Κοινωνική συνοχή, ανοχή και συνενοχή

Αυγ 12th, 2009 | | Κατηγορία: Πάσχος Μανδραβέλης | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |

Δεν έχουμε συγκεκριμένο ορισμό της «κοινωνικής συνοχής» και συνεπώς ούτε κάποια μέθοδο να τη μετράμε. Ολοι όμως γνωρίζουμε ότι η «κοινωνική συνοχή» είναι καλό πράγμα. Οσο περισσότερη έχουμε, τόσο καλύτερα. Αυτό, εξάλλου, διακηρύσσει η κυβέρνηση, (όλα τα νομοθετήματά της προάγουν την «κοινωνική συνοχή») η αντιπολίτευση (όλες οι προτάσεις της θα βελτιώσουν την «κοινωνική συνοχή»), οι συνδικαλιστικοί φορείς (οι οποίοι σε κάθε απεργία πρώτα θέλουν «να μην τραυματιστεί η κοινωνική συνοχή» και μετά ζητούν αυξήσεις), διανοούμενοι, αρθρογράφοι και λοιποί· γενικώς, όποιος προλαβαίνει, ανησυχεί για την κοινωνική συνοχή.

Kι αν όλοι πεισθούμε ότι νόμος είναι το δικό μας δίκιο και η πολιτεία δεν μπορεί ή δεν θέλει να το επιβάλει, ποιος μπορεί να μας εμποδίσει ώστε να επιβάλουμε μόνοι μας τον δικό μας νόμο; Περί ποίας κοινωνικής συνοχής μιλάμε, όταν οι αρμοί της κοινωνίας μας (κανόνες συμβίωσης θεσπισμένοι ή μη) κόβονται και ράβονται σύμφωνα με τα αυταπόδεικτα «δίκια» του καθενός;

Η «κοινωνική συνοχή» ιεραρχείται τόσο ψηλά στο αξιακό μας σύστημα που γίνονται διαδηλώσεις στο όνομά της. Ετσι τουλάχιστον δηλώνουν όσοι «σηκώνουν τα πανό και ξεκινάνε». Βέβαια, αυτές οι διαδηλώσεις δεν τηρούν τους στοιχειώδεις κανόνες ευπρέπειας προς το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Για παράδειγμα: πενήντα νοματαίοι μπορούν να κλείσουν για ώρες το κέντρο της Αθήνας ταλαιπωρώντας εκατομμύρια συμπολίτες τους, και αυτό το κάνουν στο όνομα της κοινωνικής συνοχής (και παρεμπιπτόντως του συντεχνιακού τους προβλήματος).

Ενα άλλο φαινόμενο που πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με το επίπεδο της κοινωνικής συνοχής είναι το γεγονός ότι οι περισσότεροι Ελληνες μπορεί να μαλώσουν για μια διαφορά των 10 ευρώ τον λογαριασμό -δεν θέλουν να τους κλέβει ο μαγαζάτορας- αλλά αδιαφορούν για τα 20 ή 30 ευρώ ΦΠΑ που κλέβει ο ίδιος μαγαζάτορας από τον ίδιο λογαριασμό όταν δεν κόβει διάτρητη απόδειξη. Σύμφωνοι: η κοινωνική συνοχή δεν είναι μετρήσιμη για να ξέρουμε πόση έχουμε, αλλά πάλι… Δεν πρέπει να μας προβληματίσει το γεγονός ότι σε μια χώρα που όλοι θέλουν να προάγουν την κοινωνική συνοχή, οι πολίτες της μπορούν να σκοτώσουν άνθρωπο για μια γρατσουνιά στο αυτοκίνητό τους, αλλά αδιαφορούν όταν καταστρέφεται ένα πανεπιστήμιο;

H κοινωνική συνοχή έχει από καιρό διαρραγεί στο φαντασιακό επίπεδο από συνθήματα του είδους «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη», δηλώσεις όπως «κανένας θεσμός, μόνο ο λαός» νομοθετικές πράξεις και χαριστικές συμβάσεις που έμπρακτα δείχνουν ότι «νόμος είναι το δίκιο του επιχειρηματία, του ισχυρού ή του κολλητού». Οταν, για παράδειγμα, κάποιοι καλόγεροι μπορούν να αποκτούν περιουσία δισεκατομμυρίων κάνοντας μερικές επισκέψεις σε ανθρώπους του πρωθυπουργού, γιατί να μην αυθαιρετήσει κάποιος πολίτης, όταν γνωρίζει τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση και ξέρει ότι με το κατάλληλο φακελάκι η παρανομία του δεν θα τιμωρηθεί;

Αν θέλουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε για την ελληνική περίπτωση μάλλον δεν πρέπει να αναφερόμαστε σε «κοινωνική συνοχή», αλλά μάλλον πρέπει να προσέξουμε την κοινωνική ανοχή στην παρανομία, που χρόνια τώρα επιβιώνει και ένα αόρατο πλέγμα κοινωνικής συνενοχής που δημιουργεί την ψευδαίσθηση «κοινωνικής συνοχής»

Οταν γίνει αποδεκτό ότι «νόμος είναι το δίκιο του αγρότη» ποιος μπορεί να πείσει τον φορτηγατζή να μην κλείσει την εθνική οδό ώστε να κάνει και το δικό του δίκιο νόμο; Kι αν όλοι πεισθούμε ότι νόμος είναι το δικό μας δίκιο και η πολιτεία δεν μπορεί ή δεν θέλει να το επιβάλει, ποιος μπορεί να μας εμποδίσει ώστε να επιβάλουμε μόνοι μας τον δικό μας νόμο; Περί ποίας κοινωνικής συνοχής μιλάμε, όταν οι αρμοί της κοινωνίας μας (κανόνες συμβίωσης θεσπισμένοι ή μη) κόβονται και ράβονται σύμφωνα με τα αυταπόδεικτα «δίκια» του καθενός;

Στο πραγματικό επίπεδο η κοινωνική συνοχή γίνεται κουρέλι όταν κάθε είδους «δίκιο» γίνεται νόμος εκτός πολιτικής διαδικασίας. Aυτή είναι και η ελληνική περίπτωση τα τελευταία χρόνια. Zούμε σε μια «κοινωνία κολλητών» και η παράβαση κάθε νομιμότητας μένει κατά κανόνα ατιμώρητη. Xαριστικές συμβάσεις και διαφθορά πολιτικών σε μακρο-επίπεδο, «ο φίλος εφοριακός» σε μικρο-επίπεδο έφτιαξαν μια κοινωνία που ο μόνος συνεκτικός της ιστός είναι η συνενοχή. Ενα αυθαίρετο κτίσμα δεν πρόκειται ποτέ να καταγγελθεί γιατί όλοι μας έχουμε αυθαιρετήσει στη ζωή μας ή σκοπεύουμε σύντομα να αυθαιρετήσουμε. H ανοχή προς τον παρανομούντα είναι ανοχή προς τον ίδιο μας τον εαυτό.

Αν θέλουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε για την ελληνική περίπτωση μάλλον δεν πρέπει να αναφερόμαστε σε «κοινωνική συνοχή», αλλά μάλλον πρέπει να προσέξουμε την κοινωνική ανοχή στην παρανομία, που χρόνια τώρα επιβιώνει και ένα αόρατο πλέγμα κοινωνικής συνενοχής που δημιουργεί την ψευδαίσθηση «κοινωνικής συνοχής». Είναι χαρακτηριστικό ότι για πολλά χρόνια η καταγγελία στις αρχές κάποιας παρανομίας εθεωρείτο «ρουφιανιά», δηλαδή αμάρτημα βαρύτερο από την καταγγελθείσα παρανομία.

Τώρα όμως το έλλειμμα της πραγματικής κοινωνικής συνοχής γίνεται ορατό. Τα «Δεκεμβριανά των δεκαεξάρηδων» έδειξαν δύο πράγματα. Από τη μια μεριά είχαμε ένα ξέσπασμα της νεολαίας που ξεπερνούσε τη διαμαρτυρία για τον φόνο ενός μαθητή. Με πράξεις και συνθήματα αμφισβήτησαν κάθε κρατική, αλλά και κοινωνική, δομή. Αρα υπάρχει μια τομή της κοινωνικής συνοχής σε επίπεδο γενεών, το οποίο δεν είχαμε προσέξει. Από την άλλη μεριά είδαμε την αμηχανία της κυβέρνησης και της αστυνομίας να επιβάλλει την τάξη. Κατανοητή: εν ονόματι ποιας κοινωνικής ευταξίας μπορεί η πολιτεία να επιβάλει την τάξη στους νεαρούς βλαστούς της που παραβιάζουν τους νόμους;

το πλεόνασμα που υπήρχε για να επιδοτείται αυτή η πλασματική κοινωνική συνοχή, εξανεμίστηκε. Χτίσαμε ό,τι ήταν ελεύθερο, τα κοινοτικά κονδύλια δεν παρέχονται πλέον χωρίς εγγυήσεις παραγωγής πραγματικού έργου, το μαύρο χρήμα δεν ξεπλένεται τόσο εύκολα, η παραγωγική δομή της χώρας εξανεμίστηκε

Οι πληγές στο σώμα της κοινωνικής συνοχής είναι βαθιές και απλώς τώρα κακοφορμίζουν. Τώρα αρχίζουν και φαίνονται οι πραγματικές διαιρέσεις στην κοινωνία. Υπήρχαν και παλιότερα, αλλά απλώς η ελληνική πολιτεία αντί να συνθέτει τις αντιθέσεις, τις έθαβε κάτω από βουνά επιδοτήσεων. Μέχρι τώρα το δίκιο του καθενός επιδοτούνταν. Oι πληγέντες της α΄ κινητοποίησης ήξεραν ότι η αυριανή (δική τους) κινητοποίηση όχι μόνο θα «πληρώσει τα σπασμένα» αλλά μπορεί να τους βγάλει και κάτι τι παραπάνω. Η μεγάλη διαφθορά δεν φαινόταν τόσο αποκρουστική· μάλλον έμοιαζε με «ελευθέρας» για τη μικρότερη διαφθορά. Ολόκληρη η κοινωνία, από τους επιχειρηματίες μέχρι τους αγρότες και τους εργάτες, απευθυνόταν σε ένα αδιαφανές πράγμα που λέγεται Δημόσιο και ήξεραν ότι το «δίκιο» τους θα αμειφθεί με το παραπάνω. Στο όνομα, πάντα, της «κοινωνικής συνοχής»…

Ομως το πλεόνασμα που υπήρχε για να επιδοτείται αυτή η πλασματική κοινωνική συνοχή, εξανεμίστηκε. Χτίσαμε ό,τι ήταν ελεύθερο, τα κοινοτικά κονδύλια δεν παρέχονται πλέον χωρίς εγγυήσεις παραγωγής πραγματικού έργου, το μαύρο χρήμα δεν ξεπλένεται τόσο εύκολα, η παραγωγική δομή της χώρας εξανεμίστηκε. Το σύστημα όπως το φτιάξαμε έχασε τους πόρους χρηματοδότησής του. Δεν μπορεί να συντηρήσει την «κοινωνική συνοχή», όπως μέχρι σήμερα την ξέραμε. Και το έλλειμμα πραγματικής «κοινωνικής συνοχής» είναι πολύ κακό νέο για εποχές ύφεσης…

Πάσχος Μανδραβέλης

——————————————————-

Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 9/8/2009

7 σχόλια
Leave a comment »

  1. δεν γίνεται αναφορά στον «νόμου του κράτους». προφανώς ο συγγραφέας θεωρεί πως αυτό μόνο υπηρετεί την κοινωνική συνοχή; γιατί τότε έχουμε πάλι την κλασική παραδοχή των νεο-φιλελεύθερων, πως οι νομοθέτες έχουν το κοινωνικό συμφέρον κατά νου όταν συντάσουν νόμους. και οι παραδοχές πρέπει να αποδεικνύονται, γιατί διαφορετικά τέτοια επιχειρηματολογία δεν διαφέρει και πολύ απ’ την συντεχνιακή λογική των αγροτών που υποτίθεται πως κατακρίνει. http://comzeradd.wordpress.com/2009/05/31/to-thrimatismeno-parathiro/

    ΥΓ. στα «δεκεμβριανά των 16χρονων» βρέθηκαν στον δρόμο 20.000 άνθρωποι (φυσικά όχι 16χρονα). πρετεντερίζει αρκετά ο κ. μανδραβέλης

  2. Κι όμως, θεωρώ ότι τα 16χρονα ήταν «παιδάκια» κατευθυνόμενα. Ναι υπάρχει οργή αλλά δεν διοχετεύεται στην σωστή κατεύθυνση. Η οργή των παιδιών ήταν υπό τις ευλογίες των γονιών τους, τις δικές μας, των δημοσιογράφων… Του συστήματος.

    Τους είδα να κάνουν απεργίες στην Δράμα το πρωί, τους είδα να πηγαίνουν κανονικά στα φροντιστήρια τους, για να μην χάσουν ούτε μια ώρα. Δεν είδα πουθενά καταγγελίες για το σύστημα: Καθηγητές που παραδίδουν ιδιαίτερα, Σχολεία που δεν είναι ικανά να φιλοξενήσουν τους μαθητές τους, κλπ. Κανένα από αυτά τα θέματα δεν βγήκε στην επιφάνεια, γιατί εκεί «η μαγκιά δεν περνάει». Ποιο 16χρονο που σπάει τα πάντα στο σχολείο του μπορεί να πάει σπίτι και να πει στον πατέρα του ότι δεν θα πάει στα ιδιαίτερα του, γιατί αυτό το σύστημα είναι ενάντια σε ότι θα έπρεπε να εκφράζει η παιδεία; Με μια σφαλιάρα θα του έφευγε η «μαγκιά».

    Δεν έχω καμιά απολύτως εμπιστοσύνη σε 16χρονα που βγαίνουν στους δρόμους επειδή έχουν λάβει την ευλογία των καθηγητών τους από την μια, και διαλέξεις πολιτικών του συνασπισμού ή άλλων κομμάτων (αντιπολίτευση) από την άλλη.

    Έλεος.

  3. ps. Στην Αθήνα δεν ξέρω τι έγινε, στην Δράμα όπου ζω μόνο 16χρονα είχαμε στον Δρόμο & σκηνές απείρου κάλους

  4. στην αθήνα σίγουρα δεν ήταν 16χρονα και σίγουρα δεν ήταν κατευθυνόμενα. άλλωστε οι θεωρίες συνομωσίας ποτέ δεν μ άρεσαν 😉

    και μόνο το γεγονός πάντως πως παιδιά/μαθητές κάνουν το παν για να μην πάνε στο σχολείο δείχνει πόσο αποτυχυμένο είναι το εκπαιδευτικό συτημα. ένα σύστημα που δεν διδάσκει την ευτυχία ως απότερο στόχο αλλά την επιτυχία, όπως άλλωστε και όλο το σύγχρονο οικοδόμημα του φιλελευθερισμού. όσο πιο νωρίς αντιληφθούμε πως μας «εκπαιδεύουν» για δική τους χρήση, τόσο πιο νωρίς θα κατεφέρουμε να παρουμε την τύχη της ζωής μας στα χέρια μας.

  5. «Του φιλελευθερισμού» είναι και το κρατικό, μονοπωλιακό εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα; Για φαντάσου! Μεγαλοκαρχαρίας ο φιλελευθερισμός.

    Και για να σοβαρευτούμε, οι παρεμβάσεις / κατευθύνσεις των κομμάτων (ιδίως του ΚΚΕ) στο χώρο των σχολείων είναι πασίγνωστες και δεν είναι θεωρία συνομωσίας η αναφορά σε αυτές. Έχω φάει προσωπικά (εγώ και οι συμμαθητές μου) καπέλωμα από το ΚΚΕ όταν ήμουν μαθητής και ήταν ιδιαίτερα διδακτικό ως εμπειρία.

  6. Α, κι εσύ έκανες μαθητής πορεία φωνάζοντας «όχι στους πέρσινγκ όχι και στους κρουζ, θέλουμε Ευρώπη χωρίς νεκρούς»;

  7. >»Α, κι εσύ έκανες μαθητής πορεία φωνάζοντας “όχι στους πέρσινγκ όχι και στους κρουζ, θέλουμε Ευρώπη >χωρίς νεκρούς”;
    Λυπάμαι, έπεσες έξω…

    Επί της ουσίας, αυτό που λέει το άρθρο θα έπρεπε να είναι και ο στόχος κάθε σοβαρής πολιτικής προσπάθειας. Η επίτευξη μιας (νέας) κοινωνικής συμφωνίας και η σύζευξη πόλων φαινομενικά άσχετων μεταξύ τους με κάποιους κοινούς στόχους. Κοινωνική συνοχή χωρίς «κοινό» όραμα και στόχους (ή ένα κυρίαρχο σύνολο καθοδηγητικών αξιών) δεν επιτυγχάνεται.
    Η απουσία αυτών οδηγεί αναπόφευκτα στο «ο καθένας για την πάρτη του» και μάλιστα στη βαλκανική εκδοχή του η οποία δεν είναι και η καλύτερη.

Σχολιαστε