- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

Οι ρίζες του αντιαμερικανισμού στην Ελλάδα

του Τάκη Μίχα*

Η διαβόητη ρουκέτα στην αμερικανική πρεσβεία και η τελευταία προκήρυξη του Επαναστατικού Αγώνα επαναφέρουν στο προσκήνιο το θέμα του αντιαμερικανισμού στην Ελλάδα. «Αιχμή», η υποστήριξη της χούντας από τις ΗΠΑ, η ιμπεριαλιστική εξωτερική πολιτική της υπερδύναμης, η πολύχρονη κριτική της αριστεράς στην Ουάσιγκτον.

Είναι, όμως, έτσι τα πράγματα;

Ενα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει την άνοιξη έρχεται να αμφισβητήσει πολλά. «Αιρετικός» ο συγγραφέας του, ο καθηγητής Διπλωματικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Γ. Στεφανίδης, υποστηρίζει:

* Ιστορικά, ο μαζικός αντιαμερικανισμός στην Ελλάδα δεν είναι κυρίως «αριστερό» αλλά «εθνικιστικο» φαινομενο. Ο μετεμφυλιακός «αντιαμερικανισμός» της αριστεράς παρέμενε για χρόνια σε δεύτερη μοίρα.

* Οι ρίζες του δεν βρίσκονται τόσο στη φιλοχουντική στάση της Ουάσιγκτον όσο στο ότι οι ΗΠΑ δεν στήριξαν τα ελληνικά αιτήματα («Ενωση») στην Κύπρο κατά τη δεκαετία του ’50.

ο αντιαμερικανισμός ως μαζική αντίληψη προϋπάρχει της χούντας, αφού εμφανίζεται στα μέσα του ’50

Η έρευνα τιτλοφορείται «Stirring the Greek nation: political culture, irredentism and anti-americanism in post-war Greece, 1945-1967» («Ξεσηκώνοντας το ελληνικό έθνος: πολιτική κουλτούρα, αλυτρωτισμός και αντιαμερικανισμός στη μετεμφυλιακή Ελλάδα 1945-1967»). Διήρκεσε πολλά χρόνια και βασίστηκε, μεταξύ άλλων, σε δημοσιεύματα ελληνικών εφημερίδων της εποχής, στα εθνικά αρχεία των ΗΠΑ, τα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τα κρατικά αρχεία της Βρετανίας, σοβιετικά αρχεία, αδημοσίευτα προσωπικά ημερολόγια κ.λπ.

«Πράγματι», λέει ο καθηγητής Στεφανίδης, «ο αντιαμερικανισμός ως μαζική αντίληψη προϋπάρχει της χούντας, αφού εμφανίζεται στα μέσα του ’50 ως εχθρότητα κατά των ΗΠΑ και της Βρετανίας που δεν υιοθετούν το σύνθημα της “Ενωσης” της Κύπρου με την Ελλάδα. Θα πάρει, μάλιστα, και βίαιες μορφές (κάψιμο σημαιών κ.λπ.) το Δεκέμβριο του 1954, στη Θεσσαλονίκη, όταν οι σύμμαχοι δεν υποστήριξαν στον ΟΗΕ μια προσφυγή της Αθήνας για το Κυπριακό».

Η τολμηρή έρευνα αποκαλύπτει στοιχεία που παραπέμπουν σε απίστευτες συμπτώσεις και σε γεγονότα που μοιάζουν με παιχνίδι της Ιστορίας:

1 Μπορεί τώρα να συζητάμε για το χτύπημα στον θυρεό της πρεσβείας, όμως η πρώτη βομβιστική επίθεση κατά αμερικανικού στόχου έγινε πριν από 50 χρόνια: Ηταν, το Δεκέμβριο του 1957, εναντίον της αμερικανικής βιβλιοθήκης στην Αθήνα (που καταστράφηκε ολοσχερώς) και της αμερικανικής βάσης στο Ελληνικό, προκαλώντας βλάβες σ’ ένα μετασχηματιστή.

*Την ευθύνη ανέλαβε η «Εθνική Οργάνωση Ελληνικής Ανεξαρτησίας», η οποία σε προκήρυξή της αυτοπροσδιοριζόταν ως «αντικομμουνιστική» που στοχεύει… να «ελευθερώσει την Ελλάδα από την ξένη υποτέλεια».

2 Η προκήρυξη, μάλιστα, κατέληγε με ένα σύνθημα που έμελλε να κυριαρχήσει αργότερα: «Η Ελλάδα ανήκει στους Ελληνες»! Μερικές ημέρες μετά συνελήφθησαν οι δράστες: τέσσερις κύπριοι φοιτητές, ο ένας στέλεχος της ΕΟΚΑ.

* Οπως αποκαλύπτει ο κ. Στεφανίδης, τα εκρηκτικά προμηθεύτηκαν οι δράστες από λοχαγό του ελληνικού στρατού: «Το γεγονός», επισημαίνει, «ότι οι αξιωματικοί ενός κατ’ εξοχήν αντικομμουνιστικού σώματος, όπως ο ελληνικός στρατός της εποχής, συμμετείχαν σε τρομοκρατικές ενέργειες κατά των ΗΠΑ δείχνει ασφαλώς πόσο λανθασμένη είναι η αντίληψη που θεωρεί τον αντιαμερικανισμό στην Ελλάδα αποκλειστικά αριστερό φαινόμενο».

εφημερίδες της δεξιάς όπως η «Καθημερινή» και ο «Εθνικός Κήρυκας» πρωτοστατούσαν στις επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ

3 Ούτε, όμως, η στροφή της κοινής γνώμης κατά των ΗΠΑ είναι πρόσφατη υπόθεση: Σε δημοσκόπηση του 1956 η πλειοψηφία δήλωνε ότι τα συμφέροντα της Ελλάδας δεν ταυτίζονταν με εκείνα των ΗΠΑ (38% έναντι 36%). Αλλωστε, εφημερίδες της δεξιάς όπως η «Καθημερινή» και ο «Εθνικός Κήρυκας» πρωτοστατούσαν στις επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ.

* «Οσον αφορά τις ελληνικές κυβερνήσεις», λέει ο συνομιλητής μας, «αυτές ακολουθούσαν τη γνωστή διπλοπροσωπία: Οταν μιλούσαν με τους Δυτικούς έδειχναν τάσεις συμβιβασμού. Ομως, στο εσωτερικό της χώρας κατηγορούσαν τους συμμάχους ότι αντιστρατεύονται τα εθνικά μας δίκαια».

4 Ποιοι πρωτοστατούσαν σε αντιαμερικανικές εκδηλώσεις; Πολλοί, μεταξύ των οποίων και ο τότε βουλευτής των Φιλελευθέρων Κωνσταντίνος Μητσοτάκης! Τον Μάιο του 1956 ήταν ο κύριος ομιλητής σε διαδήλωση των ελλήνων εργαζομένων στην αμερικανική βάση της Σούδας, οι οποίοι απεργούσαν επειδή οι ΗΠΑ δεν υποστήριζαν τα ελληνικά αιτήματα στην Κύπρο.

Ο Κ. Μητσοτάκης έπαιξε μάλιστα καθοριστικό ρόλο στις λαϊκές αντιδράσεις που ματαίωσαν την επίσκεψη του Εκτου Στόλου στο νησί, την ίδια περίοδο. Αντιαμερικανική στάση τηρούσε, τέλος, και η φιλική προς τον ίδιο εφημερίδα «Ελευθερία» και ο εκδότης της Πάνος Κόκκας.

* «Οι Αμερικανοί πρόσεξαν τον Μητσοτάκη αμέσως», λέει ο συνομιλητής μας, «και τον επόμενο χρόνο τού οργάνωσαν μια επίσκεψη στις ΗΠΑ για να γνωρίσει καλύτερα τη χώρα».

Αργότερα, φυσικά, ο μετέπειτα κεντροδεξιός πολιτικός υποστήριξε την αμερικανική πολιτική.Με εξαίρεση φυσικά τους πρόσφατους πολέμους στην Γιουγκοσλαβία όπου ταυτίσθηκε με την πολιτική Μιλόσεβτις.

5 Ο καθηγητής Στεφανίδης επικαλείται και τον πρέσβη των ΗΠΑ Τζον Αλεν, ο οποίος μίλησε για το φαινόμενο του αντιαμερικανισμού στην Ελλάδα από το 1956, και παραπέμπει σε μια ειδική μελέτη του 1962 του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που προσδιόριζε την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κύπρο ως τις «τρεις πιο εθνικιστικές χώρες σε μια περιοχή από το Αιγαίο Πέλαγος ώς τη Μέση Ανατολή».

– Πώς συνοψίζει ο συνομιλητής μας τα ευρήματα της μελέτης του;

«Η άρνηση της αναγνώρισης της διεθνούς πραγματικότητας και η ανάγκη να βρεθούν αποδιοπομπαίοι τράγοι, βρίσκονται στη βάση της γένεσης του αντιαμερικανισμού στην Ελλάδα. Οταν όλοι κατάλαβαν, τη δεκαετία του ’50, ότι η Ουάσιγκτον δεν επρόκειτο να στηρίξει τις ελληνικές επιθυμίες στο θέμα της Κύπρου, τότε η εικόνα των ΗΠΑ ως ηγέτη του “ελεύθερου κόσμου” και ως εκφραστή των εθνικών αιτημάτων κατέρρευσε». Ηταν η αρχή…

————————————————————————-

*Μια παραλλαγή αυτού του άρθρου δημοσιεύθηκε στην ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 28/01/2007

http://tmichas.wordpress.com/ [1]