- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

Το Διαδίκτυο ως μία εν δυνάμει ανοικτή δημόσια υποδομή

του Θανάση Πρίφτη

Με λίγα λόγια

Ενώ το ίδιο το Διαδίκτυο με τα πρωτόκολλά του (TCP/IP [1]) ορίζει και υλοποιοεί την ανοικτή υποδομή, το γεγονός ότι υλοποιείται μέσα απο ψεύτο – δημόσιες και ψεύτο – ανοικτές υποδομές (υποδομές τηλεπικοινωνιακών παρόχων) καταλύει τον βασικό χαρακτήρα του ο οποίος δεν είναι άλλως από: την ανεμπόδιστη συμμετοχή και διακίνηση πληροφορίας από όλους τους χρήστες.

Το βασικό ζήτημα έγκειται στο ποιος θα πρέπει να είναι ο χαρακτήρας των δημόσιων επενδύσεων και τι είδους υποδομές αυτές θα πρέπει να ενθαρρύνουν

Το βασικό ζήτημα έγκειται στο ποιος θα πρέπει να είναι ο χαρακτήρας των δημόσιων επενδύσεων και τι είδους υποδομές αυτές θα πρέπει να ενθαρρύνουν.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η αναφορά στο Διαδίκτυο δεν περικλείει ιδιαίτερα διαδεδομένες εφαρμογές όπως ο Παγκόσμιος Ιστός , το Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο, τα Ομότιμα Δίκτυα αλλά στα πρωτόκολλα που επιτρέπουν την ύπαρξή τους. Τα πρωτόκολλα καθε αυτά δεν πριμοδοτούν την μία ή την άλλη εφαρμογή, στοιχείο κρίσιμο και, μάλλον αντίθετα, προς τον χαρακτήρα των υποδομών που τα φιλοξενούν, τα φυσικά δίκτυα, δηλαδή, των τηλεπικοινωνιακών παρόχων.

Το Διαδίκτυο ενδυνάμωσε μια σειρά απο ανοικτές ιδέες – πλατφόρμες

Οι ιδέες – πλατφόρμες, αυτές συνθέτουν ένα νέο πεδίο υποδομών που όπως και το Διαδίκτυο θα επηρεαστούν με καθοριστικό από τις φυσικές υποδομές από τις οποίες φιλοξενούνται. Ποιος θα είναι δηλαδή ο τελικός χαρακτήρας τους βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση από τις φυσικές υποδομές που τις φιλοξενούν την διαχείρισή τους, την διαθεσιμότητά τους κοκ. Συνοπτικά μπορούμε να καταγράψουμε:

  • Το κίνημα του ΕΛΛΑΚ [2] με τον τρόπο παραγωγής, διάθεσης και διάχυσης του λογισμικού καθώς και τις άδειες διάθεσης περιεχομένου creative commons [3]
  • Τα παραδείγματα της ανοικτής διαχείρισης, πρόσβασης και χρήσης των υποδομών στο φυσικό επίπεδο επίπεδο, στο επίπεδο του δικτύου και στο επίπεδο εφαρμογών και υπηρεσιών.
  • Τις συνεργασίες γύρω απο ανοικτά πρότυπα με αποκορύφωση τον Ευρωπαϊκό ορισμό [4] για αυτά αλλά και πολλών εταιρειών γύρω απο το ODF [5]
  • Την προσπάθεια γύρω απο την ανοικτή πρόσβαση στην πληροφορία, την ανοικτή επιστήμη και την ανοικτή καινοτομία
  • Την καθοριστική ιδεά ότι ο ανταγωνισμός έχει νόημα και είναι πραγματικός όταν βασίζεται σε ανοικτές πλατφόρμες και υποδομές
  • Τους θεσμούς μέσα απο τους οποίους στηρίζονται πολλά από τα παραπάνω (ΙΕΕΕ [6], FSF [7])
    με ανατρεπτικές πρακτικές πολυσυλλεκτικότητας και συμμετοχής.

Ο σύνθετος χαρακτήρας των υποδομών

Μπορούμε να περιγράψουμε τις υποδομές ως συστήματα διαχείρισης φυσικών και υλικών πόρων αλλά και ιδεών που δημιουργήθηκαν είτε μέσα από ευρεία κοινωνική συμμετοχή είτε λόγω επένδυσης δημόσιων πόρων. Υπάρχει ένα κενό τόσο σε οικονομικό όσο και σε επιστημονικό επίπεδο για τον τρόπο που οι δημόσιες υποδομές ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη, πέρα από μια γενική συμφωνία στο ότι αποτελούν συστατικό κοινωνικής και ιδιωτικής γνώσης, επιχειρηματικότητας και καινοτομίας.

Οι υποδομές, και ιδιαίτερα οι παραδοσιακές (μεταφορές, επικοινωνίες, συστήματα διακυβέρνησης) είναι σε μεγάλο βαθμό ενσωματώσιμες στις οικονομικές και κοινωνικές δομές, διάφανες (με την έννοια ότι αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξη τους κυρίως όταν δυσλειτουργούν), σχετίζονται άμεσα με καθημερινές πρακτικές ενώ είναι, θεωρητικά, προσαρμόσιμες σε νέες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες. Είναι κατά κύριο λόγο δημόσιες και κοινωνικές ενώ μπορούν να έχουν και εμπορικό χαρακτήρα. Το θέμα, όμως, δεν είναι πως ονοματίζονται σε ένα κόσμο που τα όρια δημοσίου και ιδιωτικού είναι όλο και λιγότερο διακριτά. Το θέμα είναι κάτω από ποιους κανόνες λειτουργούν και πως το δημόσιο χρησιμοποιεί τους συλλογικούς πόρους στην ενίσχυσή τους.

Τι είναι μια ψεύτο ανοικτή υποδομή

Ψεύτο ανοικτή υποδομή (pseudo open infrastructures) είναι μια υποδομή της οποίας η διαχείριση γίνεται κατά τρόπο ανοικτά προσβάσιμη στο ευρύ κοινό, χωρίς να παρεμβαίνουν, κατά κανόνα, κριτήρια πέρα του οικονομικού. Γίνεται, δηλαδή, ανοικτή χρήση της υποδομής χωρίς όμως οργανωμένη συμμετοχή των πολιτών στην εξέλιξή της.

Αντίθετα από μια ψεύτο ανοικτή υποδομή το Διαδίκτυο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για υποδομές που είναι προσβάσιμες αλλά και ανοικτές προς την συμμετοχή του πολίτη στην εξέλιξή τους

Η ταύτιση υπηρεσιών και ψεύτο ανοικτών υποδομών έχει δημιουργήσει ένα ακόμα πιο θολό τοπίο για την σημασία τους ή την μέτρηση της αποτελεσματικότητάς τους (βασικό παράδειγμα οι τηλεπικοινωνίες), με αποτέλεσμα να αμφισβητείται όλο και περισσότερο ο αναπτυξιακός και κοινωνικός χαρακτήρας τους.

Αντίθετα από μια ψεύτο ανοικτή υποδομή το Διαδίκτυο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για υποδομές που είναι προσβάσιμες αλλά και ανοικτές προς την συμμετοχή του πολίτη στην εξέλιξή τους. Σε συνδυασμό με ενσύρματες ή ασύρματες ανοικτές φυσικές υποδομές δημιουργούνται διαρκώς επεκτάσιμες λύσεις, οι οποίες ενθαρύνουν, και δεν αλλοιώνουν ή παρεμποδίζουν με τεχνιτούς τρόπους, την ατομική και συλλογική έκφραση. Η λογική αυτή έχει καθορίσει και την εντινόμενη προσπάθεια της δημιουργίας εναλλακτικών υποδομών.

Οι άνθρωποι διαμορφώνουν τις υποδομές

Υπάρχουν δύο πολύ γενικές κατηγορίες διεθνών εναλλακτικών μοντέλων ανάπτυξης ανοικτών δικτυακών υποδομών: τα εκπαιδευτικά, ερευνητικά δίκτυα (πχ. GEANT [8]) και τα εναλλακτικά δίκτυα σε πόλεις (πχ. πόλεις της Σουηδίας [9]).

Η εμπειρία, δηλαδή, διαφόρων κοινωνιών (Σουδικό μοντέλο κοινωνικών υποδομών) και κοινοτήτων (ερευνητική και εκπαιδευτική) πάνω σε τέτοια συστήματα και υποδομές αποτελεί καταλυτικό παράγοντα εναλλακτικής ανάπτυξης και διαχείρισης ανοικτών διαδικτυακών υποδομών. Τα στοιχεία αυτά, τα οποία εντοπίζονται και στα εκπαιδευτικά δίκτυα αλλά και στα Εναλλακτικά Δίκτυα σε πόλεις, είναι περιλαμβάνουν:

α. Οργάνωση και ιδιοκτησία: Επιλέγονται νέα σχήματα με πολύπλευρη συμμετοχή και προωθούνται νέοι μέθοδοι υλοποίησης δικτύων, βασιζόμενες στο γεγονός ότι το δίκτυο θεωρείται κοινωνικό κεφάλαιο / επένδυση και όχι υπηρεσία η οποία μισθώνεται από τον βασικό τηλεπικοινωνιακό πάροχο.

β.Δομή και αρχιτεκτονική: Η αρχιτεκτονική των δικτύων αυτών επικεντρώνεται στις εξελιγμένες ανάγκες των χρηστών τους και λιγότερο σε υπάρχοντα οικονομικά δεδομένα (δεδομένα αγοράς).

γ. Επιχειρηματικά μοντέλα και χρηματοδότηση: Οι κυβερνήσεις παίζουν σημαντικό ρόλο, συνεργαζόμενες με επιχειρήσεις και ακαδημαϊκά ιδρύματα. Η συνεργασία αυτή έχει ενδιαφέροντα αποτελέσματα όπως την δημιουργία νέων παιχτών στην αγορά (τόσο στην διαχείριση των υποδομών όσο και στην παροχή νέων υπηρεσιών), και επικεντρώνεται, κατά κύριο λόγο, στην προώθηση τοπικών δράσεων με στόχο την ευρεία εγκατάσταση σκοτεινών οπτικών ινών και την υλοποίηση περιφερειακών δικτύων για κάλυψη ευρύτερων κοινωνικών αναγκών

Η περίπτωση του ανοικτού φάσματος

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μονοδιάστασης χρήσης δημόσιων πόρων και υποδομής είναι η περίπτωση του φάσματος. Οι υπάρχουσες πολιτικές διαχείρισης φάσματος βασίζονται σε ξεπερασμένα τεχνολογικά δεδομένα “κλείνοντας” σχεδόν όλο το διαθέσιμο φάσμα, ενώ χρησιμοποιείται πρακτικά ελάχιστο απο αυτό. Οι εξελίξεις γύρω από το λογισμικό χρήσης του ραδιοφάσματος λαμβάνουν σαν δεδομένο το γεγονός ότι τα ραδιοκύματα δεν αναμιγνύονται / παρεμβάλλονται μεταξύ τους αλλά εξαρτάται από τον δέκτη τους να τα αναγνωρίσει και να τα ξεχωρίσει. Το γεγονός αυτό κάνει απολύτως αναγκαία την επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο γίνεται η διαχείριση του φάσματος, μια συζήτηση που έχει ξεκινήσει στις ΗΠΑ αλλά η Ευρώπη δυσκολεύεται να ακολουθήσει.

Τα δυνητικά αποτελέσματα της ιδέας του ανοικτού φάσματος στηρίζονται στον συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό ανάπτυξης της χωρητικότητας / δυνατότητας των δικτύων και στην αποτελεσματικότητα με την οποία η χωρητικότητα αυτή διαμοιράζεται προς τους χρήστες. Οι ίδιοι οι χρήστες, επομένως, καλούνται να διαμορφώσουν κάτω από κατάλληλες επιστημονικές πολιτικές και οικονομικές συνθήκες την χρήση της υποδομής αυτής. Κάτι το οποίο, εν μέρει, κάνουν οι χιλιάδες χρήστες των ασυρμάτων δικτύων πολλών ελληνικών αλλά και παγκόσμιων πόλεων.

—————————————————————————————————-
Πηγές:

Υποδομές
Olivier Coutard, The Governance of Large Technical Systems. (New York: Routledge, 1999);

Renate Mayntz and Thomas P. Hughes, (editors), The Development of Large Technical Systems. (Boulder Colo.: Westview Press, 1988);

Wieber Bijker and John Law, (editors), Shaping Technology/Building Society: Studies in Sociotechnical Change. (Cambridge Mass.: MIT Press, 1992).

Ανοικτές και ψεύτο ανοικτές υποδομές
Yochai Benkler, Property, Commons, and the First Amendment: Towards a Core Common Infrastructure (White Paper for the Brennan Center for Justice) (March, 2001);

Lawrence Lessig, The Future of Ideas: The Fate of the Commons in a Connected World (2001)

The Wealth of the Netwoks, [10] Yochai Benkler [11]

Το ανοικτό φάσμα
Η συζήτηση, σε παγκόσμιο επίπεδο, γύρω από το θέμα (http://cookreport.com/ [12], βασικοί διαμορφωτές: Larry Lessig [13], Yochai Benkler [11], David Reed [14], Dewayne Hendricks [15]…) βρίσκεται σε εξέλιξη με βασικό στόχο την ανάδειξη του θέματος του «ανοικτού – κοινού φάσματος» (spectrum commons) ως βασικό ζήτημα πολιτικής συζήτησης.

Rise of the Stupid Network [16]” D. Isenberg

End-to-End networks [17], J.H. Saltzer, D.P. Reed and D.D. Clark

Connectivity: What Is It and Why Is It Important? [18] Bob Frankston [19]

Google on spectrum policy [20]