Η απρόβλεπτη «ευφυΐα» του πλήθους

Δεκ 9th, 2009 | | Κατηγορία: Χαρίδημος Τσούκας | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |

Σχεδόν οκτακόσιες χιλιάδες οπαδοί της «Νέας Δημοκρατίας» ψήφισαν στις πρόσφατες εσωκομματικές εκλογές για την ανάδειξη του νέου προέδρου. Επίσης εντυπωσιακά μεγάλος ήταν ο αριθμός στις αντίστοιχες εσωκομματικές εκλογές του ΠΑΣΟΚ. Αν αμφιβάλλατε ότι ο δικομματισμός έχει μέλλον, ιδού η διάψευση.

Ευκαιρίας δοθείσης, οι πολίτες εκφράζουν τις προτιμήσεις τους, δεν παραμένουν απαθείς. Οταν τους δίνουν τον λόγο, ενδέχεται να τον πάρουν. Μερικές φορές, δε, λένε απροσδόκητα πράγματα… Οτι μπορεί λ. χ. η κόρη του πρώην αρχηγού, η κυρία με το χαμόγελο-μάσκα, που θεωρούσε αυτονόητο ότι τα αξιώματα πλάστηκαν για ανθρώπους της δυναστείας, να χάσει τις εκλογές! Η δημοκρατική πολιτική είναι ένα ανοιχτό, πολύπλοκο σύστημα. Η εκλογή δυναστειακών ηγετών είναι ενδεχομενική· το φαινόμενο δεν είναι απαραίτητα επαναλαμβανόμενο. Η έκπληξη καραδοκεί. Μόνο οι αιτιοκράτες ή οι επηρμένοι δεν την περιμένουν.

Η εκλογή των προέδρων των ελλαδικών κομμάτων εξουσίας από τη βάση συνιστά ένα νέο φαινόμενο. Ξεκίνησε το 2004 ως μια εκ του ασφαλούς επιλογή του τότε υποψήφιου για την προεδρία του ΠΑΣΟΚ Γιώργου Παπανδρέου. Διαθέτοντας αντίστοιχα βιώματα ανοιχτών διαδικασιών στην Αμερική και έχοντας όχι μόνο το δαχτυλίδι της διαδοχής, αλλά και την απήχηση του ιστορικού του επωνύμου, ήταν βέβαιο ότι θα εκλεγόταν με τη νέα ανοιχτή διαδικασία. Η εκλογή από τη βάση καθιστούσε πραγματικότητα τη «συμμετοχή» που ευαγγελιζόταν ο κ. Παπανδρέου και έδενε με το γενικότερο πασοκικό αφήγημα περί «λαϊκής κυριαρχίας».

Ο ισομορφικός μιμητισμός παρήγαγε έναν νέο τρόπο λειτουργίας των κομμάτων εξουσίας. Το πολιτικό σύστημα μεταλλάχθηκε δίχως εμπρόθετο σχεδιασμό

Ο μαζικός τρόπος εκλογής προέδρου στο ΠΑΣΟΚ δημιούργησε νέα δεδομένα στη λειτουργία των κομμάτων. Ηταν εξαιρετικά δύσκολο για τη Ν. Δ. να αρνηθεί την εκλογή προέδρου από τον κόσμο της. Θα φαινόταν φοβική και ελιτίστικη, στην εποχή που το κυρίαρχο λογοπλαίσιο (discourse) ευνοεί την «ανοιχτότητα», την αδιαμεσολάβητη προσβασιμότητα και την άμεση έκφραση ατομικών προτιμήσεων. Οταν ψηφίζεις για τον «Μπιγκ Μπράδερ» και τους «Μεγάλους Ελληνες», γιατί να μην ψηφίζεις και για τον αρχηγό του κόμματός σου; Ο ισομορφικός μιμητισμός παρήγαγε έναν νέο τρόπο λειτουργίας των κομμάτων εξουσίας. Το πολιτικό σύστημα μεταλλάχθηκε δίχως εμπρόθετο σχεδιασμό.

Η εκλογή από τη βάση μπορεί να αναπαράγει, σε μικρογραφία, την πόλωση των εθνικών εκλογών, προσδίδει όμως υψηλή νομιμοποίηση στον εκάστοτε πρόεδρο. Συγχρόνως, περιθωριοποιεί το κόμμα ως θεσμό στο οποίο ο πρόεδρος λογοδοτεί και από τις αποφάσεις του οποίου δεσμεύεται. Διαθέτοντας την άμεση λαϊκή εντολή, ο πρόεδρος αίρεται σημαντικά πάνω από τα κομματικά όργανα. Για την ακρίβεια, ο πρόεδρος μετατρέπεται σε αρχηγό.

Η περιθωριοποίηση του κόμματος αναδεικνύει την ηγετική ομάδα που πλαισιώνει τον αρχηγό και στον οποίο αποκλειστικά αναφέρεται. Το κόμμα μεταβάλλεται κυρίως σε μηχανισμό κινητοποίησης στις εκλογές, κατά τα αμερικανικά πρότυπα. Η διακριτότητά του από την υπόλοιπη κοινωνία περιορίζεται σημαντικά όταν δεν ψηφίζουν μόνο τα μέλη, αλλά οποιοσδήποτε το επιθυμεί. Στο μέτρο που αυτό συμβαίνει, τα κόμματα τείνουν να απισχνούνται. Οταν μπορείς απροϋπόθετα να συμμετέχεις στις κρισιμότερες κομματικές αποφάσεις, ποιος είναι ο λόγος να γίνεις μέλος;

Η εκλογή από τη βάση μπορεί να αναπαράγει, σε μικρογραφία, την πόλωση των εθνικών εκλογών, προσδίδει όμως υψηλή νομιμοποίηση στον εκάστοτε πρόεδρο. Συγχρόνως, περιθωριοποιεί το κόμμα ως θεσμό στο οποίο ο πρόεδρος λογοδοτεί και από τις αποφάσεις του οποίου δεσμεύεται

Η παρακμή των κομματικών οργανισμών είναι πανευρωπαϊκό φαινόμενο. Συγχρόνως, παρατηρείται αύξηση των μελών των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Η Βασιλική Ορνιθολογική Εταιρεία στη Βρετανία έχει περισσότερα μέλη από όλα τα κόμματα μαζί! Οι καθολικές αφηγήσεις που προβάλλουν τα κόμματα συγκινούν όλο και λιγότερο τους πολίτες στις διαφοροποιημένες κοινωνίες της άμεσης, γενικευμένης επικοινωνίας. Μπορείς να κινητοποιείσαι για τα επιμέρους θέματα που παθιάζεσαι, χωρίς να χρειαστεί να έχεις άποψη για όλα.

Αυτό αλλάζει ακόμα και τον τρόπο που οι πολίτες ψηφίζουν. Μπορεί η επιλογή σου να είναι κατ’ ανάγκην καθολική (στο μέτρο που ένα κόμμα εξουσίας κατ’ ανάγκην προτείνει μια γενική αφήγηση διακυβέρνησης), αλλά η ψήφος σου ενδέχεται να εκφράζει κυρίως επιμέρους προτιμήσεις. Το γεγονός ότι ψήφισες ΠΑΣΟΚ για να απαλλαγείς από την αθλιότητα της κυβέρνησης Καραμανλή δεν σε σταματά να διαμαρτύρεσαι για τις αλλαγές στο ασφαλιστικό.

Οι ανοιχτές διαδικασίες καθιστούν την πολιτική ένα οιονεί απρόβλεπτο σύστημα, το οποίο, στην κατάλληλη συγκυρία (απρόβλεπτη φυσικά), ενδέχεται να παραγάγει απροσδόκητη καινοτομία (όχι απαραίτητα θετική). Στην παραδοσιακή πολιτική τα κόμματα λειτουργούν όπως οι μεγάλες επιχειρήσεις στην οικονομία: η ολιγαρχική δομή τους και η ολιγοπωλιακή λειτουργία τους σταθεροποιούν το σύστημα. Αντιθέτως, η μαζική, δημοψηφισματικού τύπου, συμμετοχή των πολιτών δυνητικά το αποσταθεροποιεί, στο μέτρο που οι διαθέσεις του πλήθους, εξαρτώμενες από τη συγκυρία και υποκείμενες ευκολότερα απ’ ό, τι οι ελίτ σε παρορμητικές επιλογές, καθιστά εφικτή την παραγωγή νεωτερισμών (είτε αυτοί είναι η εκλογή του προοδευτικού Ομπάμα είτε του εθνολαϊκιστή Σαμαρά· είτε η καταψήφιση του Σχεδίου Ανάν στην Κύπρο είτε η απαγόρευση ανέγερσης μιναρέδων στην Ελβετία).

Η πολιτική είναι μια διαδικασία στην οποία οι επιλογές των πολιτών δεν διαμορφώνονται κυρίαρχα από τη λογική αλλά από ένα μίγμα εξωλογικών διαθέσεων, συναισθημάτων και αξιών. Αυτό δεν καθιστά τις πολιτικές επιλογές απαραίτητα μη ορθολογικές, απλώς υπογραμμίζει ότι, όπως έλεγε ο αείμνηστος Καστοριάδης, στη βάση του ορθού λόγου κείται το πάθος, η «αστυνόμος οργή». Αν η κυρία Μπακογιάννη θέλει να μάθει κάτι από την ήττα της, ας ξαναδεί το χαμόγελό της στον καθρέφτη των ΜΜΕ. Ισως δει τότε αυτό που είδαν οι περισσότεροι οπαδοί του κόμματός της…

Χαρίδημος Τσούκας

————————————————————–

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 6/12/2009

6 σχόλια
Leave a comment »

  1. Καλημέρα,
    Η δεύτερη παράγραφος μοιάζει σαν να έχει γραφεί ή σαν να έχει αντιγραφεί από τον κ. Γιανναρά. Ώστε η μία υποψήφια άνηκε σε «δυναστεία»; Προφανώς, γιατί, όμως, αποσιωπάται ότι και ο άλλος υποψήφιος είναι και αυτός γόνος «μεγάλου τζακιού»; Μάλλον θα πρόκειται για επιλεκτική ανάγνωση της πραγματικότητας. Δυστυχώς, λοιπόν, όπως έχει εξελιχθεί η δημοκρατία μας, η εκλογή δυναστειακών ηγετών δεν είναι ενδεχομενική είναι ο κανόνας. Ποιά η πιθανότητα εκλογής του αγνώστου, αλλά ικανού κυρίου Χ; Το μόνο ενδεχομενικό είναι η εκλογή ή μη του τάδε ή του δείνα «δυναστειακού» υποψηφίου.

  2. Ένδιαφέρον άρθρο, ελαφρώς μονομερές,

    Πράγματι ο κόσμος προτιμά τον δικομματισμό.
    – Τα κριτήρια που ψήφισε δεν είναι «μυστήρια», αλλά απλώς αντικείμενα προς διερεύνησιν.
    – Το παρελθόν ενός υποψηφίου – ακόμη και της οικογενείας του – παίζει ρόλο, και ίσως, ο κόσμος εμπιστεύεται περισσότερο κάποιον με «ένδοξο» οικογενειακό παρελθόν παρά κάποιον άγνωστο.
    – Ισως – ίσως, φήφισε «το μη χείρον, βέλτιστον». αλλά ψήφισε, και μάλιστα μαζικώτερα απ΄΄οτι οι περισσότεροι περίμεναν

  3. Ένδιαφέρον άρθρο, ελαφρώς μονομερές,

    Πράγματι ο κόσμος προτιμά τον δικομματισμό.
    – Τα κριτήρια που ψήφισε δεν είναι «μυστήρια», αλλά απλώς αντικείμενα προς διερεύνησιν.
    – Το παρελθόν ενός υποψηφίου – ακόμη και της οικογενείας του – παίζει ρόλο, και ίσως, ο κόσμος εμπιστεύεται περισσότερο κάποιον με «ένδοξο» οικογενειακό παρελθόν παρά κάποιον άγνωστο.
    – Ισως – ίσως, φήφισε «το μη χείρον, βέλτιστον». αλλά ψήφισε, και μάλιστα μαζικώτερα απ΄΄οτι οι περισσότεροι περίμεναν

  4. @ ντροπαλός

    Είναι σωστή η παρατήρησή σας περί τζακιών, ΑΛΛΑ παραγνωρίζει ένα μεγάλο παράγοντα, ήτοι το «δυναστειακό» στοιχείο. Εάν, λοιπόν, λάβουμε υπόψη αμιγώς την καταγωγήν, την αριστοκρατική προέλευση (αν υπάρχει τέτοιο πράγμα στην Ελλάδα – και υπάρχει σε μικρό βαθμό), ο κ. Σαμαράς προηγείται ΚΑΙ της κυρίας Μπακογιάννη, και του κ. Καραμανλή και του κ. Παπανδρέου, by far, in fact!!!!!!!

    H διαφορά είναι ότι οι Μπενάκηδες και οι Δέλτα, κατιών των οποίων είναι ο Σαμαράς, ΔΕΝ ξεζούμισαν το ΚΡΑΤΟΣ, μήτε το καπηλεύθηκαν. Απεναντίας, έδωσαν στο ΕΘΝΟΣ ολάκαιρη την περιουσία τους και συνέδεσαν το όνομά τους με την ΚΟΙΝΗΝ ΩΦΕΛΕΙΑΝ!!!!!
    Από την άλλη, εξαιρουμένων του γέρου Καραμανλή και του γέρου Παπανδρέου, οι οικογένειες Καραμανλή, Παπανδρέου και Μητσοτάκη φέρονται και συμπεριφέρονται με δυναστειακό ύφος, το ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑ – τουλάχιστον έτσι το εισπράττει ο Λαός, εξ ου ΚΑΙ το άκρατον ΜΙΣΟΣ μεγάλης μερίδας του Λαού εναντίον τους. Η δε κυρία Μπακογιάννη (κατά την μεθοδο της οικογένειας Γκάντι στην τριτοκοσμική Ινδία) άρπαξε την ευκαιρία, αμέσως με την δολοφονία του συζύγου, για να γίνει πολιτικός – ΑΥΤΟ ΚΙ ΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Α Κ Ο Μ Ψ Ο!!!!!!!!

    Υπ΄αυτήν, λοιπόν, την έννοια έχει δίκαιο ο κ. Τσούκας.

    Υπ’ αυτήν

  5. ΟΣΟ για τον ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟ σας, κύριε Τσούκα, είναι ΚΑΙ αυτός σαχλεπίσαχλος και επιφανειακός. Είναι μιά υπόθεση επιπέδου «Ολυμπιακός vs. Παναθηναϊκος». ΟΥΔΕΜΙΑ διαφορά μεταξύ τους. Να μασουλάνε ΑΚΟΠΩΣ θέλουν ΚΑΙ οι μεν ΚΑΙ οι δε.

    Λόγω απουσίας ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ιδεολογικής διαφοράς των οπαδών, που να δικαιολογεί τον ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟ, ΚΑΙ εκλιπόντων των πόρων (για μασούλημα), ΑΛΛΑ και του ολονέν ΑΥΞΑΝΟΜΕΝΟΥ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΑΠΟΧΗΣ από τις εκλογές (που ανεδείχθη προσφάτως σε ΠΡΩΤΟ ΚΟΜΜΑ) πιστεύω ΑΚΡΙΒΩΣ το ΑΝΤΙΘΕΤΟ!!

  6. Προς επίρρωσιν του αληθούς του λόγου έρχεται ΚΑΙ το γεγονός ότι, ύστερα από την ΕΞΑΧΡΟΝΗ αισχρή διακυβέρνηση από την ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ ουδέν απέσπασε κέρδος και συγκεκριμένα, έλαβε φέτος ακριβώς 3 εκατομμύρια ψήφων ΟΣΕΣ ακριβώς ΚΑΙ το 2004, όταν δηλαδή βρισκόταν στο ΝΑΔΙΡ της «δόξης» του.

Σχολιαστε