Στις 12 Φεβρουαρίου του 2009 γιόρτασε η ανθρωπότητα! Η επετειακή αυτή ημερομηνία δεν είναι τυχαία, δεν υπολογίσθηκε στο τραπεζάκι κάποιων συνδικαλιστών που ήθελαν απλά μια μέρα διακοπών μέσα στον Φλεβάρη. Εξάλλου δεν είναι καν αργία ή μέρα αποχής από την εργασία. Η ημερομήνια αυτή είναι σημαντική γιατί σαν σήμερα- πριν 200 χρόνια- γεννιόταν ένας απ’τους μεγαλύτερους επιστήμονες και φυσιοδίφες που θα γνωρίζαμε ποτέ: ο Κάρολος Δαρβίνος [1] (ή αν το προτιμάτε ως εξώνυμο: Τσαρλς Ντάρουιν).
Ακόμα κι αν έχουν περάσει δύο αιώνες από τη γέννησή του και 150 χρόνια από το μνημειώδες έτος (1859) που δημοσίευσε το opus magnum του: “On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or The Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life.” οι ιδέες του Δαρβίνου προκαλούν ακόμα συζητήσεις επί συζητήσεων, όχι τόσο γιατί μια σωρεία επιστημονικών δεδομένων τις επαλήθευσε αλλά γιατί υπάρχουν ακόμα εκατοντάδες άνθρωποι, δυστυχώς ακόμα και με επιστημονικό-ακαδημαϊκό υπόβαθρο, που προσπαθούν να τις αψηφίσουν. Δίπλα στους τελευταίους προστίθενται και χιλιάδες άλλοι που εξαιτίας των θρησκευτικών ή/και κοινωνικών τους πεποιθήσεων αρνούνται να ενστερνιστούν τα πορίσματα του Δαρβίνου, αλλά και τα υπόλοιπα συμπεράσματα που βγαίνουν απ’τη συνένωση των θεωριών της φυσικής επιλογής μ’αυτές της σύγχρονης γενετικής (Μεντελιανής [2] και μη).
Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα άρθρο στους New York Times [3] που καλούσε στην εγκατάλειψη του όρου Δαρβινισμός ή έστω το «θεωρία εξέλιξης του Δαρβίνου». Κι αυτό γιατί μια τέτοια τοποθέτηση αφήνει να εννοηθεί πως υπάρχουν και διαφορετικές θεωρίες εξέλιξης (όπως πχ του ευφούς σχεδίου [4]) ή πως ό,τι γνωρίζουμε για την φυσική επιλογή προέρχεται απλά απ’τις παρατηρήσεις που έκανε ένας άνθρωπος στα μέσα του 19ου αιώνα, μη λογαριάζοντας τα 150 χρόνια ερευνητικής επαλήθευσης που ακολούθησαν (γονίδια, DNΑ/RNA, αναπτυξιακή βιολογία, μελέτη απολιθωμάτων, κλπ). Η ταύτιση της εξέλιξης με τον Δαρβίνο, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, οδήγησε σε περισσότερα προβλήματα υιοθέτησης της θεωρίας της φυσικής επιλογής απ’όσα θα συναντούσαμε αν έμενε ανώνυμη, όπως μια οποιαδήποτε άλλη επαρκώς τεκμηριωμένη επιστημονική θεωρία.
Στις 21 Ιουνίου του 2006, μπροστά στη σθεναρή αντίσταση των υποστηρικτών των εναλλακτικών (κυρίως θεολογικών) θεωρίων για τη διδαχή του μαθήματος της Εξέλιξης στα δημόσια σχολία των ΗΠΑ, 68 απ’τις σημαντικότερες επιστημονικές ακαδημίες [5] εθνών του πλανήτη (μεταξύ των οποίων και η Ακαδημία Αθηνών [6]) συνυπέγραψαν μια κοινή δήλωση για τη διδασκαλία της Εξέλιξης. Σύμφωνα με το δελτίο τύπου, τονιζόταν ο κίνδυνος που ελλοχεύει:
«στα μαθήματα φυσικών επιστημών που διδάσκονται σε ορισμένα δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, αποκρύπτονται, διαψεύδονται ή συγχέονται επιστημονικά γεγονότα, δεδομένα και επιβεβαιωμένες θεωρίες, οι οποίες αφορούν την αρχή της δημιουργίας και την εξέλιξη της ζωής στη Γη, με θεωρίες μη επιστημονικά τεκμηριωμένες».
Το ζήτημα πολλές φορές είναι ακριβώς αυτό: οι μη επιστημονικά τεκμηριωμένες θεωρίες! Δεν είναι λίγοι οι υποστηρικτές του εφυούς σχεδίου που αντιδρούν στη δήθεν αδικία που τους έστησε η επιστημονική κοινότητα. Λένε: απ’τη στιγμή που ούτε η θεωρία του Δαρβίνου είναι πλήρως αποδεδειγμένη, γιατί λοιπόν τα παιδιά να μη διδάσκονται και τις διάφορες εναλλακτικές; Αυτό το εκ πρώτης όψεως «δίκαιο αίτημα» απ’την πλευρά πολλών βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος που δημιουργείται, αν και νομίζω μπορεί να απαντηθεί με δύο πολύ απλά επιχειρήματα:
1) Η Θεωρία της Εξέλιξης μπορεί να μην είναι πλήρης, αλλά τα ευρήματα που υποστηρίζουν την ύπαρξή της είναι τόσα πολλά και τόσο εξαιρετικά τεκμηριωμένα που αφήνουν πρακτικά μηδαμινό χώρο για τη συνύπαρξη οποιασδήποτε άλλης, εναλλακτικής θεώρησης. Εκτός αυτού, η Εξέλιξη που βασίζεται στη φυσική επιλογή είναι ένας επιστημονικός κλάδος που συνεχίζει ακόμα και σήμερα (150 χρόνια μετά…) να προσφέρει πορίσματα και να ενισχύεται συνεχώς, χάρη στη διαπεδιακή συνεισφορά πολλών άλλων γνωστικών αντικειμένων.
2) Το ότι κάποιος δεν πιστεύει στην επιστημονική προσέγγιση για την εξήγηση της Φύσης δε σημαίνει πως η Πολιτεία είναι υποχρεωμένη να βασίσει το εκπαιδευτικό της σύστημα σε σαθρές αντιεπιστημονικές θεωρίες. Δε γίνεται να συζητάμε βάζοντας δύο διαφορετικές θεωρίες (μία τεκμηριωμένη από επιστήμονες και μία από θεολόγους) στο ίδιο επίπεδο, λες και είναι ισοδύναμες, επειδή είναι απλά διαφορετικές γνώμες που μιλάνε για το ίδιο πρόβλημα.
Φανταστείτε το παραπάνω σα να σας έλεγε κάποιος «ο γάιδαρος πετάει»! Στη μία περίπτωση έχουμε δεκάδες ενδείξεις ότι ο γάιδαρος δε γίνεται να πετάει καθώς βιολογικά δεν έχει τις δομές, το βάρος, κλπ που θα του το επέτρεπαν αλλά και γιατί θα αψηφούσε τους νόμους της φυσικής (βαρύτητα, άντωση, κλπ). Απ’την άλλη έχουμε τους υποστηρικτές των «μυστικών ικανοτήτων» του γαϊδάρου καθότι το γράφει ένα θεόπνευστο βιβλίο ή το είπε κάποιος προφήτης 2000 χρόνια πριν. Αν σας φάνηκε υπερβολικό έως γελοίο το παραπάνω παράδειγμα, αναλογιστείτε απλά ότι υπάρχουν εκατοντάδες Δημιουργιστές [7] που διατυμπανίζουν πως η Γη είναι μόλις 10000 ετών… (ανεξάρτητα αν τα αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία ραδιοχρονολόγησης μιλάνε για κάπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια)
Έχουν περάσει 200 χρόνια απ’τη γέννηση ίσως του μεγαλύτερου επιστήμονα όλων των εποχών, στο ίδιο επίπεδο με τον Γαλιλέο, τον Νεύτωνα, τον Αϊνστάιν και πολλά άλλα γνωστά ή λιγότερο γνωστά πρόσωπα της ορθολογικής πνευματικής δημιουργίας των ανθρώπων. Παρ’όλα αυτά, η Θεωρία της Εξέλιξης του Δαρβίνου ακόμα και σήμερα σε πολλά μέρη του κόσμου δημιουργεί αντιδράσεις από κάποιους ανθρώπους, κυρίως της θρησκείας. Επικαλούμενοι τα λιγοστά κενά της φυσικής επιλογής και των συμπληρωματικών θεωριών της σύγχρονης γενετικής, οι άνθρωποι αυτοί αρνούνται πεισματικά το επιστημονικά αποδεδειγμένο και απαιτούν να καταδικαστούν γενιές νέων ανθρώπων στον απόκρυφο σκοταδισμό δήθεν εναλλακτικών θεωριών εξήγησης του κόσμου.
Κανείς δε μπορεί να περιμένει να γνωρίζουμε τα πάντα για την Θεωρία της Εξέλιξης, όπως κανείς δεν θα περίμενε ένας μη ειδικός Φυσικός να είναι σε θέση να κατανοήσει πλήρως την Θεωρία των Χορδών [8]. Μπορούμε όμως, επί τη ευκαιρία της επετείου, να κάνουμε έστω μια απόπειρα να διαβάσουμε λίγα πράγματα για αυτόν τον τόσο σημαντικό επιστήμονα και τους μύθους/παρανοήσεις που υπάρχουν γύρω από το έργο του και την κληρονομιά του.
Εγώ θα ξεκινούσα από εδώ [9]!
Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης