- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

Η οικονομική κρίση και η Ελλάδα

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι «το κοινωνικό κεφάλαιο» που έχει μια χώρα στη διάθεσή της θα παίξει σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα και τον βαθμό με τον οποίο θα ξεπεράσει την παρούσα οικονομική κρίση. Η έννοια του «κοινωνικού κεφαλαίου» αναφέρεται κυρίως στο μέγεθος της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, το κράτος και τους συνανθρώπους του που τρέφει ο κάθε πολίτης.

Η εμπιστοσύνη αποτελεί το γράσο στους τροχούς της οικονομίας, επιταχύνοντας τη ροή της πληροφόρησης και μειώνοντας το κόστος των συναλλαγών

Η ύπαρξη της εμπιστοσύνης και των άγραφων νόμων που υπάρχουν σε μια χώρα διευκολύνει σημαντικά και τις οικονομικές συναλλαγές. Η εμπιστοσύνη αποτελεί το γράσο στους τροχούς της οικονομίας, επιταχύνοντας τη ροή της πληροφόρησης και μειώνοντας το κόστος των συναλλαγών. Στις κοινωνίες όπου δεν υπάρχει εμπιστοσύνη οι συναλλαγές καθυστερούν από το φόβο ανάληψης ρίσκου και από τις πολύπλοκες νομικές διαδικασίες

Επίσης η ύπαρξη εμπιστοσύνης μειώνει τις δυνατότητες ανάπτυξης διαφθοράς. Οπως έγραφε ο Δανός καθηγητής Γ. Σβένσεν στην «Κ.Ε.»:

«Οι πολίτες εμπιστεύονται ότι οι συμπολίτες τους θα δουλεύουν και θα πληρώνουν φόρους αντί να εξαπατούν (δηλαδή να παραμένουν εξαρτημένοι από τα κοινωνικά επιδόματα). Επίσης οι άνθρωποι εμπιστεύονται ότι τους φόρους που πληρώνουν δεν θα τους ιδιοποιούνται διεφθαρμένοι γραφειοκράτες και πολιτικοί, αλλά θα επενδύονται σε συλλογικά αγαθά από το κράτος. Σε μη διεφθαρμένες χώρες οι πολίτες παίρνουν πίσω αυτά που πληρώνουν σε φόρους».

Στην προκειμένη περίπτωση η ύπαρξη «κοινωνικού κεφαλαίου» και εμπιστοσύνης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα των μέτρων που προωθούν οι κυβερνήσεις για την έξοδο από την κρίση. Ιδιαίτερα αν ληφθεί υπ’ όψιν ότι η σημερινή κρίση είναι κρίση όχι τόσο της λεγόμενης «πραγματικής οικονομίας» αλλά του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ακρογωνιαίος λίθος του οποίου είναι η εμπιστοσύνη. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η κρίση ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, μια χώρα που τα τελευταία χρόνια βιώνει μια ραγδαία πτώση σε όλους τους δείκτες του κοινωνικού κεφαλαίου-από τη συχνότητα με την οποία τα μέλη της οικογένειας κάθονται να φάνε μαζί, μέχρι το αν οι πολίτες πιστεύουν ότι μπορεί να έχουν εμπιστοσύνη στους συμπολίτες τους.

Αν λοιπόν η ύπαρξη ενός κλίματος εμπιστοσύνης είναι απαραίτητη για να ξεπεραστεί η κρίση, τότε τα πράγματα δεν είναι καθόλου ευνοϊκά για την Ελλάδα. Σε όλες τις μετρήσεις του «κοινωνικού κεφαλαίου» και εμπιστοσύνης που έχουν γίνει, η χώρα μας βρίσκεται σε αρκετά χαμηλή θέση.

Αν λοιπόν η ύπαρξη ενός κλίματος εμπιστοσύνης είναι απαραίτητη για να ξεπεραστεί η κρίση, τότε τα πράγματα δεν είναι καθόλου ευνοϊκά για την Ελλάδα

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, πρώτη χώρα στον κόσμο όσον αφορά το «κοινωνικό κεφάλαιο» είναι η Ελβετία, της οποίας το ανά κεφαλήν κοινωνικό κεφάλαιο υπολογίζεται σε 603 χιλιάδες δολ., ενώ στην πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι η Δανία με 482 χιλ. Η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των «παλαιών» χωρών της Ε.Ε. (με 203 χιλ. δολάρια).

Σύμφωνα με τα δεδομένα του αρχείου Κοινωνικής Εμπιστοσύνης σε 86 χώρες, του Πανεπιστημίου του Ααρχους της Δανίας, στη Δανία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία το 60% απαντάνε ότι εμπιστεύονται τους περισσότερους ανθρώπους.

Η Φινλανδία βρίσκεται στην τέταρτη θέση με 56% και ακολουθούν οι Κάτω Χώρες. Κάτω από αυτή την ομάδα βρίσκουμε τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και ακολουθεί ένα μίγμα ασιατικών, ανατολικοευρωπαϊκών, αφρικανικών και νοτιομερικανικών χωρών. Στο τέλος του καταλόγου βρίσκονται χώρες όπως η Βραζιλία, οι Φιλιππίνες, η Κόστα Ρίκα και η Ουγκάντα, με αποτελέσματα κάτω του 10% να απαντάνε ότι εμπιστεύονται τους συμπολίτες τους. Ο μέσος όρος για τις 86 χώρες είναι 28%.

Η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από το μέσο όρο με μόνο 24% να δηλώνουν ότι εμπιστεύονται τους συμπολίτες τους!

αν οι θεσμοί λειτουργούν σωστά μειώνονται οι πιθανότητες ότι θα εξαπατηθείς ή ότι θα εξαπατήσεις

Μια εξήγηση γι’ αυτή τη διαφοροποίηση στο μέγεθος του κοινωνικού κεφαλαίου είναι η ποιότητα των θεσμών. Δεν έχει νόημα να «εμπιστεύεσαι τους περισσότερους» όταν γνωρίζεις ότι δίνουν/παίρνουν μπαξίσι και μίζες, ότι απειλούν ή εκμεταλλεύονται τους κρατικούς θεσμούς προκειμένου να αποκτήσουν ειδικά προνόμια. Με άλλα λόγια, αν οι θεσμοί λειτουργούν σωστά μειώνονται οι πιθανότητες ότι θα εξαπατηθείς ή ότι θα εξαπατήσεις.

Πάντως, ανεξάρτητα από τους λόγους που οδηγούν σε αυτή τη διαφοροποίηση, το γεγονός παραμένει ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης ασφαλώς θα επηρεάσει την οικονομική ανάκαμψη της χώρας. Ηδη από τις πρώτες συναντήσεις των τραπεζιτών με τους εκπροσώπους της κυβέρνησης πήραμε ένα δείγμα της έλλειψης εμπιστοσύνης και της καχυποψίας που επικρατεί.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Δανία από την πρώτη ημέρα της κρίσης οι τράπεζες πήραν από μόνες τους την πρωτοβουλία σύστασης ενός κοινού ταμείου το οποίο θα έσπευδε να βοηθήσει οποιαδήποτε τράπεζα αντιμετώπιζε δυκολίες ρευστότητας. Να υποθέσουμε ότι μια ανάλογη πρωτοβουλία θα ήταν αδιανόητη στην Ελλάδα;

Τάκης Μίχας

———————————————————————–

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία στις 27/10/2008