Η κεντρική οργανωτική αρχή της Ελληνικής κοινωνίας ήταν πάντοτε το πελατειακό σύστημα-ένα σύστημα όπου η πολιτική υποστήριξη παρέχεται με αντάλλαγμα υλικά οφέλη. Σε αυτά τα πλαίσια ο ρόλος του κράτους ως του διανεμητή προσόδων σε διάφορες ομάδες και άτομα είναι καθοριστικός. Όπως αναφέρει ο αριστερός ιστορικός Κώστας Βεργόπουλος: «Η θεμελιώδης δομή της Ελλάδας δεν υπήρξε ποτέ η αστική κοινωνία αλλά το κράτος. Από τα μέσα του 19ου αιώνα τίποτα δεν μπορούσε να γίνει στην Ελλάδα χωρίς να περάσει από τον κρατικό μηχανισμό».

Στον Αγγλοσαξονικό κόσμο το κράτος πάντοτε θεωρείτο σύμφωνα με τον Locke ο προστάτης ορισμένων δικαιωμάτων, το κυριότερο των οποίων ήταν το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας. Αυτή η θεώρηση εναρμονιζόταν με την ύπαρξη μιας κυρίαρχης τάξης που είχε ίδια συμφέροντα σε μεγάλες γαιοκτησίες. Στην Ελλάδα όμως η κοινωνικοί ομάδα που ανέλαβε την εξουσία μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους ήσαν οι προεστοί των οποίων η δύναμη δεν πήγαζε από την ιδιοκτησία της γης αλλά από το γεγονός ότι ήσαν οι συλλέκτες φόρων για τα αφεντικά τους, τούς Οθωμανούς. Έτσι στην Ελλάδα η κυρίαρχη τάξη που προέκυψε μετά την ανεξαρτησία δεν έβλεπε το κράτος ως ένα μέσο για την προστασία προϋπαρχόντων περιουσιών αλλά ως την κύρια πηγή εισοδήματος της.

Παράλληλα η κατάληψη του κράτους έγινε ο κύριος μηχανισμός για την κατανομή υλικών απολαβών και προσόδων. Η πιο σημαντική από όλες τις παροχές ήταν η παροχή μιας θέσης στο δημόσιο. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1880, η Ελλάδα είχε μια από τις μεγαλύτερες κρατικές γραφειοκρατίες. Για κάθε 10000 άτομα υπήρχαν 200 δημόσιοι υπάλληλοι στο Βέλγιο,176 στην Γαλλία ,126 στην Γερμανία και 73 στην Μεγάλη Βρετανία. Στην Ελλάδα ο αριθμός έφτανε τους 214. Όπως παρατηρούσε ο Γάλλος ευγενής και συγγραφέας Άρθουρ Γκομπινο:

«Στην Ελλάδα ολόκληρη η κοινωνία φαίνεται να λειτουργεί στην βάση της αρχής ότι στο βαθμό που μόνο το κράτος έχει χρήματα ο καθένας θα πρέπει να επωφεληθεί απ’ αυτό και να πιάσει δουλειά ως δημόσιος υπάλληλος»

Από τότε φυσικά πολύ νερό έχει τρέξει κάτω από την γέφυρα. Η Ελλάδα βίωσε πολέμους ,κατοχές, δικτατορίες, επαναστάσεις, σεισμούς κλπ. Όμως ένα στοιχείο παρέμενε σταθερό: Το πελατειακό σύστημα ως το ημιεπίσημο κρατικό δόγμα.

Σήμερα υπάρχουν τρεις δομές προσόδων που το κράτος διανέμει στους διάφορους πελάτες του-ομάδες και άτομα. Η πρώτη και η πιο περιζήτητη πηγή προσόδων είναι η αργομισθία στο δημόσιο. Υπολογίζεται ότι σήμερα περίπου 1 εκατομμύρια άτομα, η το 25% του εργαζόμενου πληθυσμού είναι κρατικοί υπάλληλοι. Άνω του 80% των δημοσίων δαπανών πηγαίνει στους μισθούς και τις συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων.

Ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο το σύστημα παρέχει προσόδους είναι μέσω της παροχής προνομίων σε διάφορες ομάδες, όπως τους δικηγόρους, τους συμβολαιογράφους, τους φορτηγατζήδες, τους φορτο-εκφορτωτές, τους φαρμακοποιούς, τους οπτικούς κ.α. Αυτά τα προνόμια δημιουργούν «κλειστά επαγγέλματα» που περιορίζουν τον ανταγωνισμό και ωφελούν τους «εντός».

Ο τρίτος τρόπος με τον οποίο το σύστημα παρέχει προσόδους είναι οι λεγόμενες «εισφορές υπέρ τρίτων». Έτσι, π.χ, αν επιθυμείς να ξεκινήσεις μια επιχείρηση στην Ελλάδα το 1% του κεφαλαίου θα πρέπει να καταβληθεί στο ταμείο των νομικών. Κάθε φορά που αγοράζεις ένα εισιτήριο πλοίου 10% της τιμής πηγαίνει στο ταμείο των ναυτεργατών. Αν πουλάς προμήθειες στον στρατό θα πρέπει να καταβάλλεις το 4% των εισπραχθέντων στο ταμείο των αξιωματικών κλπ. Είναι ενδιαφέρον ότι ορισμένες φορές αυτές οι εισφορές επιβάλλονται προς όφελος επαγγελματικών ομάδων ..που δεν υπάρχουν πια! Μια τέτοια περίπτωση είναι οι λεμβούχοι στην Σαντορίνη. Το επάγγελμα έχει προ καιρού πάψει να υπάρχει. Όμως ένα μέρος της τιμής του εισιτηρίου για τα πλοία που ελλιμενίζονται στην Σαντορίνη ακόμα πηγαίνει στο ταμείο των λεμβούχων. Κανείς φυσικά δεν γνωρίζει που πηγαίνουν τα χρήματα. Το σύστημα αυτό συνεπάγεται ότι σήμερα άνω του 70% του πληθυσμού της Ελλάδας λαμβάνει το εισόδημα του-μερικώς η ολικώς-από τους φόρους και τις εισφορές. Το γεγονός αυτό με την σειρά τους συνεπάγεται σκληρούς αγώνες και διαμάχες για την διανομή των προσόδων-αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «προσοδοθήρια». Έτσι ένας σημαντικός αριθμός πόρων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή πλούτου και εσόδων χαραμίζεται στις μάχες για την απόκτηση ενός μεριδίου μιας συνεχώς μειωμένης πίττας.

Δυστυχώς δεν υπάρχουν οικονομικές μελέτες που να δείχνουν πόσα χρήματα δαπανώνται στην προσοδοθηρία. Όμως μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα εξετάζοντας το παραγωγικό κόστος που συνεπάγονται οι περιορισμοί στην οικονομία. Έτσι π.χ. πανεπιστημιακές μελέτες έχουν δείξει ότι αν η Ελλάδα άνοιγε τα κλειστά επαγγέλματα αυτό θα οδηγούσε σε αύξηση 1% του ΑΕΠ και αν περιόριζε τους περιορισμούς στις διάφορες αγορές θα αύξανε την οικονομική παραγωγή κατά 2% και αν μείωνε το γραφειοκρατικό κόστος της λειτουργίας των επιχειρήσεων στην Ελλάδα σε ευρωπαϊκά επίπεδα αυτό θα της απέφερε μια αύξηση 3.5% του ΑΕΠ.

Τα τελευταία έτη η αριστερά υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο μειονέκτημα του καπιταλισμού είναι ότι θέτει «τις αγορές πάνω από τους ανθρώπους». Για αυτό η αριστερά πιστεύει ότι χρειάζεται πολιτική παρέμβαση που θα δαμάσει τις αγορές και θα αποκαταστήσει τους ανθρώπους στην θέση που δικαιούνται –δηλαδή ως «αφεντικά» και όχι ως «σκλάβοι» των αγορών. Το Ελληνικό μοντέλο αποτελεί την πλήρη υλοποίηση του οράματος της αριστεράς. Η Ελλάδα πάντοτε έθετε τους «ανθρώπους»- δηλαδή τους «πελάτες»-πάνω από τις αγορές. Με τα τραγικά αποτελέσματα που βλέπουμε σήμερα.

Τάκης Μίχας

——————————————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime.gr στις 26/4/2010

Όμως δυστυχώς οι πολιτικοί δεν εννοούν να το κατανοήσουν. Αναγγέλλοντας τα πρόσφατα μέτρα ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου προσδιόρισε τον εχθρό: «Απέναντι μας» είπε «είναι όσοι πλούτισαν σε βάρος του Δημοσίου»-εννοώντας τους «φοροφυγάδες» . Με αυτό τον τρόπο ο ΓΑΠ, ένας πολιτικός που έχει όλα τα προσόντα να διαφοροποιηθεί από την περιβάλλουσα πολιτική αθλιότητα, κατέληξε να μιλάει την «ξύλινη γλώσσα» του πλέον οπισθοχωρημένου τμήματος του κόμματος του ταυτίζοντας τα δεινά της Ελλάδας με τους «φοροφυγάδες» (και τους» ξένους κερδοσκόπους») Όμως προσδιορίζοντας έτσι τους «εχθρούς» ο πρωθυπουργός έδειξε ότι δεν κατανοεί το πραγματικό πρόβλημα. Ότι ο εχθρός είναι «το Δημόσιο που πλούτισε σε βάρος των εργαζομένων». Και όσο η κυβέρνηση δεν θέλει να αντιληφθεί ότι αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα , τόσο τα μέτρα που θα λαμβάνει θα παραμένουν αποσπασματικά, ταμειακά, υφεσιακά και εν κατακλείδι αναποτελεσματικά.

Ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν οι φόροι δεν είναι για να τιμωρούνται οι άνθρωποι επειδή η αγορά τους ευνόησε για τις υπηρεσίες, ιδέες, προϊόντα και καινοτομίες που προσφέρουν. Οι φόροι, αντίθετα με αυτά που πιστεύει η Αριστερά δεν είναι το τίμημα που πρέπει να καταβάλλει το άτομο για κάποιο προπατορικό αμάρτημα. Ο λόγος ύπαρξης των φόρων είναι για να χρηματοδοτούνται ορισμένα αγαθά τα οποία είτε δεν μπορούν να παράχθουν μέσα από τον μηχανισμό των εκούσιων συναλλαγών είτε κρίνεται ότι σε αυτά θα πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες ανεξάρτητα της οικονομικής τους κατάστασης- αγαθά όπως η ασφάλεια, η δικαιοσύνη, η παιδεία και η υγεία.

Με άλλα λόγια οι πολίτες πληρώνουν φόρους και περιμένουν ως αντάλλαγμα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες. Από την στιγμή που το επίπεδο των παρεχόμενων αγαθών/υπηρεσιών δεν αντιστοιχεί στους φόρους που καταβάλλουν έχουν κάθε ηθικό δικαίωμα(για να μην πω υποχρέωση) να προσπαθήσουν να σπάσουν το «συμβόλαιο» και να φοροδιαφύγουν.

Όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα στη χώρα μας. Σήμερα στην Ελλάδα μάλιστα οι πολίτες καλούνται επιπλέον να πληρώσουν για δημόσιες υπηρεσίες που υποτίθεται ότι έχουν ήδη πληρώσει μέσω των φόρων τους. Ένα τέτοια παράδειγμα είναι η παιδεία. Έχοντας πληρώσει τους φόρους ο πολίτης είναι υποχρεωμένος επί πλέον να πληρώνει για φροντιστήρια, ιδιαίτερα ,ξένες γλώσσες κλπ-επειδή ακριβώς το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι άθλιο.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ιατρική περίθαλψη. Αν δεν καταβάλλει «φακελάκι» στο γιατρό, αν δεν πληρώσει για «αποκλειστική» νοσοκόμα και αν δεν έχει όλο του το σόι να του παρέχει βασικές νοσοκομειακές υπηρεσίες , ο πολίτης μπορεί να είναι σίγουρος ότι η παραμονή του στο δημόσιο νοσοκομείο θα αποτελέσει την πιο αξιομνημόνευτη εμπειρία της ζωής του.

Με άλλα λόγια στους τομείς π.χ. της υγείας και της παιδείας το μόνο που παίρνει ως αντάλλαγμα ο πολίτης για τους φόρους που πληρώνει είναι ένα κρεβάτι και ένα θρανίο. Όλα τα άλλα τα πληρώνει επί πλέον από την τσέπη του. Γιατί λοιπόν να μην προσπαθήσει να φοροδιαφύγει;

Παρεμπιπτόντως το επιχείρημα ότι η φοροδιαφυγή-δηλαδή η στέρηση πόρων- οδηγεί στο χαμηλό επίπεδο δημοσίων υπηρεσιών δεν έχει βάση. Τα τελευταία 30 χρόνια λάβαμε από την Ευρώπη και δανειστήκαμε από τις αγορές πάνω από 450 δις ευρώ. Όπως έχουν είξει άπειρες διεθνείς έρευνες π.χ. στην παιδεία το επίπεδο των υπηρεσιών δεν συνδέεται τόσο με τις δαπάνες όσο με την διάρθρωση κινήτρων/κυρώσεων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι σε αυτό τον τομέα. Στην περίπτωση της Ελλάδας η αύξηση των κρατικών εσόδων ιστορικά απλά συνεπάγεται περισσότερους πελατειακούς διορισμούς και περισσότερες προσόδους για τις συντεχνιακές ομάδες που έχουν εκ των έσω καταλάβει τις δημόσιες υπηρεσίες και τις απομυζούν..

Σήμερα στην Ελλάδα στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (υπουργεία ΔΕΚΟ δήμους κλπ) απασχολούνται περίπου 1 εκατομμύριο άτομα. Να υποθέσουμε -με συντηρητικές εκτιμήσεις-ότι τουλάχιστον ένα 40% έχουν τοποθετηθεί στην βάση πελατειακών και όχι πραγματικών αναγκών; Με άλλα λόγια υπάρχει μια ομάδα 400.000 ατόμων τους οποίους οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να συντηρούν με τους φόρους τους και οι οποίοι ως αντάλλαγμα δεν προσφέρουν απολύτως καμία υπηρεσία. Για ποιό λόγο; Στη βάση ποίου ακριβώς ηθικού προστάγματος πρέπει ο πολίτης να πληρώνει φόρους για την συνεχιζόμενη «απασχόληση» τους; Ποια ακριβώς είναι η διαφορά μεταξύ του εργαζόμενου στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα που αναγκάζεται να συντηρεί αυτή την τάξη των γραφειοκρατών με τους εργάτες στην ΕΣΣΔ που έπρεπε να τρέφουν τους εξίσου άχρηστους κομματικούς γραφειοκράτες;

Δυστυχώς όμως οι πολιτικοί στην Ελλάδα δεν επιθυμούν να κατανοήσουν την απλή αλήθεια ότι στα σύγχρονα κράτη καταβάλλεις φόρους έναντι κάποιου ανταλλάγματος. Ίσως επειδή οι ίδιοι δεν χρειάσθηκαν ποτέ να προσφύγουν σε δημόσια αγαθά – στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία, προσφεύγουν σε ιδιωτικά νοσοκομεία, έχουν σωματοφύλακες- που πληρώνει ο φορολογούμενος-για την ασφάλεια τους. Ίσως πάλι ακόμα και όταν προσφεύγουν σε δημόσιες υπηρεσίες απολαμβάνουν διακριτικής μεταχείρισης την οποία δεν έχει κανένας άλλος πολίτης.

Φυσικά όπως επεσήμανε πρόσφατα ο φίλος καθ. Μάνος Ματσαγγάνης σε άρθρο του στο newstime.gr δεν έχουν όλοι την ίδια δυνατότητα να φοροδιαφύγουν. Όμως το ηθικό δίδαγμα που θα πρέπει να εξάγει κανείς δεν είναι ότι όλοι θα πρέπει να πληρώνουν φόρους αλλά πως θα διαμορφωθούν οι μηχανισμοί εκείνοι που θα επιτρέπουν σε όλους τους πολίτες να φοροδιαφεύγουν και όχι απλά στους προνομιούχους συμπολίτες μας. Αυτό τουλάχιστον απαιτεί η κοινωνική δικαιοσύνη.

Τάκης Μίχας

—————————————————–

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime.gr στις 12/3/2010

Σε αυτό το δεύτερο, το συμβολικό επίπεδο, δυστυχώς η αντίδραση τόσο της κυβέρνησης όσο και γενικότερα του πολιτικού κόσμου υπήρξε απογοητευτική και σε σημαντικό βαθμό συντέλεσε στην κορύφωση της κρίσης. Τα δυο μέτρα που έπρεπε να ληφθούν άμεσα –και δεν ελήφθησαν- ήσαν:
*Η άμεση δικαστική δίωξη του πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή και του οικονομικού του επιτελείου
*Η κατάργηση του θεσμού της δημοσιοϋπαλληλικής μονιμότητας.

Όσον αφορά το πρώτο, η συνεχιζόμενη μη δίωξη του πρωθυπουργού μεταφέρει το μήνυμα στις ξένες αγορές ότι στην Ελλάδα μπορείς να κατηγορείσαι ότι εξαπατάς τους ξένους επενδυτές χωρίς να αντιμετωπίζεις απολύτως καμιά κύρωση. Επί πλέον μεταφέρει το μήνυμα ότι δεν είναι όλοι ίσοι ενώπιον του νόμου αλλά ότι υπάρχει μια σαφής διακριτική μεταχείριση των πολιτικών σε σχέση με τους ιδιώτες. Οποιοδήποτε επιχειρηματίας η μάνατζερ μιας επιχείρησης που θα έδινε στην δημοσιότητα ψεύτικα στοιχεία προκειμένου να π.χ. ανεβάσει την τιμή της μετοχής θα αντιμετώπιζε άμεσα δικαστικές διώξεις. Όταν όμως για το ίδιο ακριβώς αδίκημα κατηγορούνται πολιτικοί τότε δεν συντρέχουν λόγοι νομικής δίωξης.

Η συζήτηση περί σύστασης Εξεταστικής Επιτροπής απλά επιβεβαιώνει την διακριτική μεταχείριση: Όταν αυτός που κατηγορείται για την εξαπάτηση είναι ένας απλός επιχειρηματίας δεν συστήνονται «Εξεταστικές Επιτροπές». Μια απλή μηνυτήριος αναφορά αρκεί. Γιατί λοιπόν όταν για το ίδιο ακριβώς αδίκημα κατηγορείται ένας πολιτικός δεν ακολουθείται η ίδια διαδικασία; Πολύ φοβάμαι ότι η φιλολογία περί Εξεταστικής Επιτροπής είναι απλά για ένα πρόσχημα που θα επιτρέψει στους υπεύθυνους για την κρίση να αποφύγουν τις ενδεχόμενες κυρώσεις για τα αδικήματα για τα οποία κατηγορούνται .

Όσον τώρα αφορά το δεύτερο θέμα, η κατάργηση του θεσμού της δημοσιοϋπαλληλικής νομιμότητας θα ήταν το μοναδικοί ίσως μέτρο που θα έπειθε την διεθνή κοινότητα ότι οι Έλληνες πολιτικοί έχουν αντιληφθεί την σοβαρότητα της κρίσης και είναι διατεθειμένοι να λάβουν τα ριζικά μέτρα που απαιτούνται. Διότι όσο ο δημόσιος τομέας στην Ελλάδα αριθμητικά έχεις το ίδιο μέγεθος με αυτό της Γερμανίας (που έχει πενταπλάσιο πληθυσμό) οποιαδήποτε απόπειρα περιστολής των «ανελαστικών» δαπανών (π.χ. μείωση μισθών) θα είναι βραχύβια και συνεπώς αναποτελεσματική. Επιπλέον η ύπαρξη της μονιμότητας θα συνεχίζει να στρεβλώνει την δομή των κινήτρων στην Ελλάδα ωθώντας τα νέα παιδιά στον πλέον άχρηστο και αντιπαραγωγικό τομέα της οικονομίας της χώρας.

Η κατάργηση της μονιμότητας θα έδινε το σήμα ότι ο Ελληνικός πολιτικός κόσμος είναι έτοιμος να εγκαταλείψει το μεγαλύτερο όπλο του: Την δυνατότητα να παρέχει ισόβιο εισόδημα στους ψηφοφόρους του. Αυτό πράγματι θα ήταν ένα πολύ σημαντικό και πειστικό μέτρο. Είναι προφανές ότι η μονιμότητα δεν μπορεί να καταργηθεί από την μια μέρα στην άλλη, αλλά μια απλή δήλωση των μεγαλύτερων πολιτικών κομμάτων ότι το προγραμματίζουν θα αρκούσε.

Αυτά ήταν δυο συμβολικά μέτρα δεν υλοποιήθηκαν. Αντ’ αυτού και κάτω από την καθοδήγηση του «φαιοκόκκινου μετώπου» που τις τελευταίες δεκαετίες ασκεί την ιδεολογική ηγεμονία την Ελλάδα, η κρίση σιγά- σιγά άρχισε να μεταβάλλεται από μια καθαρή υπόθεση απάτης και συντεχνιακής κραιπάλης σε ένα «αντιιμπεριαλιστικό» αγώνα της Ελλάδας εναντίον των «ξένων». Μάλιστα η Ελλάδα σύμφωνα με αυτό το αφήγημα αποτελεί την πρωτοπορία της υπεράσπισης του ευρώ εναντίον των «σκοτεινών δυνάμεων»(βλέπε: Αμερικάνοι) που προσπαθούν ποικιλοτρόπως να υπονομεύσουν την Ευρωπαϊκή ενοποίηση. Από το νέο αυτό αφήγημα έχει αφαιρεθεί κάθε αναφορά στο δημοσιονομικό έλλειμμα και τα χρέη και έχει μείνει μια Ελλάδα που «αντιστέκεται» στις επιθέσεις των «πιράνχας» του «διεθνούς κεφαλαίου». Σε λίγο καιρό προβλέπω ότι η αργομισθία στο δημόσιο θα θεωρείται πράξη «αντίστασης» ενάντια στην «νεοφιλεύθερη λαίλαπα» της Ουάσιγκτον και ο Καραμανλής, ο εκλεκτός του «φαιοκόκκινου μετώπου» ηγέτης της «λαϊκής Δεξιάς, θα θεωρείται ο Έλληνας Τσε!

Αυτή η εξέλιξη δεν εκπλήσσει. Όταν σήμερα κυκλοφορούν κινηματογραφικά έργα και βιβλία στα οποία υποστηρίζεται με κάθε σοβαρότητα ότι ο Εμφύλιος δεν ήταν «εμφύλιος» αλλά ο ηρωικός αγώνας όλων των Ελλήνων εναντίον των ξένων ιμπεριαλιστών, ελάχιστα εκπλήσσει το γεγονός ότι και η σημερινή κατάσταση αντιμετωπίζεται μέσα από το ίδιο οπτικό πρίσμα.

Από την άλλη πλευρά τόσο ο ΓΑΠ όσο και γενικότερα οι εκσυγχρονιστές πολιτικοί σε όλα τα κόμματα τρέμουν την σύγκρουση με το «φαιοκόκκινο μέτωπο». Για αυτό ούτε δίωξη εναντίον του Καραμανλή πρόκειται να ασκηθεί ούτε η δημοσιοϋπαλληλική μονιμότητα να καταργηθεί.

Τάκης Μίχας

————————————————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime.gr στις 24/2/2010

Υπάρχουν δυο ενδιαφέρουσες σχετικά πρόσφατες θεωρίες που φαίνεται να δικαιώνουν και τις δυο απόψεις. Η πρώτη που βασίζεται στην θεωρία του «κοινωνικού κεφαλαίου» δικαιώνει τους υποστηρικτές της πολιτικής αφομοίωσης των μεταναστών. Η δεύτερη που βασίζεται στην θεωρία του «πολιτισμικού κεφαλαίου» φαίνεται να δικαιώνει την «πολυπολιτισμική» άποψη.

Μετανάστευση και Εμπιστοσύνη

Το πιο πολύτιμο ίσως άυλο κεφάλαιο που έχει στη διάθεση της μια κοινωνία είναι η εμπιστοσύνη που υπάρχει μεταξύ των μελών της .Η εμπιστοσύνη αυτή δεν αποκτάται από την μια ημέρα στην άλλη αλλά οικοδομείται σταδιακά δια μέσου των αιώνων και βασίζεται στην κοινή ιστορία και στους κοινούς θεσμούς .Σύμφωνα τώρα με πρόσφατες έρευνες η μετανάστευση επηρεάζει αρνητικά στους δείκτες εμπιστοσύνης μιας κοινωνίας.

Εδώ αναφέρομαι κυρίως στην έρευνα του γνωστού καθηγητή Ρόμπερτ Πάτναμ του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ που διήρκεσε 4 έτη, είχε για δείγμα 30.000 άτομα και έγινε σε πανεθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με την έρευνα η μετανάστευση συρρικνώνει σημαντικά το μέγεθος της εμπιστοσύνης που υπάρχει μεταξύ των πολιτών Οι αναλύσεις του δείγματος έδειξαν ότι όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως φυλής ή εθνότητας, τείνουν να γίνονται πιο δύσπιστοι προς τους συνανθρώπους τους όσο αυξάνεται η πολιτισμική ποικιλομορφία της κοινότητάς τους. Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι δεν αυξάνεται η δυσπιστία τους μόνο προς τα μέλη άλλων εθνικών ομάδων, αλλά επίσης και προς τα μέλη της δικής τους ομάδας. Όσο περισσότερη πολιτισμική ποικιλομορφία επικρατεί σε μια κοινωνία τόσο λιγότερο τείνουν οι άνθρωποι να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο.

Το Λος Άντζελες, που είναι η πόλη με τη μεγαλύτερη πολιτισμική ποικιλομορφία στις ΗΠΑ, παρουσιάζει και τον χαμηλότερο δείκτη εμπιστοσύνης. Αν πάρουμε π.χ. τους Λατίνους της πόλης, το 34% δεν εμπιστεύεται τους λευκούς, το 40% τους Ασιάτες, το 54% τους μαύρους και το 43% τους… άλλους Λατίνους.

Η εμπιστοσύνη που επικρατεί μεταξύ των κατοίκων επηρεάζει και τον βαθμό της συνεργασίας τους σε διάφορες κοινοτικές δραστηριότητες. Στο Λος Άντζελες υπάρχουν πολύ λιγότερες κοινές δραστηριότητες σε σχέση με συγκριτικά εθνικά ομοιογενείς περιοχές όπως το Νιού Χάμσαϊρ, η Μοντάνα ή το Μέιν.

«Όταν αντιμετωπίζουμε ποικιλομορφία» λέει ο Πάτμαν, «κλεινόμαστε στο καβούκι μας όπως οι χελώνες. Οι επιπτώσεις της ποικιλομορφίας είναι χειρότερες από ό, τι φανταζόμαστε. Και όχι απλά δεν εμπιστευόμαστε τους ανθρώπους που δεν μας μοιάζουν. Σε κοινωνίες με ποικιλομορφία δεν εμπιστευόμαστε κανέναν. Δεν εμπιστευόμαστε τον δήμαρχο, την τοπική εφημερίδα, ούτε καν τους θεσμούς».

Μετανάστευση και Πολιτισμός

Σύμφωνα με τον γνωστό φιλελεύθερο οικονομολόγο Τόμας Σόουελ κάθε μετανάστης φέρει μαζί του ένα «πολιτισμικό κεφάλαιο» το οποίο αποτελείται από τις παραδόσεις, αξίες και πρακτικές της κουλτούρας του. Και ενώ κάθε πολιτισμικό κεφάλαιο είναι ίσως δεοντολογικά εξ’ ίσου καλό ή κακό, εν τούτοις δεν είναι το ίδιο όσον αφορά την λειτουργικότητα του στα πλαίσια ενός δεδομένου οικονομικού συστήματος. Έτσι π.χ. είναι γνωστές οι θεωρίες σύμφωνα με τις όποιες ο Προτεσταντισμός εναρμονίζεται πολύ περισσότερο με τις αρχές που διέπουν την καπιταλιστική οικονομία από ότι ο Καθολικισμός. Γενικότερα, όπως έχει παρατηρηθεί τόσο στις ΗΠΑ όσο και αλλού ορισμένες εθνοτικές ομάδες επιτυγχάνουν καλύτερα στο παιχνίδι της επιχειρηματικότητας από ότι άλλες.

Τέτοιες ομάδες είναι οι Εβραίοι ,οι Αρμένιοι ,οι Κινέζοι (οι «Εβραίοι» της Ασίας) οι Βιτεναμέζοι –σε αντίθεση με τους Μουσουλμάνους που δεν έχουν ανάλογες επιδόσεις.

Αν λοιπόν δεχθούμε ότι η άποψη αυτή είναι ορθή, τότε όχι απλά δεν θα πρέπει να στοχεύουμε στην αφομοίωση (ορισμένων ομάδων) μεταναστών αλλά αντίθετα θα πρέπει να κάνουμε ότι μπορούμε για να διατηρούν τα πολιτισμικά τους χαρακτηριστικά. Διότι μόνο διατηρώντας τα χαρακτηριστικά τους θα μπορέσουν να αποτελέσουν τον καταλύτη της επιχειρηματικότητας στην Ελλάδα. Όπως ακριβώς έπραξαν οι Οθωμανοί όταν προσκάλεσαν τον 16ο αιώνα τους Εβραίους από την Ισπανία (όπου αντιμετώπιζαν ακραίες διώξεις από την Ιερή Εξέταση ) και τους επέτρεψαν να εγκατασταθούν στις μεγάλες πόλεις της Αυτοκρατορίας –οπως π.χ. την Θεσσαλονίκη. Οι Σουλτάνοι πίστευαν ότι η έλευση των Εβραίων θα έδινε ώθηση στο εμπορία και στην οικονομία όπως ακριβώς έγινε.

Αν λοιπόν ισχύει η θεωρία του «πολιτισμικού κεφαλαίου» τότε θα ήταν τραγικό λάθος να προσπαθήσουμε να αφομοιώσουμε π.χ. τους Κινέζους μετανάστες –δηλαδή να τους κάνουμε να ενστερνισθούν τα «νεοελληνικά ιδεώδη» όπως π.χ. την διαφθορά ,την δημοσιοϋπαλληλική μονιμότητα το μίσος προς τον ανταγωνισμό κλπ. Αντίθετα όσο λιγότερη σχέση είχαν με την «ελληνικότητα» τόσο πιο θετικό ρόλο θα έπαιζαν στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας.

Δυο λοιπόν θεωρίες που καταλήγουν σε εντελώς διαφορετικά-εκ πρώτης άποψης τουλάχιστον-συμπεράσματα για τους στόχους μιας μεταναστευτικής πολιτικής.

Και η συζήτηση συνεχίζεται…

Τάκης Μίχας

———————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime.gr στις 16/2/2010

But in Greece, unlike elsewhere, if those responsible for the deception are members of a (previous) government and if the victims are “foreigners” (“xenoi,” in Greek) they run no such risk. The most they can expect is slap on the wrist and a mild “Please don’t do it again!”

This in a nutshell describes the Greek financial situation. Although it is certain by now that the former New Democracy government fiddled with the statistics in order to boost Greece’s economic image with investors, no legal charges have been brought against either the former prime minister Costas Karamanlis nor his economic entourage. Yet the conscious distortion of the figures concerning Greece’s fiscal deficit clearly constitutes deception of the perspective buyers of Greek debt. The latter were led to demand a much lower risk premium than they would have, had the true facts of the situation been known to them. And although the present prime minister George Papandreou was brave enough—by Greek standards—to reveal the magnitude of the financial misdeeds of the previous administration, he nevertheless shied away from ordering a full scale investigation into this fraud.

The unwillingness or inability of the Greek legal and political system to seek out and punish the perpetrators of this act of disinformation has created a moral vacuum in which all kinds of conspiracy theories flourish. They all have in common that they blame the victims—the holders of Greek debt—for Greece’s present predicament. Everday, the Greek media are filled with stories about the despicable “speculators,” “profiteers,” “bankers,” “financiers,” and “Shylocks” that are to blame for the economic mess the country is in.

According to the dominant conspiracy theory, Greece is presently engaged in a gigantic fight to save the honor of the euro zone—believe it or not. The “attacks” of the “foreign speculators“ against Greece in effect represent an onslaught against the euro by all the “dark forces” (read: Americans) who do not wish Europe to prosper and assume its rightful place on the international scene. This is a discourse that goes down extremely well with the majority of the population. For 30 years, all of Greece’s political parties have fed them a steady diet of “anti-imperialist” rhetoric, according to which the causes of Greece’s misfortunes is always the xenoi and the machinations of “neoliberal profiteering.” So it comes as little surprise that such conspiracy theories are so popular. Indeed, when one does hear an average Greek say, “We can blame only ourselves” for the crisis, what he usually means is that Greeks hurt themselves by revealing to the “foreigners” the true size of the fiscal deficit. If only the present government had not revealed to the world the deception, Greece, according to this narrative, could continue to milk the “stupid Franks” for many years to come. In other words, the problem is not the size of the deficit per se but the fact the present government of Greece chose to tell the world about it.

In other words, Greece’s problem is not only economic. Its is also moral.

“The fudging of statistical data,” says Prof. George Bitros of the Athens Univeristy of Economics and Buisiness, ”has been a long tradition in Greece and not just because of interventions on the part of the government.” He goes on: “It is a serious systemic failure that has its roots in the failure of the political system as well as the structure and lack of transparency in the public sector. This is to say that the cancer has spread deeper into the structure of the system and would turn even saints into Rasputins.”

Failing to punish those who bear the political responsibility for this massive deception will do nothing to restore Greece’s credibility among international investors. On the other hand instituting legal proceedings against those responsible may not necessarily pacify the markets but will definitely show the world that deception is not tolerated in Greece—even if the victims are the xenoi.

Takis Michas

——————————————————-

Notes:
The Wall Street Journal Europe, 10 February 2010

Ο Γιώργος είχε εγκαταλείψει την χώρα στις αρχές του 2010 τότε που είχε γίνει η λεγόμενη «Μεγάλη Έξοδος» πολλών Ελλήνων για εξεύρεση δουλειάς στο εξωτερικό. Μετά από μερικά χρόνια έκανε ένα σύντομο ταξίδι στην Αθήνα για να δει για τελευταία φορά τον πατέρα του που ήταν στα πρόθυρα του θανάτου. Η πρωτεύουσα είχε γίνει αγνώριστη. Οι περισσότεροι κεντρικοί αυτοκινητόδρομοι όπως η λεωφόρος Βουλιαγμένης ελέγχονταν από ένοπλες συμμορίες που επέβαλλαν «διόδια» στους περαστικούς. Από την Βάρκιζα μέχρι το Σύνταγμα υπήρχαν 4 «διόδια» τα οποία έπρεπε να πληρώσεις για να περάσεις. Ο μόνος μεγάλος αυτοκινητόδρομος που παρέμενε ελεύθερος ακόμα ήταν η Αττική οδός. Φυλασσόταν συνεχώς από τεθωρακισμένα και ελικόπτερα ώστε να παραμένει ανοιχτή μια πόρτα προς τον έξω κόσμο και να μπορεί να περνάει κανένα φορτηγό και να ανεφοδιάζει με εμπορεύματα την πρωτεύουσα.

Η μετάβαση από την μια συνοικία στην άλλη στην Αθήνα είχε καταντήσει ένας εφιάλτης για τους κατοίκους της. Κάθε περιοχή ελεγχόταν από μια διαφορετική συμμορία. Πηγαίνοντας π.χ. από την Ομόνοια μέχρι τα Πατήσια έπρεπε να περάσεις από τις «χώρες» που έλεγχαν κατά σειρά οι «Αφγανοί»(Κυψέλη και Άγιο Παντελεήμονα), η «Προλεταριακή Διεκδίκηση» (πλατεία Κολιάτσου) και οι «Ρώσοι» (Άγιος Λουκάς) Ορισμένες από τις συμμορίες όπως η «Προλεταριακή Διεκδίκηση» ξεκίνησαν με ένα ιδεολογικό περίβλημα – όμως το μόνο που «διεκδικούσαν» σήμερα ήταν μεγαλύτερο κομμάτι της αγοράς πρέζας. Άλλες πάλι συμμορίες είχαν στην αρχή εθνοτική βάση στρατολόγησης. Όμως μετά από κάποιο χρόνο όλα αυτά τα κριτήρια διαφοροποίησης έγιναν δυσδιάκριτα. Η αγορά, αυτός ο μεγάλος εξισωτής, είχε επιφέρει την κατάργηση των ιδεολογικών και εθνοτικών διακρίσεων στον βωμό του κοινού αγώνα για το κέρδος που απέφερε η διακίνηση γυναικών, ναρκωτικών και όπλων

Πόσο αλήθεια είχε αλλάξει το Κολωνάκι! Τα περισσότερα λαμπερά καφέ είχαν γίνει ερείπια- -αποτέλεσμα των συγκρούσεων μεταξύ των συμμοριών. Η «Βιβλιοθήκη» ήταν μια μαυρισμένη στούμπα γύρω από την οποία σουλατσάριζαν κάτι κοκκαλιάρικες γάτες ενώ μέσα από τα ερείπια του «Da Capo» μπορούσε να διακρίνει κανείς τα απομεινάρια μιας μηχανής εσπρέσσο που σήμερα χρησιμοποιούσε ένας αρουραίος σαν φωλιά το. Τα βράδια του χειμώνα οι κάτοικοι της περιοχής-οι άστεγοι και τα πρεζόνια-μαζεύονταν στην πλατεία της Δεξαμενής γύρω από τις μεγάλες φωτιές που άναβαν για να ζεσταθούν.

Το Μετρό ήταν μια μακρινή ανάμνηση. Το καλοκαίρι του 2011, που ήταν ιδιαίτερα ζεστό, η μεγάλη μάζα των λαθρομεταναστών, που μέχρι τότε κατέκλυε την Ομόνοια και τους γύρω χώρους, αποφάσισε να κινηθεί προς τον υπόγειο σταθμού του Μετρό που προσέφερε δροσιά το καλοκαίρι και ζέστη τον χειμώνα. Όπως και έγινε. Ένα κύμα ανθρώπων ξαφνικά άρχισαν να κατεβαίνουν σιωπηλά τις σκάλες του Μετρό στην Ομόνοια. Το ίδιο έγινε και σε πολλούς άλλους σταθμούς. Μέχρι να καταλάβει η αστυνομία τι συνέβαινε και να αντιδράσει χιλιάδες άνθρωποι είχαν εγκατασταθεί στο νέο μέρος. Το Μετρό έπαψε πια να λειτουργεί. Η γνωστή από τις τροπικές χώρες μυρωδιά της ψητής μπανάνας αναδύονταν από τους υπόγειους σταθμούς.

Η Βουλή εξακολουθούσε να υπολειτουργεί καθώς η Πλατεία Συντάγματος και η γύρω περιοχή ελέγχονταν ακόμη από τις δυνάμεις ασφαλείας. Οι βουλευτές έρχονταν όποτε υπήρχε μια συνεδρίαση –δυο-τρείς φορές τον χρόνο- με ελικόπτερα και έφευγαν με τον ίδιο τρόπο. Έμεναν μια- δυο ώρες και ψήφιζαν ορισμένα νομοσχέδια-τα οποία όλοι ήξεραν ότι ποτέ δεν θα εφαρμοσθούν. Ο μόνος λόγος για αυτό το θέατρο ήταν επειδή οι πολιτικοί ήθελαν να συντηρούν την εικόνα της Ελλάδας ως «κυρίαρχου κράτους» έτσι ώστε να διατηρεί η χώρα της την θέση της στον ΟΗΕ και να παίρνουν κάπου κάπου κανένα ψίχουλο από τους διεθνείς πιστωτικούς οργανισμούς….

Τάκης Μίχας

——————————————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime στις 27/1/2010

Η απόπειρα δολοφονίας ήταν το τελευταίο επεισόδιο σε μια ιστορία που άρχισε το 2005, όταν η δανέζικη ημερήσια «Jullands Posten» αποφάσισε να ζητήσει από ορισμένους σκιτσογράφους να κάνουν μερικά ειρωνικά για το Ισλάμ σκίτσα. Στόχος της εφημερίδας ήταν να αντιπαλέψει το διαφαινόμενο παγκόσμιο κίνδυνο θυσιασμού της ελευθερίας της έκφρασης στο βωμό της προστασίας των θρησκευτικών αντιλήψεων. Η δημοσίευση των σκίτσων είχε ως αποτέλεσμα ένα κύμα οργής στις μουσουλμανικές χώρες, συγκρούσεις και τον εμπρησμό των πρεσβειών της Δανίας και της Νορβηγίας στη Δαμασκό.

«Δυστυχώς, αυτό είναι το τίμημα που θα πρέπει να πληρώνουμε για να διατηρούμε την ελευθερία της έκφρασης», δήλωσε μετά την απόπειρα της δολοφονίας o υπουργός Εξωτερικών της χώρας Περ Στι Μούλερ. Θαρραλέα δήλωση, που ασφαλώς δε θα γινόταν σε πολλά άλλα κράτη. Διότι η τάση, δυστυχώς, που επικρατεί στα περισσότερα δυτικά κράτη είναι να ιεραρχούν υψηλότερα το σεβασμό στα θρησκευτικά συναισθήματα των άλλων απ’ ό,τι την ελευθερία της έκφρασης. Και σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται το μεγαλύτερο πρόβλημα με την ύπαρξη μουσουλμανικών πληθυσμών στη Δυτική Ευρώπη. Ότι, δηλαδή, η ύπαρξή τους ενισχύει την ήδη προωθούμενη από άλλες θρησκείες (χριστιανούς κλπ) προσπάθεια απαγόρευσης της κριτικής και της λοιδωρίας της θρησκείας και των θρησκευτικών συμβόλων.

Άλλωστε, ας μην ξεχνάμε, ότι όταν πρωτοδημοσιεύτηκαν τα σκίτσα του Μωάμεθ δεν ξεσήκωσαν μόνο την οργή των μουσουλμάνων, αλλά και πολλών χριστιανών όπως του Ποντίφικα της Ρώμης, που τα καταδίκασε με τον πιο έντονο τρόπο. Αλλά και στην Ελλάδα, τα περισσότερα από τα σχόλια που δημοσιεύτηκαν επεδείκνυαν «κατανόηση» για τις αντιδράσεις των μουσουλμάνων και τα «πληγωμένα αισθήματά» τους.

Το πραγματικό πρόβλημα, με άλλα λογια, με την ύπαρξη μουσουλμανικών πληθυσμών στην Ευρώπη δεν είναι τόσο ο κίνδυνος της εμφάνισης τρομοκρατικών ομάδων που θα εφαρμόζουν το τζιχάντ εναντίον των Άπιστων. Η συντριπτική πλειοψηφία των μουσουλμάνων στη Δύση είναι φιλήσυχοι άνθρωποι που ακολουθούν τους νόμους της χωρας. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η μαζική παρουσία τους στην Ευρώπη θα ενισχύσει ήδη εκείνους που πολεμούν εναντίον της εκκοσμίκευσης, του αθεϊσμού και της κριτικής σκέψης. Θα φθάσουμε –αν δεν είμαστε ήδη- στο σημείο όπου κανείς μπορεί μεν να λοιδωρεί με κάθε άνεση τη Θεωρία της Σχετικότητας ή τη Θεωρία της Εξέλιξης, όμως, δε μπορεί να κάνει το ίδιο για το Κοράνι ή τη Βίβλο.

Αυτή την κατάσταση έρχεται να ενισχύσει ένα πρόσφατο ψήφισμα του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών που διακηρύσσει ότι «η δυσφήμηση της θρησκείας» αποτελεί «σοβαρή προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Τριάντα τρία κράτη ψήφισαν υπέρ (κυρίως οι ισλαμικές χώρες) της πρότασης, 11 κατά (κυρίως οι δυτικές χώρες) και 13 χώρες απείχαν από την ψηφοφορία. Στην ομιλία του ο εκπρόσωπος του Καναδά -που ψήφισε εναντίον της απόφασης- είπε:

«Τα άτομα έχουν δικαιώματα, όχι οι θρησκείες. Ο Καναδάς πιστεύει ότι η επέκταση της έννοιας της «δυσφήμησης», πέρα από το θεμιτό πεδίο εφαρμογής της, υπονομεύει τη βασική ελευθερία της έκφρασης, που περιλαμβάνει την ελευθερία της έκφρασης σε θέματα θρησκευτικού περιεχομένου».

Η απόφαση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση περίπου 200 οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και πολλές φιλελεύθερες θρησκευτικές οργανώσεις. Στην κοινή ανακοίνωσή τους τονίζουν ότι η απόφαση του οργάνου των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με την οποία καταδικάζεται η «δυσφήμηση» της θρησκείας, στην ουσία δίνει τη δυνατότητα στα καταπιεστικά καθεστώτα να φιμώσουν και να τρομοκρατήσουν τους προασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τους διαφωνούντες με την επίσημη θρησκεία και τις άλλες ανεξάρτητες φωνές. «Η συκοφάντηση της θρησκείας», καταλήγει η δήλωση, «ίσως να προσβάλλει τα άτομα και να πληγώνει τα αισθήματά τους αλλά δεν οδηγεί άμεσα σε παραβίαση των δικαιωμάτων τους».

Όμως, αυτό που επίσης είναι αξιοσημείωτο, είναι το γεγονός ότι την πρόταση για την απαγόρευση της «δυσφήμησης» της θρησκείας την εισήγαγε προς ψήφιση όχι μόνο το ισλαμικό Πακιστάν (εκπροσωπώντας την Οργάνωση των Ισλαμικών Χωρών), αλλά και η «κόκκινη» Βενεζουέλα του Ούγκο Τσάβες! Όπως αναφέραμε και στην αρχή, η κατάργηση της ελευθερίας δεν αποτελεί μονοπώλιο των ισλαμικών κινημάτων.

Τάκης Μίχας

————————————————————–

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στο newstime στις 14/1/2010

Το θετικό στοιχείο είναι ότι εισάγουν πολύ σημαντικά θέματα στη δημόσια συζήτηση -όπως π.χ. η μετανάστευση, η εθνική ταυτότητα, η εγκληματικότητα- που τα άλλα κόμματα προτιμούν να αποφεύγουν.

Το αρνητικό σημείο είναι ότι θέτουν αυτά τα σημαντικά θέματα με τέτοιο τρόπο ώστε πολύ γρήγορα η δημόσια συζήτηση να διολισθαίνει σε αμοιβαίες κατηγορίες περί «εθνικής προδοσίας», «ρατσισμού», «φασισμού» κ.λπ.

Πάρτε π.χ. τις επιθέσεις που έχει εξαπολύσει πρόσφατα ο ΛΑΟΣ εναντίον της γενικής γραμματέως του υπουργείου Παιδείας Θάλειας Δραγώνα, την οποία κατηγορεί, ούτε λίγο ούτε πολύ, για έλλειψη πατριωτισμού. Ποια ήταν τα αμαρτήματα της κ. Δραγώνα, σύμφωνα με τον ΛΑΟΣ;

Το πρώτο ατόπημα ήταν ότι σε ένα γραπτό της, η κ. Δραγώνα μιλάει θετικά για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ομως η κ. Δραγώνα δεν είναι ούτε η μόνη ούτε η εξαίρεση. Ολοι οι σοβαροί ιστορικοί θεωρούν ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία την περίοδο της ακμής της ήταν ένα από τα πιο πεφωτισμένα καθεστώτα στον κόσμο -ασύγκριτα πιο πεφωτισμένο από τον δυτικό φεουδαρχισμό. Αλλωστε, τη θετικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αναγνωρίζει και ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος του αντιιμπεριαλιστικού πατριωτισμού στην Ελλάδα Κώστας Βεργόπουλος, που στο βιβλίο του «Το Αγροτικό Ζήτημα στην Ελλάδα» γράφει: «Το Οθωμανικό κράτος στη χρυσή εποχή του μέχρι τον 16ο και 17ο αιώνα συγκέντρωσε όλα τα γνωρίσματα του φιλολαϊκού Βυζαντίου και μάλιστα εκείνα της εποχής των Ισαύρων και των Μακεδόνων». Μάλιστα, ο κ. Βεργόπουλος προχωρεί ένα βήμα πιο πέρα και υποστηρίζει ότι η κατάκτηση της Ελλάδας από τους Οθωμανούς, στην ουσία ισοδυναμούσε με απελευθέρωσή της: «Η οθωμανική κατάκτηση» γράφει, «ευνοήθηκε αρκετά από την υποστήριξη των βυζαντινών χωρικών, οι οποίοι έβλεπαν σε αυτήν ένα μέσο για να ξεκαθαρίσουν τον βυζαντινό χώρο από κάθε στοιχείο που θύμιζε δυτικό φεουδαρχισμό».

Το δεύτερο ατόπημα της κ. Δραγώνα, σύμφωνα με τον ΛΑΟΣ, είναι πως έχει υποστηρίξει ότι η ελληνική εθνική ταυτότητα δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα. Υποθέτω ότι η άποψη του ΛΑΟΣ είναι ότι η ελληνική εθνική ταυτότητα προϋπήρχε και διατηρήθηκε αναλλοίωτη διά μέσου των αιώνων. Φυσικά, και πάλι η άποψη της κ. Δραγώνα δεν είναι ιδιαίτερα καινοτόμος ούτε αιρετική. Αντίθετα, εκφράζει την ορθοδοξία μεταξύ των περισσότερων ιστορικών σήμερα, σύμφωνα με την οποία η εθνική ταυτότητα στις περισσότερες χώρες (όχι δηλαδή μόνο στην Ελλάδα) είναι κάτι το οποίο δημιουργείται τον 19ο αιώνα. Φυσικά υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των ιστορικών σχετικά με το πόσο «φαντασιακό» είναι το εθνικό αφήγημα -δηλαδή αν πρόκειται για ένα εκ του μηδενός κατασκεύασμα ή αν βασίστηκε σε προϋπάρχοντα πολιτισμικά στοιχεία και σύμβολα. Πάντως, ιδιαίτερα δε στην περίπτωση της Ελλάδας, Ορθόδοξοι και νεορθόδοξοι διανοητές (Μοσκώφ, Γιανναράς, Fermor, Ρομανίδης, Papadopoulos, Sherrard, Ware κ.ά.) έχουν τονίσει τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ της ταυτότητας του «Ρωμιού» που κυριαρχούσε στην τουρκοκρατία και του μεταγενέστερου «Νεοέλληνα». Η ασυνέχεια αυτή -που φυσικά υπάρχει και στη Δύση αλλά με διαφορετικούς όρους- παραπέμπει, απλουστεύοντας κάπως, στη διάκριση μεταξύ μιας ταυτότητας που έχει ως άξονα αναφοράς τη χριστιανική θρησκεία και τη νέα ταυτότητα, που έχει ως κυρίαρχο άξονα αναφοράς τη γλώσσα και το κράτος.

Να υποθέσω λοιπόν ότι ο ΛΑΟΣ, όντας συνεπής, θα ζητήσει επίσης τον αποκλεισμό των Ορθόδοξων διανοητών από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας;

Παρεμπιπτόντως, και ο κορυφαίος Αγγλος ιστορικός Ερικ Χομπσμπάουμ έχει αναφέρει ότι η ελληνική εθνική ταυτότητα -όπως και αυτές των περισσότερων άλλων χωρών- είναι δημιούργημα του 19ου αιώνα. Αν και δεν πιστεύω ότι ο Χομπσμπάουμ θα έπειθε τον κ. Καρατζαφέρη και τους οπαδούς του.

Ο Αγγλος ιστορικός έχει ως γνωστόν εβραϊκές ρίζες…

Τάκης Μίχας

——————————————————————

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία στις 30/12/2009