Μερικοί λένε ότι φταίνε αυτοί που τα πήραν. Συνήθως εννοούν την διαφθορά τύπου Siemens.

Η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή. Όταν την δεκαετία του 80 οι χώρες της ανατολικής Ευρώπης περνούσαν τα τελευταία στάδια του σοσιαλιστικού τους συστήματος, εμείς στην Ελλάδα χτίζαμε το δικό μας ιδιότυπο μεσογειακό σοσιαλισμό.

Συνήθως οι της ανατολικής Ευρώπης πλήρωναν τον σοσιαλισμό τους τοις μετρητοίς. Η φτώχεια τους ήταν εμφανής εξ αρχής. H λιτότητα σχετικά καθολική και ομοιόμορφη. Ο δικός μας σοσιαλισμός έχει έντονα χαρακτηριστικά συλλογικής απληστίας. Στην σοσιαλιστική παραγωγή μας προσθέσαμε την καπιταλιστική μας κατανάλωση και την διαφορά την καλύψαμε με ευρωπαϊκή βοήθεια και κυρίως με δανεισμό. Τα συνθήματα της μεταπολίτευσης τα μετατρέψαμε σε εθνική συνείδηση και κουλτούρα. Αυτά τα συνθήματα είναι το πρίσμα μέσα από οποία η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών και της ελληνικής πολιτικής τάξης αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα. Το δημόσιο χρέος, περί του οποίου τόσο λόγος γίνεται τελευταία, δεν είναι τίποτε άλλο εκτός από την ποσοτικοποίηση της διαφοράς που υπάρχει μεταξύ των αντιλήψεών μας για την πραγματικότητα και την πραγματικότητα καθαυτό.

Είναι συνήθειο των δημοσιογράφων κάθε Κυριακή βράδυ των εθνικών εκλογών να ανακοινώνουν το τέλος της μεταπολίτευσης. Καμία από τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θα μας επέτρεπε να την χαρακτηρίσουμε ως απαρχή μιας νέας εποχής. Η υπάρχουσα κρίση είναι η πρώτη φορά που διαφαίνεται η σοβαρή πιθανότητα για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Μιλάω για πιθανότητα ακόμα και αυτή την ύστατη ώρα γιατί είναι πολύ δύσκολο να βρει κάποιος αυτή την εποχή ένα πιο πολιτικά, ηθικά και οικονομικά χρεοκοπημένο σύστημα σαν τον ελληνικό σοσιαλισμό, που να χαίρει ταυτόχρονα τέτοιας πλατιάς λαϊκής νομιμοποίησης και αποδοχής.

Αντίθετα με τους σοσιαλιστές της ανατολικής Ευρώπης που έχτιζαν τείχη από μπετόν και τούβλα, αυτά που έχτισε το ελληνικό αριστερό κατεστημένο, ήταν τείχη της νόησης. Αντί για φόβο και αστυνόμευση προτίμησε να νομιμοποιήσει και να κολακεύσει τις αδυναμίες του Έλληνα. Αντικατέστησε τη χρήση βίας με την διάχυση της διαφθοράς και αναξιοκρατίας σε όλα τα πεδία της καθημερινότητας. Αντί για εκφοβισμό προτίμησε την συνενοχή. Αυτό εξηγεί και την απίστευτη ανοχή της ελληνικής κοινωνίας στα απαράδεχτα φαινόμενα κοινωνικού εκβιασμού (βλ. μπλόκα αγροτών). Πολλοί από εμάς ξέρουμε ότι με το δικό μας τρόπο είμαστε συνένοχοι στο σύστημα, και όσοι απομένουν ευελπιστούν ότι θα γίνουν.

Η ιστορία πολλές φορές έρχεται με μια ισχυρή δόση ειρωνείας. Η μεγάλη αρχή και το γιγάντωμα των ψευδαισθήσεων που ώθησαν στην σημερινή κρίση έγινε με έναν Παπανδρέου. Σχεδόν 30 χρόνια μετά ένας άλλος Παπανδρέου καλείτε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες. Έχει κανείς την εντύπωση ότι ο συγγραφέας του «αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα» είχε προφητικά την συγκεκριμένη περίπτωση στον νου. Εάν καταφέρουμε να βγούμε από την κρίση με μια οικονομία βιώσιμη μακροπρόθεσμα αυτό θα μπορεί να έχει επιτεχθεί μόνο όταν ο νυν πρωθυπουργός θα έχει διαπράξει ένας είδος πολιτικής πατροκτονίας. Ίσως αυτό που μας λείπει στα ανώτερα κλιμάκια είναι ένα οιδιπόδειο σύμπλεγμα με πολιτικές αιτίες και αφορμές.

Η Ελλάδα σήμερα χρειάζεται κάτι πολύ παραπάνω από μέτρα οικονομικής αυστηρότητας και νοικοκυρέματος. Το διακύβευμα είναι κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από την μείωση του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ. Αυτό που λείπει περισσότερο, αυτό που είναι πιο αναγκαίο από οτιδήποτε άλλο αυτή τη στιγμή, είναι οι ιδέες που θα αλλάξουν τον τρόπο με το οποίο βλέπουμε τους εαυτούς μας και το κόσμο. Η κρίση θα πάει χαμένη εάν μια νέα αντίληψη της πραγματικότης δεν κυριαρχήσει στην ελληνική κοινωνία.

Εμείς οι φιλελεύθεροι ξέρουμε ότι είμαστε «πολλά ολίγοι», αλλά επίσης ξέρουμε ότι πολλές επαναστάσεις, όπως αυτή του 21, άρχισαν με λίγους που έγιναν πολλοί.

Ναπολέων Λιναρδάτος

«Δεν θα παραδώσουμε την Αθήνα στους βανδαλισμούς των περιθωριακών ομάδων» δήλωσε ο υπουργός Δημόσιας Τάξης κ. Χρυσοχοΐδης. Μπορεί οι ομάδες αυτές να είναι περιθωριακές αλλά η ‘λογική’ πάνω στην οποία βασίζονται δεν είναι καθόλου περιθωριακή. Είναι η ίδια λογική που επέτρεψε στο ΚΚΕ πριν από μερικές μέρες να απαγορεύσει ένα διάλογο που δεν ήταν της αρεσκείας του. Είναι η ίδια ‘λογική’ που επιτρέπει σε χιλιάδες Έλληνες να χτίζουν μέσα σε δάση. Είναι η «λογική» που σου επιτρέπει να κάνεις ότι θέλεις όποτε το θέλεις επειδή εσύ κρίνεις είναι για το προσωπικό σου ή το κοινωνικό συμφέρον, ανεξάρτητα από ότι λέει ό νόμος, ή κοινή λογική ή ο στοιχειώδες σεβασμός στα δικαιώματα των συμπολιτών σου.

Αναρχικοί από διάφορες χώρες κατέφθασαν στην Ελλάδα παρασυρόμενοι από τις διαφημίσεις του ΕΟΤ «Ζήσε τον αριστερό σου Μύθο στην Ελλάδα.» Μαζί με τους ομότιμους ιθαγενείς έδωσαν μια κυριολεκτική χροιά σε φράσεις του τύπου «πόλη του φωτός.» Διαβάζοντας μια ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ προς στιγμή νόμιζα ότι τα πράγματα είχαν αλλάξει. Κατηγορούσε η ανακοίνωση αυτούς που εισέβαλαν «στο Δημαρχείο Κερατσινίου χωρίς άδεια της αρχής.» Δυστυχώς εννοούσε τις αστυνομικές δυνάμεις που εισέβαλαν για να σταματήσουν την παράνομη κατοχή του δημαρχιακού μεγάρου από αριστεριστές. Ίσως ο ΣΥΡΙΖΑ να ζήταγε την επέμβαση της αστυνομίας αν την κατάληψη την έκαναν στελέχη της ανανεωτικής πτέρυγας.

Συνεχίζει η ανακοίνωση «Η βεντέτα του Χρυσοχοΐδη με τους αναρχικούς και η στρατικοποίηση της αντιπαράθεσης, εγκυμονεί κινδύνους για την πολιτική έκφραση και διαμαρτυρία. Καλούμε την κυβέρνηση να επέμβει άμεσα στο σχεδιασμό της ανεξέλεγκτης καταστολής που εφαρμόζει ο υπουργός της.»

Μετάφραση: Τα δικά μας παιδιά προβαίνουν σε μια σειρά βίαιων και παράνομων πράξεων. Εάν η αστυνομία επέμβει αυτό θα οδηγήσει σε κλιμάκωση της σύγκρουσης.

Λογική: Τα δικά μας παιδιά έχουν δικαίωμα να προβαίνουν σε μια σειρά βίαιων και παράνομων πράξεων. Η μόνη ουσιαστική απάντηση σε αυτή τη βία μπορεί να είναι μια συνθηκολόγηση από μέρους του κράτους και η αποδοχή του των όποιων αιτημάτων από τους αριστεριστές.

Είναι κάπως η ίδια λογική που χρησιμοποιούν οι Ισλαμιστές όταν απειλούν ότι θα χρησιμοποιήσουν βία εναντίων όλων όσων τους κατηγορούν ότι χρησιμοποιούν βία.

Η αριστερά βέβαια στην Ελλάδα δεν είναι ένα κίνημα των λόγων αλλά κυρίως των πράξεων. Μέχρι την Κυριακή το βράδυ είχαμε: «16 τραυματίες αστυνομικοί είναι 10 των ΜΑΤ, 5 της ομάδας ΔΕΛΤΑ, και μία αστυνόμος η οποία δέχθηκε πέτρα στο κεφάλι κατά τις άγριες συμπλοκές στην Πλατεία Συντάγματος. Σοβαρότερα είναι δύο άνδρες της ομάδας ΔΕΛΤΑ, τους οποίους ομάδα νεαρών έριξε από τη μοτοσικλέτα τους στην οδό Όθωνος, τους έβγαλε τα κράνη και τους χτύπησε με λοστούς στο κεφάλι.» Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Χρήστος Κίττας «νοσηλεύεται στην Εντατική του Ιπποκρατείου. Ο εκπρόσωπος του νοσοκομείου ανακοίνωσε ότι ο πρύτανης είχε χτύπημα στο κεφάλι, υπέστη ήπιας μορφής διάσειση και ήπιας μορφής καρδιακό επεισόδιο.» Το πανεπιστημιακό άσυλο συμβάλει στην…διάσειση των ιδεών.

Εν τω μεταξύ η «ΑΔΕΔΥ και ΟΛΜΕ έχουν κηρύξει τρίωρη στάση εργασίας από τις 12 το μεσημέρι» με αφορμή την επέτειο από το θάνατο του 16χρονου. Μένει τώρα να δούμε πότε η ΑΔΕΔΥ και η ΟΛΜΕ θα κάνουν στάσεις εργασίας και πορείες για τους τραυματίες αστυνομικούς και καθηγητές. Αν ο τραυματισμός δεν είναι αρκετός για την ΑΔΕΔΥ και την ΟΛΜΕ υπάρχουν και δολοφονημένοι αστυνομικοί στο παρελθόν που θα μπορούσαν να γίνουν η αιτία για τέτοιες κινητοποιήσεις. Και οι καθηγητές και οι αστυνομικοί είναι δημόσιοι λειτουργοί αλλά δυστυχώς για τους συνδικαλιστές δεν είναι τα ενδεδειγμένα θύματα.

Το κατάλληλο θύμα είναι αυτό του οποίου ο θύτης πληροί τις προϋποθέσεις. Πρέπει να ανήκει στις κλασικές κατηγορίες των κακών που με αυτές έχει εμποτιστεί ο ελληνικός νους απο την μεταπολίτευση και μετά. Έτσι μεγάλη κυριακάτικη εφημερίδα που έχει δώσει μεγάλη δημοσιότητα στην υπόθεση Γρηγορόπουλου είναι η ίδια εφημερίδα που φιλοξενεί στις σελίδες της άρθρα μέλους της 17Ν. Ασυνέπεια; υποκρισία; σίγουρα ναι, αλλά ο παραλογισμός είναι εδώ για να μείνει.

Πρόσφατο άρθρο του Αλέξη Τσίπρα για τα γεγονότα του προηγούμενου Δεκέμβρη είχε το τίτλο «Ποιος φοβάται τους Δεκέμβρηδες;» Καταρχήν ο πρύτανης κ. Κίττας. Δεν μετανιώνει ο κ. Τσίπρας για την «σκληρή μάχη αρχών που δώσαμε απέναντι σε ολόκληρο το πολιτικό και μιντιακό κατεστημένο.» Για να μπορούσε να μετανοιώσει ο κ. Τσίπρας για όλα αυτά που έκανε και δεν έκανε το περσινό Δεκέμβρη θα έπρεπε να έχει μια συνείδηση που να είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των ξύλινων αριστερών σλόγκαν που συνεχώς αναμασά.

Πράγματι, ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός και δεν έχει καμία σχέση με τις φαντασιώσεις του κ. Τσίπρα.

Ναπολέων Λιναρδάτος

Μέχρι τώρα υπάρχουν δυο βασικές αντιδράσεις στις μέχρι τώρα αποκαλύψεις. Η πρώτη μιλάει για το ξεκουκούλομα μιας συνωμοσίας που αποδεικνύει πως συγκεκριμένοι επιστήμονες προσπαθούν να κατασκευάσουν στοιχεία προκειμένου να ικανοποιήσουν προαποφασισμένα αποτελέσματα. Παραθέτουν e-mails όπως το παρακάτω όπου ο Phil Jones του CRU μιλάει περί τεχνάσματος για να καλυφθεί πτώση στις θερμοκρασίες στις θερμοκρασίες:

«I’ve just completed Mike’s Nature trick of adding in the real temps to each series for the last 20 years (ie from 1981 onwards) amd from 1961 for Keith’s to hide the decline.»

Σε άλλο e-mail όταν τα στοιχεία δεν συμφωνούν με την θεωρία υπάρχει σκεπτικισμός για τα στοιχεία και όχι για την θεωρία:

«The fact is that we can’t account for the lack of warming at the moment and it is a travesty that we can’t. The CERES data published in the August BAMS 09 supplement on 2008 shows there should be even more warming: but the data are surely wrong. Our observing system is inadequate.»

Οι υποστηρικτές του CRU λένε ότι τα που δημοσιεύονται λαμβάνονται εκτός πλαισίου. Για παράδειγμα στο πρώτο e-mail που γίνεται λόγος περί τεχνάσματος αυτό εξηγείτε ότι χρησιμοποιήθηκε με την ίδια έννοια που ένας μαθηματικός θα έδειχνε στους μαθητές να χρησιμοποιήσουν ένα ‘κόλπο’ για να λύσουν μια εξίσωση χωρίς να υπονοεί να αντιγράψουν από κάποιον άλλο ή να χρησιμοποιήσουν σκονάκι. Αυτή η εξήγηση θα μπορούσε να είναι καθόλα λογική και πιστευτή.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν προκύψει σειρά στοιχείων που ακλόνητα να αποδεικνύουν συνωμοσία ή πλεκτάνη.

Αυτό όμως που αναδεικνύεται από τα μέχρι στιγμής στοιχεία είναι μια πολύ επικίνδυνη κουλτούρα μη ανοχής οποιασδήποτε άλλης άποψης περί της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Καταρχήν επιστήμονες του CRU προσπαθούν να αποκρύψουν στοιχεία από αυτούς που θέλουν να τους ελέγξουν. Το CRU είναι χρηματοδοτούμενο από το κράτος και υποχρεούται βάση της νομοθεσίας περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης να δίνει τα στοιχεία του σε όποιον πολίτη το επιθυμεί.

Σε e-mail καλούνται επιστήμονες να σβήσουν e-mails ώστε να μη δοθούν σε αυτούς που ζητούν πληροφορίες:

«Can you delete any emails you may have had with Keith re AR4?

Keith will do likewise. He’s not in at the moment – minor family crisis.

Can you also email Gene and get him to do the same? I don’t have his new email address.

We will be getting Caspar to do likewise.»

Δυστυχώς όμως δεν είναι μόνο e-mails που έγινε προσπάθεια να καταστραφούν. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Times της Κυριακής οι επιστήμονες του CRU έχουν τώρα ομολογήσει ότι έχουν πετάξει πολλά από τα πρωτογενή στοιχεία πάνω στα οποία βασίζονται οι υπολογισμοί τους για την απότομη και αφύσικη αύξηση της θερμοκρασίας τα τελευταία 150 χρόνια. Όπως επισημαίνουν οι Times αυτό σημαίνει ότι άλλοι ακαδημαϊκοί που θα ήθελαν να ελέγξουν την δουλειά του CRU δεν θα μπορούν να το κάνουν τώρα.

Οι επιστήμονες του CRU όμως πήγαν και ένα βήμα παραπέρα. Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για να αποτρέψουν άλλους επιστήμονες να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις από τις δικές τους. Όταν το επιστημονικό περιοδικό Climate Research δημοσιεύει μελέτες που αντικρούουν τις απόψεις CRU η συζήτηση περιστρέφετε γύρο από το πώς θα πρέπει να χάσει την επιστημονική νομιμοποίηση το συγκεκριμένο περιοδικό μιας και ορισμένες από τις μελέτες που παρουσιάζονται είναι ας πούμε άβολες, ο Michael Mann γράφει:

«I think we have to stop considering «Climate Research» as a legitimate peer-reviewed journal. Perhaps we should encourage our colleagues in the climate research community to no longer submit to, or cite papers in, this journal.»

Οταν το Geophysical Research Letters δημοσιεύει άρθρο σκεπτικιστή, o Tom Wigley προτείνει να βρουν αποδεικτικά στοιχεία για τον διευθυντή του Geophysical Research Letters ώστε να χάσει την δουλεία του:

«If you think that Saiers is in the greenhouse skeptics camp, then, if we can find documentary evidence of this, we could go through official AGU channels to get him ousted.»

Αυτό είναι το πιο σημαντικό πρόβλημα που προκύπτει από τα μέχρι τώρα αποκαλυφθέντα στοιχεία, η προσπάθεια να κλείσουν όλα τα στόματα που εκφράζουν μια διαφορετική άποψη σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Φυσικά όλα αυτά να μην ήταν τόσο σημαντικά αν δεν υπήρχαν πολλά άλλα γεγονότα και περιστατικά που να έδειχναν ότι όσα συνέβησαν στο CRU είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Ίσως να μην ήταν τόσο σημαντικά αν το CRU δεν είχε τόσο μεγάλη επιρροή και αν τα θέματα με τα οποία ασχολείται ήταν δευτερεύουσας σημασίας.

Η παντελής έλλειψη μια στοιχειώδους ενημέρωσης για τα όσα συμβαίνουν έξω από την Ελλάδα δεν θα πρέπει να είναι το ζητούμενο το 2009. Είναι πραγματικά απίστευτη η σύμπνοια των ελληνικών ΜΜΕ στην μονόπλευρη ενημέρωση που παρέχουν για το συγκεκριμένο θέμα της κλιματικής αλλαγής/υπερθέρμανσης του πλανήτη. Δεν ξέρω αν γινόταν μια δημοσκόπηση πόσοι από τους αναγνώστες των σοβαρών εφημερίδων θα γνώριζαν ότι είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι οι θερμοκρασίες στον πλανήτη δεν έχουν αυξηθεί από το 1998. Ή πόσοι θα γνώριζαν ότι την δεκαετία του 70 το θέμα ήταν η παγκόσμια ψύξη. Επιστήμονες τότε προσπαθούσαν να ευαισθητοποιήσουν τους πολιτικούς για το θέμα και επίσης πως θα τους πείσουν να λιώσουν τους πάγους στο Βόρειο Πόλο. Αστεία πράγματα σήμερα αλλά την δεκαετία του 70 ήταν η άβολη αλήθεια.

Σήμερα τίποτε δεν μπορεί να διαπεράσει το φίλτρο των ελληνικών ΜΜΕ που έστω και επιδερμικά να διαταράσσει την πίστη τους στο συγκεκριμένο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Το συγκεκριμένο σκάνδαλο με το υλικό του CRU δεν καταρρίπτει τις θεωρίες περί κλιματικής αλλαγής. Αναδεικνύει όμως μια σειρά από σημαντικά θέματα. Τα ελληνικά ΜΜΕ μας λένε ότι το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής είναι πολύ σοβαρό και ότι απαιτεί ένα μεγάλο μέρος της προσοχής μας και ένα μεγαλύτερο ακόμα κομμάτι της τσέπης μας. Αν όμως αυτό το περιβαλλοντικό θέμα είναι τόσο σημαντικό γιατί ένας ανοιχτός και ελεύθερος διάλογος είναι τόσο επικίνδυνος;

Ναπολέων Λιναδράτος

Δεν είμαι ο συνήθεις ψηφοφόρος Σαμαρά – όπως τουλάχιστον αυτός παρουσιάζεται στα ΜΜΕ. Πιστεύω στην παγκοσμιοποίηση όχι ως κάτι αρνητικό αλλά αναπόφευκτο, αλλά ως μια από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την ευημερία της χώρας. Πιστεύω στις ελεύθερες αγορές, την χαμηλή φορολογία, το μικρό και αποτελεσματικό κράτος. Σε μια σειρά κοινωνικών θεμάτων έχω μια καθαρά φιλελεύθερη θέση, π. χ. είμαι υπέρ του γάμου των ομοφυλόφιλων.

Θα είχα αρκετούς λόγους να μην ψήφιζα Αντώνη Σαμαρά. Όταν έγραψα το Η Πολιτική Εκπαίδευση του Κώστα Καραμανλή, η πολιτική νεολαία στην όποια αναφέρομαι είναι αυτή της Πολιτικής Άνοιξης. Ο κ. Σαμαράς είναι και αυτός μέρος του πολιτικού συστήματος που έχει δείξει απίστευτη αναποτελεσματικότητα και έλλειψη φαντασίας. Το θέμα είναι ότι οι αδυναμίες και όλα τα αρνητικά του κ. Σαμαρά δυστυχώς υπερκαλύπτονται από αυτά της κ. Μπακογιάννη.

Οι πολιτικές επιλογές που έχουμε να κάνουμε τις περισσότερες φορές δεν είναι μεταξύ ενός απόλυτου καλού και κακού. Οι συνέπειες των επιλογών μπορεί πολύ εύκολα να διαψεύσουν ακόμα και τις πιο μετριοπαθείς μας ελπίδες. Όλα αυτά όμως δεν είναι λόγος για να αποφύγουμε το κόστος την οποιανδήποτε επιλογής.

Πριν από μερικές μέρες ο Αρης Σπηλιωτόπουλος μιλώντας σε κεντρικό δελτίο ειδήσεων προσπάθησε να εξηγήσει τους λόγους που τον ώθησαν στην υποστήριξη της υποψηφιότητας Μπακογιάννη. Ο κ. Σπηλιωτόπουλος υποστήριξε ότι η πολιτική του μεσαίου χώρου, της οποίας υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες, ήταν αυτή που έδωσε τις τελευταίες σημαντικές νίκες στην ΝΔ. Μπορεί αυτές οι νίκες να μην είχαν πολιτικό περιεχόμενο και έργο αλλά για τον κ. Σπηλιωτόπουλο αυτό μάλλον αποτελεί δευτερεύων ζήτημα. Κάηκε η Αθήνα επειδή μια ‘δεξιά’ κυβέρνηση αρνήθηκε να επιβάλει τον νόμο και την τάξη υποκύπτοντας στα ενοχικά της σύνδρομα. Ήταν μια σαφής πολιτική που ήταν διατεθειμένη να θυσιάσει την ασφάλεια και την περιουσία των Αθηναίων προκειμένου να μην φανεί ως μια σκληρή και κατασταλτική δεξιά. Την ίδια απεχθή πολιτική ακολούθησε και στο θέμα της λαθρομετανάστευσης για τους ίδιους ακριβώς λόγους.

Ήταν η κυβέρνηση του μεσαίου χώρου που άφησε το κράτος να συσσωρεύει δισεκατομμύρια σε χρέη προκείμενου να ικανοποιηθούν οι πάσης φύσεως συντεχνίες στο όνομα μάλιστα της κοινωνικής ευαισθησίας. Ήταν το κόμμα που συχνά διακήρυττε τις φιλελεύθερες αρχές του αλλά που ποτέ δεν μπορούσε να βρει ένα πεδίο εφαρμογής τους. Μικροί, δειλοί, μοιραίοι.

Παρέλαβαν την τελευταία σοσιαλιστική χώρα της Ευρώπης, που δεν μπορεί να παράγει, δεν μπορεί να δημιουργεί και ζει αποκλειστικά με δανεικά και ευρωπαϊκή ελεημοσύνη. Μετά από δύο εκλογικές νίκες παρέδωσαν ακριβώς της ίδια χώρα απλά έξι χρόνια γηραιότερη.

Στο χώρο της εξωτερικής πολιτικής – με ορισμένες εξαιρέσεις – ακολούθησαν μια φοβική και απόλυτα κυνική στάση. Ανίκανοι να προωθήσουν τα ελληνικά συμφέροντα επαναπαύθηκαν στην ιδέα ότι οι Έλληνες πλέον το μόνο που περιμένουν από το κράτος είναι επιδοτήσεις , διορισμούς και επιδόματα. Δυστυχώς υπάρχει μια ισχυρή δόση αλήθειας στην παραπάνω θεωρία. Το κράτος νταντά μετατρέπει την κοινωνία των πολιτών σε μια άβουλη μάζα που ολοένα και περισσότερο επικεντρώνεται στην κατανάλωση της κρατικής ελεημοσύνης αγνοώντας όλα τα άλλα ζητήματα. [Αυτό θα πρέπει να γίνει μάθημα σε όλους τους δεξιούς (βλ. Σαμαρά) που απεχθάνονται τον οικονομικό φιλελευθερισμό]

Εάν η Ντόρα Μπακογιάννη εκπροσωπούσε έστω και μια ελάχιστη αλλαγή σε αυτό τον τρόπο διακυβέρνησης θα έπρεπε να έχει την υποστήριξη κάθε φιλελεύθερου. Το μήνυμα όμως της πολιτικής της εκστρατείας φαίνεται να είναι ότι θα είναι η συνέχεια του Κώστα Καραμανλή αλλά πιο εργατική και επίμονη. Το θέμα είναι ότι οι κυβερνήσεις του Κώστα Καραμανλή δεν απέτυχαν μόνο λόγο στελεχιακής ανικανότητας αλλά πρωτίστως λόγο ιδεολογικής ανεπάρκειας. Ήταν οι κυβερνήσεις που δεν είχαν τίποτα να πουν και τίποτα να κάνουν. Το κυβερνητικό μοντέλο περιορίστηκε στην διαχείριση των κρατικών κονδυλίων. Ήταν οι κυβερνήσεις και το κόμμα που είχαν αποδεχτεί την απόλυτη ιδεολογική κυριαρχία της αριστεράς σε όλους τους τομείς και απλά επιθυμούσαν να είναι ο διαχειριστής αυτού του συστήματος όποτε το εκλογικό σώμα τους το επέτρεπε.

Ο Αντώνης Σαμαράς δεν είναι δυστυχώς το ριζικό ξέκομα από αυτό τον τρόπο σκέψης και δράσης. Είναι όμως μια κάποια πρόοδος και αυτό για τα ελληνικά δεδομένα είναι κάτι σημαντικό. Είναι τουλάχιστον η δεξιά που δεν ντρέπεται και ούτε απολογείται για την ιστορία της. Είναι η δεξιά που δεν θεωρεί τον πατριωτισμό και την εθνική ταυτότητα φθίνοντα απομεινάρια μιας άλλης εποχής που αργά ή γρήγορα θα ξεπεραστούν στην νέα εποχή της πολυπολιτισμικότητας. Είναι η δεξιά που δεν θεωρεί τα εθνικά συμφέροντα απεχθές βαρίδι στην εξάσκηση κυβερνητικών καθηκόντων.

Σήμερα η δεξιά στην Ελλάδα δεν έχει πολιτική. Για να έχει πολιτική θα πρέπει πρώτα να αποκτήσει πολιτικό λόγο. Για να έχει πολιτικό λόγο θα πρέπει καταρχήν να έχει την διάθεση να διαφοροποιηθεί από το αριστερό κατεστημένο. Αυτό το πρώτο και διστακτικό βήμα συμβολίζει η υποψηφιότητα Σαμαρά.

Εάν το ερώτημα σήμερα είναι ο εκσυγχρονισμός της Νέας Δημοκρατίας τότε θα πρέπει να απαντήσουμε τι εκσυχρονισμό θέλουμε. Η ΝΔ του 2000, την οποία ο κ. Σπηλιωτόπουλος εξήρε, ‘εκσυγχρονίστηκε’ αποπέμποντάς σχεδόν όλα τα φιλελεύθερα στοιχεία της. Ήταν η πρώτη φορά από την ίδρυση της ΝΔ που υπήρξε τέτοια καθαρά ιδεολογική εκκαθάριση στο εσωτερικό του κόμματος. Εκσυγχρονισμός για κάποιους σημαίνει να υπάρξει η ΝΔ ως ένα άλλο ΠΑΣΟΚ. Εφόσον το ΠΑΣΟΚ έχει κερδίσει τόσες εκλογικές νίκες από την μεταπολίτευση και μετά τότε πιστεύουν ότι η ΝΔ απλά οφείλει να ακολουθήσει αυτήν την εκλογικά πετυχημένη συνταγή. Η ΝΔ σε αυτή την περίπτωση θα λειτουργεί κάτι ως ο αναπληρωματικός του πολιτικού συστήματος, μπαίνοντας στο παιχνίδι όταν το ΠΑΣΟΚ έχει κουραστεί και πάει προσωρινά στο πάγκο.

Μια άλλη εκδοχή για τον εκσυχρονισμό της ΝΔ θα ήταν η προσπάθεια συγχώνευσης των συντηρητικών και φιλελεύθερων στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας. Είναι μια αναγκαία συμμαχία που σκοπό θα είχε την μετατόπιση του ελληνικού πολιτικού κέντρου στα δεξιά. Θα ήταν μια συμμαχία που θα εξέφραζε τα ανερχόμενα στρώματα καθώς επίσης και τα διαρκώς αυξανόμενα τμήματα της κοινωνίας που πλήττονται όλο και πιο πολύ από την καταρρέουσα σοσιαλιστική οικονομία της Ελλάδας.

Αυτή η μεγάλη συμμαχία είναι μονόδρομος αν η δεξιά παράταξη θέλει όχι μόνο να έχει εκλογικές νίκες, αλλά επίσης αυτό που δεν έχει πετύχει από την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΕ, να έχει και πολιτικές νίκες.
Οι φιλελεύθεροι ποτέ δεν θα κερδίσουν εκλογικές νίκες χωρίς τους συντηρητικούς. Οι συντηρητικοί ποτέ δεν θα μπορέσουν να μεταφράσουν τις σπάνιες εκλογικές τους νίκες σε πολιτικές κατακτήσεις χωρίς τους φιλελεύθερους.

Αν ο Αντώνης Σαμαράς κερδίσει τις εσωκομματικές εκλογές το πρώτο συστατικό μια σύγχρονης δεξιάς θα είναι διαθέσιμο. Από εκεί και μετά πολλά θα εξαρτηθούν από τι θα αποφασίσει ο Σαμαράς και τι θα αποφασίσουν να πράξουν οι φιλελεύθεροι. Η ευκαιρία για μια μεγάλη συμμαχία που θα μπορούσε να αλλάξει την Ελλάδα θα υπάρχει. Μετά από αναβολές και ακυρώσεις δεκαετιών το ραντεβού με την ιστορία θα μπορούσε να κλείσει.

Ναπολέων Λιναρδάτος

Η ΝΔ έφευγε ηττημένη το 1981 αλλά τότε παρέδιδε την εξουσία περήφανη για όλα αυτά που είχε καταφέρει. Μετά από μια περίοδο έντονης δοκιμασίας – δικτατορία, κυπριακό, πετρελαϊκή κρίση – η Ελλάδα του 81 ήταν πολύ καλύτερη από αυτή που η ΝΔ παρέλαβε το 74. Εγκαθίδρυσε μια σταθερή και στέρεη δημοκρατία. Έβαλε την Ελλάδα στην ΕΟΚ παρά την λυσσαλέα επίθεση της αντιπολίτευσης. Αντιμετώπισε την μεγάλη οικονομική κρίση χωρίς να καταδικάσει οικονομικά τις επόμενες γενιές. Οι κυβερνήσεις της περιόδου 74-81, πάρα τα λάθη και τις αδυναμίες τους, αντιμετώπισαν τα προβλήματα κατάματα και ουσιαστικά, πολλές φορές αγνοώντας το πολιτικό κόστος. Αυτές οι κυβερνήσεις έχουν αποδειχθεί μέχρι τώρα οι καλύτερες της μεταπολίτευσης.

Η σημερινή ΝΔ όφειλε να είχε διδαχθεί από το καλύτερο παλιό της ευατό. Όφειλε να μάθει απο τα δικά της λάθη και τα λάθη των αντιπάλων της. Το κύριο ζητούμενο σήμερα είναι η πολιτικοποίηση της ΝΔ. Και θα πρέπει να είναι μια πολιτικοποίηση που να μην είναι μια πιο ένθερμη αποδοχή των θέσεων των πολιτικών της αντιπάλων. Δεν χρειαζόμαστε ένα ΠΑΣΟΚ light που θα αναμένει την φθορά της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου για αναλάβει τα ινία του κράτους κάποια στιγμή στο μέλλον. Θα πρέπει να είναι μια πολιτικοποίηση που θα βασίζετε σε φιλελεύθερες και συντηρητικές αρχές και ιδέες.

Οικονομία: Είναι το πιο σημαντικό ζήτημα που το έθνος αντιμετωπίζει σήμερα. Είναι γνωστό πλέον ότι έχουμε μια οικονομία που δεν παράγει. Μια οικονομία που χωρίζει την Ελλάδα στα δύο, ανάμεσα σε αυτούς που ζουν από μια προνομιακή σχέση με το δημόσιο και αυτούς που καλούνται να πληρώσουν το κόστος αυτής της προνομιακής και αντιπαραγωγικής σχέσης. Τα στρώματα που κυρίως πλήττονται από αυτή την πολιτική είναι οι ανερχόμενες κοινωνικά ομάδες του ισχνού ιδιωτικού τομέα, οι νέοι καθώς επίσης και η νέα τάξη νεόπτωχων που δημιουργεί η ημισοσιαλιστική οικονομία της Ελλάδας.

H ΝΔ οφείλει να γίνει ο κύριος εκφραστής αυτών των ομάδων. Όχι υποσχόμενη ότι και αυτοί μπορεί να γίνουν συνδαιτυμόνες στην κατασπατάληση του εθνικού πλούτου – αυτός είναι ο ρόλος της αριστεράς – αλλά πείθοντας τους στην αναγκαιότητα μιας νέας οικονομίας που θα επιβραβεύει τους κόπους τους και την προσφορά τους στο κοινωνικό σύνολο. Χαμηλοί φόροι, ένα όσο το δυνατόν πιο ελαφρό κανονιστικό περιβάλλον, άνοιγμα όλων των τομέων της οικονομίας στον ανταγωνισμό και την παγκοσμιοποίηση είναι ο μονόδρομος της ανάπτυξης. Είναι η μόνη διέξοδος για την Ελλάδα και ειδικά για τα συγκεκριμένα στρώματα της κοινωνίας. Είναι επίσης η πιο εφικτή λύση για την αντιμετώπιση των τεράστιων χρεών που έχει συσσωρεύσει η χώρα. Η μείωση του χρέους μέσο φοροεπιδρομών δοκιμάσθηκε κατά την περίοδο διακυβέρνησης Μητσοτάκη με καταστροφικές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Δεν μπορεί ο παραγωγικός τομέας της οικονομίας να φορτώνετε διαρκώς τα βάρη ενός διεφθαρμένου και σπάταλου δημόσιου τομέα. Η μείωση του χρέους και των ελλειμμάτων πρέπει να προέλθει αποκλειστικά από την ανάπτυξη και την μείωση των κρατικών δαπανών.

Εξωτερική Πολιτική: Δυστυχώς ο χώρος της δεξιάς πλήττεται από δυο συνάμα αντίθετες μα εξίσου ζημιογόνες πολιτικές. Η μια εκφράζεται από το ΛΑ.Ο.Σ. Έχει την τάση να μπερδεύει τους στόχους και την πραγματικότητα του 2009 με αυτή του 1453. Επίσης συγχέει την ρητορική πλειοδοσία στα εθνικά θέματα με την αποτελεσματική υπεράσπιση αυτών θεμάτων. Ο λαϊκισμός δεν είναι η απάντηση. Από την άλλη μεριά υπάρχει μια σχολή σκέψης που έχει μεταβάλει την υποχωρητικότητα και την αναβολή επίλυσης των εξωτερικών θεμάτων ως δήθεν υπεύθυνη και ρεαλιστική στάση. Η διπλωματία δεν είναι αυτοσκοπός αλλά μέσο προώθησης των δικών μας συμφερόντων.

Μια ΝΔ που θα αποφεύγει αυτά τα δυο άκρα θα μπορεί να αρθρώσει μια ρεαλιστική στρατηγική στα εθνικά θέματα.

Κοινωνική Πολιτική: Η αριστερά των προηγούμενων δεκαετιών προσπαθούσε να κρατικοποιήσει τα μέσα παραγωγής. Μπορεί τώρα να έχει αποδειχθεί περίτρανα η αποτυχία αυτού του εγχειρήματος αλλά η αριστερά στην Ευρώπη δεν έχει χάσει την εμμονή της στο να αυξάνει την δύναμη και εξουσία τους κράτους μειώνοντας το πεδίο δράσης του πολίτη. Σήμερα χρησιμοποιώντας την κοινωνική πολιτική προχώρα σε μια κρατικοποίηση της καθημερινής ζωής προσπαθώντας να αντικαταστήσει πανάρχαιους και αυτόνομους θεσμούς. Το βασικό θύμα αυτής της επέλασης είναι ο θεσμός της οικογένειας όπου το κράτος προσπαθεί να κερδίσει το ρόλο του γονέα. Στην κοινωνική αρχιτεκτονική του σήμερα οι δυνάμεις της αλλαγής θα επιφέρουν τις ίδιες καταστροφικές συνέπειες που είχαν οι αλλαγές στην αρχιτεκτονική της Αθήνας το 50. Στην δεκαετία του 50 δημιουργήσαμε μια οικιστική βαρβαρότητα και σήμερα προσθέτουμε μια κοινωνική.

Μια καινούργια ΝΔ θα πρέπει αυτή την φορά να σταθεί εμπόδιο στις συγκεκριμένες πολιτικές. Θα προτείνει ένα βασικό δίχτυ προστασίας για τους πολίτες που όμως δεν θα υπονομεύει υπάρχοντες θεσμούς κοινωνικής αλληλοβοήθειας και αλληλεγγύης.

Ταυτόχρονα η ΝΔ δεν θα πρέπει να σταθεί εμπόδιο όταν τμήματα της κοινωνίας θέλουν να συμμετάσχουν σε πατροπαράδοτους θεσμούς και να υιοθετήσουν τις βασικές τους αξίες και αρχές. Για παράδειγμα η ΝΔ θα πρέπει να είναι υπέρ του γάμου των ομοφυλόφιλων.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Το κόμμα που έβαλε την Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δίνατε να μην έχει άποψη για το μέλλον της Ένωσης. Και δεν δικαιολογείτε να λέει ναι σε όλα όσα έρχονται από τις Βρυξέλλες. Η ΝΔ θα πρέπει να συμπράξει ώστε η Ελλάδα με άλλες χώρες της ΕΕ να γίνουν εμπόδιο στον αντιδημοκρατικό συγκεντρωτισμό που παρουσιάζετε σήμερα.

Άμυνα: Ένας από τους λόγους που οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν άσκησαν ουσιαστική πίεση στην Τουρκία πριν από την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων ήταν η γνώση τους για τις περιορισμένες επιχειρησιακές δυνατότητες του ελληνικού στρατού. Χωρίς ποτέ να το λέμε και ποτέ να κάνουμε τίποτα για αυτό το θέμα γνωρίζουμε ότι έχουμε μεγάλο πρόβλημα στο να αντιμετωπίζουμε τις κρίσεις που δημιουργεί η Τουρκία. Η κομματικοποίηση και η ολοένα αυξανόμενη δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην εξωτερική μας πολιτική. Ήταν δυστύχημα που με το μόνο που ασχολήθηκε η ΝΔ όταν ήταν στην κυβέρνηση ήταν η μείωση της θητείας και των αμυντικών δαπανών.

Η άμυνα της χώρας είναι ο πρωταρχικός στόχος του κράτους και σε αυτό τον τομέα συνεχώς παραπαίει με απρόβλεπτες συνέπειες.

Εγκληματικότητα και Λαθρομετανάστευση: Μηδενική ανοχή είναι η απάντηση και σε αυτά τα δύο φαινόμενα. Ήταν απαράδεκτη η απραξία των κυβερνήσεων της ΝΔ. Αδυνατούσαν αυτές οι κυβερνήσεις να επιβάλουν τον νόμο και την τάξη καθώς επίσης και να αποτρέψουν την εισροή χιλιάδων παράνομων μεταναστών. Δεν δικαιολογείτε ένα κόμμα της δεξιάς να δείχνει τέτοια απίστευτη ανεκτικότητα σε τέτοια φαινόμενα. Τα ενοχικά σύνδρομα και η διαρκής ανάγκη να γίνουν αρεστοί στα αριστεροκρατούμενα ΜΜΕ οδήγησαν στην ραγδαία αύξηση της εγκληματικότητας και της λαθρομετανάστευσης.

Η ελληνική αστυνομία σεβόμενη τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών και των άλλων ατόμων που βρίσκονται στην Ελλάδα θα πρέπει να είναι ικανή να επιβάλει την τάξη. Στόχος για την λαθρομετανάστευση θα πρέπει να είναι η επιστροφή των παράνομων μεταναστών στις χώρες προέλευσης τους.

Και επειδή σχεδόν όλα τα κόμματα του κοινοβούλιου υπερασπίζονται τα δικαιώματα των παρανομούντων και των εγκληματιών θα πρέπει να υπάρχει και μια φωνή στο ελληνικό κοινοβούλιο που θα εκφράζει τις αγωνίες και τις απόψεις των θυμάτων τους, αυτό το ρόλο πρέπει να αναλάβει η ΝΔ.

Δημόσιος Τομέας: Η Ελλάδα ίσως έχει το μεγαλύτερο δημόσιο τομέα σε σχέση με τον πληθυσμό της από ότι όλες οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Είναι το βασικό εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Σήμερα λόγο των κανόνων και της νοοτροπίας που κυριαρχεί στον δημόσιο τομέα είναι καθολικά γνωστό ότι η Ελλάδα υπάρχει για να εξυπηρετεί το κράτος. Ως αντιπολίτευση η ΝΔ θα πρέπει να πιέσει για την πολιτική που είχε υποσχεθεί ως κυβέρνηση: για κάθε δύο συνταξιοδοτήσεις στο δημόσιο θα πρέπει να γίνετε μόνο ένας διορισμός. Θα πρέπει να προτείνει και να προασπίζει την κατάργηση της μονιμότητας και τον ουσιαστικό έλεγχο του έργου και της παραγωγικότητας όλων όσων εργάζονται στο δημόσιο τομέα. θα πρέπει επίσης να απελευθερώσει μια σειρά από δημόσια αγαθά και υπηρεσίες από το κρατικό μονοπώλιο, .π. χ. κουπόνια εκπαίδευσης.

Ορθόδοξη Εκκλησία: Το θέμα δεν είναι ο διαχωρισμός εκκλησίας κράτους αλλά η αποκρατικοποίηση της ορθόδοξης εκκλησίας. Σήμερα η κρατικοποιημένη ορθόδοξη εκκλησία βρίσκετε σε μια κατάσταση παρακμής χάνοντας διαρκώς την ηθική και πνευματική της επιρροή στην κοινωνία. Ο εναγκαλισμός της με το κράτος υποκρύπτει αυτή την πραγματικότητα και δεν της επιτρέπει να δεί ότι βρίσκετε σε πορεία αυτοακύρωσης. Δεν είναι τυχαίο που τα τελευταία χρόνια που αυτό το φαινόμενο της αυτοακύρωσης παρουσιάστηκε σε δύο εκδοχές. Η πρώτη επί Χριστόδουλου όπου η εκκλησία μετατράπηκε σε ένα ημι-πολιτικό οργανισμό και τώρα επί Ιερώνυμου όπου τείνει να γίνει μια ακόμα μη κυβερνητική οργάνωση φιλανθρωπίας και «κοινωνικής δικαιοσύνης.»

Μια φιλελεύθερη δεξιά παράταξη θα πρέπει να υποστηρίξει την ηθική και οικονομική αυτονομία της εκκλησίας από το κράτος ως την μόνη διέξοδο για την επιβίωση της ελληνικής εκκλησίας.

Ναπολέων Λιναρδάτος

Είναι πάντοτε δύσκολο να πείσεις τους πολίτες ότι μια αλλαγή είναι αναγκαία και ειδικά όταν το σύστημα που πάσχει δείχνει να δουλεύει. Αυτή ήταν η πραγματικότητα το 2004. Παρά την κακή του τύχη ο κ. Καραμανλής, όπως και η μεγάλη πλειοψηφία των συμπολιτών του, δεν αντιλαμβανόταν την υποβόσκουσα κρίση. Αυτή η άγνοια της κρίσης για τον κ. Καραμανλή δεν ήταν τυχαία. Ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής του εκπαίδευσης. Όποιος θέλει να δει από κοντά πως θα ήταν η πολιτική εκπαίδευση Καραμανλή δεν έχει παρά να συμμετάσχει σε μια πολιτική νεολαία του συγκεκριμένου ή παρόμοιου πολιτικού χώρου.

Στα μέσα της δεκαετίας του 90 έγινα μέλος μιας αστικής πολιτικής νεολαίας. Λέω αστικής γιατί αυτή ήταν η ορολογία που χρησιμοποιούσαμε στην πολιτική νεολαία από όπου αρχικά προήλθα: ΚΝΕ. Αν και μαθητής λυκείου τότε και με αρκετά περιορισμένη εμπειρία μπορούσα άνετα δω τις διαφορές στην νοοτροπία μεταξύ των δυο νεολαιών.

Καταρχήν υπήρχαν οι διαφορές που είναι ευδιάκριτες σε όλους. Το ένα κόμμα ήθελε την δραστική αλλαγή του status quo βασισμένο στα ιδεώδη του κομμουνισμού, το άλλο αν και υπέρμαχο της «υπέρβασης» ήταν βασικά υπέρ της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. Υπήρχαν και άλλες αρκετά εμφανείς διαφορές που τις διαβάζει κανείς ξεχειλίζοντας κάποιο κυριακάτικο περιοδικό εφημερίδας που τυγχάνει να γράφει για τις πολιτικές νεολαίες. Ας πούμε, ότι κατά κανόνα στην αστική νεολαία υπήρχε μια ενασχόληση με το lifestyle και ειδικά με τις μάρκες παντός είδους καταναλωτικού αγαθού. Δες συνάντησα ποτέ κάτι τέτοιο στην ΚΝΕ.

Υπήρχε και μια τρίτη κατηγόρια διαφοράς που δεν θα ήταν ευδιάκριτη στους απέξω και δυστυχώς δεν φαίνεται να απασχολούσε τους απομέσα της αστικής νεολαίας. Η ΚΝΕ Κεφαλλονιάς μπορεί να ήταν μια μικρή νεολαία σε μια μικρή επαρχιώτικη πόλη αλλά πάντοτε υπήρχε το ενδιαφέρον από τους καθοδηγητές μας να αναπτύξουμε την ιδεολογικό μας λόγο και σκέψη. Υπήρχε πάντα η ενθάρρυνση να διαβάσουμε κάτι περισσότερο από τον Οδηγητή ή τον Ριζοσπάστη. Αν και 14 χρονών τότε, μόλις η καθοδηγήτρια μου είδε ότι είχα ενδιαφέρον για πολιτικές ιδέες φρόντισε αμέσως να με τροφοδοτήσει με υλικό αρχίζοντας με έναν παχυλό τόμο περί Μαρξ. Δεν ξέρω πως είναι τα πράγματα σήμερα στην ΚΝΕ, αλλά τότε, πριν 19 χρόνια, υπήρχε μεγάλη έμφαση στον να αποκτήσουν οι νεολαίοι όλο τον ιδεολογικό οπλισμό που θα ήταν αναγκαίος στον πολιτικό αγώνα.

Όταν λίγα χρόνια αργότερα ήμουν στην Αθήνα όντας μέλος της αστικής νεολαίας και περιφερόμενος στα κεντρικά γραφεία της περίμενα να δω όχι μόνο κάτι παρόμοιο αλλά ένα εντονότερο ενδιαφέρον για τον κόσμο των πολιτικής σκέψης και γνώσης. Σκεπτόμουν εδώ είναι Αθήνα και τα περισσότερα αν όχι όλα τα μέλη της νεολαίας είναι φοιτητές ανώτατων σχολών σίγουρα θα υπάρχει ενδιαφέρον για τα πολιτικά. Δυστυχώς η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική από ότι περίμενα. (Εδώ θα ήθελα να σημειώσω ότι μιλώ για τον κανόνα και όχι για τις εξαιρέσεις που είμαι σίγουρος ότι θα υπήρξαν.)

Έβλεπα, όχι πολύ συχνά βέβαια, ανθρώπους να διαβάζουν εφημερίδες αλλά συνήθως ήταν τα παραπολιτικά ή τα αθλητικά. Όταν κάποιος με έπιασε να διαβάζω ένα βιβλίο περί εξωτερικής πολιτικής του παραξοφάνικε γιατί κάποιος θα διάβαζε ένα τέτοιο βιβλίο χωρίς αυτό να του επιβάλετε από ένα καθηγητή. Φυσικά δεν υπήρχε η παραμικρή μέριμνα για την ας του πούμε ιδεολογική κατάρτιση των μελών. Ήταν απορίας άξιο πως μια ομάδα νέων ανθρώπων που ήθελαν να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο στην ιστορία του τόπου τους είχαν τόσο λίγο ενδιαφέρον για ότι θα έδινε περιεχόμενο και κατεύθυνση στην πολιτική τους δράση.

Όσο ήμουν εκεί δεν έτυχε να γνωρίσω κάποιον σαν και εμένα που οι γονείς του να ήταν αριστεροί. Φαίνεται ότι οι περισσότεροι απλά είχαν κληρονομήσει την πολιτική τους τοποθέτηση και όπως οτιδήποτε άλλο θα κληρονομούσαν το πώς και το γιατί ήταν περιττές ερωτήσεις. Η πολιτική ταυτότητα ήταν κάτι σαν το τόπο γεννήσεως, όχι θέμα επιλογής αλλά τύχης. Υποχρεωτικά ο πολιτικός τους λόγος χωρίς να έχει ιδεολογοπολιτικές πηγές εξαντλούνταν σε μια μικροαστική ηθικολογία. «Είμαστε εδώ για να παλέψουμε για την Ελλάδα», «με τιμιότητα και ειλικρίνεια», «αυταπάρνηση και θάρρος» κτλ. 
Δεν ήξερα κανένα πολιτικό χώρο που να ήταν εναντίον της τιμιότητας, της ειλικρίνειας ή του θάρρους και δεν καταλάβαινα αρχικά γιατί η εμμονή σε αυτά τα τετριμμένα λόγια. Οι κοινοτοπίες κάλυπταν την έλλειψη πολιτικών ιδεών και οράματος. Η ενέργεια και δράση εστιαζόταν στην επικοινωνία και φυσικά στις ατελείωτες δολοπλοκίες και ίντριγκες που θα έκαναν την οιανδήποτε βυζαντινή αυλή να μοιάζει με λέσχη ερασιτεχνών.

Τα σκεφτόμουν όλα αυτά πρόσφατα όταν ο Κώστας Καραμανλής αποφάσισε να οδηγήσει ξανά την χώρα σε πρόωρες εκλογές. Νομίζω ότι η πολιτική του κουλτούρα δεν διαφέρει και πολύ από ότι αυτή που είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω από κοντά. 
Αποφάσισε να ασχοληθεί με τα πολιτικά αλλά ποτέ δεν έχει δείξει σοβαρό ενδιαφέρον για την πολιτική. Φρόντισε να γίνει πολύ καλός στην επικοινωνία αλλά δεν φρόντισε να έχει και να πει κάτι. Η Ελλάδα το 2004 συσσώρευε προβλήματα και αδιέξοδα αλλά ο κ. Καραμανλής δεν είχε καν την αναλυτική ικανότητα και γνώση να τα δει και να τα κατανοήσει. Μην έχοντας δικά του ιδεολογοπολιτικά πιστεύω υιοθέτησε ασυναίσθητα την κοσμοθεωρία των πολιτικών του αντιπάλων. Έμαθε να βλέπει την Ελλάδα με τα δικά τους μάτια και δεν είχε τίποτε να προσθέσει ή να αφαιρέσει εκτός από το «σεμνά και ταπεινά.» Όταν ήρθε η ώρα να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο το μόνο που ήξερε να κάνει ήταν τον κομπάρσο.

Αν ο κ. Καραμανλής είχε εκλεγεί μια χρονιά όπως το 1996 ίσως η πολιτική του τύχη να ήταν διαφορετική. Στα χρόνια του εύκολου δανεισμού θα μπορούσε να συντηρήσει την αυταπάτη ότι οι πολιτικές του ικανότητες ταυτίζονταν με τις ανάγκες των καιρών. Δυστυχώς για αυτόν, ήρθε στην εξουσία στο τέλος μιας ψευδαίσθησης και την απαρχή μιας βαθιάς κρίσης. Έχοντας ένα κόμμα που λειτουργεί βασικά ως πελατειακός μηχανισμός δεν μπόρεσε να αφήσει τίποτε το ουσιαστικό πίσω του. Παραφράζοντας τον Oscar Wilde, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Νέα Δημοκρατία πέρασε από την πολιτική ασημαντότητα στην πολιτική παρακμή χωρίς τον ενδιάμεσο στάδιο της πολιτικής κυριαρχίας.

Η επερχόμενη ήττα της Νέας Δημοκρατίας θα ήταν μια ευκαιρία για αυτό το κόμμα να δημιουργήσει μια πρόταση για το σήμερα. Θα ήταν η ευκαιρία να κατανοήσει την αναγκαιότητα δημιουργίας μιας Νέας Δεξιάς που θα μπορούσε να σπάσει το αριστερό μονοπώλιο στην αρένα των πολιτικών ιδεών. Δυστυχώς το υπάρχον πολιτικό προσωπικό στην Νέα Δημοκρατία δεν φαίνεται να κατανοεί το υπαρξιακό κενό που το καλύπτει. Είναι ένα κόμμα που δεν έχει τίποτε να πει και τίποτε να κάνει. Είναι λογικό ότι σε μια ώρα κρίσης παραιτείται. Ίσως κάποια μέρα να αλλάξουν τα πράγματα όταν οι νεολαίοι τους αρχίζουν να διαβάζουν εκτός από τα παραπολιτικά, Friedrich Hayek και Edmund Burke.

Ναπολέων Λιναδράτος

Τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν καινούργια τον Οκτώβρη του 1981. Αυτό που συνέβη πριν από 28 χρόνια ήταν μια επανάσταση πολιτικών ηθών. Ότι πριν από το 81 θεωρόταν πάρεργο της πολιτικής , το 81 θα γίνει κεντρικό στοιχείο της. Η προσωπική και ομαδική τακτοποίηση στο δημόσιο ή από το δημόσιο, από ρουσφέτι γίνεται και εκλαμβάνεται ως ένα κοινωνικά αποδεκτό αίτημα. Έχουμε να κάνουμε με την μαζικοποίηση και την πλατιά κοινωνική αποδοχή μιας αποκλίνουσας πολιτικής κουλτούρας.

Κατά κάποιο τρόπο η Ελλάδα είχε ανακαλύψει έναν νέο τρόπο ανάπτυξης. Σε οποιανδήποτε ανάγκη το κράτος όχι μόνο μπορούσε αλλά είχε και την ηθική υποχρέωση να παρέμβει προς όφελος του οιανδήποτε θεωρούσε τον ευατό του δικαιούχο της κρατικής θαλπωρής. Ο νέος μια σίγουρη θέση στο δημόσιο. Ο αγρότης επιδοτήσεις. Ο επιχειρηματίας πρόσβαση στις δημόσιες προμήθειες και ο επαγγελματίας δικαίωμα σε ένα κλειστό επάγγελμα.

Στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης μεγάλα τμήματα του πληθυσμού θα γίνουν άμεσα ή έμμεσα τρόφιμοι του κράτους. Πάντως ο Ανδρέας Παπανδρέου και οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ έχουν βρει το τρόπο, το μυστικό που έκρυβε η δεξιά επί δεκαετίες, να καταναλώνεις πλούτο χωρίς να δημιουργείς απολύτως τίποτα. Το μόνο που χρειάζεται είναι η πολιτική τάξη να δείξει την απαραίτητη κοινωνική ευαισθησία.

Το 1981 υπήρχαν οι προϋποθέσεις για μια τέτοια φυγή από την πραγματικότητα. Το δημόσιο χρέος ήταν στο απίστευτα χαμηλό 23% του ΑΕΠ το 1980 και τα δεκάδες δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών κονδυλίων ήταν ακόμα ένα γεγονός του μέλλοντος.

Μπορεί η αριστερά για δεκαετίες να πάλευε για τον έλεγχο των μέσων της παραγωγής αλλά την δεκαετία του 80 θα μας εκπαιδεύσει συλλογικά στο ότι βασικά τα μέσα παραγωγής δεν είναι και τόσο αναγκαία. Αυτό που μετράει είναι η διάθεση για κατανάλωση. Ο Κώστας Καλλίτσης περιγράφοντας τα οικονομικά των τελευταίων πέντε χρόνων λέει «κάθε χρόνο «γράφαμε» δημόσιο έλλειμμα 10 δισ. ευρώ, αυξάναμε το δημόσιο χρέος 12 δισ. και το ιδιωτικό 27 δισ. ευρώ, επιβαρύναμε τον λογαριασμό εξωτερικών συναλλαγών με 5 δισ. ευρώ, και όλα αυτά για να αυξάνουμε το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά…16 δισ. ευρώ – εκ των οποίων τα 6 δισ. έρχονταν συστημένα από τα ευρωπαϊκά ταμεία.” Αυτή η περιγραφή φυσικά είναι πλήρως αντιπροσωπευτική της οικονομικής μεθόδου ‘ανάπτυξης’ από το 81 και μετά.

Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες αυτής της πολιτικής (οδεύουμε προς πτώχευση) υπάρχουν και κοινωνικές συνέπειες που ακόμα και αυτοί που συνήθως κριτικάρουν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων έχουν παραμελήσει. Μια οικονομία που βασίζεται στο χρέος και στην εξωτερική οικονομική βοήθεια, δημιουργεί μια κοινωνία που χάνει το ένστικτο και τις συνήθειες της αυτοσυντήρησης και της προόδου. Δημιουργεί ένα διαχωρισμό έργου και ανταμοιβής, διαχωρισμό προσπάθειας, προσφοράς και κοινωνικής ανέλιξης και αναγνώρισης. Έχουμε δημιουργήσει την πολιτική οικονομία της κοινωνικής και πολιτιστικής μας παρακμής. 



Κλασσικό παράδειγμα αυτής της θλιβερής πραγματικότητας είναι ο γεωργικός τομέας της οικονομίας. Παρ ‘όλες τις αδυναμίες αυτού του τομέα μέχρι τον ερχομό των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων ήταν ένα παραγωγικό κομμάτι της οικονομίας. Με τα 3 δις ευρώ επιδοτήσεις που λαμβάνουν οι γεωργοί κάθε χρόνο έχουν μετατραπεί σε εισοδηματίες των Βρυξελλών. Η γεωργική παραγωγή έχει συρρικνωθεί και η ποιότητα κατά κανόνα έχει μείνει στάσιμη ή έχει χειροτερέψει Πλέον το εισόδημα των αγροτών δεν βασίζεται στην παραγωγή τους αλλά στους πολιτικούς συσχετισμούς στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα. Όπως κάθε άλλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας που είναι εξαρτημένο από την πολιτική διαδικασία, έχει υποκαταστήσει την επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη με τα τυχοδιωκτικά ένστικτα του ελληνικού συνδικαλισμού. 



Η Νέα Δημοκρατία του Κώστα Καραμανλή που ήρθε στην εξουσία το 2004 έχει πλήρως αφομοιωθεί από την επανάσταση πολιτικών ηθών του 81. Δεν υποσχέθηκε τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από μια αποτελεσματική και αξιοπρεπή διαχείριση του Παπανδρεϊκού κράτους. Όπως γενικά η κοινωνία, έτσι και η Νέα Δημοκρατία διατηρεί την κρυφή ελπίδα – την τελευταία μας ελπίδα – ότι τα δεδομένα της ζωής δεν θα διαταράξουν την εικονική μας πραγματικότητα.

Ένας άλλος Καραμανλής μιλώντας στην κεντρική προεκλογική του συγκέντρωσή στην Αθήνα τον Νοέμβρη του 1974 θα μιλήσει για την συνήθεια των Ελλήνων να βλάπτουν την χώρα προτάσσοντας το προσωπικό και το κομματικό συμφέρον και την «κακή συνήθεια να καταστρέφουμε με τα ίδια μας τα χέρια ότι με κόπους και θυσίες δημιουργούμε.» Κανείς δεν φαίνεται να δίνει σημασία στο ακροατήριο. Ο ομιλητής ακούγετε σαν βικτωριανός γυμνασιάρχης αλλά το κοινό από κάτω πάλλεται στους αυτάρεσκους ρυθμούς της δεκαετίας του 70.

Η απόκλιση μεταξύ ομιλητή και κοινού θα επικαλυφθεί προσωρινά από την ευφορία της αποκατάστασης της δημοκρατίας. Αλλά η διαφορά πολιτικών ηθών θα καταφανεί όταν το 54% των εκλογών του 74 γίνετε 41% το 77 και 36% το 1981. Η ελληνική κοινωνία είναι πλέον έτοιμη να δεχτεί αστέρευτες ποσότητες δημαγωγίας και λαϊκισμού. Είναι έτοιμη να δεχτεί ότι υπάρχουν δικαιώματα δίχως υποχρεώσεις, κατανάλωση δίχως παραγωγή και ευημερία δίχως μόχθο και δημιουργικότητα.

Το 2009 η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια σειρά προβλημάτων που θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολα να επιλυθούν υπό οποιανδήποτε συνθήκες. Αυτό όμως που μετατρέπει αυτά τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα σε αδιέξοδα είναι η έλλειψη μιας πολιτικής τάξης και κουλτούρας που θα έκανε την επίλυση αυτών των προβλημάτων εφικτή.

Ναπολέων Λιναδράτος

Στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας ‘70 και αρχές ‘80 μια εισαγόμενη και μοδάτη ιδέα ήταν η κρατικοποίηση. Είχε δοκιμαστεί και αποτύχει στο εξωτερικό αλλά η πολιτική τάξη της Ελλάδας την έβλεπε ως ένα άλλο σημαντικό βήμα για τον εκσυγχρονισμό της χώρας. Η σχεδόν καθολική αποδοχή, υλοποίησή και αποτυχία της ιδέας της κρατικοποιήσης απέδειξε για άλλη μια φορά ότι τίποτα δεν έχει την ισχύ μιας καταστρεπτικής ιδέας που απλά τυγχάνει να είναι της ώρας. Η ανθρώπινη φύση έχει μια τάση προς το νέο και εύκολο που σε συνδυασμό με την αλαζονεία του τώρα συνθέτει και παράγει τον κύκλο των αποτυχημένων ιδεών. Αν οι κρατικοποιήσεις ήλθαν και παρήλθαν αυτό που μας έμεινε είναι η πολιτική τάξη που τις υλοποίησε – αυτάρεσκη, αγέρωχη και έτοιμη για νέες περιπέτειες. Μπορεί οι Έλληνες πολιτικοί να αναγνωρίζουν τα λάθη τους – σπανίως και σε βάθος χρόνου φυσικά – αλλά αυτό που αδυνατούν να κατανοήσουν είναι οι αιτίες και πηγές των λαθών τους. Τους διακρίνει μια εφηβική αθωότητα και αυθορμητισμός

Τώρα δεν θα βρείτε τίποτα στα προγράμματα των δυο μεγάλων κομμάτων σχετικά με κρατικοποιήσεις. Αν είχατε χρόνο για χάσιμο όμως, εκεί θα βρίσκατε έναν νέο όρο: πολυπολιτισμικότητα. Το πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας μιλάει «για τη δημιουργική συμμετοχή μας σε μια επί ίσοις όροις πολυπολιτισμικότητα.» Στο πρόγραμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα διαβάσετε ότι «το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να αναδειχθεί σε ενεργό παράγοντα μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας σε ανοιχτή πολυπολιτισμική κοινότητα».

Περιληπτικά θα λέγαμε ότι η πολυπολιτισμικότητα είναι το δόγμα που επαγγέλλεται ότι πολλές διαφορετικές κουλτούρες μπορούν να συνυπάρξουν ειρηνικά και ισότιμα μέσα σε μία χώρα. Η πολυπολιτισμικότητα δεν αξιώνει μόνο την αποδοχή διαφορετικών πολιτισμικών διαφορών μέσα στην κοινωνία, αλλά και την σταδιακή υποχώρηση της μέχρι τώρα κυρίαρχης εθνικής κουλτούρας σε ενα επίπεδο ισότητας με όλες τις άλλες που συνυπάρχουν μέσα στην συγκεκριμένη χώρα. Η πολυπολιτισμικότητα έχει εφαρμοστεί σε χώρες όπως ο Καναδάς, μεταξύ της αγγλόφωνης πλειοψηφίας και της γαλλόφωνης μειοψηφίας, αλλά η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης περίπτωσης και συναφών είναι ότι και οι δυο κουλτούρες είναι παράγωγα του δυτικού πολιτισμού. Μοιράζονται τις ίδιες βασικές πολιτικές και πολιτισμικές αξίες. Τι συμβαίνει όμως όταν κουλτούρες με εντελώς διαφορετικές αξιακές βάσεις καλούνται να συνυπάρξουν;

Σύμφωνα με ένα πρόσφατο δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού Spiegel οι βρετανικές αρχές υπολογίζουν το αριθμό το εξαναγκαστικών γάμων στην Βρετανία γύρω στους 3.000. Ο εξαναγκαστικός γάμος μπορεί να είναι παράδοση για τους μουσουλμάνους αλλά είναι κάτι πρωτόγνωρο και ανάρμοστο για τον μέσο Βρετανό του 21ου αιώνα. Στο ίδιο ρεπορτάζ πληροφορούμαστε για εκατοντάδες ανεξιχνίαστες απαγωγές ανηλίκων σε περιοχές με μεγάλους μουσουλμανικούς πληθυσμούς. Αυτό το συγκεκριμένο δημοσίευμα ανήκει σε μια αυξανόμενη κατηγορία ρεπορτάζ όπου καθημερινά καταγράφονται γεγονότα που αναδεικνύουν με πολύ έντονο τρόπο τις προκλήσεις, αντιφάσεις και αποτυχίες του πολυπολιτισμικού δόγματος. Υπάρχουν περιοχές της Βρετανίας όπου οι δάσκαλοι στις τάξεις, για προστατεύσουν την σωματική τους ακεραιότητα, αποφεύγουν την οποιανδήποτε αναφορά στο εβραϊκό ολοκαύτωμα ή τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις.

Κάπου κάτι έχει χαθεί και μια αίσθηση δυσφορίας για αυτά που συμβαίνουν και απαισιοδοξίας για αυτά που πρόκειται να ακολουθήσουν καταλαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερα τμήματα των δυτικοευρωπαϊκών λαών. Από την μια υπάρχει μια δυναμική και ολοένα αυξανόμενη μειονότητα που όχι μόνο αρνείται το δυτικοευρωπαϊκό τρόπο ζωής αλλά δείχνει και μια διάθεση να επιβάλει τις αξίες στο υπόλοιπο της κοινωνίας. Από την άλλη μια γερασμένη και ηθικά νωθρή πλειοψηφία αδυνατεί να πείσει για την βιωσιμότητα και αναγκαιότητα της πολιτικής και πολιτιστικής της κληρονομιάς.

Στο Άμστερνταμ το πιο δημοφιλές όνομα για νεογέννητα αγόρια είναι Μωχάμεντ. Οι δημογραφικές διαφορές ίσως να μην έπαιζαν σημαντικό ρόλο αν δεν συνεπικουρούνταν από ένα νέο πολιτικό περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί στις δυτικές κοινωνίες. Από την μια το δόγμα του πολυπολιτισμού που προπαγανδίζει ότι όλοι οι πολιτισμοί έχουν την ίδια αξία και ηθικό βάρος. Από την άλλη, το αποτέλεσμα τριάντα χρόνων όπου οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης στις δυτικές κοινωνίες διατυμπανίζουν την χρεοκοπία των ευρωπαϊκών αξιών. Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ είπε ότι με το να σκοτώσεις έναν δυτικό πετυχαίνεις δύο πράγματα: να εξουδετερώσεις τον καταπιεστή και καταπιεζόμενο ταυτόχρονα. Είναι μια δήλωση που αντικατροπτίζει τις αρχές πάνω στις οποίες γαλουχήθηκαν γενιές δυτικών διανοουμένων.

Ίσως ο ισλαμιστής που δολοφόνησε τον Ολλανδό σκηνοθέτη, Τέο Βαν Γκογκ, να είχε κάποιες συναφείς σκέψεις με αυτές του Σάρτρ όταν κάρφωνε το μαχαίρι του στο στήθος του θύματος. Το ‘έγκλημα’ του Βαν Γκογκ – απόγονου του μεγάλου ζωγράφου Βίνσεντ Βαν Γκογκ – ήταν να σκηνοθετήσει την ταινία ‘Υποταγή’ για την φιλελεύθερη πολιτικό, Αγιαάν Χίρσι Αλί, από τη Σομαλία, η οποία απέδρασε από έναν καταναγκαστικό γάμο, αποκήρυξε το Ισλάμ και πήρε την Ολλανδική υπηκοότητα.

Πρόσφατα, ο Ολλανδός γκέϊ ουμανιστής Οσκαρ βαν ντεν Μπουγκάαρντ, σχολιάζοντας την ισλαμοποιήση των δυτικών κοινωνιών είπε «Δεν έχω μάθει να μάχομαι για την ελευθερία μου. Έχω μάθει μόνο να την απολαμβάνω.» Είναι καιρός τα δυο μεγάλα ελληνικά κόμματα να παρατήσουν τις διακηρύξεις τους περί πολυπολιτισμικότητας. Εάν θέλουμε να είμαστε μάχιμοι υπερασπιστές των δυτικών μας αξιών και κληρονομιάς θα πρέπει να αποφύγουμε τα μοδάτα λάθη της εποχής.