Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν έφερε το κομματικό κράτος. Το κράτος στην Ελλάδα ήταν πάντοτε κομματικό. Επίσης το 81 δεν ήταν η χρονιά που για πρώτη φορά είχαμε κρατικό παρεμβατισμό στην οικονομία. Στην μεταπολεμική Ελλάδα ο κρατικός παρεμβατισμός θα είναι η υπερκομματικά αποδεκτή οικονομική πολιτική.
Τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν καινούργια τον Οκτώβρη του 1981. Αυτό που συνέβη πριν από 28 χρόνια ήταν μια επανάσταση πολιτικών ηθών. Ότι πριν από το 81 θεωρόταν πάρεργο της πολιτικής , το 81 θα γίνει κεντρικό στοιχείο της. Η προσωπική και ομαδική τακτοποίηση στο δημόσιο ή από το δημόσιο, από ρουσφέτι γίνεται και εκλαμβάνεται ως ένα κοινωνικά αποδεκτό αίτημα. Έχουμε να κάνουμε με την μαζικοποίηση και την πλατιά κοινωνική αποδοχή μιας αποκλίνουσας πολιτικής κουλτούρας.
Κατά κάποιο τρόπο η Ελλάδα είχε ανακαλύψει έναν νέο τρόπο ανάπτυξης. Σε οποιανδήποτε ανάγκη το κράτος όχι μόνο μπορούσε αλλά είχε και την ηθική υποχρέωση να παρέμβει προς όφελος του οιανδήποτε θεωρούσε τον ευατό του δικαιούχο της κρατικής θαλπωρής. Ο νέος μια σίγουρη θέση στο δημόσιο. Ο αγρότης επιδοτήσεις. Ο επιχειρηματίας πρόσβαση στις δημόσιες προμήθειες και ο επαγγελματίας δικαίωμα σε ένα κλειστό επάγγελμα.
Στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης μεγάλα τμήματα του πληθυσμού θα γίνουν άμεσα ή έμμεσα τρόφιμοι του κράτους. Πάντως ο Ανδρέας Παπανδρέου και οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ έχουν βρει το τρόπο, το μυστικό που έκρυβε η δεξιά επί δεκαετίες, να καταναλώνεις πλούτο χωρίς να δημιουργείς απολύτως τίποτα. Το μόνο που χρειάζεται είναι η πολιτική τάξη να δείξει την απαραίτητη κοινωνική ευαισθησία.
Το 1981 υπήρχαν οι προϋποθέσεις για μια τέτοια φυγή από την πραγματικότητα. Το δημόσιο χρέος ήταν στο απίστευτα χαμηλό 23% του ΑΕΠ το 1980 και τα δεκάδες δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών κονδυλίων ήταν ακόμα ένα γεγονός του μέλλοντος.
Μπορεί η αριστερά για δεκαετίες να πάλευε για τον έλεγχο των μέσων της παραγωγής αλλά την δεκαετία του 80 θα μας εκπαιδεύσει συλλογικά στο ότι βασικά τα μέσα παραγωγής δεν είναι και τόσο αναγκαία. Αυτό που μετράει είναι η διάθεση για κατανάλωση. Ο Κώστας Καλλίτσης περιγράφοντας τα οικονομικά των τελευταίων πέντε χρόνων λέει «κάθε χρόνο «γράφαμε» δημόσιο έλλειμμα 10 δισ. ευρώ, αυξάναμε το δημόσιο χρέος 12 δισ. και το ιδιωτικό 27 δισ. ευρώ, επιβαρύναμε τον λογαριασμό εξωτερικών συναλλαγών με 5 δισ. ευρώ, και όλα αυτά για να αυξάνουμε το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά…16 δισ. ευρώ – εκ των οποίων τα 6 δισ. έρχονταν συστημένα από τα ευρωπαϊκά ταμεία.” Αυτή η περιγραφή φυσικά είναι πλήρως αντιπροσωπευτική της οικονομικής μεθόδου ‘ανάπτυξης’ από το 81 και μετά.
Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες αυτής της πολιτικής (οδεύουμε προς πτώχευση) υπάρχουν και κοινωνικές συνέπειες που ακόμα και αυτοί που συνήθως κριτικάρουν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων έχουν παραμελήσει. Μια οικονομία που βασίζεται στο χρέος και στην εξωτερική οικονομική βοήθεια, δημιουργεί μια κοινωνία που χάνει το ένστικτο και τις συνήθειες της αυτοσυντήρησης και της προόδου. Δημιουργεί ένα διαχωρισμό έργου και ανταμοιβής, διαχωρισμό προσπάθειας, προσφοράς και κοινωνικής ανέλιξης και αναγνώρισης. Έχουμε δημιουργήσει την πολιτική οικονομία της κοινωνικής και πολιτιστικής μας παρακμής.
Κλασσικό παράδειγμα αυτής της θλιβερής πραγματικότητας είναι ο γεωργικός τομέας της οικονομίας. Παρ ‘όλες τις αδυναμίες αυτού του τομέα μέχρι τον ερχομό των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων ήταν ένα παραγωγικό κομμάτι της οικονομίας. Με τα 3 δις ευρώ επιδοτήσεις που λαμβάνουν οι γεωργοί κάθε χρόνο έχουν μετατραπεί σε εισοδηματίες των Βρυξελλών. Η γεωργική παραγωγή έχει συρρικνωθεί και η ποιότητα κατά κανόνα έχει μείνει στάσιμη ή έχει χειροτερέψει Πλέον το εισόδημα των αγροτών δεν βασίζεται στην παραγωγή τους αλλά στους πολιτικούς συσχετισμούς στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα. Όπως κάθε άλλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας που είναι εξαρτημένο από την πολιτική διαδικασία, έχει υποκαταστήσει την επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη με τα τυχοδιωκτικά ένστικτα του ελληνικού συνδικαλισμού.
Η Νέα Δημοκρατία του Κώστα Καραμανλή που ήρθε στην εξουσία το 2004 έχει πλήρως αφομοιωθεί από την επανάσταση πολιτικών ηθών του 81. Δεν υποσχέθηκε τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από μια αποτελεσματική και αξιοπρεπή διαχείριση του Παπανδρεϊκού κράτους. Όπως γενικά η κοινωνία, έτσι και η Νέα Δημοκρατία διατηρεί την κρυφή ελπίδα – την τελευταία μας ελπίδα – ότι τα δεδομένα της ζωής δεν θα διαταράξουν την εικονική μας πραγματικότητα.
Ένας άλλος Καραμανλής μιλώντας στην κεντρική προεκλογική του συγκέντρωσή στην Αθήνα τον Νοέμβρη του 1974 θα μιλήσει για την συνήθεια των Ελλήνων να βλάπτουν την χώρα προτάσσοντας το προσωπικό και το κομματικό συμφέρον και την «κακή συνήθεια να καταστρέφουμε με τα ίδια μας τα χέρια ότι με κόπους και θυσίες δημιουργούμε.» Κανείς δεν φαίνεται να δίνει σημασία στο ακροατήριο. Ο ομιλητής ακούγετε σαν βικτωριανός γυμνασιάρχης αλλά το κοινό από κάτω πάλλεται στους αυτάρεσκους ρυθμούς της δεκαετίας του 70.
Η απόκλιση μεταξύ ομιλητή και κοινού θα επικαλυφθεί προσωρινά από την ευφορία της αποκατάστασης της δημοκρατίας. Αλλά η διαφορά πολιτικών ηθών θα καταφανεί όταν το 54% των εκλογών του 74 γίνετε 41% το 77 και 36% το 1981. Η ελληνική κοινωνία είναι πλέον έτοιμη να δεχτεί αστέρευτες ποσότητες δημαγωγίας και λαϊκισμού. Είναι έτοιμη να δεχτεί ότι υπάρχουν δικαιώματα δίχως υποχρεώσεις, κατανάλωση δίχως παραγωγή και ευημερία δίχως μόχθο και δημιουργικότητα.
Το 2009 η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια σειρά προβλημάτων που θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολα να επιλυθούν υπό οποιανδήποτε συνθήκες. Αυτό όμως που μετατρέπει αυτά τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα σε αδιέξοδα είναι η έλλειψη μιας πολιτικής τάξης και κουλτούρας που θα έκανε την επίλυση αυτών των προβλημάτων εφικτή.
Ναπολέων Λιναδράτος