του Δημήτρη Σκάλκου
Είναι σχεδόν αυταπόδεικτο πως, ο εγχώριος φιλελευθερισμός την τελευταία δεκαπενταετία βρίσκεται μπροστά σε αδιέξοδο. Σήμερα, μοιάζει πραγματικά να συνθλίβεται ανάμεσα στον α-πολιτικό συντηρητισμό του μεσαίου χώρου της Νέας Δημοκρατίας και στο πολιτικά αμήχανο και υπό ιδεολογική σύγχυση ΠΑΣΟΚ (για να μην αναφέρουμε εκείνες τις, γραφικές πλέον, δυνάμεις που εξακολουθούν να ξορκίζουν το φάντασμα του νεοφιλελευθερισμού).
Ο φιλελεύθερος λόγος δεν διαχέεται επαρκώς στην ελληνική πολιτική σκηνή, οι γραφίδες σπανίζουν, κάποτε κραταιές δεξαμενές σκέψης (think-tanks) εξαντλούνται σε κομματικές δημόσιες σχέσεις, ενώ για το χώρο των εκδόσεων ούτε λόγος να γίνεται. Συνακόλουθα, ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός ικανών στελεχών εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια να επιλέγει τον δρόμο της ιδιώτευσης ή της μεμονωμένης (και προς τούτο αναποτελεσματικής) προσχώρησης είτε στο ΠΑΣΟΚ που εγκατέλειψε το ανδρεοπαπανδρεϊκό παρελθόν του (χωρίς να το αντικαταστήσει πετυχημένα με κάτι άλλο) και στη ΝΔ που πρόσφατα το ανακάλυψε (με εκλογική τουλάχιστον επιτυχία).
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι φιλελεύθερες ιδέες αναπόφευκτα υπο-αντιπροσωπεύονται. Ωστόσο, κατά την ταπεινή γνώμη του γράφοντα, ποτέ ίσως κατά το παρελθόν η ελληνική πολιτική ζωή δεν είχε περισσότερο ανάγκη από την παρουσία των φιλελεύθερων ιδεών, τη διαπάλη και την σύνθεσή τους με τις ιδέες μιας σύγχρονης Αριστεράς, την διαμόρφωση της οποίας επιθυμούμε και αναμένουμε. Την ίδια στιγμή που είναι καταθλιπτική η ιδεολογική ομοιομορφία και εκκωφαντική η απουσία νέων ιδεών και προτάσεων που θα θέσουν σε κίνηση ένα τελματωμένο και απονευρωμένο πολιτικό σύστημα καθώς και ένα απαθές εκλογικό σώμα. Την ίδια στιγμή που η επικρατούσα άποψη περί του «τέλους των ιδεολογιών» βρίσκει κατά παράδοξο (αλλά όχι ανεξήγητο) τρόπο συμμάχους στο ίδιο στρατόπεδο την ευρισκόμενη σε ιδεολογικό αδιέξοδο Αριστερά καθώς και την παραδοσιακά διανοητικά αδρανή (για να μην πούμε νεκρή) Δεξιά. Μαζί τους βρίσκονται και κάποιοι φιλελεύθεροι διανοούμενοι που ανακάλυψαν εσχάτως τη γοητεία της συμπόρευσης με το κυρίαρχο ρεύμα και της απρόσκοπτης πολιτικής ανέλιξης.
Και είναι βέβαια προφανές πως, το μονότονο mantra των δύο μεγάλων πολιτικών κομμάτων περί συναίνεσης, σύγκλισης στο κέντρο, μετριοπάθειας, δεν μπορεί να αποκρύψει τη γύμνια προτάσεων και την απουσία ολοκληρωμένου πολιτικού λόγου, δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα πιεστικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Μίας οικονομίας τα διαρθρωτικά προβλήματα της οποίας δεν αντιμετωπίζονται με ασκήσεις «δημιουργικής λογιστικής» και «κοινωνικό διάλογο» που διαρκεί συνήθως μέχρι την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Μιας κοινωνίας ξενοφοβικής και με ολοφάνερη, πλην όμως αδικαιολόγητη, έλλειψη εθνικής αυτοπεποίθησης, που έχει ανάγει τον αντιαμερικανισμό σε ενοποιητικό μύθο, μίας κοινωνίας που ισορροπεί ανάμεσα σε έναν τυχοδιωκτικό ατομισμό και έναν οπισθοδρομικό κοινοτισμό και στερούμενης της αναγκαίας ατομικής υπευθυνότητας και οποιουδήποτε συλλογικού οράματος. Που συνδιαλέγεται με κραυγές και συνθήματα και συναγελάζεται στα τηλεοπτικά παράθυρα του επιθετικού λαϊκισμού και της μίζερης κενολογίας που υποκαθιστούν τα πολιτικά κόμματα στον ρόλο τους ως διαμεσολαβητές της πολιτικής συμμετοχής και ανα-παράγουν μια στρεβλή εικόνα της νεοελληνικής πραγματικότητας.
Από την πλευρά τους και κάτω από αυτές τις συνθήκες, όσοι συνεχίζουν να πιστεύουν στη δύναμη των ιδεών και δεν επιτρέπουν στις πολιτικές φιλοδοξίες τους να υπερβούν τα όρια της ματαιοδοξίας, της εξουσιολαγνείας και των πολιτικών εκπτώσεων, είναι βέβαιο πως θα ανταποκριθούν στην πρόκληση των καιρών, αναλαμβάνοντας την ευθύνη που τους αναλογεί και συμβάλλοντας στην άρθρωση ενός δυναμικού και ρηξικέλευθου φιλελεύθερου λόγου, που εμπνέεται από τα σύγχρονα ρεύματα σκέψης και προσαρμόζεται στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής πραγματικότητας.
Με βάση τα παραπάνω, η στοιχειώδης ιδεολογική εντιμότητα και η συνέπεια λόγων και έργων (μέτρο κάθε ηθικής στάσης), επέβαλε τη συμμετοχή μου στη πρωτοβουλία της Φιλελεύθερης Συμμαχίας, όπως και σε κάθε ανάλογη περίπτωση.
Σημείωση. Το κάλεσμα της Φιλελεύθερης Συμμαχίας ευθύς εξαρχής έσπευσα να το κοινοποιήσω σε φίλους του φιλελεύθερου χώρου που γνωρίζω προσωπικά. Με ιδιαίτερη ικανοποίηση είδα τη προθυμία των περισσότερων εξ αυτών να συνδράμουν το νέο εγχείρημα. Ωστόσο, διαπίστωσα και αρκετή κριτική αναφορικά με τις προϋποθέσεις επιτυχίας της Φιλελεύθερης Συμμαχίας. Επιτρέψτε μου να κωδικοποιήσω την αρνητικές αντιδράσεις σε τρεις κατηγορίες:
α. Η ενδεχόμενη συμμετοχή τους συνεπάγεται ένα προσωπικό, κοινωνικό και επαγγελματικό (συχνότερα) κόστος που αδυνατούν να καταβάλουν. Η πολυπληθέστερη κατηγορία. Κατανοητό και αποδεκτό.
β. Ενστάσεις αναφορικά με τις διαδικασίες συγκρότησης και υποδείξεις για τις προϋποθέσεις λειτουργίας. Στο βαθμό που είναι ειλικρινείς, έχω να παρατηρήσω πως συχνά «τοποθετούν την άμαξα πριν από το άλογο». Με άλλα λόγια, η Φιλελεύθερη Συμμαχία αποτελεί πρωτοβουλία δημιουργίας ενός φιλελεύθερου κόμματος από τα κάτω, όπου όλοι θα συν-διαμορφώσουν τους στόχους, τις θέσεις και τις προτεραιότητες του από το ιδρυτικό συνέδριο και στη συνέχεια. Τα μόνα αδιαπραγμάτευτα στοιχεία είναι οι αξίες και οι αρχές του φιλελευθερισμού. Η προβολή συγκεκριμένων θέσεων στην ιδρυτική διακήρυξη αποσκοπεί στο να δώσει το φιλελεύθερο στίγμα, διαλύοντας ενδεχόμενες παρανοήσεις και σε καμία περίπτωση να αποτελέσει θέσφατο. Ωστόσο, οι υποδείξεις όλων τους είναι εξαιρετικά χρήσιμες και έχουν ενσωματωθεί στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τόσο στο τελικό κείμενο της διακήρυξης όσο και στο γενικότερο σχεδιασμό. Σε κάθε περίπτωση τους περιμένουμε να πλαισιώσουν τη Φιλελεύθερη Συμμαχία στη συνέχεια.
γ. Ενστάσεις αναφορικά με τις διαδικασίες συγκρότησης και υποδείξεις για τις προϋποθέσεις επιτυχίας της Φιλελεύθερης Συμμαχίας που γίνονται εκ του πονηρού, είτε γιατί δεν επιθυμούν να παραδεχθούν το (α), είτε γιατί το «εγώ» τους απαιτούσε να τους επιφυλάξουμε διαφορετική αντιμετώπιση. Δεν πρόκειται να ασχοληθούμε μαζί τους περαιτέρω καθώς αρκετό χρόνο και διάθεση έχουμε χάσει μαζί τους κατά το περισσότερο και λιγότερο παρελθόν.
Ο Μαρξ έλεγε πως το ζήτημα δεν είναι να κατανοήσουμε τον κόσμο, αλλά να τον αλλάξουμε. Και είχε δίκιο καθώς η πολιτική είναι χώρος δράσης. Όσο, λοιπόν, κάποιοι «φιλελεύθεροι του σαλονιού» θα συζητούν «λεπτά» θεωρητικά ζητήματα πολιτικής τακτικής, κάποιοι άλλοι θα προσπαθούν να φέρουν τις φιλελεύθερες αντιλήψεις στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης, κάνοντας πράξη τη ρήση του Milton Friedman πως, ένα άτομο και μία σωστή άποψη μπορούν να «κοντράρουν» κάθε πλειοψηφία. Έκαστος εφ’ ω ετάχθη.