- e-rooster.gr - http://e-rooster.gr -

Ο κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ, Ο ΜΑΡΞ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ

Αν οι πρόσφατες αναφορές [1] στον Μαρξ [2] του Ελληνα πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή έγιναν για να προσελκύσουν ψήφους από την Αριστερά, τότε η στρατηγική ήταν τελείως λανθασμένη. Διότι σήμερα ο Μαρξ θα πρέπει να θεωρείται persona non grata σε μεγάλο τμήμα της ελληνικής Αριστεράς.

Ας ξεκινήσουμε με τις απόψεις του Μαρξ για τη θρησκεία. Σύμφωνα με τον Γερμανό φιλόσοφο η θρησκεία ήταν ένα ψέμα το οποίο χρησιμοποιούν οι ισχυροί για να ντοπάρουν τις μάζες – η θρησκεία ως «όπιο του λαού» σύμφωνα με τη γνωστή του ρήση.

Εχετε ακούσει Ελληνα ηγέτη της Αριστεράς τα τελευταία χρόνια να αναφέρεται με αυτούς τους όρους στη θρησκεία; Εχετε ακούσει πολιτικό της Αριστεράς να ασκεί κριτική όχι στις δηλώσεις του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, αλλά στο ίδιο το θρησκευτικό συναίσθημα της πλειοψηφίας των Ελλήνων; Προφανώς όχι.

Σήμερα οι απόψεις της Αριστεράς στην Ελλάδα για τη θρησκεία κινούνται μεταξύ δύο πόλων. Στον έναν πόλο βρίσκεται η αντίληψη ότι η Ορθοδοξία αποτελεί ένα αντιδυτικό λαϊκό πολιτιστικό στοιχείο και κατά συνέπεια ένα χρήσιμο όπλο στον αγώνα εναντίον του «ιμπεριαλισμού» και της παγκοσμιοποίησης. Στον άλλο πόλο βρίσκεται η αντίληψη ότι η θρησκεία είναι μια ιδιωτική υπόθεση και ότι γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να υπάρξει χωρισμός Κράτους και Εκκλησίας.

Αμφότερες οι απόψεις αποδέχονται ως θετικό (ή εστω ουδέτερο) το θρησκευτικό φαινόμενο και τη θρησκευτική πίστη. Αμφότερες είναι ξένες προς τη σκέψη του Μαρξ για τον οποίο ο στόχος δεν ήταν ποτέ η ανεξιθρησκεία ή η θρησκευτική ποικιλομορφία, αλλά ο εξοβελισμός κάθε είδους θρησκευτικής πίστης από την κοινωνία.

Ας περάσουμε τώρα στην απόρριψη της παγκοσμιοποίησης, ένα σύνθημα που ενώνει όλες σχεδόν τις συνιστώσες της ελληνικής Αριστεράς. Και στο σημείο αυτό οι απόψεις του Μαρξ θα προκαλούσαν τουλάχιστον αμηχανία. Διότι ο Γερμανός φιλόσοφος ποτέ του δεν υποστήριξε προστατευτικούς δασμούς, την εθνικοποίηση των βιομηχανιών ή τον περιορισμό του ελεύθερου εμπορίου – δηλαδή όλα τα στοιχεία που συγκροτούν την πολιτική των πολέμιων της παγκοσμιοποίησης. Αντίθετα θα χαρακτήριζε ως «αντιδραστικούς» τους εχθρούς της παγκοσμιοποίησης:

«Η μπουρζουαζία μέσω της εκμετάλλευσης της παγκόσμιας αγοράς», έγραφε στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο [3] «έχει δώσει κοσμοπολίτικο χαρακτήρα σε παραγωγή και κατανάλωση σε κάθε χώρα. Προς μεγάλη απογοήτευση των αντιδραστικών έχει τραβήξει κάτω από τα πόδια της βιομηχανίας το εθνικό έδαφος πάνω στο οποίο στεκόταν. Ολες οι καθιερωμένες εθνικές βιομηχανίες έχουν καταστραφεί ή καταστρέφονται κάθε μέρα. Αυτές εκτοπίζονται από νέες βιομηχανίες, η εισαγωγή των οποίων καθίσταται ζήτημα ζωής ή θανάτου για κάθε πολιτισμένο έθνος, από βιομηχανίες που δεν επεξεργάζονται πλέον ντόπιες πρώτες ύλες αλλά πρώτες ύλες που προέρχονται από τις πιο απομακρυσμένες ζώνες, βιομηχανίες τα προϊόντα των οποίων καταναλώνονται όχι μόνο στο εσωτερικό αλλά σε κάθε σημείο του πλανήτη. Στη θέση των παλιών αναγκών που ικανοποιούνται με την παραγωγή της χώρας βρίσκουμε νέες ανάγκες οι οποίες για την ικανοποίησή τους απαιτούν τα προϊόντα μακρινών τόπων με ποικίλο κλίμα. Στη θέση του παλιού τοπικού και εθνικού περιορισμού και της αυτάρκειας έχουμε επαφή με κάθε κατεύθυνση, έχουμε παγκόσμια αλληλοεξάρτηση των εθνών. Ο,τι ισχύει για την υλική παραγωγή ισχύει και για την πνευματική παραγωγή. Οι πνευματικές δημιουργίες των ξεχωριστών κρατών γίνονται κοινή ιδιοκτησία. Η εθνική μονομέρεια και η μυωπική οπτική καθίστανται όλο και περισσότερο αδύναμες…».

Σήμερα ο Μαρξ θα πρέπει να θεωρείται persona non grata σε μεγάλο τμήμα της ελληνικής Αριστεράς

Είναι επίσης πολύ αμφίβολο αν ο Μαρξ έτρεφε οποιαδήποτε συμπάθεια για τα παραδοσιακά πολιτισμικά στοιχεία τα οποία ξερίζωνε η παγκοσμιοποίηση στο διάβα της. Αναφερόμενος π.χ. στην ινδική κουλτούρα έγραφε ότι προσδιορίζει έναν «αναξιοπρεπή, λιμνάζοντα και φυτοζωούντα» τρόπο ζωής», ενώ χαρακτήριζε την ινδουιστική πίστη ως «κτηνώδη λατρεία της φύσης, που δείχνει την εξαθλίωσή της από το γεγονός ότι υποχρεώνει τον άνθρωπο, τον κυρίαρχο της φύσης, να γονατίζει λατρεύοντας τη μαϊμού και την αγελάδα».

Στις περισσότερες περιπτώσεις θεωρούσε ότι η εισαγωγή του δυτικού πολιτισμού μέσω της αποικιοκρατίας χειραφετούσε το λαό από την οπισθοδρομικότητα και την υπανάπτυξη. Η βρετανική κατάκτηση της Ινδίας, έγραφε, καταστρέφοντας «την αυτάρκη ακινησία του χωριού» διαλύει ταυτόχρονα «την κληρονομική κατανομή της εργασίας, στην οποία βασίζεται το σύστημα της ινδικής κάστας, που αποτελεί το βασικό εμπόδιο στην πρόοδο της Ινδίας…».

Ταυτόχρονα χαιρέτιζε τη διαμόρφωση μιας νέας τάξης ιθαγενών Ινδών εκπαιδευμένων «κάτω από αγγλική καθοδήγηση, που είναι εφοδιασμένη με… ευρωπαϊκή επιστήμη».

Στο ίδιο πνεύμα ο «κολλητός» τού Μαρξ, Φρίντριχ Ενγκελς [4] χαρακτήριζε ως «σημαντικό και θετικό για την πρόοδο του πολιτισμού γεγονός» την κατάκτηση της Αλγερίας από τη Γαλλία και χαιρέτιζε ως θετική για τους ίδιους λόγους την προσάρτηση μέρους του Μεξικού από τις ΗΠΑ και την κατάκτηση της Κεντρικής Ασίας από τη Ρωσία.

Την επόμενη λοιπόν φορά που ο κ. Καραμανλής επιχειρήσει να προσεταιρισθεί την ελληνική Αριστερά, ας μην κάνει αναφορά στον Μαρξ. Θα έχει πολύ μεγαλύτερη επιτυχία αν αντιθέτως κάνει αγιογραφικές αναφορές στα π.χ. «αντιιμπεριαλιστικά» κηρύγματα του Κοσμά του Αιτωλού [5], ή στις οικονομικές θεωρίες του Κολμπέρ [6], ή στις φιλοσοφικές αναζητήσεις του Καρλ Σμιτ [7].

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία [8]» στις 04/01/2006