- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

ΟΙ ΦΤΩΧΟΙ ΦΤΩΧΟΤΕΡΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΛΟΥΣΙΟΙ ΠΛΟΥΣΙΟΤΕΡΟΙ?

Απαραδεκτη ανοδος των ανισοτητων?

Απο τα αρχαιοτερα επιχειρηματα εναντια στις ελευθερες αγορες και στο καπιταλιστικο συστημα ειναι ο αφορισμος οτι υπο αυτα τα «βαθια αδικα» συστηματα οι πλουσιοι γινονται πλουσιοτεροι και οι φτωχοι φτωχοτεροι.

Δυστυχως οι περισσοτεροι που ισχυριζονται κατι τετοιο, δεν εχουν κανει ποτε τον κοπο να εξετασουν αν οντως η πιστη τους εχει καποια βαση στην πραγματικοτητα, τοσο σε εθνικο οσο και σε παγκοσμιο επιπεδο.

Ας μπουμε κατευθειαν στα βαθεια και ας κοιταξουμε την κατανομη των εισοδηματων στον κοσμο* κατα το 1970, 80, 90 και 2000:

World income distribution

Στον αξονα Χ εχουμε τα εισοδηματα και στον Υ τον αριθμο ανθρωπων που ζουν με αυτα τα εισοδηματα. Η προοδος ειναι εμφανης! Απο το 1970 μεχρι σημερα τα εισοδηματα ολων των ανθρωπων εχουν αυξηθει κατα πολυ! Αυτο βεβαια θα επρεπε να το περιμενουμε καθως το παγκοσμιο εισοδημα (ΑΕΠ) εχει αυξηθει κατα επισης παρα πολυ. Ειδικα σε δυο χωρες που μετρανε για περιπου το 1/3 της Υφηλιου ειχαμε δραματικη προοδο: Ινδια και Κινα!

china

Απο το 1980 και μετα βλεπουμε μια πραγματικη εκρηξη στα εισοδηματα των Κινεζων, φτωχων και πλουσιων. Τι συνεβη το 1980? Η απαντηση ειναι απλη. Το 1976 πεθαινει ο Μαο και το 1978 ξεκινανε οι οικονομικες μεταρρυθμισεις του Ντενγκ Σαο Πινγκ προς την ελευθερη αγορα…

India

Και στην Ινδια η εικονα ειναι παρομοια. Παρα την μεγαλη αυξηση του πληθυσμου της χωρας (που φαινεται στην αυξηση της επιφανειας κατω απο την καμπυλη), ολοι οι Ινδοι εχουν γινει πολυ πιο πλουσιοι τα τελευταια 20 χρονια!

Τι συμβαινει ομως αληθεια με τους φτωχους? Γιατι ολοι μιλανε για ανοδο της φτωχειας?

Ας εξηγησουμε εναν βασικο διαχωρισμο. Η εννοια της φτωχειας επιδεχεται δυο ορισμων:

Α) Απολυτη φτωχεια ειναι το ποσοστο του πληθυσμου που ζει με λιγοτερο απο Χ ευρω (ή δολλαρια) την ημερα. Η δημοφιλεστερη στατιστικη του ειδους, ειναι το ποσοστο του πληθυσμου που ζει με λιγοτερο απο ενα δολλαριο την ημερα, σε τιμες του 1985. Ειναι βεβαια προφανες οτι αυτο το οριο ειναι αυθαιρετο, αλλα ας το δεχτουμε σαν ενα μετρο συγκρισης. Ειναι παντως σιγουρο, σε καθε περιπτωση και για ολους τους ερευνητες οτι το ιδανικο ποσοστο απολυτης φτωχειας ειναι 0%. Ουτε 2%, ουτε 5%, αλλα 0!

Β) Σχετικη φτωχεια. Αυτο ειναι και το πιο παρεξηγημενο μεγεθος. Η σχετικη φτωχεια οριζεται σαν ενα ποσοστο του μεσου εισοδηματος (συνηθως 50%). Εδω εχουμε ενα προβλημα. Το ιδανικο μεγεθος της σχετικης φτωχειας δεν ειναι 0%, για πολλους λογους.

– Φιλοσοφικη βαση εχει μονο η ισοτητα ευκαιριων, οχι αποτελεσματος. Ετσι αν φανταστουμε δυο διδυμους, γεννημενους στην ιδια χωρα, με τους ιδιους γονεις, εκπαιδευση κτλ που ο ενας ομως διαλεξε να δουλευει σε τραπεζα στο Λονδινο και ο αλλος προτιμησε να διδασκει γιογκα στην Ινδια, θα εχουμε μια μεγαλη ανισοτητα αποτελεσματος μεταξυ τους. Αλλα ουδεις μπορει να θεωρησει αυτην την ανισοτητα κακη, μια και ηταν προσωπικη επιλογη των ατομων. Αυτο δεν σημαινει βεβαια οτι καθε ανισοτητα ειναι καλη, σημαινει ομως οτι πριν κριτικαρουμε μια ανισοτητα πρεπει να ερευνουμε τα αιτια της.

– Για πρακτικους λογους, επισης δεν ξερουμε παντα ποια ειναι η ιδανικη ανισοτητα. Να θυμισουμε για παραδειγμα εναν επιφανη θεωρητικο της ισοτητας [1], τον Ρωλς [2], που λεει οτι «ανισοτητα θα γινεται αποδεκτη μονο αν ειναι προς οφελος των πιο αδυναμων». Αυτο μεταφραζεται στον πραγματικο κοσμο με σαφη τροπο. Οταν εχουμε επιλογη μεταξυ δυο κοσμων για παραδειγμα:

Ι) 50% των ανθρωπων με 2.000 ευρω και 50% με 4.000 ευρω

και

ΙΙ) 50% των ανθρωπων με 500 ευρω και 50% με 999 ευρω

Ο Ρωλς θα διαλεγε παντα τον πρωτο κοσμο, παρα το γεγονος οτι εχει «σχετικη φτωχεια» 50% ενω ο δευτερος 0%! Δεχομαι οτι δεν εχουν διαβασει ολοι Ρωλς, και ισως προτιμουν τον δευτερο κοσμο. Αλλα τοτε θα πρεπει να ειναι σαφες στο μυαλο τους, οτι οι φτωχοι σιχαινονται τους πλουσιους περισσοτερο αποτι αγαπουν τον εαυτο τους! Αυτο προφανως επειδη προτιμουν να ειναι φτωχοι με κανονικους συμπολιτες, παρα πλουσιοι με ζαπλουτους συμπολιτες…

Τωρα που εχουμε γινει σοφοτεροι, ας ριξουμε και μια ματια στα στοιχεια για την απολυτη φτωχεια.

poverty

Εδω εχουμε την εξελιξη της απολυτης φτωχειας στον κοσμο, χρησιμοποιωντας το οριο του 1 δολλαριου την ημερα, προσαρμοσμενο σε σημερινες τιμες, που αντιστοιχει σε 495 $ τον χρονο. Χρησιμοποιουμε και αλλα δυο ορια, των 570 και 826 δολλαριων τον χρονο. Η προοδος ειναι για μια ακομη φορα, εξοφθαλμα ταχυτατη! Το ποσοστο των φτωχων (1 δολλαριο) εχει πεσει κατα ενα τριτο! Μαλιστα αν γυρισετε στις παραστασεις πιο πανω με τις κατανομες εισοδηματος, θα δειτε μια καθετη γραμμη να σημειωνει το εισοδημα των 495 $. Θα προσεξετε λοιπον, οτι στην Κινα π.χ., το ποσοστο των φτωχων (δηλαδη οι ανθρωποι αριστερα της γραμμης) εχει σχεδον εξαλειφθει! Παρομοιως στην Ινδια.

Γιατι γκρινιαζουν λοιπον τοσοι ανθρωποι? Ενας λογος ειναι οτι ενω τα ποσοστα πεφτουν ταχυτατα, ο αριθμος των φτωχων δεν μπορει να πεσει τοσο γρηγορα καθως ειναι γνωστο οτι οι φτωχες χωρες πασχουν απο υπεργεννητικοτητα. Παντως και σε αυτην την περιπτωση η προοδος ειναι εμφανης!

poverty count

Ο αριθμος των φτωχων πεφτει μακροπροθεσμα, με οποιο απολυτο κριτηριο και αν τους ονομασουμε φτωχους!

Τι γινεται με την σχετικη φτωχεια και τις ανισοτητες? Εδω υπαρχουν παρα πολλοι δεικτες, που δειχνουν ομως περιπου την ιδια εικονα.


Η ανισοτητα σαν σχεση μεταξυ εισοδηματος του κατωτερου 20 % με το υψηλοτερο 20% του κοσμου.

Και σαν σχεση του κατωτερου 10% με το ανωτερο 10% του πληθυσμου.

Ο δεικτης Gini [3]που μετραει τις γενικες ανισοτητες.

Βλεπουμε λοιπον και απο τους τρεις δεικτες οτι και οι ανισοτητες μακροπροθεσμα πεφτουν.

Διδαγμα 1ον: Η σχετικη και απολυτη φτωχεια βαινουν διαρκως μειουμενες στον κοσμο. Οχι μονο αυτο, αλλα στις χωρες που αγκαλιαζουν την ελευθερη αγορα και ανοιγονται στον υπολοιπο κοσμο, οπως η Κινα, η προοδος ερχεται με ιλιγγιωδεις ταχυτητες και για ολους τους πολιτες!

Ενταξει οι Κινεζοι καλυτερευουν αλλα τι μας νοιαζει? Ας ερθουμε στα δικα μας. Τι γινεται στον πολιτισμενο κοσμο? Δεν ειναι αληθεια οτι στην Δυση συντηρουμε καποια στρωματα πεινασμενα για να τα εκμεταλλευονται οι υπολοιποι? Δεν ειναι π.χ. γεγονος οτι οι Αμερικανοι ειναι οι πιο πλουσιοι επειδη συντηρουν τεραστια φτωχεια? ΟΧΙ. Στις ΗΠΑ οι φτωχοι εχουν παρομοιο εισοδημα με τους φτωχους Σουηδους. Η διαφορα ειναι στους πλουσιους ομως, που ειναι πολυ πιο ψηλα στις ΗΠΑ! Και αυτο λογω της οικονομικης ελευθεριας σε αυτην την χωρα που δινει στους ταλαντουχους ανθρωπους δυνατοτητες και κινητρα να εξαντλησουν το δυναμικο τους. Αυτα τα κερδη παραγωγικοτητας ομως διαρρεουν σιγα σιγα προς την βαση της πυραμιδας.

Ετσι, η θεση των φτωχων στις ΗΠΑ συνεχως καλυτερευει, οπως μπορουμε να δουμε στο κατω γραφημα.

the poor

Ειναι ξεκαθαρο λοιπον οτι και στις ΗΠΑ ολα τα εισοδηματα ανεβαινουν, των πλουσιων ομως λιγο πιο γρηγορα. Να σημειωσουμε οτι οι καμπυλες για τις ΗΠΑ δεν ειναι στην ιδια κλιμακα με τις καμπυλες για την Κινα και την Ινδια, μια και τα αμερικανικα εισοδηματα ειναι πολυυυυ πιο υψηλα. Αλλα και γενικοτερα στον δυτικο κοσμο τα εισοδηματα ολων των πολιτων ανεβαινουν (κοιταχτε αυτο το αρθρο [4] για την περιπτωση της Αγγλιας).
Ετσι για μια συγκριση, ας δουμε και την περιπτωση μιας πλουσιας χωρας σημερα, οπου οι ανισοτητες επεσαν πολυ γρηγορα οσο ανεβαινε την σκαλα της αναπτυξης.

japan

Βλεπουμε οτι μεσα σε λιγα χρονια η Ιαπωνια εγινε πολυ πλουσια χωρα και μειωσε τις ανισοτητες της, που ηταν κυριως περιφερειακες (οπως δειχνουν οι τρεις κορυφες στην κατανομη του 1970). Η εικονα φαινεται να ειναι παρομοια για χωρες σαν την Ταιβαν και την Νοτια Κορεα που μεσα σε μια μολις γενια περνουν απο φτωχες χωρες σε πλουσιες. Η Κινα φαινεται επισης να ακολουθει αυτον τον δρομο. Αν προσεξετε, σημερα θυμιζει η Κινα την εικονα της Ιαπωνιας το 1970. Αναπτυσσεται ταχυτατα, αλλα εχει καποιες περιοχες (οπως η Σαγκαη) που εχουν αναπτυχθει ακομα πιο γρηγορα και εξεχουν στην κατανομη των εισοδηματων. Οσο προχωραει ομως η αναπτυξη, αυτες οι περιοχες τραβανε και τις υπολοιπες, η προοδος διαχεεται στην χωρα και σιγα σιγα οι ανισοτητες θα πεσουν παλι, οπως εγινε στην Ιαπωνια απο το 1970 μεχρι σημερα.

Διδαγμα 2ον: Οι ανισοτητες δεν ειναι παντα κακες, αφου μπορει να ευνοουν τους ασθενεστερους, γιατι συμβαδιζουν με την γενικοτερη αναπτυξη. Μαλιστα συχνα η γρηγορη αναπτυξη, τελικα οχι μονο δεν εντεινει τις ανισοτητες αλλα τις μειωνει (οπως στην Ιαπωνια).

Μια γενικοτερη παρατηρηση που πρεπει να κανουμε ειναι οτι οι φτωχοι σε μια πλουσια χωρα ειναι πολυ πιο πλουσιοι απο τους περισσοτερους πολιτες μιας φτωχης. Οι ανισοτητες λοιπον μεταξυ χωρών, ειναι πολυ υψηλοτερες απο τις ανισοτητες εντος χωρών. Και αυτο γιατι η βιομηχανικη επανασταση εχει βγαλει τεραστιες μαζες απο την φτωχεια και εχει δωσει στον ανεπτυγμενο κοσμο μια ανευ προηγουμενου ευμαρεια. Ενω πριν 250 χρονια ο καλυτερος δεικτης για το εισοδημα σου, ηταν η ταξη σου (αριστοκρατες=πλουσιοι, λαος=εξαθλιωση), σημερα η εθνικοτητα σου ειναι το πιο σημαντικο. Αυτο σημαινει οτι η μοιρα σου ειναι καθορισμενη απο την χωρα που μενεις! Μενεις στην Νιγηρια, ακομα και αν σπουδασεις 10 χρονια, θα εισαι φτωχος με παγκοσμια δεδομενα. Εισαι εργατης στις ΗΠΑ, θα εισαι πλουσιος με παγκοσμια δεδομενα! Και μαλιστα πλουσιος και με ιστορικα δεδομενα, καθως εχεις μεγαλυτερες ανεσεις απο αυτες που ειχαν βασιλιαδες πριν 250 χρονια!

Αυτα δεν πρεπει να τα παιρνουμε σαν δεδομενα. Η αναπτυξη που ηρθε στον «δυτικο κοσμο» και που φαινεται να απολαμβανει σημερα η Ασια δεν ειναι αυτονοητη. Θελει συγκεκριμενες κινησεις, ανοιγμα στην ελευθερη αγορα, ισονομια για ολους, καλη διοικηση που να κοιταζει το συμφερον του λαου (αυτο συχνα σημαινει απλα δημοκρατια).

Ετσι τελειωνοντας πρεπει να δωσουμε και μια κακη ειδηση. Δεν κανουν ολοι τις σωστες κινησεις. Δεν εχουν ανοιχτει ολες οι χωρες στην ελευθερη αγορα, ουτε εχουν ολες ειρηνη και καλη διοικηση. Υπαρχουν καποιες λιγες χωρες, ειδικα στην Αφρικη που καθε χρονο χειροτερευουν. Σε μερικες απο αυτες μαλιστα μπορουμε να μιλησουμε για μια πραγματικη καταστροφη.

poverty disaggregated

Ξανακοιτωντας τα στοιχεια για την φτωχεια, αλλα ξεχωριζοντας περιοχες του κοσμου βλεπουμε οτι η φτωχεια εχει ανεβει στην Αφρικη. Σε απολυτους αριθμους, ενω η φτωχεια το 1970 ηταν κυριως ασιατικο φαινομενο (με σχεδον 600 εκ. φτωχους ηταν πολυ πανω απο τα 100 εκ. Αφρικανους), σημερα εχει αντιστραφει πληρως η εικονα. Μαλιστα την χειροτερη τυχη την ειχαν οι Αφρικανικες χωρες με τις πλουσιοτερες πρωτες υλες οπως η Νιγηρια.

nigeria

Σε αυτην την χωρα μια πολιτικη ελιτ παιρνει ολα τα κερδη απο το αφθονο πετρελαιο της χωρας και οι υπολοιποι οχι μονο δεν κερδιζουν, αλλα πεφτουν! Ειναι φανερο οτι αυτη η πολιτικη ελιτ, που κερδιζει απο αυτην την κατασταση δεν θα φερει μεταρρυθμισεις που θα ευνοησουν την υπολοιπη χωρα, αφου δεν την συμφερει.

Δεν θα αναλυσουμε το προβλημα της Αφρικης διεξοδικα. Επιγραμματικα ομως θα αναφερουμε οτι στην Αφρικη δεν ειναι η ελλειψη πρωτων υλων ή ξενης βοηθειας που μας οδηγουν στην σημερινη κατασταση. Ειναι η πολυ κακη διοικηση, οι συνεχεις πολεμοι και η δραματικη διαδοση ασθενειων (σε μερικες χωρες 30% του ενηλικου πληθυσμου εχει AIDS [5]!) που παραλυουν την χωρα.

Συνοψη:

Ειδαμε οτι οι παγκοσμιες ανισοτητες πεφτουν. Ειδαμε οτι υπαρχει τροπος να βγουν εκατομμυρια ανθρωποι απο την φτωχεια σε λιγες δεκαετιες. Ειδαμε οτι οι χωρες που ακολουθουν τον σωστο δρομο, απολαμβανουν μια πρωτοφανη ευημερια. Ειδαμε ομως κιολας, οτι δυστυχως καποιες χωρες, κυριως Αφρικανικες, ειναι στον εντελως λαθος δρομο. Στοχος της αναπτυξιακης πολιτικης σημερα ειναι να γυρισουμε την Αφρικη προς τον δρομο της αρετης και ευημεριας!

——————-

*Τα στοιχεια ερχονται κυριως απο τον Τσ. Σαλα-ι-Μαρτιν που εχουμε αναφερει και σε αλλες περιπτωσεις. Καθηγητης στο Columbia, θεωρειται παγκοσμιως απο τους μεγαλυτερους ειδικους στο θεμα της αναπτυξης και των ανισοτητων.

Πηγες:

-Απο τον Εκονομιστ περι ανισοτητων στις πλουσιες χωρες 1 [6]

-Ενα εξαιρετικο εργαλειο με γραφικες παραστασεις για την παγκοσμια κατανομη του εισοδηματος και την κατανομη σε μεγαλες 10 χωρες. Παιξτε και διασκεδαστε ελευθερα! 2 [7]

-Η πρωτοτυπη εργασια του Σαλα-ι-Μαρτιν
Xavier Sala-i-Martin, The Disturbing “Rise” of Global Income Inequality, NBER Working Paper No. 8904, April 2002.