε δύναμη και παράγοντα που μπορεί να σκεφτεί, σε ένα φαντασιακό σκοτεινό παιχνίδι που ως υπέρτατο στόχο του δεν έχει τίποτα άλλο παρά την καταστροφή του “ταλαίπωρου Έλληνα”.

Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν τίποτα άλλο παρά αυτό που περιγράφει ο Δρ Βάκνιν στο βιβλίο του “Malignant Self Love. Narcissism Revisited.”, ως τα πρώτα στάδια της αυτοκαταστροφικής σπειροειδούς ναρκισσιστικής συμπεριφοράς :

The (unsuccessful narcissist’s) Grandiosity Gap is grating. Its recurrence threatens the precariously balanced house of cards that is the narcissistic personality. The narcissist then resorts to self-delusion. Unable to completely ignore contrarian opinion and data – he transmutes them. Unable to face the dismal failure that he is, the narcissist partially withdraws from reality. To soothe and salve the pain of disillusionment, he administers to his aching soul a mixture of lies, distortions, half-truths and outlandish interpretations of events around him.”

Καθώς περνάει ο καιρός, οι διαδηλώσεις θα πυκνώνουν. Το ίδιο και οι απεργίες. Η παραγωγή θα αρχίσει να επιβραδύνεται με όλο και υψηλότερους ρυθμούς. Το όποιο ελάχιστο κεφάλαιο είχε απομείνει με επιχειρησιακά συμφέροντα στην χώρα μας, θα κάνει και αυτό το βήμα προς την εγκατάλειψη αυτού του αυξανόμενα εχθρικού λειτουργικού περιβάλλοντος. Ο τουρισμός, η σημαντικότερη βιομηχανία της χώρας μας, θα δεχτεί και το μεγαλύτερο πλήγμα από αυτή την ταχέως κλιμακούμενη αναταραχή, καθώς όλο και λιγότεροι τουρίστες θα γοητεύονται από την ιδέα διακοπών με φόντο μία γενικευμένη λαϊκή εξέγερση.

Η εικόνα μίας ελληνικής κοινωνίας να κινείται όλο και βαθύτερα στην σπίρα μιας αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς…

Μία εικόνα ήδη ζωγραφισμένη από τον Δρ. Βάκνιν στο άρθρο του “The Delusional Way Out. The Narcissist’s Reactions to Deficient Narcissistic Supply” :

They (the unsuccessful narcissists) explode in unprovoked displays of indignation, righteousness, condemnation, and blame. … They sow fear, revulsion, hate, and malignant envy. They flail against the windmills of reality – a pathetic, forlorn, sight.   But often they cause real and lasting damage – fortunately, mainly to themselves.

Σε αυτή τη σκοτεινή εικόνα, ελπίδα για αλλαγή θα μπορούσε να έρθει μόνο εκ των έσω. Κάθε εξωτερική βοήθεια είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα μπορούσε μάλιστα να κάνει τα πράγματα χειρότερα, όσο η κοινωνία-νάρκισσος δεν δέχεται την ύπαρξη της εσωτερικής της παθογένειας και την ανάγκη της για αλλαγή.

Είναι το ίδιο ακριβώς πράγμα με το να προσπαθείς να βοηθήσεις έναν αλκοολικό που δεν έχει συνειδητοποιήσει την αρρώστια του, δίνοντάς του χρήματα. Θα πάει πολύ απλά να τα ξοδέψει στο επόμενο μπουκάλι βότκα.

Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος για τον οποίο θεωρώ το πακέτο διάσωσης κατάρα μάλλον παρά ευχή για την Ελλάδα. Σε μία στιγμή που θα έπρεπε να είχαμε ταρακουνηθεί για να ξυπνήσουμε και να συνειδητοποιήσουμε το πραγματικό μέγεθος της καταστροφής, αυτό που πήραμε ήταν λίγο πολύ ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη και μία Ευρώπη να λέει “everything will be OK…” Τίποτα πιο ταιριαστό δηλαδή για να θρέψουμε τις φαντασιακές μας ναρκισσιστικές παραισθήσεις, οι οποίες μας επιτρέπουν να συνεχίσουμε να σκάβουμε το δρόμο μας προς την άβυσσο ώστε όταν τελικά ακουστεί το αναπόφευκτο εγερτήριο, να βρούμε τον εαυτό μας σε πολύ χειρότερη μοίρα από ότι θα τον βρίσκαμε τον περασμένο Απρίλη.

Υπό αυτές τις συνθήκες, λίγο νόημα έχει να συζητάμε για νούμερα. Μιλήστε για νούμερα με τους Γερμανούς αν θέλετε, μιλήστε για νούμερα με τους Άγγλους. Αλλά εδώ είναι Ελλάδα. Και τα νούμερα, πολύ απλά δε δουλεύουν τόσο καλά σε αυτό τον τόπο. Ρωτήστε τους 300 του βασιλιά Λεωνίδα αν θέλετε.

Για τους Έλληνες, το παιχνίδι ποτέ δεν παιζόταν στα νούμερα. Το παιχνίδι πάντα παιζόταν στη δύναμη του χαρακτήρα. Και σε παραπάνω από μία περιστάσεις, αναγκάσαμε την Ιστορία σε αναγνώριση των θαυμάτων για τα οποία είμαστε ικανοί, με τη δύναμη αυτή να δουλεύει στο πλευρό μας. Σήμερα, φοβάμαι πολύ ότι πλησιάζει η ώρα που η Ιστορία θα έχει την ευκαιρία να μάθει επίσης για το τι είμαστε ικανοί στην απόλυτη απουσία αυτής της δύναμης.

Ας έχει οίκτο στην κρίση της.    

Ο συνδικαλιστής, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, περιβαλλόταν συνήθως από μια ηθική αύρα – σε ένα ποικιλοτρόπως αυταρχικό πολιτικό σύστημα, διακινδύνευε κάτι προσωπικό χάριν του συλλογικού σκοπού. Τα τελευταία τριάντα χρόνια, ο συνδικαλιστής παραπέμπει στο δημόσιο, άεργο υπάλληλο, του οποίου η ισχύς είναι ευθέως ανάλογη με την ικανότητά του να στερεί από τους συμπολίτες του πολύτιμα δημόσια αγαθά• στον διαπλεκόμενο κομματάνθρωπο• τον προστάτη παρανομούντων υπαλλήλων• τον «συνδιοικητή» του οργανισμού του• και, ενίοτε, τον καταχραστή του αξιώματός του για ιδιωτικό όφελος. Το ηθικό κύρος είναι το τελευταίο που περιβάλλει τους συνδικαλιστές σήμερα.

Στο διαφωτιστικό βιβλίο του «Χρυσάφι είναι το Δημόσιο» (Εστία, 2007), ο πρώην υποδιοικητής της ΕΤΒΑ, καθηγητής Δ.Β.Παπούλιας αναφέρει την περίπτωση στελεχών επαρχιακού καταστήματος της τράπεζας, τα οποία είχαν βασίμως κατηγορηθεί για διαφθορά. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στο πρωτοβάθμιο πειθαρχικό συμβούλιο. Την παραμονή της εκδίκασης, γράφει ο κ.Παπούλιας, «ο «νούμερο ένα» συνδικαλιστής του τραπεζικού χώρου, με τον οποίο δεν γνωριζόμασταν ιδιαίτερα, μου είπε σε κάποιο τηλεφώνημα: «Κύριε υποδιοικητά, πάμε για επιπληξούλα;»». Τόσο απλά, τέτοιο θράσος!

Η τιμητική ευθύνη της συνδικαλιστικής εκπροσώπησης εκφυλίστηκε βαθμιαία σε προνομιούχο ικανοποίηση ιδιοτελών σκοπών. Παραβαίνοντας ξεδιάντροπα το νόμο, οι επικεφαλής των συνδικάτων στο δημόσιο τομέα δεν εργάζονται, αρκετοί δεν ασχολούνται καν με το συνδικαλιστικό τους έργο αλλά χρησιμοποιούν την κατακτηθείσα αεργία για να κάνουν δεύτερη δουλειά, αμείβονται πλουσιοπάροχα, πουλάνε εκδουλεύσεις, μεταβάλλονται σε σπόνσορες υποψηφίων βουλευτών, προάγονται και ασκούν καθήκοντα προϊσταμένου έστω κι αν είναι απόντες από το χώρο εργασίας, επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις προαγωγές, μεταθέσεις και μετατάξεις στον οργανισμό τους. Ο δημόσιος τομέας μόνο κατ΄ όνομα διοικείται από την επίσημη ιεραρχία. Τα πραγματικά αφεντικά είναι οι κομματικοί παραθεσμικοί παράγοντες, με συνδικαλιστικό συνήθως μανδύα. Μόνο οι αφελείς εκπλήσσονται με την επελθούσα οργανωσιακή κατάρρευση.

Ο εκφυλισμός της συνδικαλιστικής εκπροσώπησης σε εργαλειακή εξυπηρέτηση ιδιοτελών (ατομικών ή φατριαστικών) σκοπών παράγει έντονα φαινόμενα αυτισμού. Τα συνδικάτα (εννοείται του δημόσιου τομέα• είπαμε, η γενική έννοια ταυτίστηκε με επιμέρους έκφανσή της) αρνούνται με πείσμα οποιαδήποτε αλλαγή κρίνουν ότι δεν τα ευνοεί άμεσα. Όπως γράφει ο Δ.Β.Παπούλιας, με την εμπειρία του πρώην προέδρου της ΔΕΗ, «από την αναλυτική μελέτη των […] ανακοινώσεων της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ της τελευταίας εικοσαετίας δεν προκύπτει σοβαρή ανησυχία για τη συνεχώς επιδεινούμενη πορεία της επιχείρησης, κυρίως όσον αφορά το κόστος λειτουργίας, τη χαμηλή παραγωγικότητα, το συνεχώς αυξανόμενο χρέος και την παραβίαση των κανόνων και των οδηγιών της επιχείρησης». Και γιατί να ανησυχούν; Οι πολιτικάντηδες θα φορολογήσουν και θα δανεισθούν για να καλύψουν τα ελλείμματα. Αυτό δεν έκαναν πάντοτε;

Σε ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα, οι εκφυλισμένες συνδικαλιστικές ολιγαρχίες δεν εκπροσωπούν τον απλό εργαζόμενο, αλλά τα συμφέροντα της κάστας τους. Αν τον εκπροσωπούσαν θα γίνονταν πρωταγωνιστές στη διαρκή μεταρρυθμιστική προσπάθεια για τη δημιουργία ποιοτικών θεσμών διαχείρισης δημόσιων αγαθών: θα ενεργούσαν ρεαλιστικά προλαμβάνοντας τις εξελίξεις, θα πίεζαν για αυστηρό επαγγελματισμό παντού, θα επιζητούσαν πεισματικά την αξιολόγηση για να απομακρύνονται οι φυγόπονοι και οι διεφθαρμένοι, θα επέμεναν για ικανή και επαγγελματική διοίκηση, θα ενεργούσαν με τη λογική του «κερδίζω-κερδίζεις» (όχι «χάνεις-κερδίζω»), θα προασπίζονταν τη νομιμότητα, αφού αυτή αποτελεί το καταφύγιο του αδύνατου σε μια δημοκρατία.

Η κύρια έγνοια της αυτιστικής συνδικαλιστικής ολιγαρχίας είναι η αναπαραγωγή της. Το φαγοπότι όμως κάποτε τελειώνει. Το σύστημα, στο μέτρο που κυρίως παράγει εντροπία, καταρρέει. Η χώρα χρεοκοπεί• σώζεται – ευτυχώς – χάρη στην κηδεμονία των αλλοδαπών δανειστών της. Αν το δίλημμα είναι να «συνδιοικεί» τη χώρα ο Παναγόπουλος και ο Παπασπύρος ή ο Ρεν και ο Τρισέ, προτιμώ αναμφίβολα τους δεύτερους. Καταπίνω την εθνική μου αξιοπρέπεια και επιλέγω την επιβίωση. Κυρίως, όμως, διαβλέπω τη δυνατότητα απαλλαγής από την εγχώρια παρασιτική νομενκλατούρα: την πολυπλόκαμη, αυτοαναφερόμενη και ιδιοτελή κομματική γραφειοκρατία που λυμαίνεται τους δημόσιους θεσμούς. Επιτέλους μας κυβερνά η Ευρώπη…

Χαρίδημος Τσούκας