Υπάρχει «προοδευτική γνώση»;

Απρ 21st, 2007 | | Κατηγορία: Γενικά, Κόσμος | Email This Post Email This Post | Print This Post Print This Post |

του Τάκη Μίχα*

Η κριτική του Τσόμσκι εναντίον του μεταμοντερνισμού απορρέει από τη γενικότερη ορθολογιστική φιλοσοφία του. Στο πλαίσιο αυτό υπερασπίζεται την επιστημονική γνώση από τις διάφορες προσπάθειες αμφισβήτησής της -ιδιαίτερα αυτές που στο όνομα κάποιας «προοδευτικότητας» θεωρούν ότι ο επιστημονικός λόγος αντιπροσωπεύει την ισχύουσα ιδεολογία. Γράφει σχετικά:

«Στην αναρχική παράδοση κυριαρχεί η αντίληψη ότι υπάρχει κάτι το καταπιεστικό ή περιοριστικό στην ίδια την επιστήμη, ότι θα πρέπει να απελευθερωθούμε από τις καταπιεστικές δομές της επιστημονικής σκέψης κ.λπ. Δεν τρέφω καμιά συμπάθεια προς αυτές τις απόψεις. Δεν υπάρχει κανένα επιχείρημα υπέρ του ανορθολογισμού. Η επιστημονική μέθοδος ταυτίζεται με τον ορθολογισμό και δεν κατανοώ γιατί οι αναρχικοί θα πρέπει να είναι κατ’ ανάγκην εναντίον του ορθολογισμού»

Στο πλαίσιο αυτό ο Τσόμσκι απορρίπτει την άποψη ότι υπάρχει μια ιδιαίτερη κατηγορία γνώσης, η «ριζοσπαστικοποιημένη γνώση». Και γράφει: «Αρνούμαι την ύπαρξη αυτής της έννοιας. Προσωπικά πιστεύω ότι η αντικειμενική γνώση, όταν απαλλαγεί από τους ιδεολογικούς περιορισμούς που επιβάλλει η γενικότερη πολιτική συναίνεση και η κατανομή της εξουσίας, θα οδηγήσει σε ριζοσπαστικά αποτελέσματα».

Σε ένα πιο γενικό επίπεδο Τσόμσκι αντιμάχεται ολόκληρο το ρεύμα της «πολιτικής ορθότητας», που στο όνομα μιας αμφίβολης προοδευτικότητας απορρίπτει τον ορθό λόγο και το μήνυμα του Διαφωτισμού:

«Παλαιότερα οι αριστεροί επιστήμονες (και όχι μόνον αυτοί) προσπαθούσαν να διαφωτίσουν τους φτωχούς καθώς και την εργατική τάξη σχετικά με τα επιτεύγματα της επιστήμης. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Μου φαίνεται απίστευτο ότι οι σημερινοί απόγονοί τους στην Αριστερά προσπαθούν να αφαιρέσουν από τους καταπιεσμένους όχι μόνο τη χαρά της κατανόησης και της διαίσθησης, αλλά επίσης και τα εργαλεία της χειραφέτησής τους πληροφορώντας μας ότι «η ατζέντα του Διαφωτισμού» είναι νεκρή, ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τις «ψευδαισθήσεις της επιστήμης και του ορθολογισμού» -ένα μήνυμα το οποίο θα χαροποιήσει τους ισχυρούς, που είναι ευτυχείς να μονοπωλούν αυτά τα εργαλεία προς ιδία χρήση».

Γενικώς ο Τσόμσκι υποστηρίζει ότι η επιστημονική έρευνα δεν θα πρέπει να περιορίζεται από ιδεολογικούς περιορισμούς ή περιορισμούς που έχουν σχέση με ορισμένες ηθικές αντιλήψεις. Ετσι, απαντώντας σε επικρίσεις κατά του επιστημονικού λόγου, ότι δηλαδή είναι αποκομμένος από τα κοινωνικά προβλήματα, ο Τσόμσκι γράφει ότι είναι «προς τιμήν των επιστημών το γεγονός ότι είναι αποκομμένες από την «ηθική σκέψη και τον κόσμο»». Παρά το γεγονός ότι η ορθολογική έρευνα είναι μέρος του κόσμου, «στόχος της είναι να κατανοήσει, όχι να κατασκευάσει ένα δόγμα το οποίο να συμφωνεί με κάποιες ηθικές ή άλλες προτιμήσεις».

Μοναδικό κριτήριο και στόχος της επιστημονικής έρευνας είναι η αλήθεια.

«Η αλήθεια είναι η αλήθεια. Δεν αποφασίζεις τι είναι αληθές για ιδεολογικούς λόγους […] Πρέπει να προσδιορίσεις τι είναι αληθινό στη βάση δεδομένων και ερμηνείας, καλών επιχειρημάτων, σωστής αξιολόγησης των τεκμηρίων κ.λπ. και το ερώτημα τι είναι προοδευτικό και τι αντιδραστικό δεν έχει καμιά σημασία στην έρευνα».

Οταν ο Τσόμσκι υποστηρίζει την ελευθερία της έκφρασης και της έρευνας στον πανεπιστημιακό χώρο εντάσσει και τους πολιτικούς του αντιπάλους. Ο ίδιος αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ υποστήριξε δημόσια την άποψη πως δεν θα έπρεπε να απαγορευτεί για πολιτικούς ή ιδεολογικούς λόγους να διδάσκουν άτομα τα οποία ο ίδιος θεωρούσε εγκληματίες πολέμου. Υποστήριζε ακόμα και έρευνες που είχαν καθαρά στρατιωτικό χαρακτήρα. Θεωρούσε, για παράδειγμα, ότι έρευνες για τεχνικές καταστολής μιας εξέγερσης δεν θα έπρεπε να απαγορευτούν στα πανεπιστήμια.

———————————————————————–
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία στις 20/04/2007

6 σχόλια
Leave a comment »

  1. «ο Τσόμσκι… υποστήριζε ακόμα και έρευνες που είχαν καθαρά στρατιωτικό χαρακτήρα. Θεωρούσε, για παράδειγμα, ότι έρευνες για τεχνικές καταστολής μιας εξέγερσης δεν θα έπρεπε να απαγορευτούν στα πανεπιστήμια.»

    Προφανώς, πως αλλοιώς να γίνουν γνωστές οι τεχνικές, εκατέρωθεν!

  2. Τελικά, καλά τα γράφει (γι’ αυτό το θέμα τουλάχιστον) ο Τσόμσκι.

  3. Ωραίος ο Τσόμσκης. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι τόσο μεγάλο όνομα. Δεν μπορείς να έχεις τέτοιο status και να είσαι παπαρολόγος.

    Οι διαφορές του είναι ιδεολογικές πιστεύω. Δλδ ο άνθρωπος προτιμά άλλα πράγματα από την ελευθερία (οικονομική κτλ), όπως πιθανότατα η ασφάλεια, η ισότητα κτλ. Είναι όπως λες μου αρέσει το πράσινο. Τα όσα λέει είναι σωστά αν αποδεχτούμε αυτό το απλό γεγονός. Επιθυμεί διαφορετικά πράγματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί υπάρχει τέτοια πολεμική εναντίον του από τους φιλελεύθερους (δλδ καταλαβαίνω, αλλά δεν θα έπρεπε).

    Δεν μπορείς να λες ότι λέει κουταμάρες γιατί του αρέσει το πράσινο ενώ είναι γνωστό ότι το μπλε είναι ανώτερο (σίκ) χρώμα.

  4. Γιάννο, δεν έχω την αίσθηση ότι η ιδεολογία του Τσόμσκυ βασίζεται στην ασφάλεια και στην ισότητα. Στην ελευθερία βασίζεται και αυτός και κριτικάρει το παρών σύστημα σε αυτή την βάση. Δεν νομίζω ότι έχει κάποιο πρόβλημα με την οικονομική ελευθερία per se αλλά μάλλον με το εγκαθιδρυμένο σύστημα που την διαχειρίζεται σήμερα (αυτό που ο ίδιος ονομάζει κορπορατικός μερκαντιλισμός).

    Νομίζω ότι η πολεμική και η αντι-πολεμική του Τσόμσκι εστιάζουν κυρίως στα μέσα και όχι στους επονομαζόμενους στόχους της Αμερικής. Και η αλήθεια είναι ότι η πολεμική του Τσόμσκυ είναι αιχμηρή σε βαθμό που νομίζω οι φιλελεύθεροι την κρίνουν άδικη και άγονη. Για περισσότερα νομίζω ότι θα πρέπει να απευθυνθούμε στο βιβλίο του Τάκη Μίχα.

  5. μα ασφαλωσ οι αποψεις του chomsky βασιζονται στην ελευθερια (και ισοτητα δν το διευκρινησατε) και ασφαλωσ θα κριτικαρει το συστημα και τις αξιες που παραγει,αναρχικος ειναι ο ανθρωπος και αυτο δν το κανει αναξιο κριτη,αντιθετωσ μαλιστα. καλο ετσι πληροφοριακα να γνωριζετε οτι οι βασικες αρχες του αναρχισμου εχουν ιδια βαση με αυτεσ του φιλελευθερισμου, ασχετα αν με το περασμα του χρονου και οι 2 θεωριεσ ξεφυγαν απο τις αρχικεσ τους επιδιωξεισ

  6. Για τις βασικές αρχές συμφωνώ, εξάλλου έχουμε και αναρχοκαπιταλιστές που γράφουν ή παρακολουθούν αυτό το site που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποκαλεστούν αναρχικοί σκέτο.
    Τώρα για τον ρόλο της ισότητας στην πολιτική φιλοσοφία του Τσόμσκυ θα σε γελάσω, δεν έχω εμβριθίσει τόσο. Πάντως το πρόβλημα μου με τον Τσόμσκυ δεν ήταν ποτέ ότι στην βάση της θετικής πολιτικής φιλοσοφίας του, αλλά στην αρνητική του κριτική.

Σχολιαστε