Σε προηγούμενο κείμενο αναφερθήκαμε στο έλλειμμα πολιτικής αξιοπιστίας του Αντώνη Σαμαρά. Ο Ηλίας Κανέλλης [1] και ο Διονύσης Γουσέτης [2] με τα εξαιρετικά τους άρθρα ολοκλήρωσαν το αρνητικό πορτραίτο ενός μέτριου πολιτικού που ξέχασε πολύ γρήγορα όσα έλεγε δεκαπέντε χρόνια πριν, με ενδεικτική δε της πολιτικής αμνησίας του το δίχως άλλο εκείνη τη δήλωση στον Αντώνη Καρκαγιάννη (Καθημερινή της Κυριακής» της 4ης Ιουλίου 1993) , ότι ακόμη κι αν του πρόσφεραν την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας αυτός τάχα δεν θα την αποδεχόταν. Θα πρέπει λοιπόν ο υποψήφιος για αρχηγός της ΝΔ να δώσει εξηγήσεις για τις παλαιότερες δηλώσεις του; Όταν κάποιος είναι πολιτικός, δημόσιο πρόσωπο, θα ήταν καλό να θυμάται τι έχει κατά καιρούς υποστηρίξει και πάντως να μην ενοχλείται αυτός ή οι φίλοι του, όταν κάποιοι τους τα υπενθυμίζουν. Με ρώτησαν –μάλλον παραπονούμενοι– διάφοροι αναγνώστες γιατί ασχολούμαι με τον κ. Σαμαρά, τη στιγμή που βρισκόμαστε σε διαφορετικά κόμματα, εγώ σ’ ένα καινούργιο κόμμα, τη Δράση, που ελλείψει οικονομικών πόρων αγωνίζεται μέσα από χίλιες δυσκολίες να γίνει γνωστή και αγκομαχά να πληρώσει το ενοίκιο του τρέχοντος μηνός ή τους μισθούς για τους τρεις υπαλλήλους των γραφείων της κι ο κ. Σαμαράς στη ΝΔ, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης με τους οκταψήφιους προϋπολογισμούς και τις χιλιάδες των επαγγελματικών στελεχών της. Η απάντησή μου είναι ότι ασχολούμαι γιατί δυστυχώς η εκλογή του κ. Σαμαρά στην ηγεσία της ΝΔ επηρεάζει σε κρίσιμο βαθμό τη χώρα μου κι είναι πιθανόν να την οδηγήσει σε περιπέτειες, όπως ακριβώς συνέβη με την προηγούμενη θητεία του στο Υπουργείο Εξωτερικών. Υπό την έννοια αυτή μας προβληματίζει περισσότερο κι από την έλλειψη πολιτικής αξιοπιστίας, η άκαμπτη στάση που έχει μέχρι σήμερα τηρήσει ο Αντώνης Σαμαράς στα κρίσιμα θέματα εξωτερικής πολιτικής που αντιμετώπισε η χώρα.
Ο κ. Σαμαράς σε όλες τις μέχρι σήμερα τοποθετήσεις του, μολονότι πολύ προσεκτικός, υπήρξε εξαιρετικά σαφής και πολύ συγκεκριμένος ως προς το ιδεολογικό στίγμα του κόμματος, στο οποίο θα ηγηθεί εάν είναι ο νικητής των εσωκομματικών εκλογών της ΝΔ. Αυτό θα «αγκαλιάσει» όλη τη Δεξιά με σαφή «πατριωτικό» προσανατολισμό τόσο στα θέματα εξωτερικής πολιτικής όσο και στην πολιτική για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα.
Α. Ο «πατριωτικός» προσανατολισμός έγκειται –μεταξύ άλλων– στο ότι ο κ. Σαμαράς όχι μόνο δεν έχει εγκαταλείψει τις απόψεις του για το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων, αλλά αρνούμενος να συζητήσει σύνθετη ονομασία τις επαναλαμβάνει με το ίδιο σθένος που το έκανε και παλαιότερα. Ευαγγελίζεται, όπως λέει ο ίδιος, μια πολιτική που θα «“στριμώχνει” τους Σκοπιανούς διεθνώς, χωρίς να εξαναγκάζει εμάς στην παραμικρή υποχώρηση. Κι αυτό με δικαιώνει» («Veto» 15.11.2009.). Θυμίζω ότι η ίδια πολιτική Σαμαρά, ως υπουργού Εξωτερικών της κυβέρνησης Μητσοτάκη από το Δεκέμβριο του 1991 και μετά παρέσυρε –συμπράττοντος του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος φοβόταν ότι ο Σαμαράς θα τον υπερκεράσει– την τότε κυβέρνηση και τη χώρα σε αδιέξοδες επιλογές, σε διπλωματικό τέλμα και εν τέλει σε πλήρη διεθνή απομόνωση, την ώρα που οι ευκαιρίες για τη δημιουργία ερεισμάτων στην ευρύτερη αναδιατασσόμενη περιοχή των Βαλκανίων περνούσαν η μια μετά την άλλη μπροστά από τα μάτια μας και χάνονταν. Η αδιάλλακτη γραμμή στο θέμα του ονόματος που κατόρθωσαν να επιβάλλουν οι Σαμαράς και Παπανδρέου θα είχε –και εν μέρει είχε– συνέπειες σε άλλα ανοικτά θέματα εκείνης της εποχής, στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, στην ένταξη της χώρας στη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση, στις σχέσεις μας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Συνέπειες που απετράπησαν τελευταία στιγμή με τη μερική μεταβολή (λόγω δυστυχώς της δεσμευτικής για την κυβέρνηση Μητσοτάκη απόφασης των αρχηγών της 13.4.1992 που απέκλεισε την αναγνώριση των Σκοπίων έστω και με σύνθετη ονομασία στην οποία θα υπήρχε η λέξη Μακεδονία), εκείνης της αδιέξοδης πολιτικής που επιτεύχθηκε με την απομάκρυνση Σαμαρά από το Υπουργείο Εξωτερικών. Την αποπομπή Σαμαρά ακολούθησαν δύο σημαντικές επιτυχίες της κυβέρνησης Μητσοτάκη, οι οποίες επιτεύχθηκαν υπό εξαιρετικά αντίξοες στο διπλωματικό περιβάλλον συνθήκες και κατόπιν τιτάνιων προσπαθειών των στελεχών της κυβέρνησης, η απόφαση της συνόδου της Λισσαβώνας της 27.6.1992 και το σχεδίου συμφωνίας που πρότειναν οι Βανς και Όουεν στις 14.5.1993 και είχαν καταρχήν αποδεχθεί τα δύο μέρη. Το θετικό περιβάλλον για την ελληνική εξωτερική πολιτική που με τόσο κόπο και προσπάθεια είχε κατορθώσει με διαδοχικές ανατροπές του αρνητικού κλίματος να επιτύχει η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναιρέθηκε μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1993 όταν ο κ. Σαμαράς (αλλά και η ΝΔ) επιδοκίμασαν το μεγαλειώδες φιάσκο του εμπάργκο εναντίον των Σκοπίων, στο οποίο προχώρησε η κυβέρνηση Παπανδρέου στις 16.2.1994 υπό το βάρος της ανάγκης για εκτόνωση των πιέσεων που ασκούσε μια αποπροσανατολισμένη ελληνική κοινή γνώμη υπό την «φωτεινή» καθοδήγηση μιας κατά τον Παλαμά «μωράς ψευδοπατριωτών συναγωγής», αφού εν τω μεταξύ η χώρα είχε εσφαλμένα αποχωρήσει και από την τράπεζα των διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ. Η εφαρμογή του δόγματος Σαμαρά –κακέκτυπο του δόγματος Χάλσταϊν– στην ελληνική εξωτερική πολιτική είχε δραματικές επιπτώσεις στο κύρος της χώρας και οδήγησε σε αδιέξοδα που ανάγκασαν την κυβέρνηση Παπανδρέου να επανέλθει κακήν κακώς στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων με τη γετονική χώρα και να αποδεχθεί στις 13.9.1995 την ενδιάμεση συμφωνία, η οποία υπήρξε σχεδόν πιστό αντίγραφο της συμφωνίας Βανς και Όουεν χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνει τα σημεία εκείνα, για τα οποία είχε διατηρήσει επιφυλάξεις η γείτων χώρα.
Β. Ο «πατριωτισμός» του κ. Σαμαρά δεν εξαντλείται στο θέμα της ονομασίας των Σκοπίων, αντιθέτως διατρέχει το σύνολο των ζητημάτων της εξωτερικής πολιτικής και με τις συμβουλές επαϊόντων και «ιεράκων» που υιοθετούν ποικίλες θεωρίες συνωμοσίας ή καταδιώξεως επιδιώκουν να αναθεωρήσουν την ελληνική εξωτερική πολιτική επί το …πατριωτικότερον, εισάγοντας το ιδεολόγημα της «εθνικής αφύπνισης», ως μια νέα μεγάλη ιδέα εναντίον του «ενδοτισμού» κάποιων που όσα γράφουν ή υποστηρίζουν δημόσια τα κάνουν επειδή είναι …εξαρτημένοι από σκοτεινά κέντρα εξουσίας, ή αποπροσανατολισμένοι γενικώς. Το διεθνές δίκαιο για την «πατριωτική σχολή» δεν είναι μια ιστορική κατάκτηση της διεθνούς κοινωνίας, ένα σύστημα κανόνων δικαίου με υποκείμενα αυτών τα κράτη, αλλά μια ακόμη εφεύρεση των ισχυρών –κατά συνέπεια ανθελληνικών– συμφερόντων για να ποδηγετήσουν τις μη συνειδητοποιημένες και συνεπώς ανίσχυρες χώρες. Αυτό που προτείνεται είναι μια πολιτική ισχύος που θα επιδιώκει τα πάγια εθνικά συμφέροντα τα οποία –κατά τους υποστηρικτές της πατριωτικής σχολής– ταυτίζονται πάντοτε με την ηθική και το δίκαιο («ό,τι συμφέρει τη χώρα είναι και ηθικό») και τη χάραξη «κόκκινων γραμμών». Συνεπής με την «πατριωτική γραμμή» ο κ. Σαμαράς την περίοδο της κρίσης των Ιμίων σε τηλεοπτική συνέντευξή του στον Αντέννα στις δήλωνε ότι «αν διαχειριζόταν ο ίδιος την κρίση στα Ίμια, θα φρόντιζε να μεταφερθεί το μπαλάκι των αποφάσεων στις ΗΠΑ και σε καμία περίπτωση δεν θα υποχωρούσε. Ή θα καταλάμβανε, μετά την κατάληψη της μικρής Ίμια από τουρκικές δυνάμεις, αντίστοιχο τουρκικό νησάκι και θα πέταγε το μπαλάκι στις ΗΠΑ να το λύσουν»… Ακόμη ο υποψήφιος αρχηγός της ΝΔ δεν δίστασε να χαρακτηρίσει στις 20.12.1994 ενδιαφέρουσα την πρόταση Μιλόσεβιτς για τη δημιουργία συνομοσπονδίας «Ελλάδος, Σερβίας και Σκοπίων», πρόταση που διατυπώθηκε από τον Μιλόσεβιτς κατά τη διάρκεια επίσημης επισκέψεώς του στην Αθήνα και προκάλεσε την «ασυνήθη» στα πολιτειακά πράγματα παρέμβαση του προέδρου Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος τη χαρακτήρισε «εξωπραγματική» και «επικίνδυνη». Ο κ. Σαμαράς δεν μπορούσε να φανταστεί τι θα συνέβαινε εάν είχε εφαρμοστεί –λέμε τώρα– η ιδέα της συνομοσπονδίας στον πόλεμο του Κοσόβου. Η Ελλάδα θα είχε εμπλακεί ως μέρος της συνομοσπονδίας σε πόλεμο με τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ τέσσερα χρόνια αργότερα ή σε κάθε περίπτωση θα είχε διπλωματικά διασυρθεί.
Από τα παραπάνω ενδεικτικά και τις πολλές δημόσιες παρεμβάσεις του κ. Σαμαρά τα τελευταία χρόνια, είτε υπό την ιδιότητα του αρχηγού της Πολιτικής Άνοιξης είτε ως επανακάμψαντος στο κόμμα στελέχους της ΝΔ είτε ως υποψηφίου αρχηγού της ΝΔ διαπιστώνει κανείς ότι ο πολιτικός αυτός ενώπιον των πολιτικών κερδών που συσσωρεύει απλόχερα η ψευδοπατριωτική προπαγάνδα και ο λαϊκισμός είναι ικανός να θέσει σε κίνδυνο τη χώρα. Η θέση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι λοιπόν πολύ σοβαρός θεσμός για να την εμπιστευτεί κανείς στον Αντώνη Σαμαρά.
Τάσος Ι. Αβραντίνης