Στη ζωή ισχύει ο χρυσός κανόνας ότι η πρόληψη κοστίζει γενικά λιγότερο από την θεραπεία. Αλλά η πρόληψη απαιτεί νοοτροπία συστηματικής πρόνοιας, μια ιδιότητα που δεν μας χαρακτηρίζει ούτε ως άτομα, ούτε ως κοινωνικό σύνολο. Θα αποφύγω να δώσω παραδείγματα, προκειμένου να επικεντρωθώ στο δημοσιονομικό πρόβλημα που μας καίει αυτή τη στιγμή. Δυστυχώς όλα όσα λέγαμε μερικοί τις τρεις τελευταίες δεκαετίες για τα ελλείμματα και το χρέος περιφρονήθηκαν και τώρα έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια δημοσιονομική κατάσταση εκτός ελέγχου, η οποία χειροτερεύει καθημερινά λόγω και της επιδεινούμενης παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Προσωπικά έχω επιφυλάξεις αν αντιλαμβανόμαστε πως από το «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» καταλήξαμε στο «Η Ελλάδα ανήκει στους δανειστές της». Αλλά έστω και τούτη την ύστατη ώρα δεν αποκλείεται να μας έχουν μείνει αποθέματα δυνάμεων να αντιδράσουμε οικειοθελώς και να μην περιμένουμε να καταφθάσει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Γι’ αυτό επιθυμώ να καταθέσω τις ακόλουθες σκέψεις.
Οι πολίτες πρέπει να ξεχάσουμε τη δυνατότητα να βγούμε από το δημοσιονομικό αδιέξοδο με ήπιες προσαρμογές. Αυτές αποδείχθηκαν απατηλές για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί ανέβαλλαν τις αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, και δεύτερο, γιατί εξαιτίας της αβελτηρίας των πολιτικών διαχειριστών η δημοσιονομική κατάσταση χειροτέρευσε δραματικά, αφού την ίδια περίοδο, πέραν από την οικονομική βοήθεια που λάβαμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, προστέθηκαν στο δημόσιο χρέος πάνω από 90 δις Ευρώ, και μάλιστα υπό καθεστώς φθινόντων επιτοκίων και σχετικά ταχύρυθμης οικονομικής ανάπτυξης. Συνεπώς, χρειάζεται μια πολιτική ασύμμετρης προσαρμογής με την έννοια ότι θα αφορά αποκλειστικά στη ραγδαία μείωση των δημόσιων δαπανών. Μια τέτοια πολιτική μπορεί να σχεδιαστεί με βάση κατευθύνσεις όπως οι παρακάτω:
1. Όλες οι δημόσιες δαπάνες είναι ελαστικές. Οι ισχυρισμοί περί ανελαστικότητας συγκεκριμένων δημόσιων δαπανών αποτελούν υποκρισίες των δύο μεγάλων κομμάτων για να εξασφαλίζουν την εναλλαγή τους στην εξουσία και αντιβαίνουν προς τα μακροχρόνια συμφέροντα της χώρας. Αντιθέτως όλες οι δαπάνες, περιλαμβανομένων και των μισθών και των συντάξεων των δημόσιων υπαλλήλων, είναι ελαστικές και πρέπει να επανεξεταστούν.
2. Όλα τα συλλογικά αγαθά όπως της παιδείας, της υγείας, της εσωτερικής ασφάλειας, της πυρόσβεσης, κλπ. διανέμονται με βάση την αρχή της επιλεκτικότητας. Αυτό σημαίνει ότι, πέραν από την κατηγορία όσων χαρακτηριστούν ως «μη έχοντες και κατέχοντες με βάση το συνολικό τους πλούτο», όλοι οι Έλληνες συμμετέχουν άμεσα στο κόστος των υπηρεσιών που απολαμβάνουν.
3. Για όλες τις δημόσιες δαπάνες στα πλαίσια της άσκησης της οικονομικής πολιτικής ισχύει η αρχή της υποκαταστασιμότητας. Αυτό σημαίνει ότι αν η κυβέρνηση αποφασίσει έκτακτα να επιδοτήσει μια κατηγορία πολιτών, η δαπάνη θα πρέπει να αντισταθμιστεί με ισό-ποσες μειώσεις από άλλες χρήσεις.
4. Η υποχρέωση του κράτους προς όλα τα ασφαλιστικά ταμεία περιορίζεται στην εξασφάλιση ελάχιστης προνοιακής εγγυημένης σύνταξης. Για επιπλέον συντάξεις η ευθύνη μεταφέρεται στους ίδιους τους πολίτες.
5. Το δημόσιο περιορίζεται στην άσκηση των δικαιωμάτων του ως βασικού μετόχου στις ΔΕΚΟ και ουδέν πέραν αυτού. Με άλλα λόγια παύει να εγγυάται τα δάνειά τους και δεν αναμειγνύεται στην καθημερινή τους διαχείριση. Κάθε άλλη εποπτεία μεταφέρεται στις ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές.
Αν είναι αδύνατο να πειστούμε ότι η μοναδική μας διέξοδος είναι να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες, τότε βραχυχρόνια μεν θα οδηγηθούμε σε διεθνή επιτήρηση, μακροχρόνια δε σε περιθωριοποίηση στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γεώργιος Μπήτρος
—————————————————————–
Σημειώσεις:
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή στις 28/2/2009