Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρόσφατη χρεωκοπία της μεγάλης αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας General Motors, απασχόλησε –και δικαιολογημένα- τα ΜΜΕ της χώρας μας. Όμως, ακόμα πιο σημαντικό, είναι ίσως ένα γεγονός που αποσιωπήθηκε σχεδόν τελείως: ότι η χρεωκοπία της General Motors αντιπροσωπεύει πάνω απ’ όλα την ολοκληρωτική χρεωκοπία της θεωρίας των πανίσχυρων «παγκόσμιων μονοπωλίων», με την οποία έχουν γαλουχηθεί γενεές επί γενεών στην Ελλάδα. Αυτό που έδειξε η κατάρρευση της GM είναι ότι τα «πανίσχυρα μονοπώλια» υπόκεινται στους ίδιους κανόνες ανταγωνισμού, όπως το γειτονικό εμπορικό κατάστημα της γειτονιάς μας. Αυτοί οι κανόνες υπαγορεύουν ότι για να επιβιώσει κάποιος, θα πρέπει να πουλάει ένα ποιοτικό προϊόν, σε μια τιμή που να είναι πρόθυμος να πληρώσει ο καταναλωτής.
Δυστυχώς, για την GM (και τους μετόχους της) δεν τα κατάφερε και τόσο καλά. Για πολλά χρόνια, παρήγαγε αναχρονιστικά προϊόντα και ουδέποτε έλαβε την τιμή της βενζίνης υπόψη όταν σχεδίαζε αυτοκίνητα. Όταν, λοιπόν, ανέβηκαν πάρα πολύ οι τιμές του πετρελαίου και ήρθε και η ύφεση, αποκαλύφτηκαν οι αδυναμίες στο μοντέλο λειτουργίας της και ότι αδυνατούσε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της.
Το ερώτημα όμως είναι το εξής: και τι έγινε που πτώχευσε η μεγαλύτερη βιομηχανική εταιρεία στον κόσμο; Θα έρθει το τέλος του κόσμου ή δεν θα κατασκευάζει κανείς πλέον αυτοκίνητα;
Η απάντηση είναι όχι. Θα πάρουν μερίδιο αγοράς άλλες επιχειρήσεις -πάντα κάποιος θα κατασκευάζει αυτοκίνητα. Επιπλέον, η οντότητα GM θα συνεχίσει να υπάρχει, απλά θα λειτουργεί υπό νέα διεύθυνση. Αυτό, όμως, που λίγοι συνειδητοποιούν είναι ότι η πτώχευση της GM είναι κάτι το θετικό για την αγορά και την οικονομία και, προπάντων, για το βιοτικό επίπεδο όλων μας.
Ο Αυστριακός νεομαρξιστής οικονομολόγος, Joseph Schumpeter -που είχε τον ίδιο θαυμασμό με τον Μαρξ για την τεράστια δημιουργική δύναμη του καπιταλισμού- έκανε γνωστή την έννοια της “δημιουργικής καταστροφής”. Σύμφωνα με τον Schumpeter, η δημιουργικότητα των επιχειρήσεων δημιουργεί τα δεδομένα για μακροχρόνια ανάπτυξη, παρόλο που κατά τη διάρκειά της, καταστρέφονται μεγάλες εταιρείες που, πολλές φορές, απολαμβάνουν ακόμα και μονοπωλιακό καθεστώς.
Αυτό ακριβώς έγινε με την GM. Ρευστοποιήθηκε μια πολύ μεγάλη και μη παραγωγική εταιρεία, που παρήγαγε προϊόντα που δεν αγόραζε ο κόσμος και θα αντικατασταθεί με μια άλλη εταιρεία, με καθαρό ισολογισμό και ένα πιο ευέλικτο σχήμα. Η παλαιά διοίκηση έφυγε, ήρθαν καινούργια πρόσωπα και πολλές μονάδες θα κλείσουν ή θα πουληθούν σε τρίτους, που θέλουν να αναλάβουν το ρίσκο να συνεχίσουν να παράγουν αυτά τα αυτοκίνητα. Ήδη η Hummer & Saturn πουλήθηκαν, και σαν ανεξάρτητες εταιρείες θα έχουν άλλη στρατηγική και άλλο σχεδιασμό.
Η πτώχευση της GM εξυπηρετεί, πρώτα απ’ όλα, τα «συμφέροντα της προόδου», όπως θα έλεγαν και οι σύντροφοι στον Περισσό και παύει να υπάρχει μια απαρχαιωμένη εταιρεία. Η πτώχευση της GM επιβραβεύει τις υπόλοιπες εταιρείες του κλάδου (και τους μετόχους αυτών) διότι έκαναν σωστά την δουλειά τους– αυτό σημαίνει δικαιοσύνη της αγοράς και του ανταγωνισμού. Η καινούργια GM θα είναι πιο μικρή και πολλές μονάδες θα πουληθούν σε τρίτους. Άρα, θα είναι πιο ευέλικτη … κάτι που δεν ήταν η χτεσινή GM. Η καινούργια GM θα μπορεί πιο γρήγορα να προσαρμοστεί έτσι ώστε να προσφέρει προϊόντα που θέλει η αγορά. Αυτό θα είναι καλό, διότι θα πιέσει και τους υπόλοιπους ανταγωνιστές να παράγουν ακόμα πιο ανταγωνιστικά και πρωτότυπα προϊόντα. Η ανάγκη για καινοτόμα προϊόντα θα πιέσει την GM αλλά και τους ανταγωνιστές να εντείνουν την έρευνα για τα αυριανά οικολογικά αυτοκίνητα. Οι καταναλωτές θα έχουν ακόμα μεγαλύτερη ποικιλία αυτοκινήτων σε ανταγωνιστικές τιμές.
Άσχετα αν στην Ελλάδα δεν μπορούμε να καταλάβουμε αυτές τις έννοιες (και επιμένουμε να σώσουμε την ΕΝΚΛΩ και άλλες απαρχαιωμένες επιχειρήσεις), σημασία έχει ότι έτσι λειτουργεί η αγορά και η πραγματική οικονομία. Φυσικά, στην όλη ιστορία υπάρχουν κερδισμένοι και χαμένοι. Ας αρχίσουμε με τους χαμένους. Αυτοί που έχασαν από την πτώχευση της GM είναι, κυρίως, οι μέτοχοι και οι ομολογιούχοι. Οι μέτοχοι διότι εμπιστεύτηκαν μια διοίκηση που δεν έκανε καλά τη δουλειά της και οι ομολογιούχοι διότι δάνεισαν μια απαρχαιωμένη εταιρεία με πολλή μόχλευση. Με λίγα λόγια, αυτοί που έχασαν ήταν οι κεφαλαιούχοι. Σαφώς χαμένοι θα είναι και πολλοί εργαζόμενοι, που θα απολυθούν το προσεχές διάστημα. Αυτό, όμως, έχει περισσότερο να κάνει με την οικονομική ύφεση και την τρομερά μειωμένη ζήτηση, παρά με ο,τιδήποτε άλλο. Ακόμα, όμως, και αν δεν είχε να κάνει με την τωρινή ύφεση και έκλεινε η GM, απλά λόγω επιχειρηματικών λαθών, το θέμα είναι ότι η δημιουργική καταστροφή θα δημιουργήσει άλλες θέσεις εργασίας, πολλές φορές σε διαφορετικούς κλάδους.
Στο τέλος της ημέρας, η διαδικασία της δημιουργικής καταστροφής (creative capital destruction) ανακατανέμει τους παραγωγικούς πόρους μιας οικονομίας εκεί που χρειάζονται περισσότερο διότι φεύγουν από την εικόνα οι μη παραγωγικές και απαρχαιωμένες επιχειρήσεις. Αυτό ανεβάζει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και προϊόντων και επικεντρώνει τους πόρους εκεί που έχουν την καλύτερη δυνατότητα να παράγουν κάτι το καινοτόμο, ανταγωνιστικό σε τιμή και χρήσιμο. Η διαδικασία της δημιουργικής καταστροφής ωφελεί την αγορά και την οικονομία και πάνω από όλα, είναι ο κύριος λόγος για την πρόοδο του ανθρώπου και για το αυξημένο βιοτικό επίπεδο, που απολαμβάνουμε όλοι τα τελευταία 100 χρόνια.
Γιώργος Καισάριος
—————————————————————
Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στις 20/6/2009 στο newstime.gr [1]