Στη μεγάλη ιστορική διάρκεια από την περίοδο του πρώιμου ευρωπαϊκού διαφωτισμού μέχρι την σημερινή εποχή, ο δυτικός πολιτισμός επιχείρησε πολλές φορές και με διάφορους τρόπους την εισαγωγή μηχανισμών στην οργάνωση των κοινωνιών που σκοπό θα είχαν την άμβλυνση των οικονομικών ανισοτήτων. Κορωνίδες αυτής της μακράς ιστορικής προσπάθειας αποτελούν η γαλλική επανάσταση [1], η επανάσταση των μπολσεβίκων [2]και η μεταπολεμική και παραδοσιακή πλέον ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία [3].
Η γαλλική επανάσταση γέννησε τον φιλελευθερισμό και τον σοσιαλισμό. Ο φιλελευθερισμός ως το γνήσιο τέκνο της επανάστασης εξορθολόγισε την οργάνωση των κοινωνιών, κατήργησε τα δικαιώματα ευγενείας, περιόρισε την εκλησιαστική εξουσία και έθεσε όλους τους πολίτες ίσους απέναντι στον νόμο, οπλίζοντας τους μάλιστα με ισοδύναμα δικαιώματα ψήφου και απεριόριστης ελευθερίας πολιτικής βούλησης και δράσης. Αντίθετα ο σοσιαλισμός συμπεριφέρθηκε σαν νόθο τέκνο της επανάστασης. Βασίστηκε στο σύνθημα της ριζοσπαστικής γιακωβίνικης αριστεράς, ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη, που όμως οδήγησε στην τρομοκρατία και στον Ναπολέοντα [4]. Έτσι το άσβεστο αίτημα του εξισωτισμού μεταλαμπαδεύθηκε μέσα από το έργο του Μαρξ [5] και το σύστημα του επιστημονικού σοσιαλισμού [6], στην επανάσταση των μπολσεβίκων [7] και στον υπαρκτό σοσιαλισμό. Το αδιέξοδο της οργάνωσης αυτών των κοινωνιών για μια πιο δίκαιη κοινωνία είναι πια προφανές ακόμη και στα μάτια των πρώην οπαδών και πιστών του μαρξισμού-λενινισμού. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ανισότητα, φτώχεια και ανελευθερία.
Η μεταπολεμική ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία αποτελεί την τρίτη ιστορική έκφανση του αιτήματος του εξισωτισμού. Η σοσιαλδημοκρατία ξεκινά ουσιαστικά με την έκδοση του περιοδικού «Σοσιαλδημοκράτης» στο Λονδίνο από τον Μπέρνσταϊν [8] και την ρήξη του με το αποκαλούμενο μαρξιστικό κέντρο που εκπροσωπούσε ο Κάουτσκυ [9] ως συνεχιστής της παράδοσης των Μαρξ και Ένγκελς [10]. Η σοσιαλδημοκρατία προσπάθησε να ελέγξει την αγορά με κρατική παρέμβαση εισάγοντας το σύστημα της μικτής οικονομίας. Κύρια όμως επιδίωξη της ήταν η αναδιανομή του εισοδήματος μέσω ενός ισχυρού συστήματος προοδευτικής φορολογίας που θα μετέφερε το εισόδημα των πλουσίων που αποκόμιζαν από την αγορά στους φτωχούς, αξιοποιώντας τον πολιτικό έλεγχο του κράτους από το εργατικό κόμμα και τις συνδικαλιστικές ενώσεις.
Παρά την ευημερία που ακολούθησε μεταπολεμικά στη Δύση, το πρόβλημα της αναδιανομής του εισοδήματος δεν βελτιώθηκε και η ανισότητα έδειχνε όχι μόνον να επιμένει αλλά και σε αρκετές περιπτώσεις χωρών να αυξάνεται. Στην ουσία στήθηκε, εκ μέρους των εργατικών κομμάτων που ήσαν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην εξουσία, ένας γραφειοκρατικός μηχανισμός που ενώ ανέλαβε το μέγα ηθικό έργο της υλοποίησης της αναδιανομής, στην πράξη καταστρατηγούσε τις πολιτικές εντολές, μετατρέποντας τα φορολογικά έσοδα σε δική του προσοδοθηρική [11] επικαρπία. Αποτέλεσμα ήταν η γραφειοκρατική τάξη να λειτουργεί σαν αποροφητήρας των φορολογικών εσόδων και να αυξάνει διαρκώς διογκούμενη ενώ οι φτωχοί να αποκομίζουν ελάχιστα οφέλη από την αναδιανεμητική διαδικασία. Το φαινόμενο αυτό έδινε την λανθασμένη εικόνα στους πολιτικούς ότι η επιμονή της φτώχειας και της ανισότητας χρειαζόταν περισσότερη κρατική παρέμβαση με συνέπεια να οδηγούμαστε σε μία ποικιλόμορφη και δραματικότερη μεγέθυνση του κράτους χρηματοδοτούμενη με όλο και μεγαλύτερα ελλείμματα που έδιναν όλο και περισσότερο έδαφος για την αύξηση της γραφειοκρατίας ενώ βύθιζαν την οικονομία στο χρέος και την κοινωνία στον ανορθολογισμό.
Η σοσιαλδημοκρατία στο εγχείρημα της να υλοποιήσει τον εξισωτισμό με έμμεσο τρόπο έστρεφε την λειτουργία της δημοκρατίας σε καταχρηστικές συμπεριφορές. Ο Τζέϊμς Μπιουκάναν [12] (Νόμπελ 1986 [13]) έδειξε ότι ο εξισωτισμός της αναδιανομής οδηγεί σε στρατιές γραφειοκρατών προσοδοθήρων που αυξάνουν την ανισότητα και την φτώχεια, ο Ρόναλντ Κόουζ [14] (Νόμπελ 1991 [15]) απαξίωσε την κρατική παρέμβαση εξ αιτίας του δυσβάστακτου κοινωνικού κόστος που προκαλεί σε σχέση με το αποτέλεσμα που επιτυγχάνουν οι ελεύθερες αγορές ενώ ο Φρίντριχ Χάγιεκ [16] (Νόμπελ 1974 [17]) ανέλυσε την σοσιαλδημοκρατία σαν τον δούρειο ίππο του κολλεκτιβισμού που υπονομεύει τις αρετές της φιλελεύθερης δημοκρατίας και την δύναμη της ελεύθερης οικονομίας.
Η γνώση και η εμπειρία λοιπόν που έχουμε διαμορφώσει από την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανισότητας οδηγούν στο σχηματισμό ενός ιδιότυπου θεωρήματος αδυναμίας επίτευξης ενός αποτελεσματικού μηχανισμού που θα εξισώνει τον πλούτο και το εισόδημα. Ο εξισωτισμός παρουσιάζεται σαν την λυδία λίθο της κοινωνικής ευτυχίας για την οποία εφορμά πλήθος πολιτικών αλχημιστών που παρασύρουν τα πλήθη σε λανθασμένη πορεία με τραγικές συνέπειες σε μερικές περιπτώσεις (υπαρκτός σοσιαλισμός, καφκικές κοινωνίες [18]) στην ιστορία.
—————————————————–
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Κέρδος [19]» στις 24/6/2006